Bí Quyết Thành Công Sinh Viên (Cẩm Nang Thiết Yếu Của Học Sinh Sinh Viên)

Lượt đọc: 315 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 5
Học Như Thế Nào

❊ ❊ ❊

Trong cách học, phải lấy tự học làm cốt.

Hồ Chí Minh

Năm 2008, Viện Nghiên cứu Giáo dục đã thực hiện cuộc khảo sát nghiên cứu trên 2.000 Học sinh, Sinh viên (HSSV) tại bốn thành phố lớn (Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng và Cần Thơ) về "Nhận thức và thái độ của HS-SV về định hướng tương lai". Kết quả cho thấy hầu hết HSSV Việt Nam vẫn còn mơ hồ về hướng đi và mục tiêu phấn đấu của mình khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Nguyên nhân là do các bạn HS-SV chưa nhận thức được động lực thực sự cho việc học Đại học của mình, trong đó có một số bạn cho biết là các bạn chưa quen với cách học Đại học, chưa biết chủ động trong việc học vì đã quen cách học "nắm tay dẫn đi" từ Trung học phổ thông, có bạn thì cho rằng mình bị "chìm ngập" trong biển kiến thức ập tới mà không biết phải "bơi" làm sao, và cuối cùng là các bạn cảm thấy như bị "chết đuối" vậy.

Tại sao chúng ta cần có phương pháp học tập tốt?

Biết cách học tốt sẽ giúp bạn mất ít thời gian, vì thế bạn sẽ có nhiều thời giờ hơn cho những việc khác. Nhận thức về bản thân của bạn sẽ được nâng cao. Bạn sẽ thấy tự hào về mình hơn, và sự tự tin đó sẽ lan tỏa qua những lĩnh vực khác. Một biểu hiện cụ thể là bạn sẽ hiểu bài tốt hơn. Điều này có thể dẫn đến sự hiểu biết sâu sắc hơn về thế giới xung quanh, làm cho cuộc sống của bạn thêm phần lý thú. Nhờ vậy, bạn sẽ giảm bớt cảm giác mệt mỏi và mất ít thời gian đọc đi đọc lại hơn, và việc học sẽ có thêm niềm vui.

Học tập có phương pháp còn giúp bạn hiểu đủ sâu để có thể xâu chuỗi kiến thức trong các học kỳ, phục vụ cho mục đích sau cùng của việc học Đại học của bạn. Và đặc biệt hơn, học có phương pháp sẽ giúp bạn chủ động với mọi tình huống - dù là bất ngờ nhất trong suốt thời gian học Đại học. Các bạn đừng quá lo lắng khi không biết học thế nào cho tốt hoặc các bạn chưa biết nên áp dụng phương pháp học tập nào hiệu quả vì ngay cả các giảng viên Đại học, trước khi bước lên bục giảng cũng phải tham gia học "phương pháp giảng dạy Đại học". Sinh viên cần được làm quen với việc tự học và tự định hướng việc học của mình bằng việc tự tìm tài liệu, tự lập kế hoạch học và thi cho chính mình, chủ động thảo luận với bạn bè, thầy cô trên giảng đường. Đặc biệt, học tại Đại học thì tự học và làm việc nhóm là hai kỹ năng quan trọng nhất. Và không chỉ phục vụ tốt cho việc học tại Đại học, hai kỹ năng trên còn tiếp tục hỗ trợ chúng ta trong cuộc sống, khi chúng ta làm việc.

Hai kỹ năng này rèn luyện như thế nào? Bao lâu thì thành thạo? Đa phần Sinh viên đều mất 1-2 năm đầu học Đại học để nhận ra việc học Đại học hiệu quả cần phải có phương pháp tốt và không phải Sinh viên nào, dù tốt nghiệp Đại học rồi, cũng tìm ra phương pháp học tốt.

Tất cả chúng ta đều học khác nhau và có những cách học riêng mà ta thấy phù hợp. Nếu bạn vẫn còn chờ đợi người khác cung cấp cho bạn cách học Đại học tốt nhất, thì bạn nên nhớ rằng cách này có thể tốt cho một ai đó nhưng lại có thể chẳng giúp ích gì nhiều cho bạn.

Chương này sẽ hỗ trợ cho bạn những phương pháp học đơn giản, hiệu quả nhất, từ đó bạn có thể dễ dàng áp dụng trong việc học của mình mà đỡ mất thời gian vô ích. Việc áp dụng có thành công hay không còn tùy thuộc vào sự linh hoạt và sáng tạo của bạn nữa. Đầu tiên, hãy tự hỏi mình: Bạn có thích học không ? Nếu câu trả lời là "Có" thì tốt. Bạn có thể tiếp tục chương này được rồi.

Phương pháp học có năng lượng (POWER.)

Muốn học tập tốt, chúng ta cần bỏ ra năng lượng cần thiết. Tạo ra năng lượng cho việc học không phải là chuyện gì quá to tát nếu chúng ta thử dùng phương pháp POWER của giáo sư Robert Feldman thuộc Đại học Massachusetts.

• Prepare: Chuẩn bị cho việc học

Việc học của chúng ta không phải được bắt đầu từ lúc bạn tới lớp, mà được hình thành từ trước đó. Nghĩa là trước khi đến giảng đường để nghe giảng, chúng ta cần trang bị đầy đủ những điều kiện để tiếp cận môn học. Chúng ta có thể

đọc trước giáo trình, lên thư viện, mạng internet tìm những tài liệu liên quan đến môn cần học hay nghiên cứu… Đọc tài liệu là bước quan trọng trong quá trình chuẩn bị, nhưng điều quan trọng hơn nữa là chúng ta cần chuẩn bị cho mình tâm lý sẵn sàng đến lớp, tập hình dung xem mình sẽ tiếp thu bài giảng như thế nào, tìm ra những câu hỏi, những thắc mắc từ giáo trình, tài liệu để nhờ giảng viên giải thích…

• Organize: Tổ chức việc học

Mỗi chúng ta cần biết cách tổ chức việc học sao cho hợp lý với bản thân mình để có thể thực hiện kế hoạch học tập hiệu quả nhất. Học ở Đại học chắc chắn sẽ không thể giống với học ở trường Trung học, nhất là khi đa số các trường Đại học đã áp dụng phương pháp học theo tín chỉ như hiện nay thì càng đòi hỏi Sinh viên phải biết cách tự tổ chức việc học của mình.

Bạn có biết mình học ở đâu là tốt nhất - ở trường, ở nhà hay thư viện? Học một mình hay học nhóm? Bạn muốn nắm lý thuyết rồi mới xử lý bài tập hay vừa làm bài tập vừa tiếp thu lý thuyết? Chúng ta cần liệt kê những công việc cần làm cho từng môn học, sau đó sắp xếp chúng theo thứ tự, cái nào quan trọng làm trước, cái nào chưa cần thiết thì để sau.

Dĩ nhiên, chúng ta phải chấp nhận một số thứ tuy "xa lạ và đáng ghét" nhưng vẫn phải ráng sức làm. Ví dụ, có thể bạn không quen làm việc nhóm nhưng môn học đó, giảng viên đó yêu cầu bạn phải làm việc nhóm, phải thuyết trình thì chắc chắn bạn vẫn phải tham gia làm việc nhóm cùng mọi người rồi. Quan trọng hơn nữa là chúng ta cần lập một thời khóa biểu chi tiết ngắn hạn (trong ngày) và dài hạn (trong tuần). Khi đã có danh sách các công việc phải hoàn thành, chúng ta sẽ lần lượt giải quyết từng việc một. Khi chúng ta hoàn thành hết danh sách việc cần làm trong ngày, trong tuần, trong tháng thì chắc chắn kết quả chúng ta đạt được sẽ không tệ chút nào. (Xem thêm phần Lập thời khóa biểu học tập cụ thể ở chương 3).

• Work: Thực hiện việc học

Sau khi đã chuẩn bị xong, các bạn hãy mạnh dạn bắt tay thực hiện. "Thực hiện" ở đây bao gồm cả học, hỏi, và thực hành - bắt đầu từ việc lắng nghe thầy cô giảng bài, ghi chú bài giảng, tham khảo tài liệu hoặc làm bài tập tại lớp, thuyết trình hoặc tham gia thảo luận tại lớp, tra cứu thông tin, thu thập và xử lý dữ liệu, đi thực địa, thực hành thí nghiệm,…

• Evaluate: Đánh giá việc học

Thầy cô chính là người đánh giá mức độ tiếp thu bài vở của Sinh viên, nhưng sự chủ động của Sinh viên lại thể hiện rõ nét ở phần này. Thầy cô sẽ đánh giá Sinh viên thông qua các bài kiểm tra, các kỳ thi giữa kỳ, cuối kỳ… Nhưng để việc học hiệu quả thì không ai khác, bản thân mỗi chúng ta hãy chủ động đánh giá việc học của mình vì đôi khi điểm số không thể hiện được chúng ta đã cố gắng hết sức chưa hay tới mùa thi mới bò ra học để đối phó với… thầy cô.

Kiến thức để học thì rất nhiều, và với vài ba con điểm thì thầy cô không thể đánh giá chính xác tất cả những gì bạn học được. Hơn ai hết, chính bạn mới là người hiểu rõ mình nhất, biết mình đã học được bao nhiêu trong thời gian qua. Người Anh có câu nói "Học là thay đổi". Chính vì thế chúng ta cần thay đổi tư duy, hiểu biết, thái độ và kỹ năng sống. Hãy nghĩ ra nhiều cách khác nhau để tự đánh giá mình một cách liên tục và trung thực. Ví dụ như việc chúng ta đặt những câu hỏi, phát biểu trong lớp cũng là đã giúp chúng ta tự kiểm tra xem chúng ta có hiểu bài hay không.

• Rethink: Tái tạo tư duy

Có thể nói nôm na đây là giai đoạn phát triển tiến hóa trong việc học của chúng ta. Học là hiểu chứ không phải là thuộc bài. Hiểu để chúng ta suy nghĩ sâu hơn, tư duy cao hơn so với giáo trình, bài giảng của thầy cô, và xem xét nội dung bài học từ những khía cạnh khác nhau. Và tư duy phản biện là cách áp dụng tốt nhất ở giai đoạn này.

Để tái tạo tư duy nhằm duy trì năng lượng học tập, chúng ta phải tìm cách tái tạo sinh lực và tâm hồn mình. Nếu chỉ biết học, học và học thì thật khó cho chúng ta học tốt và phát triển toàn diện. Hãy kết hợp thư giãn bằng các hoạt động giải trí và các hoạt động ngoại khóa. Nếu không biết cách nghỉ ngơi, giải trí hợp lý thì chắc chắn chúng ta cũng khó học hiệu quả. Vì thế đừng để bạn bè phải đặt cho bạn những biệt danh "con mọt sách" hay "máy tính di động".

Rõ ràng, học là một quá trình chủ động chứ không phải thụ động, lười biếng kiểu "há miệng chờ sung". Vậy thì tại sao chúng ta không bắt tay chuẩn bị ngay từ bây giờ?

Chuẩn bị học như thế nào?

Trước tiên là bạn phải xác định mục tiêu học tập của mình. Có như thế, bạn mới chuẩn bị được tâm thế để tiếp thu bài giảng.

Trên lớp sẽ có đầy đủ, từ những cách truyền thống như nghe thầy cô giảng bài trên lớp giống như thời Trung học, đến việc học qua các bài tập tình huống, bài tập đóng vai, bài tập mô phỏng, học bằng video, thảo luận nhóm... Ngoài lớp học, bạn vẫn có thể tiếp tục thu nhận kiến thức thông qua việc học nhóm, làm thí nghiệm, đi thực địa… Do đó, bạn cần chuẩn bị tâm lý và nỗ lực làm quen với nhiều phong cách giảng dạy của giảng viên, nhiều cách thức tổ chức lớp học và nhiều phương pháp học tập khác nhau.

Nên dành vài phút để đọc lướt qua tài liệu sẽ học trước khi nghe giảng. Khi biết được những điểm quan trọng, vấn đề khó khăn, bạn sẽ có xu hướng chú ý hơn lúc thầy cô giảng bài. Nhưng lưu ý là xem trước không thể thay thế việc nghe giảng bài trên lớp đâu nhé.

Bây giờ thì bạn có thể đến lớp học được rồi.

Học ở trên lớp như thế nào?

Thì cứ chăm chú nghe giảng và chép bài cho đầy đủ chứ sao! Ồ, không đơn giản thế đâu. Đây là giai đoạn phải "thực hiện việc học" thật sự đấy bạn ạ (bạn còn nhớ công thức POWER. ở phần trên không?). Hãy tự nhắc nhở mình: bạn đang học-đại-học đấy, không thể tùy tiện được! Phải có phương pháp bạn ạ.

Phương pháp học trên lớp bắt đầu từ việc cần nghe giảng như thế nào để tiếp thu tốt nhất. Lắng nghe chủ động là một kỹ năng cần có của Sinh viên Đại học. Trong khi nghe giảng, bạn phải động não để ghi chú lại những ý chính của giảng viên. Ghi chú cũng phải có phương pháp. Việc ghi chú có phương pháp sẽ giúp bạn khi về nhà có thể đọc lại, hệ thống hóa, tóm tắt cho dễ nhớ và dễ hỏi lại thầycô những phần chưa hiểu.

Chưa hết, Sinh viên Đại học cao hơn học sinh cấp ba ở chỗ họ không chỉ biết cách tóm tắt sao cho dễ hiểu và dễ nhớ, mà còn để gợi mở những cách nhìn mới, phản biện hoặc sáng tạo hơn. Đó mới là tư duy, tức là "ngẫm" chứ không phải "ngâm".

Môi trường Đại học đa dạng và đòi hỏi ở Sinh viên sự chủ động rất lớn. Do đó, các bạn cũng cần làm quen với sự đa dạng này càng sớm càng tốt. Vậy chúng ta bắt đầu từng bước một. Đầu tiên, hãy tưởng tượng mình vừa bước chân vào lớp.

Vào lớp bạn làm gì?

Nếu câu trả lời là…ngủ (!) thì hãy tự nhéo vào tai mình để thức dậy đi nhé. Trước tiên là phải chọn chỗ ngồi, nếu bạn được quyền chọn. Ở trường Đại học, thầy cô không xếp chỗ như thời trường Trung học đâu mà bạn được thoải mái chọn chỗ ngồi, chỉ cần bạn đến sớm một chút.

Thường thì Sinh viên không sợ ngồi đầu bàn, mà chỉ sợ ngồi… bàn đầu. Lý do? Sợ bị gọi lên bảng làm bài tập hoặc bị gọi trả lời câu hỏi của giảng viên.

Chuyện này xưa rồi. Bất kể bạn ngồi ở đâu, giảng viên cũng có thể gọi bạn nếu bạn cứ cúi mặt xuống hoặc vờ nhìn đâu đó khi giảng viên đặt câu hỏi. Vì vậy, đừng cố né tránh. Hãy chọn chỗ ngồi sao cho bạn có thể nhìn thấy nội dung trên bảng và có thể nghe giảng viên một cách tốt nhất. Đừng sợ trả lời sai, bạn đang học hỏi cái mới mà. Mạnh dạn hơn nữa, hãy chọn những bàn đầu để dễ giao tiếp với giảng viên, nhất là những lúc bạn có thắc mắc muốn hỏi.

Một nghiên cứu của National Training Laboratories tiết lộ về Sinh viên chúng ta thế này:

10%

Nếu bạn chọn cách ngồi yên nghe giảng, cho dù bạn có không ngủ gật đi nữa thì bạn cũng chỉ tiếp thu được 10% nội dung cần học. Lượng thông tin còn lại sẽ vào lỗ tai này rồi ra lỗ tai kia, rồi... bay mất.

50%

Muốn tiếp thu nhiều hơn, bạn cần đọc thêm sách hay tài liệu. Xem hình ảnh hay phim minh họa có vẻ thú vị hơn. Nhưng như thế bạn vẫn chỉ có khả năng tiếp thu được khoảng 50% lượng thông tin. Một nửa còn lại vẫn cứ "ở đâu đó bên ngoài chúng ta".

75%

Để hiệu quả hơn, bạn cần tham gia thảo luận trên lớp, tham gia bài tập nhóm để thực hành trong thực tế. Khi đó, khả năng tiếp thu của bạn sẽ lên đến 75%. Sự tập trung và ghi nhớ của người học tăng lên theo các hoạt động đa dạng của chương trình học.

90%

Muốn hiểu và nhớ tối đa bài học, hãy dạy lại cho các bạn hoặc các Sinh viên đàn em của mình thông qua quá trình học nhóm, thuyết trình trước lớp, hướng dẫn các em Sinh viên năm dưới... Làm được như vậy, bạn sẽ tiếp thu và nhớ được ít nhất

90% những ý tưởng mà thầy cô truyền tải trong bài giảng.

100%?

Hiểu được 90% bài giảng của thầy là hạnh phúc rồi đấy. Phải thành thật thôi, bạn khó mà tự tin khẳng định là mình tiếp thu trọn vẹn 100% bài giảng của thầy. Cứ từ từ, kiên trì tiếp tục theo cách này, đến năm cuối Đại học, bạn có thể đạt đến 100%.

Lắng nghe hiệu quả

Hiệu quả của sự tập trung

Bạn biết không, nếu bạn tập trung nghe giảng, động não suy nghĩ ngay trong quá trình nghe giảng, bạn sẽ rút ngắn thời gian ôn tập chuẩn bị cho kỳ thi sau này. Vì sao vậy? Vì bạn đã nắm được ý chính của bài học, không ngỡ ngàng khi đọc lại các đề cương học tập, nên bạn sẽ làm bài tập nhanh chóng và dễ dàng hơn.

Hệ quả là bạn sẽ tự tin và hứng thú khi đi học trong buổi kế tiếp. Bạn sẽ vượt qua cảm giác e sợ bị giảng viên hỏi bài hay đề nghị phát biểu ý kiến nữa.

Lắng nghe tích cực là như thế nào?

Khi lắng nghe một cách tích cực, bạn luôn giữ cho não hoạt động, gắn quá trình suy nghĩ, tư duy của mình vào bài học một cách liên tục.

Vậy làm sao để biết não chúng ta đang hoạt động trong lúc nghe giảng? Dễ lắm, bạn có thấy buồn ngủ không? Nếu không thì đó là dấu hiệu tốt rồi. Bạn sẽ gắn các chi tiết đang nghe được với những bài học trước đó, hoặc liên hệ với vấn đề thực tế bên ngoài… rồi bắt đầu đánh giá

đúng-sai, phân tích nguyên nhân-hệ quả. Đấy, não bạn đang làm việc tích cực rồi đấy. Nó xử lý thông tin và bắt đầu tổng hợp để có được những kết luận sâu sắc.

Khi đó, bạn sẽ có nỗ lực tự giác tìm cách để hiểu bài. Bạn sẽ không thực sự hài lòng khi còn những thắc mắc chưa rõ trong bài học. Bạn sẽ phản hồi kịp thời cho giảng viên về những nội dung mà bạn đã kịp hiểu hoặc chưa kịp hiểu trong quá trình nghe giảng bài. Như vậy, giảng viên cũng sẽ biết cách điều chỉnh mức độ chi tiết trong nội dung bài giảng của mình cho phù hợp với khả năng tiếp thu của Sinh viên.

Điều gì cản trở việc lắng nghe của bạn?

• Bị phân tâm. Bạn chưa nhận được tiền của ba mẹ gửi để đóng học phí? Hay bạn traigái của bạn vừa nói lời chia tay? Hay nỗi ấm ức từ trận đá banh tối qua khiến bạn vẫn còn khó chịu? Bạn có trăm ngàn lý do để... không tập trung nghe giảng.

• Tập trung đánh giá cách giảng bài của giảng viên hoặc bản thân giảng viên hơn là nội dung cần học. Ông thầy này khiến bạn không ưa chăng? Hay cô giáo trẻ có vẻ như thiếu kinh nghiệm khiến bạn nghi ngờ những điều cô nói?

• Lắng nghe sự vụ hơn là nắm bắt ý tưởng. Giảng viên kể một câu chuyện hay để ví dụ minh họa cho bài giảng. Bạn chỉ chú ý xem tình tiết câu chuyện như thế nào. Và cuối cùng là… bạn chỉ nhớ mỗi câu chuyện mà không nhớ đến lý thuyết có liên quan.

Thật lãng phí thời gian!

• Những chỗ không hiểu hoặc không nghe kịp bị bỏ qua dễ dàng. Có thể bạn ngại giơ tay để "thú tội" rằng mình không hiểu kịp bài. Có thể bạn nghĩ rằng thôi để đó hỏi bạn khác cũng được. Nhưng rồi quên bẵng luôn. Người thiệt thòi ở đây chỉ là chính bạn thôi.

Hãy nhớ rằng cách bạn nghe cũng là một cách phản hồi cho người nói biết mức độ quan tâm và tiếp thu của bạn như thế nào.

Đôi điều lưu ý khi nghe giảng

Bạn đừng bỏ qua hoặc xem nhẹ thời gian đầu tiết học. Một số giảng viên có thể dành khoảng 10 phút đầu buổi để ôn lại bài lần trước, cho các bạn cơ hội được

thắc mắc liên quan đến bài cũ, hoặc thảo luận mở rộng vấn đề trong bài cũ. Nếu được như vậy thì quá tốt. Nếu phải nhập cuộc với bài mới ngay từ đầu buổi học thì sẽ vất vả cho bạn rồi. Do đó, bạn hãy tập thói quen khởi động việc học càng nhanh càng tốt. Bạn sẽ giảm được thời gian học thi nếu bạn tập trung tư duy của mình ngay từ những phút đầu tiên của buổi học.

Trong quá trình thầycô giảng bài, bạn phải thể hiện khả năng đồng thời vừa tập trung nghe, hiểu vấn đề, vừa ghi chú lại bài giảng cũng như những thảo luận theo cách hiểu của mình, và vừa phản hồi cho giảng viên và các bạn trong lớp. Bạn nên chú ý ghi dàn bài để nhìn được khái quát cấu trúc chung của bài giảng, chú ý tới trọng tâm, mấu chốt của vấn đề. Bạn cần tập trung vào những nội dung chính, những điểm quan trọng nhất mà giảng viên thường nhấn mạnh qua ngữ điệu, qua việc nhắc lại nhiều lần.

Chia sẻ

Lắng nghe hiệu quả

� Không nói chuyện trong lúc nghe giảng. Hãy nhớ thế này: ông trời cho chúng ta hai lỗ tai nhưng chỉ có một cái miệng. Do đó, đừng bắt cái miệng làm việc nhiều hơn mức độ được "phân công" của nó, mà hãy tận dụng đôi mắt và đôi tai để học hỏi. Nghe cho hết ý rồi hãy nói nhé.

�Muốn vậy, bạn phải gác tất cả các việc khác lại để nỗ lực và tập trung vào vấn đề.

�Không đoán mò nếu không rõ. Bạn nên đánh dấu hay ghi nhận lại để hỏi ngay khi có cơ hội. Đó chính là phản hồi kịp thời.

�Phản hồi:

• Hỏi để hiểu rõ vấn đề. Bạn không nên hỏi cho có, để thể hiện mình, hay để bắt bẻ giảng viên. Đây là những thái độ không tốt và lần sau giảng viên sẽ không tận tình giải thích cho bạn nữa.

• Nhắc lại một cách ngắn gọn nội dung vừa nghe theo cách mình hiểu để giảng viên biết bạn đã hiểu rõ vấn đề hay chưa.

• Nhìn vào người nói. Để làm gì? Để tận dụng đôi "cửa sổ tâm hồn" của bạn, thể hiện sự phản hồi của mình cho người nói mà không phải cắt ngang lời nói của họ. Như thế gọi là "nghe bằng mắt" đấy bạn.

• Hãy kiên nhẫn và khiêm tốn. Tránh đánh giá đúngsai trước khi nghe hết nội dung. Bạn cần thời gian để suy nghĩ thêm.

• Lắng nghe cả ý kiếnquan điểm của những người khác. Trong quá trình đó, cố gắng kiểm soát cảm xúc bản thân, không giận dữ khi người khác phản đối hoặc phê bình ý kiến của mình.

Có cách nào nắm bắt ý chính của bài học mới một cách nhanh chóng không? Có đấy. Bạn hãy chú ý đến các bảng tóm tắt, các sơ đồ và các tài liệu trực quan khác mà giảng viên dừng lại lâu hơn so với các phần nội dung khác. Đây là lúc người thầy hệ thống hóa, so sánh, phân tích... các ý chính, tạo một luồng suy nghĩ cho bạn để tiến dần đến kết luận và rút ra cái mới.

Khi bài giảng dừng lại, bạn có thể nêu câu hỏi để đào sâu kiến thức, liên hệ thực tiễn và làm rõ những chỗ chưa hiểu.

Và… không chỉ là nghe! Bạn còn phải làm gì nữa?

Kết hợp với ghi chú

Một số bạn Sinh viên nói rằng việc ghi chú chỉ gây lãng phí thời gian. Vậy thì xin được hỏi các bạn: "Ở trường bạn đang học như thế nào?". Nếu các bạn đó vẫn đang học rất giỏi thì có lẽ là các "ghi chú" kia đã nằm hết trong đầu họ rồi. Mà những người có trí nhớ tuyệt vời như thế thì vô cùng hiếm. Nếu bạn thấy mình không thuộc nhóm thiên tài này thì xin mời đọc tiếp nhé. Cuốn sách này cung cấp cho bạn những cách ghi chú khác nhau. Bạn nên thử rồi sau đó quyết định xem mình phù hợp với cách nào nhất.

Đa số giáo viên đều nhận xét rằng việc ghi chú có ảnh hưởng quan trọng tới điểm số ở trường. Thường thì các ghi chú của bạn được thực hiện ở trên lớp hay khi bạn đọc tài liệu ở nhà. Cứ liếc qua cấu trúc của các ghi chú này sẽ biết ngay bạn hiểu bài giảng hay tài liệu đó như thế nào.

Lưu ý là ở Đại học, chúng ta ghi chú chứ không phải ghi chép! Nhưng ở đây có gì khác nhau? Khác đấy. Sẽ không còn kiểu giảng viên đọc chính tả cho Sinh viên chép nữa đâu. Chủ yếu giảng viên sẽ giải thích và thảo luận với Sinh viên về nội dung bài giảng. Bạn muốn ghi lại như thế nào là tùy bạn, miễn nó giúp bạn hiểu đúng bài học là được. Đó mới là thách thức cho kỹ năng ghi chú của bạn.

Kỹ thuật ghi chú có cấu trúc

Khi ghi chú, bạn chỉ cần ghi ý chính, thậm chí không cần trọn vẹn câu cho đúng ngữ pháp, và bảo đảm ghi đầy đủ các từ khóa của bài học. Với cách ghi này, bạn có thể sắp xếp các ý theo một cấu trúc nhất định theo cách mà bạn cho là phản ánh tốt nhất toàn bộ bài giảng.

Mỗi nhóm môn học đều có những đặc điểm riêng giúp bạn dễ dàng sắp xếp lại các thông tin theo từng chủ đề cụ thể. Bạn cần chú ý điều này để chọn cách ghi chú cho hiệu quả. Bạn có thể tham khảo một số gợi ý về cấu trúc ghi chú theo nhóm môn học sau :

Có nhiều kiểu cấu trúc khác nhau, bạn có thể tham khảo các kiểu sau:

Kiến trúc cây (phân tầng)

Kỹ thuật ghi chú tương phản

Bộ não bạn thường chú ý nhiều hơn tới những chi tiết tương phản. Nếu mọi thứ đều cùng kích cỡ, hình dạng thì sẽ chẳng có gì nổi bật, nhưng khi thỉnh thoảng trong ghi chú của bạn có cái gì đó khác lạ thì bạn sẽ nhớ đến nó nhiều hơn. Dù sao thì những suy nghĩ và ý tưởng bạn ghi lại cũng có tầm quan trọng khác nhau. Vì thế, chắc hẳn bạn nên viết những gì quan trọng với cỡ chữ lớn hơn, đậm hơn và ngược lại. Việc này sẽ khiến cho bạn thấy vui mắt hơn, nhờ đó mà nhớ bài nhanh hơn, lâu hơn.

Chia sẻ

Các cách tạo tương phản

Đối với những từ khóa, bạn có thể :

• Chữ IN, HOA, hoặc đơn giản là viết chữ to hơn bình thường;

• Chữ nghiêng hơn bình thường, đồ đậm, hoặc cả hai;

• Đổi màu bút viết;

• Gạch dưới;

• Viết xong rồi lấy bút dạ quang tô lên;

• Khoanh tròn hay đóng khung những từ khóa…

Kỹ thuật ghi chú Cornell được xem là kỹ thuật tích hợp vừa ghi chú, vừa tóm tắt, vừa tư duy thêm.

Bạn hoàn toàn có thể tận dụng trang vở học sinh để thực hành kiểu ghi chú này. Trong vở của bạn, phần bên phải lề đỏ dành cho việc ghi chép ở trên lớp. Phần bên trái lề đỏ (hồi học phổ thông, phần này để dành cho giáo viên chấm điểm và ghi nhận xét) là phần dành cho những chú thích của bạn khi bạn đọc sách hay tự học. Cuối cùng bạn chỉ cần gạch ngang một đường ở gần cuối trang để dành cho phần "Tóm tắt và mở rộng" hoặc ghi thêm những "Thắc mắc" có liên quan.

Tuy nhiên, để thuận lợi cho việc ghi chú và chứa đựng nhiều nội dung hơn, bạn nên dùng giấy A4. Trên đó, bạn có ba miền để viết.

• Ghi chú tại lớp: là phần bạn ghi chú nhanh trong quá trình nghe giảng. Bạn nên tranh thủ ghi chú luôn số thứ tự trang sách có nội dung liên quan để tiện sau này đọc sách tìm hiểu thêm và ôn bài.

• Các ý chính: là phần được viết khi bạn học bài ở nhà và đã đọc sáchtài liệu có liên quan. Từ đó, bạn tự rút ra các ý chính của từng phần học. Hay hơn nữa là bạn có thể bổ sung thêm những ví dụ tự tìm, những câu hỏi gợi mở để dễ nhớ bài…

• Tóm tắt và mở rộng: là phần được viết sau cùng. Bạn tóm tắt nội dung đã được ghi chú trong trang đó, chỉ 3-4 dòng thôi. Sau đó, hãy tìm đọc thêm sách và các tài liệu liên quan, kể cả trên internet, rồi ghi lại những thắc mắc, liên hệ mở rộng của bản thân mà bạn cần chia sẻ với các bạn khác hoặc để hỏi thầy cô. Đây là phần chứa đựng tư duy của bạn nhiều nhất.

Để thuận lợi cho việc ghi các ý chính và tóm tắt theo từng trang, phần ghi chú tại lớp của bạn cần ghi trọn ý trong mỗi trang. Đừng để câu chữ hoặc ý tưởng dở dang rồi qua trang mới.

Đến khi học thi, thật ra, nếu bạn đã thực hành lắng nghe và tham gia thảo luận trên lớp, thì lúc này bạn chỉ cần đọc lại phần ghi "Các ý chính" và phần ghi "Tóm tắt và mở rộng" là đủ.

Ghi tốc ký - Làm sao đây?

Một số thầy cô giảng bài rất nhanh. Bạn phải vừa nghe, vừa cố gắng tiếp thu nội dung, vừa ghi chú lại các ý chính. Điều này đòi hỏi bạn phải có kỹ năng ghi chú thật nhanh, gọi là tốc ký.

Bạn không thể ghi lại toàn bộ những gì thầy cô nói, vì thế bạn cần tập viết nhanh hơn và dùng nhiều ký tự viết tắt hơn. Hãy dành thời gian để nghe các thầy cô giải thích kỹ hơn về định nghĩa, khái niệm, ví dụ thực tế, các phương pháp khác nhau, cách chứng minh lý thuyết hoặc công thức…

Hãy sáng tạo ra những từ viết tắt của riêng bạn. Nếu cứ viết ra đầy đủ từng từ thì sẽ mất rất nhiều thời gian. Thay vì viết dài như vậy, bạn có thể dùng các phụ âm làm đại diện thay cho cả từ đó để có thể viết nhanh hơn, mà ôn tập cũng dễ dàng hơn.

Một số ký hiệu viết tắt phổ biến mà Sinh viên Đại học hay dùng:

Chia sẻ

Ghi chú hiệu quả

� Không cố ghi lại nguyên văn các câu nói của giảng viên (mà bạn cũng chẳng bao giờ ghi kịp đâu!).

� Chú trọng các từ khóa: là những từ bao hàm được nhiều ý nghĩa nhất của bài.

� Nên ghi theo cấu trúc bài giảng. Bạn sẽ dễ dàng hình dung ra cấu trúc nếu bạn đã đọc trước bài này ở nhà.

� Phân biệt các ý chính và các ý nhỏ bên trong mỗi ý chính.

� Kết nối các ý chính trong bài.

� Dùng cách diễn đạt của chính bạn để tóm tắt sao cho sau này bạn vẫn cảm thấy dễ hiểu khi đọc lại.

� Các loại câu thường có trong phần "Tóm tắt và mở rộng":

• Mô tả

• So sánh

• Thứ tự

• Vấn đềGiải pháp

• Nguyên nhân – Hệ quả

Việc phát biểu hay đặt câu hỏi cho thầy cô giáo cũng là một cách khiến chúng ta tập trung hơn.

Làm thế nào để... hỏi?

Bạn đặt câu hỏi thường là vì bạn muốn thắc mắc những chỗ mình không hiểu, hoặc muốn kiểm tra lại xem mình có hiểu đúng không. Cũng

• Ưu tiên câu hỏi mở;

• Không nên hỏi nhiều câu hỏi cùng một lúc, mà lắng nghe từng câu trả lời và hỏi lại người đáp;

• Chấp nhận các tình huống thay thế khi người được hỏi không muốn trả lời, không biết cách trả lời, hay thiếu trung thực;

• Cân nhắc câu hỏi phù hợp với đối tượng;

• Câu hỏi đi từ tổng quát đến chi tiết; có khi, bạn muốn tìm kiếm những gợi ý để mở rộng vấn đề, những ý tưởng mới.

Vấn đề là, đôi khi bạn chỉ nhận thấy rằng mình không hiểu bài, nhưng khi giảng viên hỏi xem bạn đã không hiểu chỗ nào thì bạn lại lúng túng không biết đặt câu hỏi ra làm sao. Ngay cả khi bạn đặt được câu hỏi rồi thì… dường như câu hỏi ấy bị hiểu sai và hậu quả là giảng viên không trả lời đúng vào điều mà bạn muốn hỏi. Đừng có thất vọng và đừng để mình bị rối, bạn có thể thử những cách sau đây.

Để đặt câu hỏi hiệu quả, bạn nên:

• Xác định mục đích, nghĩa là bạn hỏi để làm gì;

• Lắng nghe trước, đặt câu hỏi sau;

• Câu hỏi phải ngắn gọn, súc tích, nhấn mạnh vào từ khóa thể hiện ý muốn hỏi.

Một trong những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống là học cách đưa ra những câu hỏi đúng đắn. Vì thế, nếu một câu hỏi không thể giúp bạn tìm thấy những thông tin mình mong muốn thì bạn hãy cứ hỏi tiếp. Thông tin bạn cần tìm có thể được giải đáp trong những câu hỏi tiếp theo đấy. Tuy nhiên, trước khi hỏi thầy giáo hay bạn bè, hãy tự hỏi bản thân mình xem thực ra mình đã có câu trả lời chưa. Đôi khi, do nhút nhát hay không chắc chắn, chúng ta thường cho rằng người khác có những câu trả lời mà ta không biết.

Đặt câu hỏi đúng cách là trọng tâm của việc giao tiếp hiệu quả. Đặt câu hỏi một cách khéo léo sẽ giúp bạn giữ nhịp được cuộc nói chuyện, thu hút được sự chú ý của người nghe, có được thông tin bạn cần, đạt được điều bạn yêu cầu, trong khi người nghe vẫn cảm thấy vui vẻ, hài lòng. Trong thế giới giao tiếp muôn màu muôn vẻ, nghệ thuật hỏi sẽ góp phần giúp bạn có được thông tin tốt hơn, học hỏi được nhiều hơn, xây dựng mối quan hệ mật thiết hơn… Dưới đây là một vài kỹ thuật đặt câu hỏi thông dụng.

Câu hỏi mở và câu hỏi đóng

Một câu hỏi đóng thường chỉ nhận được một câu trả lời rất ngắn là "Có" hoặc "Không". Ví dụ: "Bài này chỉ có một cách giải thôi phải không?".

Câu hỏi mở mang đến những câu trả lời dài. Chúng thường đi vào vấn đề hỏi về: cái gì, tại sao, như thế nào. Một câu hỏi mở sẽ giúp người khác diễn tả dài hơn về kiến thức, quan điểm hoặc là cảm nhận của họ. Những cụm từ như "ThầyCô/ Bạn có thể giải thích thêm về…" hoặc "Hãy miêu tả…" thường được dùng để bắt đầu câu hỏi mở.

Câu hỏi mở hay đóng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đặt đúng hoàn cảnh giao tiếp. Câu hỏi mở thì phù hợp nếu bạn muốn phát triển một cuộc đối thoại, tìm hiểu thêm các thông tin chi tiết, đào sâu vào quan điểm hoặc vấn đề của

người khác. Còn câu hỏi đóng sẽ là hợp lý khi bạn muốn kiểm tra mức độ thấu hiểu của bạn hoặc của người khác, khi bạn cần kết luận một cuộc thảo luận hoặc ra quyết định. Một câu hỏi đóng ở sai vị trí có thể khép lại cuộc đối thoại và dẫn đến sự im lặng khó xử, cho nên tốt nhất là nên tránh sử dụng khi cuộc đối thoại đang tiến triển tốt.

Câu hỏi dẫn dắt

Câu hỏi dẫn dắt được sử dụng nhằm dẫn người nghe đi theo định hướng suy nghĩ của bạn. Câu hỏi dẫn dắt phù hợp khi bạn muốn có được câu trả lời mong muốn và không chú tâm đến cảm nhận của người khác, hoặc khi bạn muốn đóng lại cuộc hội thoại, chẳng hạn: "Nếu như mọi câu hỏi của các bạn đã được trả lời thỏa đáng, chúng ta có thống nhất phương án mà tôi đưa ra không?".

Câu hỏi tu từ

Câu hỏi tu từ không thực sự là câu hỏi. Với dạng câu hỏi này, người hỏi không chờ câu trả lời mà chẳng qua chỉ nhằm khẳng định lại vấn đề, lôi cuốn người nghe hoặc dẫn dắt người nghe đến sự đồng tình. Câu hỏi tu từ sẽ gia tăng tính hiệu quả khi được đặt thành một chuỗi. Chẳng hạn: "Đây không phải là một logo đẹp hay sao? Bạn không thích cách tôi tô màu những dòng chữ trên logo sao? Tôi dùng những khoảng trống và điểm nhấn này là hợp lý, đúng không? Chẳng lẽ chúng ta không muốn lấy biểu tượng đẹp thế này làm logo cho sản phẩm của chúng ta trong bài tiểu luận này?".

Một số lưu ý khác khi sử dụng các câu hỏi:

• Hãy chắc rằng bạn để cho người được hỏi đủ thời gian trả lời. Có thể họ cần thời gian suy nghĩ kỹ trước khi trả lời bạn, cho nên đừng vội vã và tiếp tục hỏi ngay.

• Những câu hỏi hiệu quả cần đi cùng với lắng nghe một cách cẩn thận để bạn có thể hiểu đối phương thực sự có ý gì trong từng câu trả lời của họ.

• Ngôn ngữ cơ thể và âm điệu của giọng nói cũng đóng vai trò cực kỳ quan trọng để quyết định câu trả lời bạn nhận được sẽ là thế nào.

Chia sẻ

Học là phải hỏi

Bạn chỉ nên đi tìm "sự trợ giúp" sau khi đã tự hỏi và chưa hài lòng với câu trả lời của chính mình. Giả sử thế này, hãy nghĩ về một môn học mà bạn đang gặp khó khăn. Thử nghĩ đến những câu hỏi cần thiết để bạn có thể học tốt hơn trong lớp. Bạn có thể bắt đầu với những câu hỏi sau:

• Nội dung quan trọng xuyên suốt khóa học là gì?

• Điều gì có thể khiến bạn hiểu rõ thêm những khái niệm chính? Bạn có thể nhờ thầy giáo hay các bạn cùng lớp giải thích rõ hơn cho bạn.

• Bạn có thể vẽ sơ đồ hay hình vẽ tóm tắt nội dung chính không?

• Bạn có thể đi hỏi thêm ai để hiểu thêm vấn đề không?

• Bạn có thể kiếm những tài liệu liên quan ở trang web nào?

� Dĩ nhiên bạn còn có thể hỏi rất nhiều câu hỏi khác như: "Bài kiểm tra sắp tới sẽ hỏi về cái gì nhỉ?".

� Bạn nhớ thận trọng, đừng phạm những sai lầm sau:

• Hỏi dồn dập và vượt khỏi phạm vi vấn đề cần hỏi ban đầu;

• Hỏi không nhằm mục đích lấy thông tin, chỉ hỏi cho lấy có hoặc với những mục đích khác;

• Hỏi với ý đồ thắng - thua, trù dập;

• Câu hỏi không phù hợp với đối tượng;

• Hỏi để tỏ ra mình thông thái;

• Hỏi để hạ phẩm giá, chọc tức người khác.

Kiểm tra lại những ghi chú và thay đổi, nếu cần

Đây là bước cuối cùng và cũng là bước quan trọng nhất của quá trình ghi chú. Hãy tự kiểm tra lại sau khi bạn đã hoàn tất việc ghi chú. Có hai khả năng xảy ra: hoặc là cách ghi chú đó rất hiệu quả đối với bạn, hoặc... không giúp ích gì nhiều.

Cách tự kiểm tra rất đơn giản. Hãy lấy một tờ giấy trắng, sau đó vận dụng trí nhớ để viết lại những gì bạn đã chú thích. Nếu bạn có thể viết lại chính xác từ 80% đến 90% thì xin chúc mừng! Còn nếu thấp hơn thì có nghĩa là bạn cần điều chỉnh đôi chút trong cách thức ghi chú để đạt được kết quả tốt hơn.

Cách mà bạn ghi chú chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt trong việc liệu bạn có hiểu bài hay không, liệu bạn có tìm được ý nghĩa từ các tài liệu, hay liệu bạn có nhớ lại được nó hay không. Nếu cách ghi chú của bạn, cho dù là theo kiểu nào, mà không làm cho bạn thành công thì bạn phải đổi sang một kiểu khác thôi.

Tóm lại, việc nghe giảng, hỏi và thảo luận, ghi chú là những công việc luân chuyển nhau trong suốt thời gian học trên lớp. Mục tiêu sau cùng vẫn là làm sao để hiểu bài tại lớp càng nhiều càng tốt.

Bây giờ chúng ta sẽ về nhà và cùng bàn xem học bài ở nhà nên như thế nào nhé.

Học ở nhà như thế nào?

Đa phần các bạn Sinh viên học bài và làm bài tập ở nhà, cũng có bạn thích học bài ở thư viện trường hơn, tuy nhiên vấn đề quan trọng ở đây là bạn cần chọn một thời gian học cố định và tạo cho mình thói quen học vào khoảng thời gian đó.

Các tài liệu mà giảng viên yêu cầu đọc để phục vụ cho môn học lớn hơn rất nhiều lần số lượng sách giáo khoa mà bạn đã phải đọc thời Trung học. Dưới đây là những nguồn tài liệu mà bạn có thể cần cho một môn học, với mức độ giảm dần về tầm quan trọng và độ tin cậy trong khoa học:

• Sách giáo trình (thường là phải mua);

• Sách tham khảo (thường mượn ở thư viện, hoặc mượn của thầy cô, bạn bè);

• Tạp chí chuyên ngành (kể cả phiên bản trực tuyến);

• Những bài viết nghiên cứu khoa học đăng trong kỷ yếu của các hội thảo khoa học;

• Tập ghi chép trong lớp;

• Mục lục các đĩa CD-ROM hay băng video lưu lại những nội dung có liên quan;

• Internet và báo chí phổ thông.

Đọc tài liệu cũng cần kỹ năng

Có bao giờ bạn nghĩ rằng mình có thể đọc nhanh gấp hai lần bây giờ không? Bộ óc con người có khả năng nhìn thấy và hiểu được các tài liệu nhanh gần bằng tốc độ của một người lật các trang sách. Đáng ngạc nhiên là bây giờ có rất nhiều người vẫn có thể đọc nhanh đến vậy. Triết gia nổi tiếng người Anh John Stuart Mill có thể đọc xong một trang trong vòng năm giây. Tổng thống Teddy Roosevelt và John F. Kennedy cũng có khả năng như vậy. Tony Buzan, cha đẻ của "Bản đồ tư duy", cũng luyện cho mình khả nănghọc hiệu quả cao (xem câu chuyện của Tony Buzan ở cuối phần này).

Nếu người khác làm được thì tại sao bạn lại không thể? Không ai biết được những giới hạn cao hơn của con người trong việc đọc.

Dưới đây là một số yếu tố có thể ảnh hưởng tới tốc độ đọc của bạn.

- Do bản thân tài liệu: Được in chữ to hay chữ nhỏ? Có nhiều hình ảnh không? Có rõ ràng, dễ đọc không? Có được một tác giả uy tín viết không?

- Do nhu cầu của bạn: Bạn cần hiểu rõ tài liệu ở mức độ nào? Bạn chỉ cần hiểu chung chung về nó thôi phải không? Hay bạn muốn hiểu rõ từng chi tiết và cần phải phân tích nó?

- Do kiến thức nền của bạn: Thường thì một nhà khoa học có thể đọc một quyển sách chuyên môn nhanh hơn người thường vì tài liệu đó đòi hỏi một số kiến thức nền về nội dung.

- Do hoàn cảnh đọc: Khi đọc bạn có tỉnh táo không? Ánh sáng, không khí trong phòng như thế nào? Lúc đó bạn đang khỏe khoắn hay mệt mỏi? Bạn ngồi đọc ở loại bàn, ghế nào?

Không phải ai cũng biết cách đọc hiệu quả vì việc đọc đòi hỏi một số kỹ năng nhất định. Nếu bạn học được cách đọc tốt hơn, bạn sẽ không còn phải e sợ khi đọc sách nữa.

Đặt ra các mục tiêu giúp bạn tập trung

Hãy xác định mục tiêu đọc của bạn trước khi bắt đầu đọc. Đừng đọc cho hết một cái gì đó chỉ vì những lý do đại loại như "Mình đã mua quyển tạp chí này nên phải đọc cho hết, không thì coi như tốn tiền tốn của". Với ý thức tốt hơn về mục đích, bạn sẽ biết dẹp sang một bên những thứ mà bạn không cần đọc để tránh làm lãng phí thời gian quý báu của bạn.

Khi đã xác định rõ mục đích đọc, chúng ta sẽ làm gia tăng đáng kể khả năng hoàn thành nó. Mục đích giúp chúng ta tập trung hơn và có động cơ hơn. Thật vậy, mục đích là một lực đẩy mạnh mẽ đằng sau tất cả quá trình đọc.

Tại sao bạn phải đặt ra các mục tiêu ngay cả khi bạn còn không chắc là bạn có thể đạt được chúng hay không? Đơn giản thôi. Bởi vì các mục tiêu khiến tâm trí bạn tập trung. Chúng cho phép bạn loại bỏ các yếu tố ảnh hưởng cho tới khi bạn đạt được những gì mình đã đề ra. Bạn càng quyết tâm với các mục tiêu của mình bao nhiêu thì bạn càng có nhiều khả năng đạt được chúng hơn. Hãy bắt đầu với một niềm tin là bạn có thể thành công.

Thông thường, bạn sẽ có hai mục tiêu chính khi đọc sách. Thứ nhất là mục tiêu kiến thức. Mục tiêu này quyết định xem bạn cần phải hiểu rõ tài liệu ở mức độ nào, tùy thuộc vào loại kiến thức mà bạn muốn rút ra được từ cuốn sách hoặc báo. Kiến thức đó có thể ở dạng ý tưởng (tức là đọc lấy ý) hoặc cũng có thể ở dạng thông tin. Thứ hai, lập ra mục tiêu thời gian cho từng phần hay chương của quyển sách bạn sắp đọc dựa trên mức độ bạn cần hiểu nó.

Ngoài ra, đối với các loại tài liệu khác nhau, chắc chắn mục đích đọc của bạn cũng không giống nhau, và vì vậy chính mục đích sẽ làm thay đổi cách bạn đọc nó. Ví dụ khi đọc tạp chí, bạn chỉ cần đọc những bài viết về những vấn đề bạn quan tâm mà thôi. Nhưng khi ngồi trong phòng chờ bác sĩ thì có thể mục đích của bạn chỉ là đọc để giết thời gian chờ đợi, và bạn sẽ đọc bất cứ bài viết nào vô tình thấy trên trang báo. Cũng có khi bạn đọc báo vì muốn cập nhật thông tin để có thể bàn luận về chúng với bè bạn, người thân. Vì thế mức độ ghi nhớ của bạn thường chỉ cần ở mức từ thấp đến trung bình mà thôi. Tuy nhiên khi bạn đọc sách giáo trình của một môn học nào đó, bạn cần nắm vững cả kiến thức tổng quát lẫn những chi tiết cụ thể. Lúc đó mức độ cần ghi nhớ của bạn là từ trung bình tới cao và mục đích sau khi đọc có thể là để viết được về đề tài đó, tranh luận về nó và làm tốt các bài kiểm tra.

Mục tiêu đọc đóng vai trò quan trọng lắm đấy. Bạn chọn thứ bạn cần đọc, cách bạn đọc nó, và sau đó phải làm gì với điều bạn đọc. Đọc nhiều rồi bạn sẽ thấy, kỹ năng này thật tuyệt! Hãy nhớ rằng đó là một quá trình tích cực và chủ động. Cứ thoải mái ghi chú trong khi bạn đang tìm kiếm những câu hỏi - không cần chi tiết lắm đâu, nó có thể là bất cứ cái gì mà bạn cho là quan trọng.

Các bạn Sinh viên thường nói: "Tôi không thể đọc nhanh hơn được. Tôi có quá nhiều thói quen xấu". Quả là có một số thói quen đã làm chậm nhịp đọc của các bạn. Nếu chúng ta đã hiểu được những thói quen xấu của mình thì chắc chắn ta cũng sẽ tạo ra được những thói quen tốt, nếu chúng ta thật sự có quyết tâm làm điều đó.

Chúng ta hãy cùng nhau kiểm tra xem bạn có đang có một số thói quen làm giảm tốc độ đọc không nhé.

Một số thói quen xấu khi đọc sách

Bạn có lẩm nhẩm thành tiếng khi đọc? Đọc chậm và kỹ, đọc từng từ, bất kể với mục tiêu đọc là gì, vì thói quen của bạn là như thế. Bạn ghét đọc nhanh. Tệ hơn nữa là đọc mà không biết dừng lại cho trọn ý nghĩa của một câu. Ví dụ như "Rắn là loài bò… sát không chân".

Hay thỉnh thoảng bạn phải quay trở lại đọc những phần đã đọc mà chẳng hiểu để làm gì. Đơn giản đó chỉ là thói quen. Thói quen đó có thể xuất phát từ sở thích của bạn khi đọc truyện trinh thám. Bạn thích đọc ngược từ cuối cuốn sách lên vì tò mò muốn biết trước kết cục của câu chuyện. Dần dần theo thời gian nó trở thành thói quen xấu.

Bạn có hay dừng lại và nhìn chăm chăm vào một chữ nào đó không? Bạn có bị mất tập trung trong lúc đọc, và đọc lang thang không nhận ra được trọng tâm? Tệ hơn nữa là đang đọc thì bỗng dưng lại nghĩ sang chuyện khác không liên quan.

Bạn bị ám ảnh rằng cứ đọc là phải hiểu hết nội dung, hay phải nhớ toàn bộ những gì đã đọc. Bạn thấy mình không thể nào tăng tốc độ đọc được do cứ phải tìm hiểu kỹ vấn đề chưa hiểu rồi mới đọc tiếp.

Bạn vẫn giữ thói quen đọc tiểu thuyết, truyện vui khi đọc tài liệu học nên không ghi chú, không gạch chân.

Những thói quen xấu này gây ra sự mỏi mắt, nhức mắt, chán nản, tốc độ đọc chậm và khả năng hiểu kém.

Sử dụng "cặp mắt lười biếng"

Sử dụng "cặp mắt lười biếng" có nghĩa là nhìn bao quát cả một khu vực chứ không chỉ chăm chăm vào một con chữ. Việc này có thể tránh cho bạn phải quay về và đọc lại một phần nào đó (có thể tốn đến khoảng 1/6 thời gian đọc của bạn). Nó cũng ngăn không cho bạn có thói quen nhìn chăm chú vào một từ hay cụm từ nào đó. Nói cách khác, sẽ tốt thôi nếu mắt bạn thả lỏng một chút để nhìn những nhóm chữ lớn thay vì những cụm từ riêng lẻ. Và để đạt được điều này bạn cần phải luyện tập một chút đấy.

Hồi còn nhỏ, chúng ta thường được dạy phải nhìn vào chữ rồi đọc lên. Vì vậy, chúng ta đâm ra có thói quen lẩm nhẩm khi đọc. Việc này làm tốc độ đọc chậm lại và có thể khiến chúng ta chán nản. Nó cũng khiến sự tập trung không còn cao, vì thế khả năng tiếp thu và tốc độ cũng giảm sút. Thật là một vòng tròn tai hại!

Phải nhớ rằng chỉ nhờ luyện tập, bạn mới có thể đọc nhanh lên được. Đọc là một kỹ năng. Và cũng giống như bất cứ một kỹ năng nào khác, dù có được hướng dẫn kỹ càng đến mấy thì bạn cũng không thể nắm vững được, trừ phi bạn tự mình thực tập. Quan trọng là bạn phải học cách nhìn được nhiều từ hơn. Vài phút luyện tập một ngày không chiếm quá nhiều thời gian của bạn, phải không nào?

Bạn có thể lướt nhanh qua các bài tạp chí hay đọc chậm hơn cho vui. Sách giáo trình nên được đọc theo hai cách: đọc lướt ý chính trước, sau đó là "đọc để học". Hãy xác định mục đích của bạn và đọc theo một tốc độ nào đó để đạt được mức độ hiểu mà bạn mong muốn. Khi mục đích của bạn là đọc để giải trí thì hãy đọc nhanh hơn bình thường. Còn khi bạn muốn đọc để hiểu cho sâu thì hãy đọc chậm lại tới mức cần thiết. Cốt sao là để thỏa mãn mục đích của bạn, nhưng điều quan trọng là bạn phải cố tập luyện để ngày càng gia tăng tốc độ đọc hiểu của mình hơn.

Như thế nào là đọc lướt?

Bạn chỉ cần chú ý đến các tiêu đề, câu đầu tiên và câu cuối của mỗi đoạn, các đoạn có gạch đầu dòng. Bạn chỉ nên dừng lại từ 2 đến 10 giây mỗi trang. Nếu bạn bắt đầu đọc vào chi tiết quá sớm thì bạn sẽ làm chậm tiến độ đọc, mà có khi lại mất quá nhiều thời gian vào những phần không liên quan gì tới mục đích của bạn. Vì vậy, bạn hãy cứ đọc thật nhanh, ghi nhớ vị trí những điểm quan trọng, sau đó khi cần nội dung nào thì sẽ quay trở về với những chi tiết của nội dung đó. Ít nhất, bạn sẽ lấy được ba loại thông tin sau:

- Những nội dung quan trọng nhất

- Cấu trúc cơ bản của tài liệu

- Hàng ngàn từ, ý tưởng, hay ý nghĩa mà bạn lĩnh hội vô thức thông qua tầm nhìn ngoại vi của bạn.

Sau khi đọc lướt, bạn sẽ biết mình nên chú ý quay lại những trang hay những phần nào phục vụ cho mục đích đọc của mình, xác định những gì sẽ gợi nên những câu hỏi trong đầu bạn. Hãy xem nào, chúng có thể là:

- Tựa đề, phụ đề

- Mục lục

- Bìa trước và sau của sách, trang đầu tiên và trang cuối cùng của quyển sách

- Bảng chú dẫn, bảng số liệu hay sơ đồ

- Những từ in đậm, in nghiêng, viết hoa

- Những câu đầu và cuối của một phân đoạn

- Tóm tắt chương

- Những câu hỏi trước và sau khi đọc

- Những câu có đánh dấu gạch đầu hàng, hoặc bất cứ thứ gì làm bạn chú ý.

Hãy học cách đọc những thứ khác nhau với nhịp độ khác nhau. Ví dụ khi bạn đọc những tài liệu chuyên ngành hay mang tính thuật ngữ cao thì bạn có thể đọc với tốc độ bằng nửa mức thường đọc. Còn khi bạn đọc những tài liệu dễ hơn thì hãy tăng tốc lên và bạn sẽ thích thú khi thấy mình đọc được nhiều hơn.

Có một quan điểm sai lầm là việc đọc nhanh sẽ hủy hoại đi niềm vui khi đọc sách. Điều này không đúng. Khi còn ở phổ thông cơ sở, chắc chắn là bạn chỉ có thể đọc ở khoảng từ 10 đến 30 từphút. Còn bây giờ bạn đã có thể đọc tới 100 hay có thể 300 từphút – gấp 10 lần! Vậy bạn có đánh mất niềm vui khi đọc sách không? Dĩ nhiên là không, và thật ra, bạn có lẽ còn cảm thấy thích thú hơn nhiều so với khi bạn đọc quá chậm.

Hãy lấy một cuốn sách nào mà bạn chưa đọc ra để thực hành. Bắt đầu bằng việc lật nhanh các trang sách để xem lướt qua nội dung và trả lời ngắn gọn những câu hỏi sau:

1. Chủ đề chính của quyển sách là gì?

2. Bạn đã biết những gì về chủ đề đó?

3. Những thuật ngữ đặc biệt nào được dùng để trình bày chủ đề đó?

4. Tác giả là ai?

5. Quyển sách được bố cục ra sao?

6. Mức độ khó của nó như thế nào?

- Mới đầu dành cho mỗi trang sách từ 2 đến 3 giây, sau đó dần dần giảm thời gian xuống nhanh bằng tốc độ bạn có thể lật trang sách.

- Đo thời gian cho chính bạn, mới đầu khoảng 20 trangphút, dần dần tăng lên 100 trangphút trong vòng từ 1 tới 2 tháng. Việc thực tập này sẽ giúp mắt bạn mỗi một lần nhìn thấy được nhiều từ hơn bằng cách tránh tập trung tầm nhìn vào từng từ riêng lẻ.

- Mỗi ngày luyện tập 5 phút trong một vài tuần. Đôi khi, bạn sẽ thật sự tìm thấy mọi điều mà bạn cần biết chỉ thông qua quá trình đọc lướt. Đó là một trong những niềm vui bất ngờ của giai đoạn trước khi đọc vào chi tiết. Bạn sẽ biết được phải trông đợi những gì, và nơi cần tìm những thông tin quan trọng là ở đâu. Dần dần, giai đoạn này sẽ trở thành phần có giá trị nhất của toàn bộ tiến trình đọc của bạn.

Chia sẻ

Đọc lướt như thế nào?

Không mất quá 5 tới 30 giây để lướt qua mỗi trang tài liệu. Do đó, bạn sẽ phải sử dụng mắt nhiều đấy.

• Có nhiều cách để tập trung ánh mắt của bạn vào nội dung cần đọc và bảo đảm sự liền mạch khi phải đọc nhanh. Hãy thử những cách sau xem cách nào phù hợp với bạn thì chọn cách ấy.

1) Hãy cầm lấy cây viết của bạn, đặt mũi viết ở giữa trang sách, và chạy từ từ xuống qua từng dòng. Mũi viết vẫn để ở giữa nhé.

2) Nếu không có cây viết trong tay thì bạn có thể sử dụng cả bàn tay của mình. Tay trái lật sách và kéo ánh mắt từ đầu tới cuối trang theo tốc độ của gờ tay phải đang miết dọc theo trang sách. Các ngón tay của bạn phải mở rộng và thả lỏng.

• Ánh mắt lướt theo sự chuyển động của các tay hoặc mũi viết, cố gắng đọc càng nhiều chữ càng tốt.

• Chú ý tới tất cả các tiêu đề lớn, tiêu đề phụ, bảng biểu, và hình vẽ tóm tắt. Xem chúng có chứa những thông tin mà bạn cần tìm không.

• Ghi nhớ phần nào nằm ở vị trí nào trong các tài liệu để lát nữa bạn có thể quay lại nghiên cứu kỹ hơn.

Sau khi đọc lướt xong, bạn sẽ phải xác định tiếp rằng mình đọc tài liệu này để lấy thông tin chính xác hay đọc để lấy ý tưởng. Cách đọc tiếp theo của bạn sẽ khác nhau đấy. Và lúc đó, bạn sẽ hiểu lợi ích của việc đọc lướt như thế nào: nó sẽ giảm thiểu thời gian đọc lấy ý tưởng cũng như lấy thông tin của bạn.

Thế nào là đọc lấy ý?

Nếu đọc để lấy ý, bạn cần chú ý tìm các từ khóa của bài. Cách để thể hiện ý tưởng một cách hệ thống cho toàn bộ cuốn sách hoặc tài liệu mà bạn đọc là hãy tạo ra một bản đồ tư duy trong đầu.

Bạn đã từng chơi trò xếp hình chưa? Nếu đã từng chơi, bạn có cố gắng (hay dám) sắp xếp những mảnh ghép của trò chơi mà không cần nhìn hình vẽ trên mặt ngoài hộp đồ chơi không? Bạn nghĩ có thể xếp được không? Gần như là vô vọng! Bộ não của bạn gần như không thể tiếp thu những thông tin rời rạc, không có hướng dẫn hay manh mối. Nhưng nó sẽ học rất tốt nếu biết được ‘bức tranh’ lớn là gì. Vì vậy, bạn hãy dành vài phút để vẽ ra một sơ đồ hay hình vẽ mang tính tổng quát. Bạn không nhất thiết phải là một họa sĩ mới làm được. Bạn chỉ cần một tờ giấy, một cây viết và những suy nghĩ là đã có thể tạo ra một bản đồ tư duy rồi.

Bản đồ tư duy sẽ giúp bạn hình dung và tập trung suy nghĩ của mình quanh cấu trúc của quyển sách. Nhờ đó, bạn sẽ cân nhắc tốt hơn quyết định xem bạn muốn học bao nhiêu phần của quyển sách này. Bạn có thể vẽ theo kiểu hình cây, bong bóng, xương cá, hay đơn giản chỉ là viết những thông tin quan trọng bên lề trái, còn chi tiết bên lề phải. Hãy bắt tay vẽ bản đồ này ngay khi bạn bắt đầu đọc để bộ não của bạn tự tạo ra luồng tư duy, sắp xếp, và chứa dữ liệu trong suốt quá trình đọc sách. Sau mỗi chương hay mỗi phần, bạn sẽ quay lại và bổ sung thêm.

Khi đọc xong cuốn sách, bạn cũng sẽ hoàn chỉnh được bức tranh thể hiện tư duy của bạn. Bạn có thể tham khảo gợi ý về phương pháp "Bản đồ tư duy" (Mind-map) của Tony Buzan ở phần dưới đây.

Hai anh em Tony Buzan và Barry Buzan đã nghiên cứu và phát minh ra một cách ghi chép chủ động, sáng tạo gọi đó là Bản đồ tư duy, có sách gọi là Sơ đồ tư duy. Mục đích chính của phương pháp này là vẽ (theo cách mà bạn thích) một bức tranh mô tả tổng quát những yếu tố có liên quan đến một chủ đề hoặc một vấn đề mà bạn quan tâm. Sử dụng sơ đồ tư duy sẽ là một phương pháp mang tính đột phá trong việc ghi chú và lên kế hoạch.

Sơ đồ tư duy có bốn đặc điểm chủ yếu:

1. Đối tượng cần quan tâm sẽ được tóm lược trong một hình ảnh trọng tâm.

2. Từ hình ảnh trọng tâm, những chủ đề phát sinh được lan tỏa thành các nhánh.

3. Các nhánh được cấu thành từ một hình ảnh chủ đạo hay từ khóa trên một dòng liên kết, những vấn đề phụ cũng được biểu thị bởi các nhánh gắn kết với nhánh có thứ bậc cao hơn.

4. Các nhánh tạo thành một cấu trúc nút liên kết nhau.

Cũng nên sử dụng màu sắc, hình ảnh, ký hiệu, kích thước để làm phong phú, nổi bật sơ đồ tư duy, tăng sức hút, hấp dẫn và tính độc đáo, nhờ đó mà người viết phát huy tính sáng tạo, và có khả năng ghi nhớ lâu hơn.

Tại sao chúng ta lại gọi là "tư duy"? Vì chúng ta sẽ phải đầu tư suy nghĩ của mình và diễn đạt lại theo cách của mình, khác với cách của tác giả cuốn sách mà bạn đọc.

Sách học ở bậc Đại học của bạn thường được viết bằng những thuật ngữ mang nặng tính học thuật, và dường như các nhà khoa học, các giáo sư hay những tác giả chuyên môn "cố tình" muốn làm cho bạn thấy chúng khó hiểu và khó nhớ (!). Tuy nhiên, chúng ta có thể giải quyết được khó khăn này một cách dễ dàng. Bạn hãy dùng ngôn ngữ riêng của mình để vẽ những sơ đồ giúp bạn học bài nhanh hơn.

Bạn cũng có thể muốn xét đến những kết luận mà tác giả muốn nói thông qua bài viết. Bạn có đồng ý với họ không? Tại sao tác giả quyển sách lại đưa ra những kết luận đó? Nếu bạn không đồng ý, thì theo bạn, tác giả còn thiếu sót ở điểm nào? Khi đặt ra những câu hỏi này, bạn đã ít nhiều thật sự hòa nhập vào quyển sách và những suy nghĩ mà tác giả có khi viết nên nó. Và thậm chí biết đâu, bạn lại có cách diễn đạt đơn giản hơn, dễ hiểu hơn, hấp dẫn người đọc hơn tác giả cuốn sách thì sao? Lúc đó, nhớ chia sẻ với các bạn của mình nhé, giống như Tony Buzan - tác giả của cuốn sách chia sẻ về Bản đồ tư duy vậy.

Bản đồ tư duy

Hãy xem con đường phát triển kỹ năng tư duy của Tony Buzan nhé. Năm 13 tuổi, ông tham dự một bài kiểm tra đọc nhanh và đạt tốc độ 213 từ cho 1 phút, xếp thứ hai trong lớp. Người đứng đầu lớp là một bạn gái đạt được trên 300 từ. Ông đã hỏi giáo viên rằng làm thế nào để có thể đọc nhanh lên và được trả lời rằng không thể. Lý do là ông đã có khả năng phát triển thế mạnh về cơ bắp và thể chất, điều này dường như đã hạn chế ông phát triển kỹ năng tư duy như kỹ năng đọc nhanh.

Ông đã nhanh chóng rèn luyện đôi mắt và bộ não để tăng tốc độ thu thập những tư liệu viếtthông tin bằng văn bản, và chỉ trong thời gian ngắn ông đã có thể đọc hiểu được trên 400 từ trong 1 phút. Đây là lần đầu tiên ông nhận ra bộ não của ông cũng giống như cơ bắp, và có khả năng rèn luyện được. Điều này đã giúp ông hoàn tất chương trình học ở trường phổ thông và Đại học với tốc độ nhanh gấp hai lần so với thời gian trước đây ông học. Đây chính là động lực đầu tiên khiến ông quyết tâm nghiên cứu ra một phương pháp dễ hiểu để có thể chia sẻ với mọi người, nhất là các bạn trẻ.

Nếu muốn ghi nhớ một trang giấy đầy những ghi chú, trí nhớ chúng ta sẽ nhớ tới hình ảnh, bức tranh, ký hiệu, mã số, màu sắc, sự liên tưởng và liên kết. Cách tốt nhất để liên kết hình ảnh trên một trang giấy là sử dụng các mũi tên, khoảng cách, ký hiệu mà bạn nhớ được. Đó chính là "bản đồ tư duy".

Theo Tony Buzan thì "trí nhớ dựa trên hình ảnh và sự liên kết. Mọi người không phụ thuộc lứa tuổi, giới tính đều có khả năng này nên mỗi người đều có một bản đồ của riêng mình. Bản đồ đó giúp ích cho mỗi người, cho công việc, cuộc sống và xã hội". Do đó bạn đừng lo lắng là việc xây dựng Bản đồ tư duy quá sức đối với bạn. Hãy tìm kiếm các trang web về Bản đồ tư duy để tìm hiểu chi tiết hơn. Bạn sẽ thấy không khó đâu!

Bạn có thể tham khảo mẫu Bản đồ tư duy dành cho kỹ năng thuyết trình hiệu quả ở Chương 8 và Bản đồ tư duy của chính cuốn sách này ở phần phụ lục.

Nếu cần đọc kỹ lấy thông tin thì sao? Hãy đọc câu hỏi trước để nắm rõ yêu cầu thông tin cần đọc. Bạn có thể tìm những từ nói về chủ đề chung. Chúng có thể là danh từ, tên, ngày tháng, hoặc địa điểm... và hình dung các từ đó trong đầu trong quá trình đọc quét để lấy thông tin. Tìm những từ nhấn mạnh, từ ví dụ như in đậm hoặc in nghiêng, tìm những con số, ví dụ như ngày tháng, thống kê.

Bạn cần chú ý những câu định nghĩa. Bạn nên đánh dấu vào văn bản khi đọc. Luôn luôn sử dụng một bút chì để gạch dưới, theo cách đó, nếu làm sai, bạn có thể xóa đi để nó không lọt vào mắt bạn một lần nữa.

Bây giờ là một chút kinh nghiệm đọc giáo trình hoặc sách tham khảo bằng tiếng Anh.

- Chú ý đến các biểu đồ, bản đồ, hình minh họa và tranh ảnh. Chúng sẽ giúp bạn nắm được nội dung chính và từ khóa nhanh hơn.

- Đọc phần tóm tắt hay các câu hỏi gợi ý ở cuối mỗi chương. Phần tóm tắt thường rất hữu ích vì chúng chứa đựng những điểm mà tác giả cho là quan trọng nhất.

- Lưu ý các từ khóa được nhấn mạnh trong sách. Các từ khóa này thường được nhấn mạnh bằng hình thức in đậm, in nghiêng, in hoa, gạch dưới, tô màu… Ở các giáo trình quốc tế, bạn còn dễ dàng tìm thấy các từ khóa được nêu riêng ở cột bên trái hoặc bên phải của sách.

- Phần tình huống mở đề của loại sách này thường cũng rất hay và đặc thù cho nội dung của chương đó. Các tình huống này sẽ giúp bạn ấn tượng với ý tưởng thảo luận chính của chương hơn và sẽ nhớ lâu hơn.

- Ngoài ra, nếu bạn đã có từ khóa và muốn đọc để biết định nghĩa hay các vấn đề liên quan đến từ khóa đó, bạn có thể lật các trang cuối cuốn sách, đến phần Mục lục theo từ khóa. Bạn có thể tra cứu trong phần này xem từ khóa đó được đề cập đến trong những chương nào của cuốn sách. Cách tra cứu này rất có ích cho cả mục tiêu đọc lấy ý tưởng và lấy thông tin.

Viết trong khi đọc

Hãy tập thói quen nhớ lại nội dung bạn vừa đọc. Bởi vì khi bạn hiểu rõ một điểm nào đó thì điểm tiếp theo sẽ rõ ràng hơn nhiều. Khả năng hiểu phụ thuộc vào việc hiểu từng ý tưởng trước đó. Bạn càng hiểu và hồi tưởng lại chúng tốt bao nhiêu thì bạn lại càng dễ hiểu những gì tiếp theo đó.

Hãy biến kỹ năng đọc của bạn thành thói quen, thành niềm vui, thành sự say mê. Tại sao ta phải tập thói quen đọc sách? Bởi vì việc đọc kích thích sự hoạt động của bộ não, giúp bạn học được nhiều hơn bất cứ thứ gì bạn nghe được hay tự thân mình trải qua. Việc đọc còn làm cho óc tưởng tượng của bạn phát triển hơn. Hơn nữa, vốn từ của bạn sẽ tăng lên, giúp bạn thuận lợi hơn trong các bài báo cáo viết, đặc biệt đối với các bạn đang học các ngành về xã hội, nhân văn và quản lý.

Tương tác với tài liệu đọc

Hãy tập thói quen đọc và tương tác lại với tài liệu. Lúc đó bạn sẽ cảm thấy rằng một quyển sách tẻ nhạt nhất cũng trở nên thú vị.

Khi bạn đã học được cách đọc hiệu quả rồi thì bạn lại sẽ càng muốn đọc nhiều hơn. Hãy đọc càng nhiều càng tốt và đọc những tài liệu có độ khó khác nhau. Nếu bạn muốn trở thành một độc giả tốt thì chỉ đọc báo buổi sáng không thôi chưa đủ. Hãy đọc các loại sách khác nhau, sách bán chạy, sách của các tác giả nổi tiếng, và tạp chí (đặc biệt bạn sẽ học được rất nhiều điều bổ ích khi đọc các tạp chí chuyên ngành). Chúng tôi nhấn mạnh là bạn cố gắng đọc càng nhiều càng tốt.

Bạn cũng nên nhớ rằng tư thế ngồi đọc chắc chắn sẽ ảnh hưởng nhiều tới việc hiểu. Bạn hãy cố gắng ngồi đọc ở bàn học, ngồi thẳng lưng với quyển sách mở rộng trên mặt bàn, cách xa mắt 40 cm. Tư thế ngồi học của bạn càng ngả ngớn, uể oải bao nhiêu thì bạn càng nhanh cảm thấy buồn ngủ, mất tập trung hay chán nản. Nếu muốn hiểu bài được tốt, đọc được nhanh và nhớ tốt, bạn hãy ngồi tư thế ngay ngắn và tập trung.

Và cuối cùng, tất cả những hướng dẫn, phương pháp sẽ chỉ mang lại hiệu quả khi bạn sử dụng chúng. Hãy tìm cách áp dụng những kiến thức đó vào một việc gì đó, thậm chí chỉ cần nói chuyện với bạn bè về những gì đã đọc - chỉ riêng điều đó thôi cũng giúp ích cho bạn rất nhiều. Việc chia sẻ những gì bạn đọc với người khác sẽ giúp bạn nhớ nội dung sâu hơn.

Cách tìm kiếm tài liệu

Bạn gặp khó khăn gì khi tìm thông tin? Hãy cố gắng học cách sử dụng Internet để tìm tài liệu cho bài học của bạn. Đó là nguồn tài liệu khổng lồ và có giá trị vô cùng lớn.

- Mục đích của việc tìm thông tin? Bạn muốn tìm định nghĩa, ví dụ minh họa, số liệu…

- Kiểm tra lại tính đúng đắn của một thông tin đã có.

- Tìm thêm giải thích hay ví dụ để hiểu bài.

- Tìm ý mới.

Tóm tắt bài học

Bạn còn nhớ kỹ thuật ghi chú nào kết hợp với kỹ thuật tóm tắt bài học đó luôn không? Đó là kỹ thuật ghi chú Cornell. Trong phần này, bạn nên tóm tắt ở dạng bảng hoặc hình vẽ.

- Bảng: để so sánh, phân loại.

- Hình vẽ: để có cái nhìn tổng thể, khái quát hóa được vấn đề, các mối liên hệ, và có điều kiện tư duy thêm. Một số hình vẽ thể hiện cấu trúc như:

• Cấu trúc cây

• Biểu đồ dòng chảy

• Sơ đồ tư duy

Làm bài tập

Đừng cố gắng học liên tục quá 3 tiếng đồng hồ. Không nên ngồi yên một chỗ để học liên tục quá 45 phút. Khoa học đã chứng minh rằng nếu bạn học một môn liên tục quá 45 phút thì khả năng nhớ sẽ giảm rất nhanh trong thời gian sau đó. Cứ sau 45 phút, bạn hãy đứng dậy và vận động một chút để tránh tổn thương xương khớp, lại tránh được cơn buồn ngủ.

Học nhóm có tốt không?

Khá nhiều bạn Sinh viên rất ngại học nhóm do các bạn cho rằng học nhóm không hiệu quả bằng học một mình. Tình trạng phổ biến là chỉ những bạn siêng học mới chịu khó làm những phần việc được phân công, còn các thành viên kém hơn thì có xu hướng ỷ lại hoặc lười biếng.

Ngoài ra, nếu không có nhóm trưởng đủ tỉnh táo để điều khiển thì các bạn sẽ dễ lạc đề hoặc chỉ nói chuyện phiếm với nhau, thay vì cùng học. Đó là chưa kể tình trạng cãi nhau, ai cũng cho là mình đúng mà không chịu lắng nghe ý kiến của người khác. Thế là học nhóm thất bại. Vậy nên học nhóm cũng cần có kỹ năng đấy bạn.

Những ưu điểm của phương pháp học nhóm:

- Góp phần xây dựng tinh thần đồng đội và các mối quan hệ tương hỗ, đồng thời thúc đẩy sự tích cực học tập của cá nhân, tạo sự gắn kết trong một "cộng đồng" bởi trong khi làm việc nhóm, những mâu thuẫn sẽ nảy sinh từ đó yêu cầu phải giải quyết và để giải được cần sự cố gắng của mỗi cá nhân cùng với trí tuệ của cả tập thể.

- Tăng khả năng hòa nhập, tinh thần học hỏi và biết lắng nghe người khác thông qua phần trình bày của bản thân và sự phản hồi của mọi người xung quanh.

- Tập hợp được những ý kiến sáng tạo của từng cá nhân. Mỗi người bổ sung một ý, từ đó sản phẩm của học tập sẽ giàu tính sáng tạo và mang tính tập thể hơn.

- Rèn luyện khả năng thuyết trình trước tập thể, kỹ năng giao tiếp và tính tự giác của mỗi cá nhân, khả năng làm cho người khác hiểu điều mình hiểu - đây là điểm yếu của đa số Sinh viên chúng ta hiện nay.

Học thi

Tóm tắt ghi chú của bạn

Để tóm tắt lại các ghi chú của mình, bạn nên biến chúng thành hình vẽ để khi học bài dễ hình dung và dễ nhớ hơn. Nếu bạn dùng kỹ thuật ghi chú Cornell thì bạn đã biết cách tóm tắt và tư duy tiếp bài học rồi đấy. Cách tóm tắt cảm quan nhất là dùng Bản đồ tư duy.

Chia sẻ

Tóm tắt hỗ trợ học bài

Đầu tiên, bạn dùng bút chì gạch bỏ những nội dung nào mà bạn thấy dễ nhớ, và đúng là đã thuộc lòng rồi. Sau đó ghi lại các nội dung còn lại, vẫn theo cấu trúc mà bạn đã chọn.

Kế tiếp, với phần ghi chú đã được tóm lược một lần, bạn lại đọc kỹ lại lần nữa, và tiếp tục dùng bút chì gạch bỏ những nội dung nào bạn đã hiểu và thuộc. Như vậy bạn đã có phần tóm tắt ngắn gọn hơn, thuận lợi cho việc học bài.

Cứ tiếp tục vài vòng như thế cho đến khi toàn bộ nội dung học thi được rút gọn vào một trang giấy A4.

Một số giảng viên còn cho phép Sinh viên được mang bản tóm tắt bài học của chính mình vào phòng thi. Thí sinh chỉ được sử dụng tài liệu viết tay này chứ không được mang tài liệu vào. Cách này bắt buộc bạn phải tự đọc và tóm tắt bài học.

Khi học thi, làm sao để nhớ bài tốt hơn?

Có nhiều cách giúp bạn nhớ những gì đã học. Yếu tố quan trọng nhất là bạn phải xử lý quá trình học - có nghĩa là bạn phải làm gì đó với nó. Ví dụ như:

- Tạo ra một cảm giác mạnh mẽ với tài liệu đọc;

- Ôn lại những gì đã học trong vòng 10 phút, 48 tiếng và 7 ngày;

- Dán chúng lên tranh ảnh hay áp phích, dùng những màu thật nổi;

- Tóm tắt lên giấy bằng những từ riêng của bạn;

- Ôn tập lại trong những môi trường giác quan khác nhau, ví dụ như sử dụng mùi hương thơm nhẹ;

- Thực hành và áp dụng những gì đã học vào đời sống thực tế của bạn;

- Tải tài liệu xuống máy tính để có thể ôn lại lần sau;

- Sáng tạo những câu nói vui sử dụng chữ cái viết tắt đầu giúp bạn nhớ bài một cách lâu dài;

- Học bài bằng cách hát hay nói theo giai điệu của một bài nhạc rap;

- Sử dụng những tình huống thực tế để thực tập;

- Tranh luận với bạn bè về đề tài đó;

- Tập viết một bài luận về đề tài bạn vừa học.

Bạn có thể nhớ một điều gì đó bằng cách làm nó, sử dụng nó, có cảm giác về nó, ngửi nó, nếm nó, dạy nó cho người khác, nghe nó hoặc vẽ nó ra.

Ví dụ: Bạn nhớ những việc bạn làm trong phòng thí nghiệm (môn vật lý, sinh học hay hóa học). Bạn nhớ những gì bạn học trong lớp tiếng Anh (khi thực tập đóng vai, chơi game...).

Chúng ta nhớ những gì đã học qua vị trí và hoàn cảnh mà chúng ta học chúng. Học ở trường, ở nhà,

trong phòng ngủ, phòng khách, ở thư viện… sẽ khiến não bạn liên kết không gian đó với thông tin cần nhớ. Ngoài ra, bạn hãy dùng mỗi màu khác nhau cho mỗi chương bạn học. Nhìn có vẻ "hoa - lá - cành" quá nhỉ. Nhưng nếu bạn thấy thú vị và giúp dễ nhớ thì cứ thực hành nhé. Ghi chú với các kiểu chữ và kích thước khác nhau rồi kiểm tra bằng cách nhớ lại các ghi chú đó hoặc viết thử chúng ra giấy.

Ví dụ: Nếu bạn học bài trong cùng một cái phòng mà bạn sẽ thi ở đó thì các nghiên cứu cho thấy bạn sẽ dễ nhớ bài hơn. Nếu bạn phải học năm chương thì hãy học mỗi chương ở một nơi khác nhau. Khi đó, bạn sẽ có những hồi ức riêng biệt và rõ ràng khi ôn lại chúng.

Bạn thấy cách ghi nhớ nào thích hợp với mình? Hãy nhớ lại bạn đã từng dùng cách nào mà bạn thấy có hiệu quả nhất. Bất kể đó là cách nào thì hãy bắt đầu sử dụng chúng nhiều hơn. Ôn lại ba ý tưởng này mỗi cái ở một góc phòng khác nhau. Đi đến góc phòng còn lại và ôn lại hết. Nghe có vẻ buồn cười, nhưng chúng lại rất hiệu nghiệm đấy!

Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng bộ não chúng ta sử dụng thời gian ngủ để làm công việc dọn dẹp, xử lý các thông tin nhận được trong ngày. Thật ra, chúng ta chủ định quên đi rất nhiều thứ. Đó là một quá trình hoạt động bình thường của bộ não vào ban đêm nhằm loại bỏ những ký ức mà chúng ta cho là không cần thiết. Vì thế, các nhà nghiên cứu đã chứng tỏ được rằng chúng ta nhớ bài tốt nhất lúc bắt đầu học, tốt nhì là vào giai đoạn gần cuối, và khả năng nhớ sẽ yếu ớt nhất ở giai đoạn giữa.

Do đó, bạn nên chủ động đầu tư nhiều thời gian và tâm trí hơn vào giai đoạn giữa nhằm khắc phục nhược điểm trên và nhớ được trọn vẹn bài học. Tránh học hai môn học tương tự nhau liên tiếp (ví dụ như văn học Anh nối tiếp văn học Mỹ, toán đại số ngay sau toán hình học). Sau khi học xong một môn, ngủ một giấc ngắn, chơi một trò chơi nhỏ, hay để qua hôm sau mới học môn tiếp theo.

Trí nhớ chúng ta chia làm hai loại ngắn hạn và dài hạn, và hầu hết những gì ta tiếp nhận hàng ngày đều đi vào trí nhớ ngắn hạn. Ví dụ khi ta tìm một số điện thoại trong sổ, ta chỉ nhớ nó đủ lâu để quay số. Sau đó bạn nhanh chóng quên nó ngay. Đó chính là trí nhớ ngắn hạn. Để các dữ liệu trở thành một phần của trí nhớ lâu dài, bạn cần làm việc học của mình trở nên năng động hơn và bạn cần áp dụng chúng để có thể giúp chúng ghi khắc lâu hơn vào trong trí nhớ của bạn.

Bạn hãy thường xuyên ôn tập, lặp lại và sử dụng những kiến thức mà bạn muốn nhớ. Hầu như những gì chúng ta học đều có thể trở nên quen thuộc, thậm chí trở thành một bản chất thứ hai nếu chúng ta sử dụng chúng thường xuyên. Vì vậy, hãy cố gắng ứng dụng chúng vào trong cuộc sống thường nhật của bạn.

Đừng quên nghỉ ngơi và tái tạo năng lượng

Hội chứng "Bàn làm việc"

Hội chứng này nguy hiểm gần giống hội chứng "hacker" của những người mê máy tính vậy. Điều này không có nghĩa là bạn mê học đâu. Đừng ảo tưởng. Chẳng qua là bạn mê... cái bàn học của bạn mà thôi. Bạn cứ nghĩ rằng muốn thi đậu, muốn học giỏi thì phải siêng ngồi vào bàn học, phải làm máy vi tính mới được.

Tất nhiên ngồi vào bàn học sẽ giúp bạn tập Trung học hơn. Nhưng mà này, bạn thử nhìn lại cái bàn học của mình xem. Nó có bề bộn không?

Nó có mấy chồng sách đóng bụi để đó mà không biết bao lâu rồi bạn chưa đọc tới, nhưng vẫn phải để đó cho... yên tâm? Bạn mất bao lâu để tìm cuốn sách hay tài liệu mà bạn cần ở trên cái bàn như vậy?

Có lẽ thỉnh thoảng chúng ta sẽ dành chút thời gian dọn dẹp bàn học của mình, cho nó một hình dáng hay sắc màu mới. Hãy làm cho nó có phong cách của bạn. Chúng ta vẫn có thể rời bàn học để gia nhập với các nhóm bạn cùng học. Thay đổi không khí học tập, chia sẻ cách nhìn nhận bài học giữa các bạn với nhau - điều đó có thể sẽ giúp bạn học bài tốt hơn đấy.

Mẹo giúp bạn nhớ nhanh và nhớ lâu

Xem lướt nhanh qua toàn bộ quyển sách. Đơn giản là lật nhanh qua từng trang và đọc lướt thật nhẹ nhàng. Luôn làm như thế trước khi bạn bắt đầu đọc vào chi tiết.

1. Lưu ý các chi tiết: Hãy tập chú ý đến trang sách bạn đang đọc: trang sách đó được trình bày như thế nào, có kèm hình ảnh gì không, hình ảnh đó có nội dung gì… Khi chú ý và ghi nhớ những sự vật liên quan, chúng ta sẽ dễ dàng nhớ nội dung chính.

2. Nắm bắt bản chất sự việc: Muốn ghi nhớ, trước hết bạn phải chắc rằng bạn hiểu đúng các dữ kiện bạn thấy, đọc, nghe vì các thông tin được ghi nhận mập mờ, thiếu chính xác sẽ không thể lưu lại lâu trong bộ nhớ của chúng ta.

3. Tạo nên bức tranh cho nội dung cần ghi nhớ: Bộ não của chúng ta thường lưu giữ hình ảnh dễ hơn so với câu chữ đơn thuần, vậy nên bạn hãy tưởng tượng ra những bức tranh gắn liền với nội dung cần nhớ. Hãy bắt đầu phương pháp bằng cách liên kết từ. Ví dụ nếu nhắc tới từ "con vịt", bạn hãy liên tưởng tới cái chổi và hình ảnh con vịt đang bị ai đó đuổi đánh bằng cái chổi. Những hình ảnh đó sẽ in trong bộ nhớ của bạn và chỉ cần nhìn thấy cái chổi là bạn nhớ ngay ra "con vịt". Chỉ cần lấy 3-4 chi tiết "đắt nhất" trong câu chuyện và áp dụng phương pháp liên tưởng đó, chúng ta đã có thể kết nối và hiểu toàn bộ nội dung.

4. Giảm tối đa sự xen ngang: Hãy tập trung tối đa, không nên vừa học vừa làm việc khác, và hạn chế những gì có thể khiến chúng ta phân tâm như tiếng nhạc quá lớn, người ra vào liên tục và trò chuyện ồn ào…

5. Thay đổi "khẩu vị" như một cách ghi nhớ thông minh: Học liên tiếp hai môn tương tự nhau như

Văn và Sử hay Toán và Lý sẽ không giúp chúng ta ghi nhớ bài tốt hơn. Chi bằng sau khi học môn Văn, bạn hãy "giải lao" bằng môn Toán, còn sau bài tập Vật lý thì "nghỉ ngơi" bằng các sự kiện Lịch sử. Như thế, não chúng ta sẽ tiếp thu tối đa các nội dung cần nhớ. Bạn cũng có thể thư giãn bằng cách nghe nhạc, hoặc nhắm mắt ngủ một chút trước khi chuyển sang học môn khác.

6. Tận dụng sự lặp lại: Đây là yếu tố vô cùng quan trọng vì theo thời gian, sự lặp lại sẽ giúp hình thành trong não bộ các "mối nối" bền vững có tác dụng lưu trữ thông tin và biến trí nhớ ngắn hạn thành trí nhớ dài hạn, giúp chúng ta ghi nhớ lâu hơn. Lặp lại không phải là lúc nào bạn cũng phải cắm cúi đọc đi đọc lại nội dung nào đó, mà có thể là:

• Viết tóm tắt lại những gì cần nhớ vào một cuốn sổ nhỏ mang theo bên mình để mỗi khi cần có thể lấy ra xem, đọc.

• Viết lại những ý tưởng yêu thích của bạn thành những cụm từ dễ nhớ trên những mảnh giấy màu sắc khác nhau, hay trình bày chúng thành những tấm áp phích màu rực rỡ dán ở những vị trí chúng ta thường đi qua như bàn học, tủ lạnh, ti vi…

• Trao đổi những gì đã đọc, học với bạn bè. Việc này sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về nội dung một quyển sách, đồng thời lại ghi nhớ lâu hơn và chi tiết hơn.

Lưu ý rằng thực phẩm có ảnh hưởng rất lớn đến việc củng cố và duy trì trí nhớ của chúng ta. Các bác sĩ về dinh dưỡng khuyên chúng ta nên chọn những thức ăn có nhiều vi chất bổ sung có tác dụng hỗ trợ cho hoạt động của não như táo đỏ, sơ ri, dâu tây, nho, chuối, củ cải đỏ, hành tím, bó xôi… và các loại thực phẩm có chứa colin giúp tăng cường trí nhớ, có tác động đặc biệt tích cực tới cơ chế "ghi nhớ" của não bộ, ví dụ lòng đỏ trứng gà, hàu, gan, pho mát tươi, cá giàu chất béo, sữa chua… Bên cạnh đó, giấc ngủ cũng là chìa khóa quan trọng giúp chúng ta hồi phục trí nhớ. Theo nghiên cứu của các giáo sư trường Y Đại học Harvard thì một giấc ngủ sâu kéo dài từ 6 đến 8 tiếng rất hữu ích trong việc cải thiện trí nhớ.

Tôi đã học như thế nào?

Câu chuyện của Nguyễn Hoàng Trung - Bác sĩ Nội trú Chấn thương chỉnh hình, Đại học Y Dược TP. HCM khóa 2012 - 2015.

Bước chân vào trường Y nghĩa là bạn đã chấp nhận cuộc sống căng thẳng, nhiều áp lực vì chương trình học của Sinh viên Y rất nặng. Do không có bảng điểm xuất sắc ở trường Trung học nên ngay từ học kỳ đầu tiên, tôi đã chọn phương pháp học chắc chắn và khoa học, nhưng có thể tóm tắt lại trong mấy nguyên tắc: đọc sách để bám sát nội dung giáo trình học, tập trung nghe giảng trên lớp, ghi chú những nội dung chính, hạn chế việc nghỉ học ngoại trừ những trường hợp bất khả kháng. Tôi nghĩ rằng các nguyên tắc này không chỉ đúng với Sinh viên ngành Y, mà dù bạn học ngành nào và với môn gì thì chúng cũng sẽ là "trợ thủ đắc lực" giúp bạn tiếp thu kiến thức nhiều nhất, nhanh nhất.

Thời khóa biểu của trường nhiều khi làm tôi "chóng mặt" với sáng lý thuyết, chiều thực hành, liên tục. Oái oăm là sáng lý thuyết môn A, chiều thực hành môn B,

nhưng cuối tuần thì thi môn C - một lịch học dễ khiến Sinh viên rối trí, phân tâm. Vì vậy, câu thần chú của tôi là giờ nào việc nấy, có kế hoạch hàng tuần và quyết tâm tuân thủ theo đúng như những gì mình đã đề ra.

Từ kinh nghiệm của chính mình, tôi nghĩ "dân Y" nên chọn cách học nhóm vì đó là cách học hiệu quả nhất. Khi học, cả nhóm nên cùng đặt câu hỏi, cùng trả lời, như thế sẽ giúp nhóm tư duy tốt hơn. Khi cần tìm một tài liệu nào đó, chắc chắn nhiều người sẽ có lợi thế hơn một người. Đọc một lần thì bạn có thể "nhớ mang máng", nhưng khi nghe hai, ba người bạn nhắc đi nhắc lại cùng một vấn đề thì bạn sẽ không thể quên được. Tuy nhiên, bạn nên chọn những bạn cùng tổ, có chung sở thích, chung cách học, như thế các bạn sẽ dễ dàng chia sẻ kiến thức với nhau. Đừng khư khư giữ lấy cho riêng mình những thông tin quý giá, cũng đừng che giấu những điều còn vướng mắc. Hãy ganh đua chứ không ganh tị.

Sinh viên Y không có mùa thi vì chúng tôi… thi quanh năm, gần như cuối tuần nào cũng thi, và như thế cũng sẽ chẳng có cuối tuần luôn. Thế là tôi quyết định tự thưởng cho mình những khoảng thời gian xả hơi sau khi hoàn thành một môn nào đó. Hoặc khi quá mệt thì tôi tự cho phép mình "nghỉ ngơi ngắn hạn" để phục hồi năng lượng, có thể chỉ là hai - ba giờ thôi, nhưng sau đó tôi có thể làm việc hiệu quả hơn.

Với ba tuần hè ngắn ngủi của Sinh viên Y, tôi tranh thủ nghỉ ngơi, làm những việc mình thích mà trước đó không có thời gian và điều kiện để làm, tham gia các hoạt động thiện nguyện như đi khám từ thiện, mùa hè xanh... Những chuyến đi đó đã thực sự giúp tôi trưởng thành hơn về mặt nhận thức xã hội, hiểu biết hơn về con người và cuộc sống quanh mình. Bằng cách đó, chúng tôi từng bước tiếp cận đời sống, học cách phục vụ cộng đồng và chia sẻ nỗi đau với những bệnh nhân đang chịu nỗi đau cả về thể xác lẫn tinh thần.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 17 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.