Theo đúng hẹn, ba ngày sau, chúng tôi gặp tiến sĩ Tùng Xương Mân tại một quán cà phê.
Quán cà phê nằm trên một con phố mang phong cách Pháp cổ kính và yên tĩnh. Hàng cây xanh rợp bóng hai bên đường đã che bớt phần lớn tiếng ồn nơi phố thị, còn những kiến trúc trên phố tuy không cao lớn nhưng lại mang đậm nét đặc sắc riêng. Vẻ đẹp của chúng tựa như làn gió xuân, xoa dịu tâm hồn con người, đánh thức những khao khát sâu kín, và mang đến một lời hứa đầy trìu mến nhưng khó nắm bắt.
Vừa nhìn thấy chúng tôi, tiến sĩ Tùng Xương Mân liền niềm nở chào hỏi trước. Tâm trạng của anh dường như không hề bị ảnh hưởng bởi cuộc tranh chấp do bài viết "Nghiên cứu thử nghiệm phép chiếu nhân cách về hội họa" gây ra trong hội nghị lần trước; anh dường như đã quên sạch chuyện đó rồi.
"Anh chắc là bác sĩ Thịnh Minh phải không, chào anh. Rất vui được gặp anh."
Sự khó chịu của tôi đối với anh trong lòng từ lâu cũng đã tan biến, chỉ cảm thấy lúc anh bắt tay mình, lực không quá lớn nhưng lại có một sức hút giống như nam châm, nếu không cẩn thận, bạn sẽ phải lảo đảo bước đi.
"Ngưỡng mộ đại danh đã lâu. Lạ mặt thành quen, chúng ta coi như không đánh không quen biết." Tôi cúi đầu quan sát bàn tay anh, các khớp xương và cơ bắp không hề thô kệch mà có phần giống tay phụ nữ, đầy đặn và thon dài.
"Tay của anh có vẻ như có võ nghệ, rất có lực hút. Nghe bác sĩ Phương Hiến nói, mỗi sáng anh đều luyện tập một loại quyền thuật kỳ lạ nào đó sao?"
"Ồ, đó không phải là một loại quyền thuật kỳ lạ nào đâu," Tùng Xương Mân cười lớn nói, "Đó chỉ là một bộ môn rèn luyện sức khỏe và tự vệ do tôi tự sáng tạo ra bằng cách kết hợp nhu đạo của Nhật Bản với thái cực quyền và thôi thủ của Trung Quốc mà thôi. Anh nghĩ xem, một bác sĩ tâm lý thường xuyên phải làm việc trong môi trường vô cùng bận rộn và áp lực cao, việc duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần của chính mình đã trở thành một vấn đề lớn. Hơn nữa, bệnh nhân tâm lý cũng có đủ loại, đặc biệt là những sự kiện bất ngờ luôn khó lòng đề phòng. Nếu bác sĩ tâm lý có thể nắm vững một kỹ thuật rèn luyện sức khỏe và tự vệ thì trăm lợi mà không hại gì."
"À, thật là khâm phục sát đất, thảo nào trông lúc nào anh cũng tràn đầy sức sống như vậy." Lúc này tôi mới cảm vỡ lẽ, rồi lại hỏi anh ấy: "Tôi nghe nói anh có những kiến giải và nghiên cứu rất độc đáo về việc phân tích giấc ngủ, chuyến này đến đây là chuyên lòng muốn thỉnh giáo anh đôi điều."
Nhắc đến đây, Tùng Xương Mân trở nên nhiệt tình hơn, và ẩn sâu trong sự nhiệt tình ấy là một sự tự mãn đã quá quen thuộc. Anh nói: "Con người, vốn dĩ từ thời xã hội nguyên thủy đã là một loài động vật hoạt động ban ngày, sinh hoạt và sinh tồn theo thời gian chuyển dời của mặt trời, ban đêm cần phải ngủ để đảm bảo an toàn và hồi phục sức khỏe. Thế nhưng trong xã hội hiện đại, bất kể xuân hạ thu đông, con người có thể hoạt động trong những thành phố không bao giờ ngủ, trong những tòa nhà cao tầng với nhiệt độ không đổi nhất định. Do đó, sự lo lắng về an toàn và nhu cầu ngủ để hồi phục thể lực dần biến mất. Thậm chí, không ít người vì sinh tồn lại cho rằng việc không ngủ ban đêm để làm việc và sinh sống sẽ có lợi hơn. Thế nhưng, con người sau hàng triệu năm tiến hóa, bản chất là một loài động vật hoạt động ban ngày vẫn không thay đổi. Cứ như vậy, rất nhiều người, đặc biệt là ở những quốc gia và khu vực phát triển kinh tế, ngày càng mắc chứng rối loạn giấc ngủ nhiều hơn."
Anh nói một hơi thật dài, sau đó dừng lại để uống ngụm cà phê trên bàn. Thấy tất cả chúng tôi đều đang chăm chú lắng nghe, anh lại điềm tĩnh nói tiếp:
"Còn giấc mơ, thực chất đóng vai trò như một dạng giấc ngủ khác. Dùng thuật ngữ chuyên môn mà nói, giấc mơ đóng vai trò lấp đầy khi con người chìm vào giấc ngủ mà ý thức ở trạng thái trống rỗng hoặc loãng đi. Nói cách khác, nó có chức năng cân bằng thể chất và tinh thần."
"Đó chính là lý do tại sao tư vấn tâm lý về giấc mơ lại ngày càng trở nên quan trọng trong xã hội hiện đại." Tôi đồng tình lên tiếng.
"Quả thực là vậy. Freud từng nói rõ ngay trong lời tựa của cuốn sách 'Giải mã giấc mơ' (The Interpretation of Dreams) phiên bản đầu tiên rằng giấc mơ là một phương thức thể hiện của rất nhiều hiện tượng tâm lý, có giá trị rất cao trong điều trị tâm lý lâm sàng, được rất nhiều bác sĩ coi trọng. Bất kể là ai, nếu anh ta không thể phân tích ý nghĩa của giấc mơ, thì anh ta cũng không thể hiểu được các hiện tượng bệnh lý như chứng nhiễu tâm, ám ảnh cưỡng chế, sợ hãi hoặc hoang tưởng, cũng không thể thông qua đó mà mang lại bất kỳ ảnh hưởng điều trị nào cho bệnh nhân."
Tôi nói: "Đây quả thực là một kỹ thuật phân tích tâm lý vừa huyền bí vừa quan trọng. Nhưng muốn nắm vững các điểm mấu chốt của kỹ thuật này thì lại vô cùng khó khăn."
Anh giải thích: "Nói chung, giấc mơ đầu tiên sau khi bắt đầu điều trị tâm lý, những giấc mơ cùng loại lặp đi lặp lại của đương sự, cũng như những cơn ác mộng vẫn còn hằn sâu trong trí nhớ, là những điều đặc biệt phải chú ý. Ngoài ra, để giảm bớt sự hồi tưởng của đương sự về giấc mơ và tâm lý kháng cự khi phân tích, người ta cũng có thể tiến hành kỹ thuật thôi miên nhẹ đối với đương sự trước khi phân tích tâm lý giấc mơ."
"À, nhắc đến thôi miên, tôi lại nhớ tới một chuyện," tôi không khỏi tò mò hỏi anh ấy, "Nghe nói, đôi khi anh còn thực hiện thuật thôi miên đối với cả một con mèo nữa cơ à?"
Anh cười lớn và nói: "Thuật thôi miên vốn dĩ xuất phát từ 'thuyết từ tính động vật', và việc ứng dụng nó vào điều trị lâm sàng bắt đầu từ Paris, Pháp vào năm 1778. Tôi làm vậy là muốn tự mình kiểm chứng xem học thuyết này có khoa học hay không. Nếu nói 'từ tính động vật' là có thật, thì chúng ta không chỉ có thể thôi miên một con mèo, mà còn có thể thôi miên cả một con ong, một con bọ cánh cứng, hoặc thậm chí là một con gián nữa."
"Thật là không thể tưởng tượng nổi!" Tôi và Phương Hiến trừng lớn hai mắt kinh ngạc thốt lên.
"Tuy nhiên, đến năm 1842, 'thuyết từ tính động vật' đã từng bị nhà tâm lý học Baretto bác bỏ. Ông ấy đưa ra quan điểm cho rằng trạng thái thôi miên thực ra là một 'thuyết ám thị tâm lý'. Đến khoảng năm 1890, nhà tâm lý học nổi tiếng người Pháp Charcot và những người khác cho rằng bệnh nhân cuồng phong (hysteria) là những người dễ bị thôi miên nhất. Năm 1914, trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Hartofeirto và Oerbake cùng bắt đầu ứng dụng thuật thôi miên vào việc phân tích tâm lý cho các bệnh nhân mắc chứng nhiễu tâm chiến tranh."
Nghe tiến sĩ Tùng Xương Mân đọc làu làu tên của những người nước ngoài và các mốc thời gian lịch sử như thể đang đếm của báu trong nhà, tôi cười và hỏi anh: "Trí nhớ của anh thực sự khiến người ta phải khâm phục. Nghe nói anh có thể nhớ không quên đối với các tài liệu ghi nhớ như sổ điện thoại hay từ điển, giống như nhân vật mắc chứng tự kỷ trong bộ phim 'Rain Man', sở hữu năng lực ghi nhớ siêu phàm phải không?"
Tùng Xương Mân tinh nghịch nháy mắt, nói: "Cái này không có gì to tát cả, bất kỳ ai chỉ cần thông qua một quá trình huấn luyện nhất định thì đều có thể nắm vững bí quyết và kỹ thuật ghi nhớ đó. Vấn đề là quyết tâm kiên trì và thời gian anh ta bỏ ra là bao lâu. Tôi luyện tập thuật ghi nhớ là do sự thúc đẩy của việc điều trị tâm lý. Anh nghĩ xem, trong quá trình tư vấn ca bệnh, bác sĩ tâm lý cầm một cây bút và một cuốn sổ ngồi đối diện với bệnh nhân, ghi lại những lời họ nói, bệnh nhân sẽ cảm thấy căng thẳng, khó chịu về mặt cảm xúc hoặc có sự kháng cự, giống như đang ở tòa án thẩm vấn phạm nhân vậy. Nếu anh có thể giỏi sử dụng thuật ghi nhớ, tình huống lúng túng đó đương nhiên sẽ không còn nữa."
"Anh quả thực rất khác biệt!" Tôi khâm phục sát đất, sau đó nhớ đến mục đích chính của chuyến viếng thăm hôm nay, liền liếc mắt ra hiệu với người bạn Phương Hiến.
Thế là Phương Hiến liền đem mong muốn mời anh đến làm việc tại phòng khám tâm lý của Bệnh viện Nhân Tâm thuật lại đầu đuôi không sót một chữ. Phương Hiến có tài ăn nói dẻo quẹo, khả năng thuyết phục người khác cực kỳ cao, tôi cảm thấy anh ấy không làm nghiên cứu tâm lý thần kinh thì hoàn toàn có thể đi làm một chính trị gia xuất sắc.
Lúc đầu, Tùng Xương Mân lộ vẻ khó xử. Anh nói anh vẫn luôn muốn mở một phòng khám tâm lý cá nhân, nhưng vì vấn đề vốn liếng và địa điểm nên kế hoạch tạm thời phải gác lại, hiện tại vẫn đang trong quá trình chuẩn bị. Tuy nhiên, anh nói hôm nay trò chuyện rất hợp rơ với tôi, cảm thấy như quen biết từ lâu như có duyên số vậy. Nếu anh từ chối thì sẽ phụ lòng tốt của hai người bạn. Anh đề xuất liệu mình có thể đến Bệnh viện Nhân Tâm làm bác sĩ tâm lý bán thời gian trước được không? Tuy nhiên, điều kiện là phải bố trí cho anh một phòng trị liệu tâm lý chuyên dụng.
Yêu cầu này có hơi quá đáng! Trong phòng khám tâm lý của Bệnh viện Nhân Tâm, ngay cả bác sĩ tâm lý chính thức còn không có phòng trị liệu riêng biệt, huống chi là bán thời gian. Tuy nhiên, nghĩ lại thì: đây là một "kẻ kỳ quái", "kỳ tài" rất khó gặp! Chi bằng cứ hợp tác một thời gian xem sao, không được thì lại giải tán. Thế là tôi nghiến răng nói sẽ đi bàn bạc lại với bệnh viện, cố gắng đáp ứng yêu cầu của anh ấy. Tùng Xương Mân có vẻ rất vui, nói rằng đầu tuần tới muốn đến phòng khám tâm lý xem thử.
Trước khi chia tay, tôi bỗng nhớ lại một ca bệnh, liền nói với Tùng Xương Mân: "Vừa nãy anh có nhắc đến việc phân tích và điều trị giấc mơ, gần đây phòng khám tâm lý của chúng tôi gặp phải một ca bệnh nan y. Đương sự là một phụ nữ trẻ, cô ấy nói trong rất nhiều giấc mơ của mình đều xuất hiện một con cáo màu trắng. Cô ấy không biết điều này báo hiệu điều gì, tâm lý vô cùng phiền muộn, nên đã chạy đến yêu cầu được tư vấn và phân tích tâm lý."
"Một con cáo màu trắng? Một biểu tượng rất hiếm thấy." Anh lập tức trở nên vô cùng tập trung, thần thái giống như một chú chó nghiệp vụ đang dựng đứng đôi tai lên.
"Đã tìm rất nhiều chuyên gia tư vấn để phân tích và giải thích cho cô ấy, nhưng cô ấy đều không hài lòng. Thậm chí còn cãi cọ không vui với các bác sĩ tâm lý. Cô ấy nhạy cảm, xoi mói và dễ bị tổn thương giống như một bệnh nhân mắc chứng nhiễu tâm, hiện tại không có một bác sĩ tâm lý nào dám nhận ca bệnh này để làm phân tích tâm lý cho cô ấy nữa. Thế nhưng cứ cách vài ba ngày cô ấy lại gọi điện đến hỏi thăm xem đã hẹn trước được bác sĩ tư vấn tâm lý nào phù hợp cho cô ấy chưa?"
"Trải nghiệm sống của cô ấy đã rõ ràng chưa?" Tùng Xương Mân lại hỏi.
"Thân thế của cô ấy rất phức tạp, trải đời gian truân, ngay cả bản thân cô ấy cũng nói không rõ, hoặc là cô ấy không muốn kể chi tiết. Nghe nói từng làm những nghề như bảo mẫu nhỏ, nhân viên mát-xa,... hiện tại cũng chẳng có nghề nghiệp đàng hoàng gì."
"Vậy phí điều trị của cô ấy được giải quyết thế nào?"
"Vẫn chưa thấy cô ấy phải phiền lòng vì phí điều trị," tôi hơi khó hiểu kể lại, "Nghe nói là làm tình nhân cho người khác, có người nuôi dưỡng cô ấy, mà người này lại rất có thế lực."
"Đã làm trắc nghiệm nhân cách chưa?" Ánh mắt Tùng Xương Mân trở nên tinh anh sắc bén, ca bệnh này đã khơi dậy sự hứng thú mãnh liệt trong anh, anh lại hỏi theo kiểu nghề nghiệp.
"Kết quả kiểm tra tâm lý cho thấy cô ấy không có rối loạn nhân cách và khuynh hướng bệnh lý tâm thần. Nhưng lại kém thích ứng với xã hội, và cho thấy có những tổn thương tâm lý rất nghiêm trọng," tôi giải thích thêm.
"Giấc mơ lặp đi lặp lại,... kém thích ứng,... hồ ly trắng..." Tùng Xương Mân lầm bầm lầu bầu, như thể đã lọt vào một bài toán khó nào đó mà nhất thời không tìm ra đáp án, anh nói: "Nhìn từ lý thuyết phân tích giấc mơ của Jung, giấc mơ thực chất là ngôn ngữ linh hồn của đương sự. Cốt lõi của ca bệnh này có lẽ chính là con con cáo trắng đó, nó tượng trưng cho điều gì? Nguyên mẫu của nó là gì? Lại đại diện cho 'tập hợp vô thức' nào của đương sự? Nếu có thể giải mã được những ngôn ngữ này, ca bệnh này cũng sẽ được giải quyết một cách dễ dàng."
Về tâm lý học của Jung, tôi đã từng đọc qua một số sách liên quan, nhưng đối với những khái niệm mà tiến sĩ Tùng Xương Mân vừa nói, tôi cảm thấy quá thâm sâu và có phần mơ hồ không nắm bắt được. Tôi là người không thích những thứ mơ hồ huyền hoặc, mà chuộng sự trực diện, ngắn gọn và dứt khoát. Tôi hỏi anh ấy: "Chẳng lẽ anh đã có kiến giải mới nào đối với ca bệnh này rồi sao?"
Tùng Xương Mân nhíu mày, đôi mắt lại nheo thành một đường chỉ, dường như đang tập trung vào một mục tiêu nào đó. Ánh mắt ấy tựa như muốn xuyên thấu qua chóp tảng băng đang ẩn hiện trong lớp sương mù buổi sớm. Anh nói: "Trước khi gặp đương sự của ca bệnh, bất kỳ kiến giải nào cũng đều không đáng tin cậy. Tuy nhiên, cá nhân tôi thầm nghĩ, muốn phân tích giấc mơ hồ ly trắng của người phụ nữ này, cần phải chú ý đến bốn yếu tố: Một là 'tính hoạt động' của bối cảnh giấc mơ ra sao; Hai là 'hình ảnh nhân cách' được thể hiện trong giấc mơ; Ba là 'tình trạng xung quanh' khi giấc mơ xuất hiện; Bốn là 'cảm xúc' mà nội dung trong giấc mơ thể hiện. Tôi nghĩ, nếu chủ nhiệm Thịnh Minh không phản đối, ca bệnh này có thể giao cho tôi tư vấn."
"Nếu có thể do chính tay anh ra quân thì tất nhiên là tốt nhất rồi," tôi vui mừng nói; "Tôi sẽ gọi điện ngay cho cô nhân viên trực phòng khám, nhờ cô ấy hẹn trước thời gian tư vấn với đương sự."