Vừa rồi, khi viết bài Từ “ngụy”, “Việt kiều” cho tới “kiêu dân”, tôi chỉ muốn đề nghị một điều duy nhất: Nên tránh hành vi dụng ngữ tiêu cực vì ý đồ chính trị hoặc nhu cầu tự mãn để tránh gây chia rẽ, hận thù dân tộc. Chỉ thế thôi. Và tôi nghĩ đó không phải là ý xấu.
Tôi cảm ơn hồi ý của ông Trần Lâm nhưng rất tiếc tôi phải nói với ông rằng: ông không thuyết phục được tôi rằng ông là người khách quan khi làm việc với sử.
Ông không cần phải giãi bày: “Tôi xin ghi nhận lời chê trách cho rằng tôi có thành kiến với dòng họ Ngô Đình và dân Công giáo. Đây là lời chê trách thường được nghe thấy trong các cuộc tranh luận về những vấn đề lịch sử. Do đó nên người tìm hiểu lịch sử phải cố gắng tìm ra cách để hóa giải nó.”
Bạn đọc có cảm tưởng, ngay từ đầu ông đã bộc lộ rõ rệt thành kiến đối với chế độ Ngô Đình Diệm và dân Công giáo. Theo tôi đoán, hình như ông hoặc gia đình, người thân của ông đã có một kinh nghiệm xấu nào đó từ chế độ Ngô Đình Diệm và người dân Công giáo, khiến ông căm thù và biến nó thành động cơ để viết.
Người đọc dễ nhận ra cảm tính qua cách đọc và viết của ông. Một cuốn sách ông đọc chắc hẳn bao gồm đủ thông tin từ A tới Z, tiêu cực có, tích cực có, song ông chỉ quan tâm khai thác vài điểm A, B, C nói về cái xấu của đối tượng, còn những các khác ông bỏ.
Viết cũng vậy, người đọc cũng bắt gặp nơi ông một cách dụng ngữ đầy thành kiến. Chẳng hạn tôi đặt ông một câu hỏi trung hòa: “Kiêu dân có nghĩa là gì?”. Ông chỉ cần trả lời “Kiêu dân có nghĩa là… (thế này)” là xong. Nhưng ông không muốn vậy mà lại tự đặt câu hỏi: “Kiêu dân, ngươi là ai?”. Ông thừa biết “ngươi” là một từ mang cực tính xấu thường thấy trong truyện chưởng. Hoặc khi cắt nghĩa (thay vì định nghĩa) hai tiếng “kiêu dân”, ông bắt đầu bằng cụm từ “Thời dòng họ Ngô Đình ‘dĩ đức vi chính’…”. Nếu là người trung dung, ông không cần phải thêm phụ ngữ “dĩ đức vi chính” tỏ ý mỉa mai vào đó làm gì.
Còn vô số trường hợp tương tự.
Tôi cho rằng cách làm việc như vậy không nghiêm chỉnh, nhất là đối với sử. Ở Đức, theo chỗ tôi biết, một sinh viên học ngành sử năm thứ nhất không những phải học đọc và viết lại sử mà phải học trở thành người khách quan, duy lý, nghiêm túc. Tôi tin ở xứ văn minh tiên tiến nơi ông cư ngụ cũng thế; ông có thể tự kiểm chứng.
Cả việc sử dụng sử liệu của ông cũng tự thú rằng ông chưa đạt khả năng cần thiết để làm công việc ông ham thích và muốn đạt trình độ hàn lâm. Nhiều dữ liệu ông dùng không kiểm chứng được, nhất là của các tác giả Việt Nam. Thiếu trung thực là một căn bệnh tiêu biểu của người Việt nói chung. Bắc cũng như Nam. Ví dụ, người Nam chê người Bắc toàn đẻ ra những chuyện hoang đường, đại loại như Lê Văn Tám, nhưng chính họ cũng đẻ ra những chuyện hoang đường, đại loại như khi rời bỏ nước, ông Nguyễn Văn Thiệu đã ôm theo mấy chục tấn vàng.
Cho nên những chuyện như ném gạch lên mái tôn, cưỡng hiếp vợ ông này ông kia,… chẳng ai biết được có đúng vậy không, thế nhưng ông lại đưa vào bài viết.
Kể cả những gì các học giả Việt Nam viết cũng cần nên suy ngẫm. Theo tôi biết, nhiều người quen cách làm việc của phương Tây, khi tiếp cận với tài liệu học thuật của Việt Nam, họ thường dè dặt.
Ví dụ trong ngành ngôn ngữ học Việt Nam, giáo sư, tiến sĩ thì nhiều, nhưng người có thẩm năng và uy tín thực sự thì rất hiếm. Ngay đến các vị nổi tiếng như Nguyễn Đình Hòa ở Mỹ hoặc Nguyễn Kim Thản ở Hà Nội vẫn có giới hạn. Về văn hóa, lịch sử cũng vậy. Kim Định, Nguyễn Hiến Lê là những người tôi kính nể nhưng không phải các ông nói gì nghe cũng lọt lỗ tai.
Nhìn chung, mặc dù trình độ học thuật của các học giả Việt Nam không cao như các học giả Tây phương do điều kiện khách quan, nhưng nói thế không có nghĩa Tây phương cái gì cũng nhất. “Dĩ Âu vi trung” không phải là chân lý. Ít ra trong suốt hơn 20 năm làm việc trong địa hạt khoa học, tôi đã học được kinh nghiệm ấy. Đến người thày dạy tin học cũ của tôi với một chuỗi Dr. nằm trên danh thiếp, từng được gắn huân chương Chữ Thập Đức (tựa như Huân chương Hồ Chí Minh hạng nhất) cũng không hẳn đã hoàn thiện. Nhân vô thập toàn.
Cho nên chớ có cả tin khi làm việc với khoa học và nhất là những loại khoa học như sử, không rõ ràng, khó kiểm chứng như khoa học tự nhiên.
Dẫu sao đi nữa, cái cần vượt qua trước hết là “cái Tôi” của mình. Làm được việc đó, tôi tin những gì ông Trần Lâm dự định viết sẽ đạt được một trình độ cao hơn.
Còn đối với ông Đông A, tôi xin cảm ơn ông về tài liệu hai tiếng “kiêu dân” từ đâu mà có. Chắc ông cũng hiểu, không phải ai cũng có những gì ông có. Đối với một từ không phổ biến, thiết nghĩ ông nên phụ chú trong bài viết của mình để tránh hiểu lầm và để bài viết thêm nghiêm chỉnh. Giả sử tôi cũng viết một bài giống trường hợp ông, tôi không thể đòi hỏi độc giả rằng “Xin lưu ý, trước khi đọc bài viết của tôi, bạn cần phải có kiến thức thời nhà Tống”.
Cuối cùng, tôi có một thắc mắc thế này. Đất nước và xã hội Việt Nam hiện tại có quá nhiều vấn đề thiết thực đáng quan tâm. Chúng quyết định sự phát triển và tồn tại của người dân trong nước. Làm sao giải quyết vấn đề Trung Quốc xâm lăng? Làm sao giải quyết vấn đề giáo dục, y tế yếu kém? Làm sao nâng cao dân trí? Làm sao cho giai cấp giàu nghèo bớt chênh lệch? Làm sao nâng đỡ người nghèo, bênh vực kẻ yếu đuối? Làm sao để người dân được tự do hơn, được đối xử công bình, nhân bản hơn? Làm sao thuyết phục nhà nước nên tôn trọng ý kiến của người dân? Làm sao giải quyết vấn đề công nghiệp hóa? Làm sao làm ra những sản phẩm trí tuệ, thay vì trồng lúa bán, nuôi tôm cá, đào mỏ bán, đào được gì bán đó, v.v… và v.v… Còn vô số việc làm cần sự góp sức của người có lương tâm, đặc biệt là giới trí thức.
Thiết nghĩ, mình là người có cuộc sống may mắn hơn nhiều người khác tại Việt Nam, thì nên góp ý cải thiện xã hội, còn hơn viết những đề tài thiếu thiết thực, phiến diện, chỉ khơi thêm chia rẽ, hận thù.
Vừa viết đến đây, tôi được biết bài viết “Kiêu dân Công giáo thời Ngô Đình Diệm“của ông Trần Lâm được phổ biến trên trang Giao Điểm, một diễn đàn nổi tiếng xưa nay về sự bài xích Công giáo và chế độ ông Diệm bởi những người Phật giáo cực đoan và người cộng sản Việt Nam.
Ông Trần Lâm thấy không, ông đã đặt câu hỏi “Kiêu dân, ngươi là ai?”, thì bây giờ người ta có quyền đặt câu hỏi “Trần Lâm, ông là ai?”
© 2009 Dũng Vũ
© 2009 talawas blog