Bí Quyết Thành Công Sinh Viên (Cẩm Nang Thiết Yếu Của Học Sinh Sinh Viên)

Lượt đọc: 315 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 6
Sức Mạnh Của Ngôn Từ

❊ ❊ ❊

Để nói dễ hiểu, hãy nói chân thành. Và để nói chân thành, hãy nói như bạn nghĩ.

Lev Tolstoy

Sức mạnh của ngôn từ

Có không ít câu thành ngữ, tục ngữ, châm ngôn đã nhấn mạnh đến vai trò của ngôn từ trong đời sống, trong hoạt động giao tiếp của con người như "Chim khôn tiếng hót rảnh rang, người khôn tiếng nói dịu dàng dễ nghe", "Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau", "Lời chào cao hơn mâm cỗ"… Từ lâu trong lịch sử các cuộc chiến, lời nói có thể có sức mạnh ngang với một đạo quân, khi nó phát huy tác dụng trong thương thuyết, đàm phán như chúng ta đã biết qua "Đại cáo Bình Ngô" của Nguyễn Trãi. Lời nói cũng có thể làm khơi gợi chí khí của cả một dân tộc, từ trẻ tới già, khi vận mệnh tổ quốc lâm nguy như "Hịch Tướng sĩ" của Trần Hưng Đạo hay "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" của Hồ Chủ Tịch. Lời nói, ở thời đại nào, cũng là phương tiện hữu hiệu trong việc biểu đạt và trao đổi tư tưởng, tình cảm của con người trong hoạt động giao tiếp.

Chỉ bắt đầu bằng một lời chào hỏi giản dị, thân thiện, bạn đã bắt đầu mở ra một mối quan hệ với những người bạn mới trong môi trường Đại học. Chỉ qua cách nói năng của bạn, qua cách sử dụng từ ngữ của bạn, qua cách diễn đạt một ý kiến nào đó của bạn, người ta đã có thể hình dung ít nhiều về trí lực, tính cách, về lối nghĩ và lối sống của bạn. Lẽ dĩ nhiên, cần phải có thời gian và điều kiện bộc lộ để đánh giá đúng về một người, song, những ấn tượng ban đầu - từ lời ăn tiếng nói, thái độ ứng xử - thường đóng vai trò không hề nhỏ trong việc phát triển hay chấm dứt một mối quan hệ mới vừa nhen nhóm.

Chuyện ăn nói gắn chặt với đời sống thường nhật đã đành, mà còn gắn chặt với sự phát triển nhân cách con người và đòi hỏi sự trau dồi ngày càng nhiều trên giảng đường Đại học. Bạn muốn đứng trước lớp trình bày ý kiến về một vấn đề đang gây tranh cãi, bạn tham gia một nhóm thảo luận về cách thực hiện một đề tài, bạn có thể phải thay mặt nhóm lên thuyết trình đề tài ấy, lôi kéo sự chú ý của người nghe, làm nổi bật vấn đề, sẵn sàng trả lời, biện giải cho những câu hỏi chất vấn. Bạn có đủ tự tin để làm tốt những việc đó không? Ngoài việc chuẩn bị sự hiểu biết cần thiết để thực hiện đề tài, bạn còn phải chuẩn bị cả cách biểu đạt những nội dung đã có. Đó là việc dùng từ ngữ một cách chính xác; dùng các cấu trúc câu thích hợp để tăng hiệu quả nhấn mạnh, gây chú ý; dùng hệ thống lập luận gồm các bước liên kết chặt chẽ, hợp lý; dùng lối diễn đạt lưu loát, trôi chảy với ngữ điệu và ngôn ngữ cử chỉ phù hợp… Tất cả đều phải học hỏi và rèn luyện. Bạn sẽ thuyết phục được người nghe nếu phát huy được sức mạnh của ngôn từ.

Năng lực ngôn ngữ ở mỗi cá nhân là khác nhau. Có người dường như có khiếu ăn nói, có người đến lúc cần nói thì cứ như "ngậm hột thị". Nhưng nếu bạn thấy mình không giỏi ăn nói nên ngại xuất hiện, bày tỏ ý kiến trước đám đông thì có thể bạn sẽ bỏ lỡ cơ hội nghề nghiệp qua những cuộc giao tiếp, những diễn đàn trao đổi.

Bạn hãy mạnh dạn đương đầu với nỗi ngại ngần đó, từng bước luyện tập khả năng diễn đạt qua những cuộc trò chuyện với bạn bè, với nhóm làm việc, rồi dần dần mở rộng quy mô của đám đông. Bạn cũng có thể theo học một khóa về diễn thuyết tại Nhà Văn hóa Thanh niên hay các trung tâm đào tạo kỹ năng giao tiếp hay hùng biện khác. Dần dần bạn sẽ cảm thấy bớt hồi hộp, lo âu. Khi bạn chuẩn bị kỹ cho những điều bạn định nói và cách bạn sẽ nói, biết mở đầu thế nào, nói gì trước, nói gì sau, gây chú ý bằng cách nào, thuyết phục người nghe ra sao, kết thúc thế nào để đạt hiệu ứng tốt nhất, làm sao để không khiến người đối diện mệt mỏi hay căng thẳng, âm lượng giọng nói ở mức nào là vừa đủ…, bạn sẽ lấy lại được sự tự tin, bình tĩnh để bày tỏ suy nghĩ sau vài giây lúng túng ban đầu.

Tuy những lời nói lưu loát của bạn sẽ chỉ thực sự tạo thiện cảm, hứng thú, thuyết phục người nghe khi chúng xuất phát từ sự chân thành và lòng trung thực, nhưng bạn cũng đừng dùng sự thành thật đó để biện hộ cho cách nói sỗ sàng, bỗ bã với lối dùng từ tùy tiện, thiếu trong sáng.

Bạn đừng tấn công người nghe bằng dòng âm thanh ào ạt, bất tận mà đôi khi hãy nhường chỗ cho những khoảng lặng - để người nghe có thời gian "thẩm thấu" các thông điệp của bạn. Nghĩa là trong giao tiếp, khoảng lặng có giá trị của nó.

Ứng xử với "Ngôn ngữ @"

Khoảng vài năm trở lại đây, có một trào lưu sử dụng tiếng Việt "không chính thống" mà tác giả của nó phần lớn là tầng lớp Học sinh Sinh viên. "Ngôn ngữ @" là cụm từ được tạm dùng để chỉ những hiện tương ngôn ngữ khác lạ mà các bạn trẻ tạo ra trên các sân chơi của mình khi nhắn tin, chuyện phiếm, nhằm mục đích tạo ra những biến thể văn tự mới (so với chữ Quốc ngữ hiện hành) và những biến thể từ ngữ mới (so với tiếng Việt phổ thông) mang dấu ấn của bạn trẻ, lạ tai, lạ mắt.

Là Sinh viên, có lẽ bạn đã tiếp xúc, đã nghe, và đã dùng cái gọi là ngôn ngữ trẻ này. Có lúc dùng nó bạn thấy hay hay, vui vui phải không? Có lúc nhờ rút bớt ký tự mà bạn có thể nhắn tin nhanh hơn (mặc dù có thể người đọc sẽ phải "vắt óc đoán mò" khi đọc tin nhắn, nếu không quen với loại ký tự này). Nhưng cũng có lúc bạn hơi nhăn mặt, nhíu mày khi nghe một cụm thành ngữ cải biên chỉ dựa trên sự kết hợp âm thanh, đọc lên nghe có vần có điệu chứ hoàn toàn vô nghĩa, và bạn không hào hứng dùng nó, nếu không nói là khó chịu.

Hiện tượng này nhận được những phản ứng rất khác nhau từ phía xã hội: bất bình, lo ngại, đề nghị cấm; vô cùng hưởng ứng, thích thú, muốn cổ xúy, đề cao; hoàn toàn thờ ơ, không quan tâm. Bạn xếp mình vào nhóm thái độ nào? Hay là bạn có ý kiến khác với cả ba nhóm trên? Theo chúng tôi, cả ba thái độ trên đều không thỏa đáng. Rõ ràng từ phương diện ngôn ngữ thì đây là một hiện tượng đáng chú ý và không nên có cái nhìn cực đoan.

Một người khôn ngoan luôn biết cân nhắc cẩn trọng khi nói, khi làm bất cứ điều gì. Bạn không cần phải ngoảnh mặt quay lưng với ngôn ngữ @ mà chúng bạn vẫn dùng khi nhắn tin hay trò chuyện. Bạn nên biết để có thể nhập cuộc và "giải mã" khi cần. Nhưng không ai có quyền ngăn bạn lựa chọn khi sử dụng cụm từ này mà không phải cụm từ kia, một khi bạn thấy rõ tính đúng đắn và phù hợp của nó trong bối cảnh giao tiếp. Bạn hãy cẩn thận khi thói quen nhắn tin cho bạn bè có thể sẽ lan sang những tin nhắn cho những đối tượng khác (bố mẹ, thầy cô, người lớn tuổi, sơ giao…) vốn đòi hỏi một thái độ nghiêm túc, lễ độ trong từng câu chữ. Và bạn chẳng dại gì khiến cho bài viết hay lời phát biểu của mình trở nên thiếu nghiêm túc, bỡn cợt, bằng cách sử dụng loại ngôn ngữ đang được xem là hợp thời đó. Như vậy thật không hay chút nào.

Hãy khôn ngoan khi lựa chọn phương tiện ngôn ngữ (lời nói, chữ viết) để phục vụ cho hoạt động giao tiếp của bạn. Các phương tiện ấy sẽ đạt được hiệu quả cao nhất khi bạn đặt nó vào đúng bối cảnh giao tiếp, đúng đối tượng giao tiếp, và đúng mục đích giao tiếp.

Nếu cho rằng một vốn từ phong phú sẽ giúp bạn có được kết quả học tập tốt thì bạn đã đúng. Trong tất cả mọi lĩnh vực nghề nghiệp và cuộc sống, những người thành công luôn là những người biết sử dụng và khai thác tối đa sức mạnh của ngôn từ. Đó là lý do vì sao trong bài kiểm tra chỉ số thông minh luôn có một phần để kiểm tra trình độ ngôn ngữ. Những Sinh viên giỏi đều đồng ý rằng việc sử dụng tốt ngôn từ, cộng với khả năng biểu đạt linh hoạt, đa dạng sẽ hỗ trợ rất tốt cho quá trình học, vì các môn với hình thức thuyết trình chiếm phần lớn chương trình học.

Chúng ta có nhiều cách khác nhau để nâng cao khả năng sử dụng ngôn từ.

Sử dụng từ điển tiếng Việt

Có thể nhiều bạn Sinh viên sẽ ngạc nhiên nhủ tại sao lại phải học cách sử dụng từ điển. Mình vẫn tra từ điển khi học ngoại ngữ đó thôi. Có Sinh viên nào lại không ít nhất đã một lần tiếp xúc với từ điển, lật giở, tìm tòi nghĩa của từ này, từ nọ trong từ điển, thậm chí từ điển đối chiếu hai hay ba ngôn ngữ. Nhưng bạn đã bao giờ tra từ điển tiếng Việt chưa? Chắc hẳn nhiều bạn sẽ thừa nhận là chưa bao giờ. Mà sao lại phải tra từ điển tiếng Việt? Vấn đề là ở chỗ này đây.

Sinh viên, nhất là Sinh viên các ngành khoa học tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế, tài chính (lẽ dĩ nhiên, cũng không loại trừ cả những Sinh viên ngành xã hội)… tỏ ra rất xa lạ, thậm chí thờ ơ, với những cuốn Từ điển tiếng Việt. Họ có thể được cung cấp một vốn thuật ngữ chuyên ngành thông qua các môn học được giảng dạy trên lớp, thông qua các tài liệu chuyên môn chuyên ngành. Điều này rất quan trọng và cần thiết, nhưng chưa đủ. Để phục vụ cho mục đích giao tiếp có xu hướng ngày càng mở rộng và chuyên sâu ở lĩnh vực này hay lĩnh vực khác, bạn cần tự trang bị một vốn từ vựng tiếng Việt phong phú, chắc chắn. Từ điển tiếng Việt sẽ là một trong những công cụ hữu hiệu giúp bạn hiểu ngữ nghĩa của các từ một cách chuẩn xác, đáng tin cậy. Đấy là chưa kể từ điển sẽ chỉ cho bạn biết cách viết đúng chính tả, tránh những sai sót hay nhầm lẫn không đáng có. Bên cạnh đó, từ điển còn là nguồn từ mới giá trị - những từ mới bằng chính ngôn ngữ mẹ đẻ của mình, bởi không ai có thể biết hết tất cả các từ, nhất là từ cổ, từ địa phương, thuật ngữ, từ đa nghĩa...

Vậy là bạn đồng ý sẽ sắm một cuốn từ điển tiếng Việt để… học tiếng Việt. Bạn ra hiệu sách và thấy thật ngạc nhiên, có cơ man nào là từ điển tiếng Việt, dày mỏng, lớn bé, đắt rẻ, nhà xuất bản nọ kia. Chọn cuốn nào đây? Có lẽ là một cuốn be bé, mong mỏng, re rẻ (không quan trọng chuyện nhà xuất bản!) sẽ là một lựa chọn hợp lý đối với Sinh viên? Với từ điển nói chung và từ điển tiếng Việt nói riêng thì… đấy không nên là những tiêu chí chọn lựa khôn ngoan.

Bạn phải quan tâm trước hết đến ngườinơi biên soạn cuốn từ điển ấy, vì đó là sự đảm bảo cho chất lượng của cuốn sách. Tiếp đến là nhà xuất bản. Một nhà xuất bản có uy tín sẽ không thể cho ra mắt những ấn phẩm kém tin cậy về chất lượng. Và đây một ẩn phẩm mà các bạn Sinh viên (và mỗi gia đình người Việt) nên có trên giá sách của mình: Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên), Trung tâm Từ điển học và Nhà xuất bản Đà Nẵng phối hợp xuất bản. Cuốn từ điển này là kết quả nghiên cứu của một nhóm tác giả là các nhà ngôn ngữ học thuộc Trung tâm Từ điển học (Viện Ngôn ngữ học Việt Nam), được tái bản liên tục, hàng năm, với một số nội dung được bổ sung, cập nhật.

Bạn sẽ thấy ngay sau phần ngữ nghĩa được giải thích (của từ) là một số ví dụ (câu, ngữ cảnh) có chứa từ đó. Các ví dụ này sẽ chỉ dẫn cho bạn cách dùng đúng từ đó trong các bối cảch giao tiếp thích hợp. Bạn cũng có thể ghi nhớ những câu, những đoạn (từ sách báo, từ giao tiếp) có xuất hiện cái từ, ngữ mà mình cần học để tham khảo.

Đấy chính là những ngữ cảnh cần thiết để ngôn từ thực sự hoạt động với nội dung ngữ nghĩa của mình. Điều thú vị là bạn có thể tìm thấy những từ ngữ mới được bổ sung sau mỗi lần tái bản. Đấy chính là sự ghi nhận tình trạng ổn định và tính chính thức của từ ngữ mới đó với ngữ nghĩa, cách sử dụng của nó trong cộng đồng xã hội chứ không còn là một sản phẩm ngẫu hứng, một sự vay mượn (các từ ngữ có nguồn gốc ngoại lai) của một vài cá nhân hay nhóm nhỏ nào trong xã hội. Cộng đồng sử dụng ngôn ngữ sẽ đóng vai trò quyết định đối với mức độ phổ biến và khả năng tồn tại của từ ngữ (cũ hay mới). Hiện thực này được thể hiện qua từ điển.

Hãy là một người Việt biết dùng tiếng Việt một cách thông thạo. Điều này nghe có vẻ tức cười, nhưng đã có một sự thật đáng buồn là không ít Sinh viên Việt Nam nói tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Pháp… như gió mà lại ngắc ngứ, lúng búng khi cần giải thích một ý tưởng nào đó bằng tiếng Việt. Thực ra, bạn không bao giờ có thể giỏi ngoại ngữ khi không thật sự giỏi tiếng mẹ đẻ.

Đọc sách để mở rộng kiến thức và vốn từ

Đọc sách, với nhiều Sinh viên, không phải là một thứ công việc bắt buộc phải làm, mà là một sở thích, một nhu cầu bức thiết, như nhu cầu được ăn, được ngủ… Có lẽ, khi đọc sách đã là một thứ nhu cầu thì ai cũng thấy nhẹ nhàng, thoải mái. Nhưng vấn đề là bạn chọn đọc những quyển sách nào? Và bạn đọc để làm gì?

Nếu bạn có điều kiện để chọn lựa sách theo sở thích, theo nhu cầu, theo lĩnh vực quan tâm, thì bạn quả là người giàu có, theo một nghĩa nào đó, và bạn hãy tận dụng điều đó để sách có thể làm giàu có tâm hồn và tri thức của bạn. Tuy nhiên hãy thử để mắt đến cả những cuốn sách thuộc lĩnh vực mà bạn không mấy quan tâm và thường là mù tịt nếu có ai hỏi đến. Hãy bắt mình đọc chúng và coi đó là công việc. Và sau khi công việc đã hoàn thành, bạn hãy tự hỏi kết quả đạt được là gì. Bạn biết thêm điều gì? Hẳn là không ít thì nhiều, bạn sẽ thu nhận thêm một số điều mới mẻ để đưa vào kho kiến thức ngày càng cần được mở rộng của bạn.

Nếu bạn chỉ có điều kiện đọc những gì tình cờ đến với bạn thì cũng vẫn cứ tận dụng cơ hội đó. Đọc xong, bạn có thể phân loại, đánh giá sự hấp dẫn hay hữu ích của từng loại, từng cuốn, ghi chép lại, dù chỉ là chút gì đó rất nhỏ nhoi, miễn là nó mới mẻ, nó hữu ích với bạn, cả về tri thức, lẫn từ ngữ. Có thể có lúc bạn sẽ phải nhăn trán vì một từ lạ hoắc, khó hiểu. Bạn đừng vội bực mình mà quẳng cuốn sách đó đi, mà hãy mở một cuốn sách khác để tìm nghĩa của cái từ khó hiểu kia để biết được "nó" là gì và tại sao có mặt ở đó. Từ điển tiếng Việt sẽ giúp bạn. Bạn hạnh phúc vì đã hiểu biết thêm. Bạn giàu có vì vốn kiến thức của bạn được mở mang hơn, từ những điều rất nhỏ. Bạn sẽ ghi nhớ cái từ lạ hoắc đó và xếp vào kho từ vựng của mình để lúc cần dùng sẽ lấy nó ra.

Đừng dừng lại ở những cuốn sách "tìm thấy" bạn. Hãy chủ động đi tìm kiếm, vì ít nhất bạn cũng biết chỗ có thể tìm: thư viện, mỗi ngày.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 17 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.