Bóng chiều chóng tới của tháng Mười Hai đổ sụp xuống, vụng về đổ xuống sau một ngày tẻ nhạt và Stephen nhìn chằm chằm qua ô cửa tẻ nhạt của lớp học, thấy bụng mình cồn cào đòi ăn. Cậu hi vọng bữa tối sẽ có món thịt hầm, củ cải, cà rốt, khoai tây bị thâm, những miếng thịt cừu nọng mỡ được chan nước xốt nhiều tiêu, vừa đặc vừa béo nhờ khuấy thêm bột. Ních thật nhiều vào, bụng cậu bảo thế.

Đó sẽ là một đêm âm u bí mật. Khi màn đêm sớm buông xuống, ngọn đèn vàng sẽ được đốt lên đây đó, chiếu sáng khu nhà thổ bẩn thỉu. Cậu sẽ men theo con đường quanh co uốn lượn qua mấy khu phố ấy, luôn tiến gần hơn trong cơn rùng mình sợ hãi và vui sướng, cho đến khi đôi chân đột ngột dẫn cậu đến một góc phố tối tăm. Những ả gái điếm vừa bước ra khỏi nhà, chuẩn bị đón khách, vừa lười biếng ngáp dài vừa cài ghim lên tóc. Cậu sẽ bình tĩnh băng qua họ, chờ đợi một hành động đột ngột trong đầu mình hoặc tiếng gọi đột ngột từ làn da mềm mại sực nức mùi nước hoa của họ vẳng tới tâm hồn yêu thích tội lỗi của cậu. Trong khi cậu săn lùng tiếng gọi ấy, giác quan của cậu bị dục vọng làm lu mờ sẽ ghi nhận sâu sắc tất cả những gì làm cậu tổn thương hoặc tủi hổ, mắt cậu nhìn thấy một vòng tròn bọt bia trên chiếc bàn không trải khăn, một bức hình vẽ hai người lính đứng nghiêm hay một tấm áp phích lòe loẹt, tai cậu nghe thấy những lời mời chào lè nhè:

- Chào Bertie, cưng có ý gì hay không?

- Là anh à, con chim câu bé nhỏ?

- Số Mười nhé. Nelly tươi rói đang đợi anh đấy.

- Chúc ngủ ngon, ông xã! Vào đây nghỉ tí nào? Phương trình trên trang vở của Stephen bắt đầu xòe chiếc đuôi rộng ra, có mắt và sao như đuôi công, khi mắt và sao của các số mũ đã được loại bỏ, thì chiếc đuôi sẽ từ từ xếp lại. Các số mũ xuất hiện rồi biến mất là những con mắt mở ra rồi khép lại, những con mắt mở ra rồi khép lại là những vì sao được sinh ra rồi nguội tắt. Chu kỳ sống bao la của các vì sao làm tâm trí mỏi mệt của cậu hướng ra vùng rìa và thu vào vùng lõi của nó một thứ nhạc xa xăm đi cùng cậu cả trong lẫn ngoài tâm trí. Thứ nhạc gì vậy? Thứ nhạc đó đến gần hơn và cậu nhớ ra những câu trong bài thơ của Shelly về mặt trăng lang thang không có bạn đồng hành, xanh xao vì mỏi mệt. Các vì sao bắt đầu vỡ vụn và một đám bụi sao mịn màng rơi trong không trung.

Ánh sáng mờ đục yếu ớt rơi trên trang giấy nơi một phương trình khác từ từ xuất hiện và mở chiếc đuôi rộng của nó ra. Đó là tâm hồn cậu tiến tới sự trải nghiệm, tự mở ra với tội lỗi, hết tội này tới tội khác, nở bùng ngọn lửa đau thương của các vì sao đang cháy rồi tự thu mình lại, từ từ lụi tàn, tắt hết ánh sáng và nguội đi ngọn lửa của chính chúng. Chúng nguội tắt cả và bóng tối lạnh lẽo lấp đầy sự hỗn loạn.

Sự lãnh đạm lạnh lẽo thấu suốt ngự trị tâm hồn cậu. Lần đầu phạm trọng tội, cậu cảm thấy một làn sức sống thoát ra khỏi người và cậu đã sợ thể xác, tâm hồn mình sẽ bị thương tổn vì quá sức chịu đựng. Thay vào đó, làn sức sống kia đưa cậu lên cao, rút đi rồi đem cậu trở lại, không phần thể xác hay tâm hồn nào bị tổn thương trừ một khoảng bình yên tối tăm xuất hiện giữa chúng. Sự hỗn loạn trong đó ngọn lửa nhiệt tình của cậu tự tắt rụi là tri kiến lãnh đạm lạnh lẽo về chính cậu. Cậu đã phạm trọng tội không chỉ một lần mà nhiều lần và biết rằng, trong khi mình có nguy cơ bị nguyền rủa đời đời vì riêng lần phạm tội đầu tiên, việc tiếp tục phạm tội sẽ khiến tội lỗi và hình phạt của mình càng nhân lên gấp bội. Ngày tháng, hành vi, suy nghĩ của cậu cũng không cứu được bản thân, suối nguồn thánh ân đã ngừng làm tươi mới tâm hồn cậu. Nhiều nhất là nhờ cho tiền người ăn xin, rồi tránh né lời chúc phúc của anh ta, cậu có thể yếu ớt hy vọng Chúa sẽ ban cho mình thứ chân phúc nào đó. Lòng mộ đạo đã mất. Cầu nguyện có ích gì khi cậu biết linh hồn mình thèm khát hủy hoại chính nó? Niềm kiêu hãnh và kinh hãi nhất định ngăn cậu hằng đêm dâng lên Chúa chỉ một lời cầu nguyện, dù cậu biết Chúa có sức mạnh đoạt mạng mình khi đang say ngủ rồi quẳng linh hồn xuống địa ngục trước khi cậu kịp cầu xin lòng khoan dung của Ngài. Niềm kiêu hãnh vì chính tội lỗi mà mình phạm phải, niềm kinh hãi phi tình yêu với Chúa mách bảo rằng cậu đã phạm tội quá nặng, không thể cứu chuộc toàn bộ hay một phần tội lỗi của mình bằng cách giả vờ tôn kính Đấng Toàn năng Toàn trí.

- Tốt rồi, Ennis, ta tuyên bố cậu có cái đầu, cây gậy của ta cũng thế! Cậu có ý gì khi không thể nói cho ta biết số vô tỉ là gì hả?

Câu trả lời ngớ ngẩn của một học sinh khiến cậu nổi cơn khinh thường đám bạn học. Cậu không thấy xấu hổ hay sợ hãi mấy đứa khác. Vào các sáng Chủ nhật, khi băng qua cửa nhà thờ, cậu lạnh lùng liếc nhìn đám người đi lễ, đầu để trần, đứng túm tụm thành nhóm bốn người ngoài sân, xuất hiện đầy vẻ đứng đắn tại buổi lễ mà họ chẳng nghe hay nhìn thấy gì. Lòng mộ đạo tẻ ngắt của họ, mùi dầu xức tóc rẻ tiền gây buồn nôn mà họ bôi lên đầu khiến cậu tránh xa cái bàn thờ mà họ đang khấn nguyện. Với người khác, cậu khom lưng trước con quỷ đạo đức giả, nghi ngờ sự vô tội của họ mà cậu có thể dễ dàng lừa phỉnh.

Trên tường phòng ngủ của cậu có treo một tờ giấy thếp vàng, chứng nhận vị trí của cậu trong hội Đức mẹ Chân phúc ở trường. Vào các sáng thứ Bảy, khi hội này gặp nhau ở nhà nguyện để cầu kinh thì chỗ của cậu là bộ bàn ghế có kê gối để quỳ ở góc phải bàn thờ, nơi cậu chỉ đạo đám con trai đứng đấy đáp lại lời lĩnh xướng. Vị trí giả dối kia không làm cậu đau đớn. Nếu có lúc cậu thấy mình muốn đứng dậy từ bục danh dự ấy, thú nhận với mọi người toàn bộ sự đê tiện của mình rồi rời nhà nguyện, thì cái nhìn trên khuôn mặt họ liền ngăn cậu lại. Hình ảnh tiên tri trong sách Thánh vịnh làm dịu đi niềm kiêu ngạo khô cằn của cậu. Vẻ huy hoàng của Đức mẹ kìm giữ linh hồn cậu: cam tùng, nhựa thông thơm, tinh dầu thơm tượng trưng cho dòng dõi cao quý là biểu trưng của Bà, là thứ cây đơm hoa và bung nở muộn màng, tượng trưng cho sự lớn mạnh dài lâu của việc thờ cúng Bà. Khi phải thực hiện nghĩa vụ đọc câu kinh kết thúc buổi lễ, cậu đọc bằng giọng khàn đục, ru ý thức mình trong tiếng nhạc của nó.

Quasi cedrus exaltata sum in Libanon et quasi cupressus in monte Sion. Quasi palma exaltata sum in Cades et quasi plantatio rosae in Jericho. Quasi uliva speciosa in campis et quasi plantanus exaltata sum juxta aquam in plateis. Sicut cinnamomum et balsamum aromatizans odorem dedi et quasi myprha electa dedi suavitatem odoris[1].

Tội lỗi của cậu, dù che chắn cậu trước cái nhìn của Chúa, vẫn dẫn cậu đến gần nơi ẩn náu của đám tội nhân hơn. Mắt Đức Mẹ như nhìn cậu đầy thương hại dịu dàng. Vẻ thần thánh của Bà, ánh sáng kỳ lạ chiếu yếu ớt trên da thịt mỏng manh của Bà không làm bẽ mặt tội nhân đến gần. Nếu buộc phải rũ bỏ tội lỗi và ăn năn, thì xung lực khiến cậu xúc động chính là ước muốn làm hiệp sĩ bảo vệ Bà. Nếu tâm hồn cậu bẽn lẽn tới chỗ Đức Mẹ sau khi cơn mê đắm xác thịt đã tự lụi tàn, nếu tâm hồn cậu hướng đến biểu trưng của Bà là Sao Mai, sáng chói và du dương, kể về thiên đường và sự yên bình đang lan tỏa, thì chính là lúc tên Bà được dịu dàng thốt ra bởi đôi môi còn vương những ngôn từ thô tục, đáng xấu hổ và tỏa ra mùi của nụ hôn dâm đãng.

Điều đó thật kỳ lạ. Cậu cố nghĩ điều đó kỳ lạ đến đâu. Nhưng ánh chiều đã tràn sâu vào lớp học, che phủ suy nghĩ của cậu. Chuông hết giờ vang lên. Thầy giáo ghi các phép toán sẽ được làm trong giờ học tiếp theo rồi rời khỏi lớp. Heron, ngồi cạnh Stephen, bắt đầu ngâm nga không theo giai điệu nào.

Bombados, anh bạn giỏi giang của tôi.

Ennis đi tiểu xong, quay lại lớp liền bảo:

- Một thằng bên khu nhà chính đang lên gặp thầy Hiệu trưởng.

Một thằng cao ráo đứng sau lưng Stephen xoa tay, bảo:

- Thật là dịp trời cho. Bọn mình có thể nghỉ giờ này. Thầy sẽ không vào lớp trước hai rưỡi đâu. Khi đó mày có thể hỏi thầy mấy câu hóc búa trong sách giáo lý, Dedalus ạ.

Stephen ngả người về sau và vẽ nhì nhằng vào vở, vừa lắng nghe đám bạn nói về mình trong cuộc trò chuyện mà Heron thỉnh thoảng lại xen vào:

- Bọn mày im ngay. Đừng có làm um lên thế!

Cũng thật kỳ lạ khi cậu thấy một niềm vui vô vị khi theo tới cùng dòng chữ giáo lý cứng nhắc của Giáo hội rồi lọt vào cõi thinh lặng mơ hồ chỉ để nghe và cảm thấy sâu sắc hơn việc kết án bản thân. Với cậu, Thánh James nói rằng kẻ nào vi phạm một điều răn thì đều có tội dường như là câu nói quá đau đớn cho tới khi cậu bắt đầu mò mẫm trong bóng tối tâm trạng của chính mình. Từ hạt mầm dâm dục xấu xa, tất cả những tội lỗi tày đình khác nảy nở: lòng tự kiêu, sự khinh thường kẻ khác, nỗi thèm khát dùng tiền bạc mua những thú vui sai trái, ghen tị với kẻ có thói xấu mà mình không có rồi lầm bầm vu khống những ai ngoan đạo, thói phàm ăn, cơn giận ngu ngốc hùng hổ giữa những lúc nghiền ngẫm về ham muốn của mình, việc toàn bộ con người cậu chìm sâu, sa lầy vào sự ù lì cả về tinh thần lẫn thể chất.

Khi ngồi trên ghế, bình thản ngó khuôn mặt khôn ngoan khó chịu của thầy Hiệu trưởng, cậu thấy tâm trí mình cứ trở đi trở lại với những câu hỏi kỳ lạ được đặt ra. Nếu hồi trẻ, một người ăn cắp một đồng rồi dùng số tiền ấy tạo ra khối tài sản khổng lồ thì anh ta có nghĩa vụ phải trả lại bao nhiêu, chỉ một đồng mà anh ta đã ăn cắp hay một đồng cùng số lãi của nó hay toàn bộ khối tài sản khổng lồ kia? Nếu kẻ ngoại đạo trong lễ rửa tội rảy nước thánh trước khi thốt ra lời khấn nguyện thì đứa bé có được rửa tội hay không? Rửa tội bằng nước khoáng có được tính hay không? Tại sao Mối Phúc thứ nhất hứa hẹn những ai có tâm hồn nghèo khó sẽ được lên Nước Trời còn Mối Phúc thứ hai lại hứa hẹn những ai hiền lành sẽ được sở hữu đất đai? Sao Bí tích Thánh thể được chia làm hai loại là bánh mì và rượu nếu Jesus Christ là cơ thể hiện hữu lẫn máu huyết, linh hồn lẫn thánh tính, trong bánh mì hay trong rượu không thôi? Mẩu bánh tí teo kia chứa đựng cả cơ thể lẫn máu huyết của Chúa hay chỉ một phần cơ thể lẫn máu huyết của Chúa? Nếu rượu biến thành dấm còn bánh bị hỏng sau khi được ban phép, thì Chúa còn hiện hữu trong bánh và rượu với tư cách Chúa trời và người phàm hay không?

- Thầy đến rồi! Thầy đến rồi!

Một đứa ngồi cạnh cửa sổ đã thấy thầy Hiệu trưởng bước ra khỏi khu nhà chính. Tất cả sách giáo lý được mở ra và toàn bộ những cái đầu học trò im lặng cúi xuống sách. Thầy Hiệu trưởng bước vào lớp rồi tới chỗ của mình trên bục giảng. Cái thằng cao ráo ngồi sau lưng Stephen đá nhẹ vào chân cậu, giục cậu hỏi thầy một câu thật khó.

Thầy Hiệu trưởng không khảo bài trong sách giáo lý. Thầy đan tay vào nhau để lên bàn rồi bảo:

- Mùa chay sẽ bắt đầu vào chiều thứ Tư để tôn vinh Thánh Francis Xavier và chúng ta sẽ làm lễ vào thứ Bảy. Mùa chay diễn ra từ thứ Tư tới thứ Sáu. Cả buổi chiều thứ Sáu, ta sẽ tiến hành xưng tội sau giờ cầu kinh. Nếu em nào có buổi xưng tội đặc biệt thì tốt hơn không nên thay đổi. Lễ Mi-sa sẽ diễn ra lúc chín giờ sáng thứ Bảy và ta sẽ có buổi hiệp thông chung cho cả trường. Thứ Bảy các em sẽ nghỉ học. Nhưng nghỉ thứ Bảy, Chủ nhật xong, nhiều em sẽ nghĩ thứ Hai cũng được nghỉ luôn. Đừng mắc sai lầm đó. Thầy nghĩ các em, những học trò vô kỉ luật, có thể mắc sai lầm đó đấy.

- Thầy bảo bọn em ư? Sao có chuyện đó được!

Một làn sóng vui vẻ nho nhỏ lặng lẽ nổ ra trong lớp học toàn con trai sau nụ cười nham hiểm của thầy. Tim Stephen từ từ khép lại rồi mờ đi vì sợ y như một đóa hoa héo tàn.

Thầy Hiệu trưởng nghiêm trang nói tiếp:

- Thầy cho rằng các em đều rành rẽ chuyện đời Thánh Francis Xavier, vị thánh bảo hộ trường ta. Ông xuất thân từ một gia đình Tây Ban Nha lâu đời, nổi tiếng và các em nhớ ông là một trong những môn đệ đầu tiên của Thánh Ignatius. Họ gặp nhau ở Paris nơi Francis Xavier làm giáo sư dạy Triết ở bậc Đại học. Con người uyên bác và quý tộc trẻ tuổi, sáng láng ấy đã đặt hết tâm tư tình cảm vào các ý tưởng của người sáng lập dòng Tên vinh quang của chúng ta và các em biết ông đã khát khao đi và được Thánh Ignatius cử đi truyền đạo cho người Ấn. Như các em biết đấy, ông được coi là ông tổ truyền đạo của người Ấn. Ông đi hết nước này tới nước khác ở phía Đông, từ châu Phi sang Ấn Độ, từ Ấn Độ sang Nhật Bản, rửa tội cho mọi người. Người ta bảo ông đã rửa tội cho mười nghìn người trong một tháng. Người ta cũng bảo tay phải của ông yếu dần vì thường xuyên giơ lên làm phép rửa tội cho người theo đạo. Khi đó, ông mong mình đến Trung Quốc để dâng thêm linh hồn cho Chúa nhưng ông bị sốt rồi mất trên đảo Sancian. Một vị thánh vĩ đại, Thánh Francis Xavier ấy! Một người lính vĩ đại của Chúa!

Thầy Hiệu trưởng ngừng một lát, lúc lắc đôi bàn tay để trước mặt rồi nói tiếp:

- Ông tin Chúa, một niềm tin có thể dời non lấp bể. Mười nghìn linh hồn được dâng lên cho Chúa chỉ trong một tháng! Thật là kẻ chinh phục đích thực, đích thực với khẩu hiệu của chúng ta: VINH DANH CHÚA! Hãy nhớ đó là vị thánh có sức mạnh vĩ đại trên trời: sức mạnh xoa dịu khi ta đau buồn, sức mạnh giành lấy bất cứ thứ gì ta cầu xin bởi điều đó tốt cho linh hồn ta, sức mạnh vượt lên tất cả, giành lấy thánh ân để ăn năn nếu ta phạm tội. Một vị thánh vĩ đại, thánh Francis Xavier ấy! Một ngư phủ vĩ đại săn đón linh hồn cho Chúa!

Thầy ngừng lúc lắc đôi bàn tay nắm chặt rồi đặt chúng lên trán, sắc bén nhìn đám thính giả bằng cặp mắt đen tối, lạnh lùng.

Trong tĩnh lặng, ngọn lửa tối đen của cặp mắt ấy biến bóng chiều nhập nhoạng thành ánh sáng vàng nâu. Tim Stephen đã héo tàn như đóa hoa sa mạc, đóa hoa cảm nhận được ngọn gió khô nóng từ xa thổi tới.

- “Hãy nhớ bốn điều cuối đời và các con sẽ không phạm tội đời đời.” – Lời này trích trong sách Giảng viên, chương bảy, dòng bốn mươi, những người anh em bé nhỏ tin vào Chúa của thầy ạ. Nhân danh Cha, Con và Thánh thần. Amen.

Stephen đang ngồi trên băng ghế đầu nhà nguyện.

Cha Arnall ngồi ở bàn phía trái bàn thờ. Thầy khoác chiếc áo choàng nặng, khuôn mặt nhợt nhạt của thầy dài ra và giọng thầy ồ ồ vì bị chảy nước mũi. Dáng thầy giáo cũ xuất hiện trở lại thật kỳ lạ, làm Stephen nhớ hồi mình còn ở Clongowes: cái sân chơi rộng đầy học trò, đường hào nhà xí, nghĩa trang nhỏ cách đại lộ chính trồng toàn chanh nơi cậu đã mơ mình sẽ được chôn cất ở đấy, ánh lửa trên tường bệnh xá nơi cậu nằm dưỡng bệnh, khuôn mặt đau buồn của sư huynh Michael. Tâm hồn cậu, khi những ký ức này hiện lên, lại là tâm hồn đứa trẻ.

- Những người anh em bé nhỏ tin vào Chúa của thầy, hôm nay chúng ta tụ họp tại đây một lát, tách khỏi bộn bề của thế giới bên ngoài để làm lễ vinh danh một trong những vị thánh vĩ đại nhất, ông tổ truyền đạo của người Ấn, cũng là vị thánh bảo hộ trường này, Thánh Francis Xavier. Các cậu bé yêu quý, từ năm này qua năm khác, còn lâu hơn các em hay thầy có thể nhớ, học sinh trường này vẫn gặp nhau trong nhà nguyện để thực hiện mùa chay thường niên nhân lễ vinh danh vị thánh bảo hộ trường. Thời gian trôi qua và mang tới nhiều đổi thay. Thậm chí vài năm gần đây, có thay đổi nào mà phần lớn các em không nhớ? Nhiều học sinh vài năm trước còn ngồi trên hàng ghế đầu giờ có lẽ đang ở những vùng đất xa xôi, những vùng nhiệt đới nóng bỏng, mải mê với nghĩa vụ nghề nghiệp hoặc đến làm việc ở các trường dòng, đang chu du trên biển cả hoặc cũng có thể được gọi về bên Chúa, sống cuộc đời khác và hoàn trả khoản học bổng của mình. Rồi khi năm tháng qua đi, mang tới những đổi thay cả tốt lẫn xấu, thì ký ức về vị thánh vĩ đại vẫn sẽ được học sinh trường này vinh danh, những người hằng năm lại tham gia mùa chay vào các ngày trước lễ thánh, một việc đặc biệt được làm vì Đức mẹ, vì Giáo hội bởi đã mang tới cho cả già lẫn trẻ tên tuổi và tiếng tăm của một trong những người con vĩ đại nhất của đất nước Tây Ban Nha Công giáo.

Còn giờ, đâu là ý nghĩa mùa chay và tại sao đây là dịp hữu ích nhất cho mọi người, những ai khát khao đến trước Chúa và được người khác nhìn nhận có một cuộc sống Cơ đốc đích thực? Các cậu bé yêu quý ạ, mùa chay báo hiệu khoảng thời gian ta không bận tâm tới những lo toan cuộc sống, những mối lo đời thường, để xem xét trạng thái lương tâm ta, để hồi tưởng những bí ẩn của tôn giáo linh thiêng và hiểu hơn tại sao ta có mặt ở đây, trên thế gian này. Trong những ngày này, thầy định nói với các em vài suy nghĩ liên quan tới bốn điều cuối đời. Như các em đã học trong sách giáo lý, đó là sự chết, sự phán xét, địa ngục và thiên đường. Chúng ta sẽ cố hiểu đầy đủ bốn điều này để từ đó rút ra được lợi ích lâu dài cho tâm hồn mình. Và các cậu bé yêu quý ạ, hãy nhớ rằng chúng ta được gửi tới thế gian này bởi và chỉ bởi một điều mà thôi: làm theo ý định thiêng liêng của Chúa và cứu rỗi linh hồn bất tử của chúng ta. Có ích gì khi một người có cả thế gian mà đánh mất linh hồn bất tử của mình? À các cậu bé yêu quý ạ, hãy tin thầy, chẳng có gì trên thế gian khốn khổ này bù đắp được mất mát đó đâu.

Vậy nên, các cậu bé yêu quý, trong những ngày này thầy muốn các em rũ bỏ khỏi tâm trí mình những suy nghĩ phàm tục, dù liên quan đến học hành, lạc thú hay tham vọng, và tập trung cao độ vào trạng thái tâm hồn mình. Thầy chẳng cần nhắc các em cũng biết rằng trong những ngày này, học sinh tham gia mùa chay phải có thái độ mộ đạo, trầm tĩnh và tránh xa mọi lạc thú ồn ào, không phù hợp. Các em lớp lớn dĩ nhiên sẽ coi tục lệ này là không được vi phạm và thầy đặc biệt mong các lớp trưởng, các hội trưởng trong hội Đức mẹ Chân phúc và hội Thiên thần Linh thiêng sẽ làm gương cho chúng bạn.

Vậy nên, chúng ta hãy cố tham gia chay tịnh để hết lòng hết dạ vinh danh Thánh Francis. Rồi Chúa sẽ ban phúc cho những tháng năm học hành của các em. Nhưng trên hết, hãy để mùa chay như một dịp để nhiều năm sau, khi đã rời xa mái trường này và làm việc trong nhiều môi trường khác nhau, các em sẽ vui vẻ, biết ơn nhớ lại và cảm tạ Chúa vì dịp này đã cho phép các em đặt nền tảng đầu tiên của cuộc sống Cơ đốc mộ đạo, vinh quang, nhiệt thành. Và nếu trong giờ phút này, nhỡ có linh hồn khốn khổ nào ngồi trên các hàng ghế chẳng may đánh mất ân điển của Chúa mà chẳng thể nói ra và phạm vào tội ác ghê tởm, vì chuyện đó có thể xảy ra, thì thầy nồng nhiệt tin tưởng và cầu nguyện rằng mùa chay này có thể là bước ngoặt cho cuộc đời linh hồn đó. Thầy cầu Chúa qua công trạng đức tôi tớ nhiệt thành của Ngài là Thánh Francis Xavier, rằng các linh hồn sẽ được dẫn dắt để thành tâm sám hối và buổi hiệp thông linh thiêng nhân lễ Thánh Francis năm nay sẽ là giao kèo lâu dài giữa Chúa và linh hồn đó. Vì kẻ công chính lẫn không xứng, vì thánh nhân và tội đồ, cầu mong mùa chay này sẽ là một dịp đáng nhớ.

Hãy giúp thầy, hỡi những người anh em bé nhỏ yêu quý tin vào Chúa. Hãy giúp thầy bằng sự chú tâm ngoan đạo, sự tận tụy và thái độ bên ngoài của các em. Hãy xua đuổi khỏi tâm trí mình những suy nghĩ phàm tục và chỉ nghĩ tới bốn điều cuối đời - sự chết, sự phán xét, địa ngục và thiên đường. Sách Giảng viên có nói, ai nhớ những điều này sẽ không phạm tội đời đời. Ai nhớ bốn điều cuối đời sẽ hành động và suy nghĩ như luôn thấy bốn điều ấy hiển hiện trước mắt mình. Người đó sẽ sống tốt, chết vui, tin và biết rằng nếu mình đã hy sinh rất nhiều lúc còn sống thì sau khi chết, ở vương quốc vĩnh hằng, mình sẽ được ban thưởng gấp trăm, nghìn lần - phúc ân đó, các cậu bé của thầy ạ, phúc ân mà thầy từ tận đáy lòng cầu mong các em sẽ có, một lần và mãi mãi, nhân danh Cha, con và thánh thần. Amen!

Khi Stephen cùng đám bạn lặng lẽ ra về, một màn sương mù dày đặc như vây lấy tâm trí cậu. Cậu đợi sự ngu muội ấy tan đi và hé lộ những gì nó che giấu. Cậu cáu kỉnh dùng bữa và khi bữa tối kết thúc, những chiếc đĩa nhầy mỡ nằm chỏng chơ trên bàn, cậu đứng lên, đi tới bên cửa sổ, dùng lưỡi làm sạch chỗ cặn bẩn đóng trong miệng rồi liếm môi. Thế là cậu rơi vào tình trạng của một con thú ăn xong đang lau dọn khoang miệng. Thế là hết. Ánh sáng sợ hãi mờ nhạt bắt đầu đâm thủng màn sương tâm trí cậu. Cậu dán mặt lên ô cửa sổ rồi nhìn ra con phố tăm tối bên ngoài. Những bóng người băng dọc băng ngang trong ánh sáng mờ đục. Đó là cuộc sống. Những kí tự trong cái tên Dublin đè nặng lên tâm trí cậu, cáu kỉnh xô đẩy nhau đây đó bằng sự lì lợm thô lỗ lề mề. Tâm hồn cậu được vỗ béo, bị hóa đông thành lớp mỡ phì nộn, chìm sâu hơn bao giờ hết vào nỗi sợ mờ đục, hóa thành ánh chiều u ám đầy đe dọa trong khi cơ thể cậu đứng đó, bơ phờ, nhục nhã, nhìn lom lom bằng cặp mắt tối tăm, bất lực, lo âu, cặp mắt phàm tục, nhân thế chờ đợi một vị thần ù lì, chầm chậm nhìn xuống.

Ngày hôm sau mang tới sự chết và sự phán xét, chậm rãi khuấy đảo tâm hồn cậu khỏi nỗi tuyệt vọng bơ phờ. Nỗi sợ hãi mờ nhạt biến thành cơn khiếp sợ hãi hùng khi giọng nói khàn khàn của thầy giảng kinh thổi sự chết vào linh hồn cậu. Cậu chịu đựng nỗi thống khổ đó. Cậu cảm thấy cái lạnh chết chóc vươn xa vô tận và bò vào tim mình, tấm màn chết chóc bao phủ mắt mình, những tâm điểm sáng chói của trí não vụt tắt từng điểm một y hệt ngọn đèn vụt tắt, giọt mồ hôi cuối cùng rỉ ra trên da, tứ chi bất động, xụi lơ, ngôn từ tắc nghẹn, dồn ứ, tản mác, tim đập yếu ớt và mỗi lúc một yếu hơn, tất cả đều bị đánh bại, hơi thở khốn khổ, tinh thần con người khốn khổ bất lực thì thổn thức, thở dài, chảy ùng ục, nổ lốp bốp trong họng cậu. Chẳng ai cứu cậu cả! Chẳng ai cứu cậu cả! Cậu, chính cậu, cái cơ thể mà cậu đã đầu hàng đang chết dần chết mòn. Hãy cùng nó rơi xuống mồ. Đóng đinh lên quan tài bằng gỗ chôn nó, chôn cái xác ấy. Đưa quan tài ra khỏi nhà nguyện trên vai đám phu đòn. Quẳng nó xuống cái hố dài dưới đất cho khuất mắt người đời, quẳng nó xuống mồ cho nó thối rữa ra, để nó nuôi đám dòi bọ lúc nhúc và bọn chuột béo ị chạy lon ton.

Và trong khi bạn bè vẫn đứng khóc bên giường kẻ lâm chung, linh hồn tội lỗi kia sẽ bị xét xử. Trong khoảnh khắc tỉnh táo cuối cùng, toàn bộ cuộc đời dương thế trôi qua trước mắt linh hồn đó, và trước khi linh hồn đó có đủ thời gian chiêm nghiệm, thì cơ thể đã chết và linh hồn đó kinh hãi đứng trước bàn phán xét. Chúa trời luôn bao dung khi ấy sẽ rất công bằng. Ngài đã kiên nhẫn rất lâu, nài xin linh hồn tội lỗi kia, cho nó thời gian sám hối, dung thứ cho nó một dạo. Nhưng thời gian đó đã hết. Thời gian phạm tội và hưởng thụ, thời gian nhạo báng Chúa trời, giễu cợt những lời cảnh báo của Giáo hội, thời gian coi thường Đấng Quyền năng, bất tuân lời dạy của Ngài, lừa bịp bằng hữu của mình, phạm hết tội này tới tội khác và giấu giếm tội lỗi của mình trước con mắt người đời. Thời gian đó đã hết. Giờ tới phiên Chúa và Ngài sẽ không bị lừa bịp hay bị dối gạt. Mọi tội lỗi khi đó sẽ xuất hiện từ nơi nó ẩn náu, tội nổi loạn nhất chống lại ý định thiêng liêng, tội đê hèn nhất dẫn ta tới bản chất xấu xa khốn khổ, sự bất toàn nhỏ nhặt nhất lẫn sự hung ác ghê tởm nhất. Có ích gì khi từng là một hoàng đế vĩ đại, một vị tướng vĩ đại, nhà phát minh phi thường, người uyên bác nhất trong số những kẻ có học? Tất cả đều như nhau khi đứng trước bàn phán xử của Chúa. Ngài sẽ thưởng cho người tốt và trừng phạt kẻ ác. Việc xét xử linh hồn con người chỉ diễn ra trong nháy mắt. Chỉ nháy mắt sau khi cơ thể chết đi, linh hồn đã được đặt lên bàn cân. Sau khi được xét xử riêng rẽ, linh hồn sẽ bay đến nơi đầy phúc lành, bị đày vào chốn luyện ngục hoặc vừa gào thét vừa bị quẳng xuống địa ngục.

Hoặc đó chưa phải là tất cả. Công lý của Chúa còn phải được minh định trước người đời: sau phần xét xử riêng là xét xử chung. Ngày tận thế đã đến. Ngày phán xét đã điểm. Sao trên trời rơi xuống đất như cây thông bị gió lay rụng quả. Mặt trời, ánh sáng vĩ đại của vũ trụ, hóa đen như tấm vải liệm dệt từ sợi gai. Mặt trăng đỏ như máu. Bầu trời như cuộn giấy trải rộng. Tổng lãnh thiên thần Michael, Hoàng tử thiên đường, xuất hiện chói lòa và khủng khiếp giữa trời cao. Đứng một chân trên biển, một chân trên đất liền, Ngài thổi hồi kèn báo tử rền vang bằng chiếc kèn thần thánh. Ba hồi kèn của Ngài lấp đầy không trung. Thời gian đã, đang và sẽ không còn nữa. Khi hồi kèn cuối dứt, toàn bộ linh hồn nhân loại hướng tới thung lũng Jehoshaphat, giàu cũng như nghèo, cao quý lẫn giản đơn, khôn ngoan lẫn ngu ngốc, tốt cũng như xấu. Linh hồn của mọi con người từng tồn tại, linh hồn của những ai từng được sinh ra, tất cả con cái Adam, tất cả tụ hội vào ngày xét xử tối cao ấy. Và kìa, quan tòa tối cao đang đến! Không còn là Chiên Con hèn mọn của Chúa Cha, Jesus hiền lành thành Nazareth, Con người khổ đau, Đấng chăn chiên nhân từ, Ngài - Đấng Toàn năng, Vĩnh hằng đang đến giữa những đám mây, đầy quyền uy và oai nghiêm, được chín binh đoàn thiên thần hộ tống gồm các thiên thần và tổng lãnh thiên thần, lãnh thần, quyền thần và dũng thần, ngai thần và quản thần, minh thần và luyến thần. Ngài phán truyền và giọng Ngài vang đến nơi xa nhất trong không trung, xuống tận vực sâu không đáy. Quan tòa tối cao, bản án của Ngài đã ban ra thì không ai có thể kháng cáo. Ngài gọi những người công chính tới bên mình, bảo họ bước vào Nước Trời, đến nơi an hưởng phúc lành đời đời đã được chuẩn bị cho họ. Ngài loại bỏ những kẻ không xứng, những kẻ khóc than trong sự uy nghiêm bị xúc phạm của Ngài. Hãy tránh xa ta ra, hỡi những kẻ bị nguyền rủa, mà rơi vào ngọn lửa bất diệt đã được chuẩn bị cho Quỷ sứ và binh đoàn của hắn. Ôi, đám tội nhân khốn khổ khi ấy mới đau đớn làm sao! Bạn bè bị tách khỏi bạn bè, con cái bị tách khỏi cha mẹ, chồng bị tách khỏi vợ. Tội nhân khốn khổ giơ tay ra với người thân lúc còn tại thế của mình, với những ai có lòng hiếu nghĩa mà hắn từng chế nhạo, những ai khuyên nhủ và cố dẫn hắn đi đường đúng, với người anh tử tế, người chị dịu hiền, với cha mẹ yêu thương hắn rất nhiều. Nhưng đã quá muộn, người công chính quay lưng lại những linh hồn khốn khổ bị nguyền rủa kia, những kẻ giờ đây hiện nguyên hình bản chất xấu xa, gớm ghiếc trước mắt mọi người. Ôi đồ đạo đức giả, đồ lòng lang dạ sói mà giả bộ hiền lương, ngươi cười ngon ngọt với thế gian trong khi linh hồn ngươi ngập ngụa tội lỗi, mọi chuyện với ngươi sẽ thế nào vào ngày khủng khiếp ấy?

Mà ngày ấy sẽ đến, phải đến, nhất định đến: ngày của sự chết và sự phán xét. Con người được chỉ định sẽ chết và sau khi chết sẽ bị xét xử. Cái chết là chắc chắn. Thời gian và cách thức thì chưa chắc, do con người ta bị bệnh kéo dài hoặc mắc phải tai nạn bất ngờ nào đó. Chúa Con sẽ đến lúc ta ít mong đợi Ngài. Vậy hãy luôn sẵn sàng, nghĩ rằng mình có thể chết bất cứ lúc nào. Cái chết là kết thúc của tất cả chúng ta. Chết và bị xét xử là điều giáng xuống thế gian này bởi tội lỗi của tổ tông ta, là cánh cổng đen tối khép lại sự tồn tại trên dương thế của ta, mở ra những nơi ta chưa biết, chưa thấy, nơi mọi linh hồn có thể băng qua, một mình, không được ai trợ giúp trừ những việc tốt mà ta đã làm, không cha mẹ, thầy cô, anh em, bạn bè giúp đỡ, chỉ một mình và run rẩy. Chết, nguyên do của sự khiếp hãi với tội nhân, là khoảnh khắc phúc lành cho những ai đã đi đường đúng, thực hiện đầy đủ nhiệm vụ lúc còn sống, tham dự lễ cầu kinh sáng và tối, thường xuyên chầu Thánh thể và làm những điều tốt đẹp, bao dung. Với Cơ đốc nhân ngoan đạo và tin Chúa, với người công chính, chết không có gì đáng sợ. Chẳng phải Addison, nhà văn vĩ đại người Anh, trong giờ phút lâm chung, đã gọi Bá tước xứ Warwick trẻ tuổi hư hỏng đến để chàng thấy một Cơ đốc nhân có kết cục thế nào đó sao? Chính ông và mình ông, một Cơ đốc nhân ngoan đạo và tin Chúa, mới có thể nói trong tim mình:

Ôi mộ phần, chiến thắng của ngươi ở đâu?

Ôi cái chết, nọc độc của ngươi ở đâu?

Mọi từ ngữ kia đều dành cho Stephen. Toàn bộ cơn thịnh nộ của Chúa đều chống lại tội lỗi, sự tởm lợm, bí mật của cậu. Con dao của thầy giảng kinh đã thọc sâu vào lương tâm khép kín của cậu và cậu thấy linh hồn mình mưng lên vì tội lỗi. Đúng, thầy giảng kinh nói đúng. Đã tới phiên Chúa. Giống như con thú ở trong hang, linh hồn cậu đang nằm trên đống rác rưởi nhưng hồi kèn của thiên thần Michael đã kéo cậu khỏi bóng tối tội lỗi bước ra ánh sáng. Ngài hô vang ngôn từ của ngày phán xét, thoáng chốc phá tan sự yên bình ngạo mạn của cậu. Cơn gió của ngày tận thế thổi qua tâm trí và tội lỗi của cậu - những ả điếm có đôi mắt đá quý trong tâm tưởng cậu, thế là chúng liền biến mất trước trận cuồng phong kia, kêu chin chít như bầy chuột nhắt sợ hãi, co cụm rúm ró dưới bờm ngựa.

Khi Stephen băng qua sân trong, đi về phía học xá, thì tiếng một cô gái cười khẽ vẳng tới đôi tai nóng rực của cậu. Âm thanh vui vẻ mỏng manh ấy dội vào tim cậu còn mạnh hơn cả hồi kèn, và rồi, không dám nhìn lên, cậu quay đi và vừa đi vừa nhìn chằm chằm vào bóng râm của những bụi cây quấn quýt. Nỗi hổ thẹn dâng lên trong tim và nhấn chìm toàn bộ cơ thể cậu. Hình ảnh Emma hiện ra trước mắt cậu, và trong mắt cô, cơn lũ hổ thẹn lại chảy ào vào tim cậu. Giá cô biết những gì tâm trí cậu đã dành cho cô hay sự dâm dục khá cục súc của cậu đã xé nát và chà đạp lên sự ngây thơ của cô thế nào! Đó có phải là tình yêu trẻ nít? Là tinh thần thượng võ? Hay thơ ca? Chi tiết nhớp nhúa của những cuộc truy hoan bốc mùi ngay dưới mũi cậu. Gói đựng tranh ảnh dính đầy bồ hóng mà cậu giấu trong ống khói lò sưởi và cùng với nó là sự trơ trẽn, phóng đãng rụt rè mà cậu đã nằm dài nghĩ tới trong tâm tưởng lẫn hành động, những giấc mơ quái đản của cậu, trong đó đầy những sinh vật trông như dã nhân và những ả điếm có đôi mắt đá quý sáng lóng lánh, những lá thư dài bẩn thỉu mà cậu viết trong lúc vui thú thừa nhận tội lỗi mà mình phạm phải và bí mật cầm theo hết ngày này tới ngày khác chỉ để ném chúng đi trong đêm tối giữa trảng cỏ ở góc đồng hoặc nhét dưới cánh cửa không bản lề, trong cái hốc trên bờ giậu nào đó, nơi một cô gái đi ngang qua sẽ tình cờ nhặt được và bí mật cầm lên đọc. Điên khùng! Điên khùng! Sao cậu có thể làm những việc đó cơ chứ? Một giọt mồ hôi lạnh chảy trên trán khi những ký ức ghê tởm kia ngưng đọng trong đầu cậu.

Khi nỗi thống khổ vì tủi hổ đã qua đi, cậu cố vực linh hồn từ nỗi bất lực thấp hèn của nó dậy. Chúa và Đức Mẹ đồng trinh ở quá xa cậu: Chúa quá vĩ đại nghiêm khắc, còn Đức Mẹ đồng trinh quá thanh sạch linh thiêng. Nhưng cậu tưởng tượng ra mình đang đứng cạnh Emma trên một vùng đất rộng, vẻ khiêm nhường, mắt nhòa lệ, và cậu cúi xuống, hôn khuỷu tay áo cô.

Trên vùng đất rộng ấy, dưới trời đêm trong trẻo dịu dàng, một đám mây trôi dạt về phía Tây giữa bầu trời màu lam nhạt, hai người họ đứng bên nhau, những đứa trẻ tội lỗi. Lỗi của họ đã xúc phạm sâu sắc tới sự uy nghiêm của Chúa dù đó là lỗi của hai đứa trẻ, nhưng lỗi đó không xúc phạm tới Đức Mẹ, người có vẻ đẹp không giống vẻ đẹp trần thế, rất nguy hiểm khi nhìn vào, và giống như Sao Mai là biểu trưng của Bà, sáng chói và du dương. Đôi mắt Bà đang nhìn cậu, đôi mắt đó không bị xúc phạm cũng không đọng vẻ trách mắng. Bà đặt tay hai người vào nhau, tay trong tay, rồi Bà nói với trái tim hai người:

- Hãy nắm tay nhau, Stephen và Emma. Giờ là buổi tối tuyệt đẹp trên thiên đường. Các con đã phạm lỗi nhưng luôn là con cái ta. Đó là trái tim yêu thương một trái tim khác. Hãy nắm tay nhau, các con yêu quý của ta, rồi các con sẽ hạnh phúc bên nhau, trái tim các con sẽ yêu thương nhau.

Nhà nguyện tràn ngập ánh sáng đỏ tía mờ đục, thứ ánh sáng lọc qua những tấm mành được hạ thấp và qua các khe hở, giữa tấm mành cuối và khung kính trượt, một tia sáng nhợt nhạt chiếu vào y hệt ngọn lao va chạm vào phần chân nến chạm nổi bằng đồng thau được đặt trên bàn thờ, khiến những phần ấy sáng lên như áo giáp của các thiên thần khi xung trận.

Mưa rơi trên nóc nhà nguyện, ngoài sân và trút cả lên ngôi trường. Cơn mưa sẽ rơi mãi, một cách lặng lẽ. Nước sẽ dâng lên từng tấc một, phủ lên cỏ lác và bụi rậm, phủ lên cây cối và nhà cửa, phủ lên tượng đài và đỉnh núi. Toàn bộ cuộc sống sẽ tắc nghẽn, một cách lặng lẽ: chim chóc, con người, voi, lợn, trẻ con - những xác chết trôi lặng lẽ giữa rác rưởi cặn bã của thế gian. Bốn mươi ngày rồi bốn mươi đêm, mưa sẽ rơi tới khi nước phủ hết bề mặt Trái Đất.

Có thể là thế. Sao không cơ chứ?

- “Địa ngục đã thả linh hồn và mở cái miệng rộng vô hạn của nó ra.” - Lời này trích trong sách Isaias, chương năm, dòng mười bốn, những người anh em bé nhỏ tin vào Chúa của thầy ạ. Nhân danh Cha, con và thánh thần. Amen.

Thầy giảng kinh rút từ túi áo chùng ra chiếc đồng hồ không dây rồi im lặng nhìn mặt đồng hồ một lát, lẳng lặng đặt nó xuống bàn, trước mặt mình.

Thầy bắt đầu nói bằng giọng khẽ khàng.

- Các cậu bé của thầy, như các em biết đấy, Adam và Eve là cha mẹ đầu tiên của chúng ta, và các em nhớ Chúa tạo ra họ để lấp đầy chỗ trống trên thiên đường do sự sa ngã của Lucifer và đám thiên thần nổi loạn theo phe hắn. Chúng ta nghe kể rằng Lucifer là con của ban mai, một thiên thần lộng lẫy và hùng mạnh, song, hắn sa ngã. Hắn sa ngã và cùng với hắn là một phần ba các thiên thần trên trời, hắn sa ngã và bị quẳng xuống địa ngục cùng đám thiên thần nổi loạn. Ta không thể nói tội lỗi của hắn là gì. Các nhà thần học coi đó là tội kiêu ngạo, suy nghĩ đầy tội lỗi đến trong giây lát. Non serviam: Ta sẽ không phụng sự. Thoáng chốc ấy hủy hoại hắn. Hắn xúc phạm sự uy nghiêm của Chúa bằng suy nghĩ đầy tội lỗi trong chốc lát và Chúa đã ném hắn từ thiên đường xuống địa ngục đời đời.

Adam và Eve khi ấy được Chúa tạo ra rồi cho vào sống trong vườn Eden, trên cao nguyên Damascus, khu vườn đáng yêu rực rỡ ánh nắng và sắc màu, tràn ngập cỏ cây hoa trái. Trái Đất màu mỡ mang tới cho họ biết bao sản vật: chim chóc, muông thú sẵn sàng phục vụ họ. Họ không biết tới những chứng bệnh mà da thịt chúng ta hiện giờ hứng chịu, không biết tới bệnh tật, nghèo đói, chết chóc, tất cả những gì Chúa có thể làm cho họ đã được làm xong. Nhưng Chúa đặt ra một điều kiện - họ phải vâng lời Ngài. Họ không được ăn trái cấm.

Cuối cùng, các cậu bé của thầy ạ, họ cũng sa ngã nốt. Quỷ sứ, từng là một thiên thần sáng chói, con của ban mai, giờ là kẻ thù kinh tởm xuất hiện trong lốt rắn, loài ma mãnh nhất trong các muông thú trên đồng ruộng. Hắn ghen tị với họ. Hắn, kẻ sa ngã vĩ đại, không chịu được ý nghĩ rằng con người, từ đất sét mà ra, có thể sở hữu những gì hắn vì phạm tội mà bị tước bỏ mãi mãi. Hắn đến gặp người phụ nữ, một tạo vật yếu đuối, và rót lời nanh độc vào tai nàng, hứa hẹn với nàng - Ôi, lời hứa hẹn đó thật báng bổ! - rằng nếu nàng và Adam ăn trái cấm, họ sẽ thành thần thánh, nhưng không giống Chúa. Eve đầu hàng mưu mẹo của Quỷ vương. Nàng ăn táo rồi đưa cho Adam và Adam không đủ can đảm để cự tuyệt nàng. Cái lưỡi độc địa của Satan đã hoàn thành công việc của nó. Họ sa ngã.

Và rồi giọng Chúa cất lên trong khu vườn, gọi con người, tạo vật của Ngài tới. Rồi Michael, Hoàng tử thiên đường, xuất hiện trước mặt cặp đôi tội lỗi kia, đưa họ từ Eden xuống trần gian, thế giới của bệnh tật và tranh đấu, của tàn ác và thất vọng, của lao khổ và vất vả, để kiếm ăn bằng mồ hôi công sức của mình. Thậm chí đến lúc đó Chúa vẫn bao dung làm sao! Ngài vẫn xót thương hai kẻ khốn khổ sa ngã ấy - chính là cha mẹ chúng ta - và hứa rằng sẽ đến lúc, Ngài gửi một người từ trời cao xuống cứu chuộc họ, khiến họ trở lại làm con cái Ngài, được ngự trong vương quốc của Ngài và người đó, Đấng Cứu chuộc cho kẻ sa ngã, là con độc nhất của Chúa trời, là ngôi thứ hai trong Ba Ngôi chân phúc, là Ngôi Lời vĩnh hằng.

Ngài đến. Ngài được Mary - Đức Mẹ đồng trinh, một con người thanh sạch, sinh ra. Ngài được sinh ra trong chuồng bò nghèo khó ở Judea và sống như một anh thợ mộc khiêm nhường suốt ba mươi năm tới giờ phút sứ mệnh của Ngài đến. Và rồi, lòng tràn ngập tình yêu con người, Ngài lên đường và kêu gọi mọi người nghe giảng Phúc Âm mới.

Họ có nghe không? Có, họ nghe nhưng không thấu. Ngài bị bắt rồi bị nhốt như tội phạm bình thường, bị chế nhạo như thằng ngu, phải tránh đường cho kẻ cướp, bị quất năm nghìn roi, bị bắt đội mũ miện gai, bị lính La Mã lôi đi rồi bị đám đông Do Thái xô đẩy, bị lột bỏ quần áo rồi treo lên thập giá, bị thương đâm vào sườn và từ cơ thể đầy thương tích của Chúa chúng ta, máu và nước liên tục chảy ra.

Song ngay cả khi ấy, trong niềm vinh dự chịu đựng nỗi thống khổ cùng cực ấy, Đấng Cứu chuộc bao dung của chúng ta vẫn xót thương nhân loại. Ở đó, trên đồi Calvary, Ngài vẫn lập ra Giáo đoàn Cơ đốc thần thánh mà như đã hứa, cổng địa ngục sẽ không bao giờ thắng được. Ngài lập ra nó trên tảng đá lâu năm, ban phúc cho nó bằng Bí tích và lễ vật hiến sinh, rồi hứa rằng nếu con người nghe theo Giáo đoàn của Ngài, họ sẽ có cuộc sống vĩnh hằng, còn nếu sau những gì Ngài đã làm mà họ vẫn bám lấy sự đồi bại xấu xa, thì họ chỉ còn nước chịu giày vò vĩnh viễn - bị đày xuống địa ngục.

Giọng thầy giảng kinh chùng xuống. Thầy ngưng lại, áp lòng bàn tay vào nhau một lát rồi bỏ ra. Thầy nói tiếp:

- Giờ chúng ta hãy cố một lúc để hiểu ra, càng rõ càng tốt, bản chất nơi ở của kẻ bị nguyền rủa, nơi mà Chúa trời, vị quan tòa bị xúc phạm gọi là nơi trừng trị những kẻ phạm tội đời đời. Địa ngục là một nhà tù chật hẹp, tối tăm, hôi thối, đầy khói lửa, là nơi ở của ma quỷ và những linh hồn lạc lối. Nhà tù chật hẹp ấy được Chúa tạo ra để trừng trị những ai không tuân theo luật lệ của Ngài. Ở nhà tù trên dương thế, tù nhân khốn khổ ít ra còn được tự do cử động, dẫu chỉ trong bốn bức tường phòng giam hay trong khoảnh sân u tối của nhà ngục. Ở địa ngục không thế. Ở đó, vì có hằng hà sa số kẻ bị nguyền rủa, tù nhân bị dồn đống trong một nhà ngục khủng khiếp, các bức tường được bảo là dày bốn nghìn dặm. Những kẻ bị nguyền rủa bị trói nghiến hết cỡ, bất lực đến nỗi như một vị thánh được hưởng hồng ân, Thánh Anselm viết trong các phúng dụ của mình, họ chẳng thể động đậy để đuổi con dòi đang ăn mắt mình ra.

Họ nằm trong bóng tối. Bởi hãy nhớ rằng lửa địa ngục không tỏa chút ánh sáng nào. Theo lệnh Chúa, lửa trong lò lửa Babylon mất đi sức nóng nhưng vẫn tỏa sáng, và cũng theo lệnh Chúa, lửa địa ngục tuy nóng vô cùng nhưng cháy mãi trong bóng tối. Đó là cơn bão bóng tối không ngừng, ngọn lửa và làn khói đen sì của lưu huỳnh đang cháy, ở giữa là xác người chất chồng lên nhau, kín không chừa cho chút không khí nào len vào. Trong tất cả tai họa giáng xuống vùng đất của các Pharaoh thì tai họa khủng khiếp nhất là bóng tối bao trùm. Vậy ta gọi bóng tối địa ngục là gì, thứ bóng tối không chỉ kéo dài ba ngày mà mãi mãi?

Nỗi kinh hãi nhà tù tối tăm, chật hẹp ấy càng tăng bởi mùi hôi thối khủng khiếp của nó. Chúng ta nghe kể rằng tất cả những gì bẩn thỉu, cặn bã của thế gian đều đổ xuống đấy qua một miệng cống hôi thối khổng lồ khi trận lửa khủng khiếp của ngày tận thế thanh tẩy Trái Đất. Ở đó, lưu huỳnh cũng cháy một lượng lớn vô kể đến nỗi khắp địa ngục nồng nặc mùi hôi không chịu nổi, xác những kẻ bị nguyền rủa tự tỏa ra mùi khó ngửi đến nỗi, như Thánh Bonaventure viết, mỗi cái xác trong đống ấy thôi cũng đủ làm ô uế cả thế gian. Không khí thế gian này vốn trong lành cũng trở nên bẩn thỉu và không thể thở được một khi bị bưng kín quá lâu. Vậy hãy nghĩ xem thứ gì làm bầu không khí địa ngục hôi thối. Hãy hình dung ra một xác chết phân hủy, hôi thối, cái xác đang thối rữa và mục nát dưới mồ, một khối chất lỏng nhầy nhụa y như thạch. Hãy hình dung ra một xác chết làm mồi cho lửa, bị ngọn lửa lưu huỳnh nóng bỏng nuốt lấy và nhả ra những luồng khói dày đặc ngột ngạt bốc mùi phân hủy ghê tởm buồn nôn. Rồi hãy hình dung ra cái mùi tởm lợm ấy, được nhân lên cả triệu triệu lần từ triệu triệu cái xác chất chồng lên nhau trong bóng tối hôi thối, một cái nấm người khổng lồ mục rữa. Hình dung ra tất cả cảnh tượng đó rồi các em sẽ có ý niệm thế nào là mùi hôi đáng sợ của địa ngục.

Song mùi hôi này dẫu khủng khiếp cũng chưa phải là sự giày vò thể chất lớn nhất dành cho những kẻ bị nguyền rủa. Lửa mới là sự giày vò lớn nhất mà Chúa dành cho đám tôi tớ của Ngài. Để tay một lúc trên ngọn nến, các em sẽ thấy thế nào là bỏng rát. Nhưng lửa trần gian được Chúa tạo ra vì lợi ích của con người, giúp con người duy trì sự sống và làm ra những thứ khéo léo hữu dụng, trong khi lửa địa ngục có tính chất khác và được Chúa tạo ra để hành hạ, trừng phạt những tội nhân không biết ăn năn. Lửa trần gian cũng ít nhiều phá hủy vật mà nó tấn công, khiến vật đó bắt lửa, vậy nên con người đã thành công trong việc tạo ra các hóa chất để ngăn chặn hoặc vô hiệu hóa lửa. Nhưng lửa lưu huỳnh dưới địa ngục là chất được thiết kế đặc biệt để cháy mãi và bùng cháy dữ dội khôn tả. Hơn nữa, lửa trần gian chỉ hủy hoại lúc đang cháy, nên lửa càng to càng mau tắt, còn lửa địa ngục có đặc tính là càng cháy càng to và dù bùng lên khủng khiếp, nó sẽ mãi không tắt.

Lửa trần gian của chúng ta dù hung bạo và lan rộng đến đâu cũng luôn có giới hạn, còn hồ lửa ở địa ngục thì vô hạn, không đáy không bến bờ. Người ta ghi nhận rằng bản thân Quỷ vương, khi bị một anh lính hỏi han, đã thú nhận rằng nếu một ngọn núi bị quẳng xuống đại dương rực lửa của địa ngục, trong tích tắc ngọn núi ấy sẽ cháy rụi, y như mẩu sáp vậy. Mà ngọn lửa khủng khiếp này không chỉ làm cơ thể những kẻ bị nguyền rủa đau đớn bên ngoài, mỗi linh hồn lạc lối còn là địa ngục của chính nó, ngọn lửa vô tận sẽ bùng cháy thiêu rụi mọi cơ quan nội tạng của nó. Ôi, khủng khiếp thay cho bao sinh linh khốn khổ! Máu họ sôi sục trong huyết quản, não họ nóng bừng trong hộp sọ, tim họ đỏ rực và nổ tung trong lồng ngực, lòng ruột là một khối bột gỗ nóng đỏ, đôi mắt yếu ớt rực cháy như những quả cầu nóng chảy.

Mà những gì thầy kể về sức nóng, sức bền và sự vô hạn của lửa địa ngục chẳng là gì so với sự dữ dội của nó, đặc tính khiến nó được thần thánh lựa chọn làm công cụ trừng phạt linh hồn lẫn thể xác tội nhân. Đó là thứ lửa bắt nguồn từ cơn giận của Chúa, không chỉ làm chức năng của nó mà còn là công cụ trả thù của Đấng Thánh linh. Giống như nước rửa tội gột sạch linh hồn lẫn thể xác ta, lửa trừng phạt giày vò tinh thần lẫn thịt da ta. Mọi cảm giác của da thịt và mọi cơ quan của linh hồn đều bị hành hạ: mắt nhìn bóng tối đen ngòm không thể nhìn thấu, mũi ngửi mùi hôi thối, tai tràn ngập tiếng la hét, gào rú, chửi rủa, lưỡi nếm vị tởm lợm, mục ruỗng lở loét, những thứ ôi thiu không tên không thể nuốt nổi, tay chân sờ phải đinh nhọn, câu liêm nóng bỏng và những tia lửa độc địa. Mà khi các giác quan bị hành hạ, linh hồn bất tử cũng bị hành hạ mãi mãi, tới tận cùng giữa ngọn lửa rực cháy được Chúa Toàn năng bị xúc phạm đốt lên dưới vực sâu và thổi bùng bằng hơi thở giận dữ của Ngài thành cơn thịnh nộ càng lúc càng tăng, kéo dài mãi mãi.

Cuối cùng, hãy nghĩ tới sự dằn vặt của nhà tù địa ngục tăng lên bởi chính đám người bị nguyền rủa. Thứ xấu xa trên dương thế cũng đủ độc hại đến nỗi cây cỏ, bằng bản năng, tránh lại gần bất cứ thứ gì đáng sợ hoặc gây hại cho chúng. Dưới địa ngục, mọi luật lệ bị đảo lộn - chẳng còn ai nghĩ tới gia đình, đất nước, các mối quan hệ, ràng buộc. Những kẻ bị nguyền rủa gào rú, la hét vào mặt nhau, sự dằn vặt và cơn giận của chúng càng trầm trọng hơn khi thấy những kẻ cũng bị dằn vặt và giận dữ như mình. Lòng nhân ái bị quên mất. Tiếng la hét của đám tội nhân chịu nạn vang tới từng ngóc ngách xa xôi nhất của vực sâu. Miệng những kẻ đó phun ra lời báng bổ Chúa, lời thù ghét những ai cùng cảnh ngộ, lời nguyền rủa các linh hồn đã đồng phạm cùng chúng. Ngày xưa, từng có tục lệ trừng phạt kẻ giết người thân, kẻ dám ra tay giết cha mình, là cho hắn vào bao tải, cùng một con gà trống, một con khỉ và một con rắn rồi ném hắn xuống biển sâu. Luật lệ này thời nay nghe có vẻ tàn khốc, nhưng ý định của người tạo ra luật lệ đó là trừng phạt kẻ phạm tội bằng việc cho hắn bầu bạn với những con thú đáng ghét, gây hại. Nhưng cơn thịnh nộ của đám thú ngu đần đó đâu là gì so với cơn thịnh nộ của lời chửi rủa tuôn ra từ đôi môi hé mở, cổ họng gồng lên của những kẻ bị nguyền rủa dưới địa ngục khi thấy đồng bọn từng hỗ trợ, giúp đỡ mình phạm tội giờ chịu chung cảnh ngộ, những kẻ mà lời lẽ gieo mầm suy nghĩ và sự sống xấu xa đầu tiên trong đầu chúng, những kẻ đưa ra lời đề nghị vô liêm sỉ khiến chúng phạm tội, những kẻ có đôi mắt cuốn hút, mời chào chúng rời khỏi đường ngay. Chúng trở mặt với đồng bọn, nhiếc móc, nguyền rủa đám đó. Nhưng chúng vô vọng, bất lực, giờ có ăn năn cũng đã muộn.

Sau cùng, hãy nghĩ tới sự dằn vặt đáng sợ của những linh hồn bị nguyền rủa, kẻ xúi giục lẫn kẻ bị xúi giục, khi bầu bạn với quỷ dữ. Những con quỷ này làm kẻ bị nguyền rủa khổ sở theo hai cách, bằng sự hiện diện và lời trách mắng của chúng. Chúng ta không biết lũ quỷ này khủng khiếp thế nào. Thánh Catherine xứ Siena có lần thấy quỷ và bà đã viết rằng, thà đi bộ cả đời trên đường toàn than hồng còn hơn tích tắc bà lại nhìn thấy con quái vật khủng khiếp kia. Lũ quỷ từng là những thiên thần đẹp đẽ nhường nào, giờ trở nên xấu xí, gớm ghiếc nhường nấy. Chúng mỉa mai, giễu cợt những linh hồn lạc lối mà chúng kéo xuống để hủy hoại. Chính chúng, lũ quỷ bẩn thỉu, được tạo ra làm tiếng nói lương tâm dưới địa ngục. Sao ngươi phạm tội? Sao ngươi nghe theo lời xúi giục của bạn bè? Sao ngươi quay lưng với những việc làm tốt và hành xử ngoan đạo của mình? Sao ngươi không tránh xa những dịp phạm tội? Sao ngươi không rời bỏ đám bạn xấu xa đi? Sao ngươi không từ bỏ thói quen dâm dật này, thói quen nhơ bẩn nọ? Sao ngươi không nghe lời khuyên của cha xứ nghe xưng tội? Sau khi phạm tội lần đầu, lần thứ hai, thứ ba, thứ tư, thậm chí lần thứ một trăm sao ngươi không ăn năn thói xấu của mình và hướng tới Chúa, Đấng luôn chờ đợi ngươi ăn năn để xóa tội? Giờ thời gian ăn năn đã hết. Thời gian đã, đang nhưng sẽ không còn nữa! Thời gian bí mật phạm tội, chìm đắm trong lười biếng và kiêu ngạo, thèm muốn làm việc bất lương, đầu hàng những ý nghĩ tức thời hèn hạ, sống như con thú ngoài đồng hay còn tệ hơn cả con thú ngoài đồng, bởi ít ra chúng cũng là súc vật, chẳng có lý trí soi đường. Thời gian đã nhưng sẽ không còn nữa. Chúa nói với ngươi bằng quá nhiều giọng, nhưng ngươi không nghe thấu. Ngươi không bóp chết sự kiêu ngạo, giận dữ trong tim mình, ngươi không trả lại của phi nghĩa đã lấy, ngươi không nghe lời giáo huấn của Giáo đoàn thần thánh cũng chẳng làm tròn nghĩa vụ tôn giáo, ngươi không rời bỏ đám bạn xấu xa, ngươi không tránh được các cám dỗ nguy hiểm. Đó là lời của lũ quỷ ác độc hành hạ những linh hồn đó, những lời trách mắng, châm chọc, những lời thù ghét, ghê tởm. Đúng, ghê tởm! Bởi ngay cả quỷ, khi phạm tội, chúng đã phạm riêng cái tội không hợp với bản chất thiên thần của mình, cuộc nổi loạn của đám trí thức mà ngay cả chúng, lũ quỷ bẩn thỉu, cũng phải quay đi, chán ghét, ghê tởm khi nghĩ tới những tội lỗi không thể nói ra mà đám người hạ tiện sỉ nhục, làm ô uế đền thờ của Chúa, và làm ô uế, vẩn đục chính Ngài.

Ôi, những người anh em bé nhỏ tin vào Chúa của thầy, mong các em sẽ không bao giờ nghe thấy những lời đó! Thầy mong thế! Vào ngày tận thế khủng khiếp ấy, thầy nồng nhiệt cầu Chúa rằng không một linh hồn nào ngồi trong nhà nguyện hôm nay sẽ ở giữa đám sinh linh khốn khổ mà Đấng Phán quan vĩ đại ra lệnh mãi mãi không được xuất hiện trước mặt Ngài, rằng không ai trong chúng ta sẽ nghe bên tai câu chối từ kinh khủng này: Hãy tránh xa ta ra, hỡi những kẻ bị nguyền rủa, mà rơi vào ngọn lửa bất diệt đã được chuẩn bị cho Quỷ sứ và binh đoàn của hắn!

Stephen bước xuống lối đi giữa hai hàng ghế trong nhà nguyện, đôi chân run rẩy, da đầu lạnh toát như thể bị những ngón tay ma quái chạm vào. Cậu tiến tới cầu thang, bước ra hành lang nơi dọc các bức tường có treo đầy áo bành tô và áo mưa, giống như những tội nhân bị treo cổ, không đầu, không hình thù, đang nhỏ nước. Cứ mỗi bước đi, cậu lại sợ mình đã chết, sợ linh hồn bị giật khỏi cơ thể, sợ mình lao thẳng vào không gian.

Cậu không thể dùng chân bám lấy sàn nhà và mệt nhọc ngồi tại bàn học, mở đại cuốn vở nào đó ra rồi nghiền ngẫm. Mọi từ thầy giảng kinh nói đều dành cho cậu. Đúng thế. Chúa hùng mạnh. Giờ Chúa có thể gọi cậu, ngay lúc cậu đang ngồi tại bàn học, trước khi cậu có thời gian nhận ra lời hiệu triệu đó. Chúa đã gọi cậu. Phải không? Gì chứ? Phải không? Da thịt cậu co lại khi cảm thấy những lưỡi lửa đói khát bò tới, da thịt cậu khô cong khi cảm thấy luồng khí ngột ngạt bao quanh. Cậu đã chết. Đúng. Cậu bị xét xử. Một ngọn sóng lửa quét qua người cậu, ngọn sóng đầu tiên. Lại một ngọn nữa. Não cậu bắt đầu nóng lên. Lại một ngọn sóng khác. Não cậu sôi lục bục, sủi tăm trong hộp sọ kêu răng rắc. Lửa phụt ra từ hộp sọ cậu y như một tràng hoa, rít lên thành những giọng nói:

- Địa ngục! Địa ngục! Địa ngục! Địa ngục! Địa ngục! Những giọng nói nghe gần hơn:

- Về đề tài địa ngục ấy.

- Tao nghĩ thầy ấy nói về nó rất kỹ.

- Tao cá là thế. Thầy làm cả đám sợ xanh mặt.

- Đó là thứ bọn mày muốn. Cứ nói nhiều vào mới khiến bọn mày động tay động chân.

Stephen yếu ớt ngả người ra sau. Cậu chưa chết. Chúa vẫn buông tha cậu. Cậu vẫn ở nơi thế giới học đường quen thuộc. Thầy Tate và thằng Vincent Heron đứng cạnh cửa sổ, nói chuyện, đùa giỡn, nhìn ra ngoài trời mưa u ám, lắc đầu.

- Thầy mong trời sẽ tạnh. Thầy định làm vài cuốc xe đạp với mấy người bạn tới Malahide. Nhưng đường hẳn phải ngập tới đầu gối.

- Trời chắc sẽ tạnh thôi, thưa thầy.

Những giọng này Stephen biết rõ lắm, những lời lẽ quen thuộc, lớp học yên ắng khi những giọng nói này ngừng lại và tiếng gia súc khẽ gặm cỏ lấp đầy sự tĩnh mịch trong khi những đứa học trò khác thư thái nhai nhóp nhép bữa trưa, ru ngủ linh hồn đau đớn của cậu.

Vẫn còn thời gian. Ôi Đức Mẹ Mary, nơi ẩn náu của tội nhân, xin hãy nói hộ con! Ôi Đức Mẹ đồng trinh không uế tạp, hãy cứu con khỏi vực thẳm chết chóc!

Bài học tiếng Anh bắt đầu bằng phần kể lịch sử. Đám hoàng tộc, sủng thần, bọn ủ mưu, các giám mục lướt qua như những bóng ma lặng câm sau tấm màn danh tính. Tất cả đã chết, tất cả đã bị xét xử. Có ích gì nếu một người có cả thế gian mà mất đi linh hồn mình? Cuối cùng cậu đã hiểu: các sinh linh vây quanh cậu, một đồng bằng bình yên mà trên đó, con người y như những chú kiến, lao động trong tình anh em và yên nghỉ dưới những ụ đất lặng lẽ. Khuỷu tay của đứa bạn chạm vào cậu và cậu xúc động: khi trả lời câu hỏi của thầy, cậu nghe giọng mình đầy khiêm tốn, ăn năn.

Linh hồn cậu rơi sâu hơn xuống vực thẳm bình yên sám hối, không còn chịu đựng nỗi đau kinh hãi, và khi rơi xuống, nó biến thành lời cầu nguyện yếu ớt. Ồ đúng, cậu vẫn được buông tha, cậu sẽ ăn năn trong lòng và được tha thứ, rồi những đấng trên kia, những vị trên thiên đường ấy, sẽ thấy những gì cậu làm để bù đắp cho quá khứ: toàn bộ cuộc đời cậu, mỗi thời khắc trong cuộc đời cậu. Chỉ cần đợi thôi.

- Tất cả, Chúa ơi! Tất cả, tất cả!

Người đưa tin tới cửa lớp thông báo rằng đã đến giờ xưng tội trong nhà nguyện. Bốn học trò rời phòng, cậu nghe tiếng những đứa khác đi ra hành lang. Một cơn ớn lạnh thổi qua tim cậu, không mạnh hơn ngọn gió nhỏ, song khi nghe ngóng và im lặng chịu đựng, cậu thấy tai mình như nghe được cơ tim mình, thấy tim mình co rúm lại, run rẩy, nghe được cả tiếng tâm thất đập.

Không còn lối thoát. Cậu phải thú nhận, phải nói ra bằng lời những gì mình đã làm và nghĩ, hết tội này tới tội khác. Bằng cách nào? Bằng cách nào?

- Thưa cha, con…

Ý nghĩ đó như thanh kiếm sáng loáng, lạnh lẽo cắm vào da thịt mềm mại của cậu: thú tội. Nhưng không phải ở đây, trong nhà nguyện của trường. Cậu sẽ thú nhận tất cả, mọi tội lỗi trong suy nghĩ và hành động, một cách thành thực nhưng không phải ở đây, trước đám bạn cùng trường. Cách xa đây, ở một nơi tăm tối nào đó, cậu sẽ thì thầm thốt ra nỗi hổ thẹn của mình. Cậu sẽ khiêm nhường xin Chúa lượng thứ vì mình đã không dám thú tội trong nhà nguyện của trường và trong nỗi thấp hèn cùng cực, cậu âm thầm khát khao sự tha thứ từ những trái tim son trẻ quanh mình.

Thời gian trôi qua.

Cậu lại ngồi trên băng ghế đầu nhà nguyện. Ánh sáng bên ngoài đã nhạt dần và khi nó chậm rãi chiếu qua tấm mành thành tia đỏ tía mờ đục, ta thấy hình như mặt trời ngày tận thế đang lặn xuống và tất cả các linh hồn được triệu tới để chịu xét xử.

- “Con bị đuổi khuất mắt Chúa rồi!” Lời này trích trong sách Thánh vịnh, chương ba mươi, dòng hai mươi ba, những người anh em bé nhỏ tin vào Chúa của thầy ạ. Nhân danh Cha, con và thánh thần. Amen.

Thầy giảng kinh bắt đầu nói bằng giọng thân thiện trầm tĩnh. Mặt thầy toát ra vẻ tử tế và thầy khẽ chụm ngón tay vào nhau, tạo thành chiếc lồng mỏng manh nơi đầu ngón.

- Sáng nay bằng cách suy ngẫm về địa ngục, chúng ta sẽ cố làm cái việc mà Đấng Sáng lập thần thánh của chúng ta gọi trong sách là các bài tập tinh thần. Tức là ta cố hình dung ra trong trí tưởng tượng của mình các giác quan trí não, đặc tính vật chất của chốn khủng khiếp kia và các giày vò thể chất mà những kẻ dưới địa ngục phải gánh chịu. Tối nay, ta sẽ nghĩ một lúc về bản chất của các giày vò tinh thần dưới địa ngục.

Hãy nhớ rằng tội lỗi là cái ác gồm hai phần. Mọi người đều nhất trí rằng bản chất đồi bại sẽ xúi ta hướng tới bản năng thấp hèn hơn, tới những thứ gớm ghiếc, cục súc và nó cũng là cách ta rời xa lời dạy có bản chất cao cả hơn, rời xa tất cả những gì thanh sạch và thần thánh, từ chính Đấng Thánh linh. Vì thế, tội lỗi nơi trần thế sẽ bị trừng phạt dưới địa ngục theo hai cách khác nhau - trừng phạt về thể chất và tinh thần.

Trong số các nỗi đau tinh thần, nỗi đau lớn nhất là nỗi đau mất mát, thật ra, nó lớn đến nỗi bản thân nó là sự giày vò lớn hơn tất cả nỗi đau khác. Thánh Thomas, vị thầy thuốc vĩ đại nhất của Giáo hội, vị thầy thuốc thiên thần, như ta vẫn gọi ông, bảo rằng nỗi đau này chứa đựng sự nguyền rủa tệ hại nhất, đến nỗi con người hoàn toàn bị tước đi ánh sáng trí năng thiêng liêng và khăng khăng quay lưng lại sự tốt đẹp của Chúa. Hãy nhớ rằng Chúa là Đấng tốt đẹp vô hạn, vì thế mất Ngài là nỗi đau vô biên. Trong cuộc đời này, chúng ta không hiểu rõ mất mát ấy thế nào, nhưng kẻ bị nguyền rủa dưới địa ngục, trong sự giày vò to lớn hơn, hoàn toàn hiểu những gì chúng đã đánh mất và hiểu rằng chúng đánh mất điều đó vì tội lỗi của mình và đánh mất mãi mãi. Ngay lúc ta chết đi, mối ràng buộc giữa linh hồn và thể xác không còn nữa, linh hồn chúng ta lập tức bay tới Chúa như hướng tới trung tâm sự sống. Hỡi các chàng trai bé nhỏ yêu quý của thầy, hãy nhớ rằng linh hồn chúng ta khao khát được ở bên Chúa. Chúa tạo ra ta, nhờ có Chúa mà ta sống, ta thuộc về Chúa: ta là của Ngài, thứ bất khả nhượng. Chúa yêu mỗi linh hồn con người chúng ta bằng tình yêu thần thánh, và mỗi linh hồn sống trong tình yêu đó. Sao có thể khác được? Mỗi hơi thở, mỗi ý nghĩ trong đầu ta, mỗi khoảnh khắc ta sống đều bắt nguồn từ sự tốt đẹp không mệt mỏi của Chúa. Và nếu một bà mẹ phải lìa xa con cái, một đấng nam nhi bị bắt đi đày biệt xứ, một bằng hữu phải rời xa bằng hữu khác đã đau đớn thế nào, thì hãy nghĩ tới nỗi đau, nỗi thống khổ của kẻ bị Chúa chối bỏ, không được thấy Đấng Sáng tạo vô cùng tốt đẹp và kính yêu, Đấng đã tạo ra linh hồn ta từ hư không và nuôi dưỡng nó trong sự sống, yêu thương nó bằng tình yêu không thể đo đếm được. Rồi khi bị chia cách mãi mãi khỏi Chúa, Đấng tốt đẹp vĩ đại, và cảm nhận được nỗi thống khổ vì sự chia lìa đó, hiểu rõ rằng việc ấy không thay đổi được, đấy mới là sự giày vò to lớn nhất mà linh hồn Chúa tạo ra phải gánh chịu, poena damni, nỗi đau mất mát.

Nỗi đau thứ hai khiến các linh hồn bị nguyền rủa dưới địa ngục khổ sở chính là nỗi đau lương tâm. Y như dòi bọ đục khoét các xác chết thối rữa, nỗi hối tiếc triền miên vì tội lỗi đồi bại, ngòi chích của lương tâm, con dòi có ba mũi chích, như Giáo hoàng Innocent đệ Tam vẫn gọi, sẽ đục khoét các linh hồn lạc lối. Mũi chích đầu tiên của con dòi độc địa này là ký ức về những lạc thú đã qua. Ôi thật là ký ức đáng sợ! Dưới cái hồ đầy lửa nuốt chửng mọi thứ, vị vua kiêu ngạo sẽ nhớ tới triều đình rực rỡ; kẻ thông thái nhưng xấu xa sẽ nhớ tới thư viện và các công cụ nghiên cứu, người yêu thích nghệ thuật sẽ nhớ tới những món đồ bằng cẩm thạch, tranh ảnh, các báu vật nghệ thuật khác, ai thích ăn uống sẽ nhớ tới những bàn tiệc phủ phê, bát đĩa đầy ắp các món ngon vật lạ, các loại rượu hảo hạng, kẻ keo kiệt sẽ nhớ tới nơi cất trữ vàng bạc, bọn cướp sẽ nhớ tới đống của phi nghĩa, đám sát nhân đầy giận dữ, thù hằn, tàn nhẫn sẽ nhớ tới những chiến tích đẫm máu và sự bạo lực mà chúng từng say sưa, còn lũ ô uế, ngoại tình sẽ nhớ tới những hoan lạc bẩn thỉu, khôn tả mà chúng từng vui vầy trong ấy. Chúng sẽ nhớ tất cả, thấy ghê tởm bản thân và tội lỗi của chính mình. Khốn khổ thay cho linh hồn bị kết tội phải chịu đựng mãi mãi tất cả những lạc thú này trong lửa địa ngục. Chúng xiết bao giận dữ và cuồng nộ khi nghĩ mình đã đánh mất hạnh phúc nơi thiên đường vì thứ cặn bã nơi trần thế, vì vài mẩu kim loại, mớ tước hiệu hão huyền, những hoan lạc thể xác, những hưng phấn thần kinh. Chúng ăn năn thật sự. Đây là mũi chích thứ hai của con dòi lương tâm, một nỗi đau muộn màng, vô ích vì tội lỗi mà ta đã mắc phải. Công lý thần thánh nhấn mạnh rằng hiểu biết của những kẻ khốn khổ khốn nạn kia sẽ liên tục được điều chỉnh dựa trên tội lỗi của chúng, hơn thế, như thánh Augustine chỉ ra, Chúa còn truyền thêm cho chúng tri kiến của Ngài, khiến tội lỗi hiện ra trước mắt chúng cũng xấu xa gớm ghiếc như nó hiện ra trước mắt Chúa. Chúng sẽ thấy tội lỗi của mình ở mọi khía cạnh ghê tởm, sẽ ăn năn nhưng đã quá muộn màng và rồi chúng khóc than vì đã bỏ qua dịp tốt. Đây là mũi chích cuối cùng, sâu nhất, độc địa nhất của con dòi lương tâm. Lương tâm sẽ mách bảo ta: ngươi đã có thời gian, cơ hội để ăn năn nhưng ngươi không ăn năn. Ngươi được cha mẹ dạy bảo đầy đủ về mặt tôn giáo. Ngươi có Bí tích Thánh thể, có hồng ân, có những lần xá tội được Giáo đoàn hỗ trợ. Ngươi có linh mục của Chúa giảng kinh cho, gọi ngươi quay lại đường ngay mỗi khi lạc lối, tha thứ cho tội lỗi của ngươi, dù ngươi phạm biết bao nhiêu tội, phạm những tội lỗi xiết bao ghê gớm, miễn ngươi chịu thú tội và ăn năn. Không. Ngươi không thế. Ngươi dè bỉu các linh mục của tôn giáo linh thiêng, người quay lưng với buồng xưng tội, ngươi đắm chìm càng lúc càng sâu hơn xuống vũng bùn tội lỗi. Chúa yêu cầu, hăm dọa, nài nỉ ngươi quay lại với Ngài. Ôi, nhục nhã, khốn khổ thay! Đấng Cai trị vũ trụ nài xin ngươi, một sinh vật làm từ đất sét, hãy yêu thương Ngài, Đấng đã tạo ra ngươi, và tuân theo luật lệ của Ngài. Ngươi không làm. Còn giờ, nếu khóc được, dẫu ngươi có khóc ngập cả địa phủ thì biển nước ăn năn ấy cũng không giúp ngươi đạt được những gì mà một giọt nước mắt ăn năn thật sự đổ ra trong quãng đời trên dương thế. Giờ ngươi cầu xin thời khắc đã qua để ăn năn: vô ích thôi. Quãng thời gian đó đã hết, hết mãi mãi.

Đó là ba mũi chích của lương tâm, con rắn lục gặm nhấm lõi trái tim của những kẻ khốn khổ dưới địa ngục, khiến lòng ngập tràn cuồng nộ, chúng chửi bới bản thân vì rồ dại, chửi bới tòng phạm vì xấu xa, những kẻ khiến chúng phải chịu sự hủy hoại như thế, chửi lũ quỷ, những kẻ dụ dỗ chúng khi chúng còn sống rồi giờ giễu cợt chúng mãi mãi, thậm chí chúng xỉ vả, chửi bới cả Đấng Tối cao, Đấng tốt đẹp, kiên nhẫn, chúng miệt thị, coi thường Ngài, Đấng có sức mạnh và công lý mà chúng không thể thoát.

Nỗi đau tinh thần tiếp theo dành cho những kẻ bị nguyền rủa là nỗi đau mở rộng. Con người, lúc còn sống, dẫu phạm nhiều điều xấu, cũng không thể phạm cùng lúc nhiều tội, vì một điều xấu sẽ vô hiệu và dung hòa điều xấu khác, giống như một loại thuốc độc thường vô hiệu hóa loại thuốc độc khác. Trái lại, dưới địa ngục, nỗi giày vò thay vì dung hòa nỗi giày vò khác, lại khiến nó có tác dụng lớn hơn. Ngoài ra, vì các cơ quan nội tạng hoàn hảo hơn các giác quan bên ngoài nên những kẻ bị nguyền rủa cũng chịu đau đớn nhiều hơn. Mọi cơ quan tinh thần và mọi giác quan đều chịu nỗi giày vò thích hợp: trí tưởng tượng bị những hình ảnh khủng khiếp giày vò, tình cảm bị dục vọng, cơn cuồng nộ giày vò, tâm trí, hiểu biết bị bóng tối bên trong còn khủng khiếp hơn bóng tối bên ngoài vốn ngự trị trong nhà ngục đáng sợ này giày vò. Dã tâm, dẫu yếu ớt, vốn chiếm hữu những linh hồn quỷ dữ này là cái ác được mở rộng vô bờ bến, kéo dài tới vô tận, một tình trạng khốn khổ ghê sợ mà ta hầu như không nhận ra trừ phi khắc ghi trong tâm trí sự tàn ác của tội lỗi và nỗi căm ghét mà Chúa dành cho nó.

Trái ngược với nỗi đau mở rộng nhưng song hành cùng nó là nỗi đau tăng cường. Địa ngục là trung tâm của cái xấu mà các em biết đấy, mọi thứ đều đậm đặc ở lõi hơn ở những nơi xa xôi nhất. Không có thứ gì trái ngược hay hòa trộn làm dịu đi, mềm đi chút nào nỗi đau dưới địa ngục. Hơn thế, mọi thứ tốt đẹp đều trở nên xấu xa ở đây. Bằng hữu, ở nơi khác là nguồn an ủi cho kẻ chịu nạn, thì ở đây trở thành nỗi giày vò liên tục, kiến thức vốn được đám trí thức khao khát như điều tốt đẹp chính yếu, thì ở đây bị căm ghét còn hơn sự ngu dốt, ánh sáng, được mọi sinh vật từ Đấng Sáng tạo tới cây cỏ bé nhỏ trong rừng rậm thèm muốn, sẽ bị kinh tởm vô cùng. Trên nhân gian, những đau khổ của chúng ta không kéo dài hoặc không quá lớn vì bản chất ta sẽ nhờ thói quen mà vượt qua được hoặc chấm dứt những đau khổ ấy bằng cách nhấn chìm chúng. Nhưng dưới địa ngục, ta không thể nhờ thói quen mà vượt qua những dằn vặt đó, bởi chúng quá kinh khủng lại xuất hiện cùng lúc, liên tục và có thể nói, mỗi nỗi đau nhận lửa từ nỗi đau khác rồi trao lại, khiến ngọn lửa giày vò càng bùng lên dữ dội. Bản chất ta cũng không thể thoát khỏi những màn tra tấn khốc liệt và đa dạng bằng cách chống lại chúng bởi linh hồn ta bị cầm giữ, câu lưu trong cái xấu nên việc chịu nạn chỉ lớn hơn mà thôi. Sự dày vò mở rộng ra vô hạn, sự đau đớn tăng đến mức khó tin, những màn tra tấn đa dạng và không ngừng nghỉ - đó là thứ Đấng Thánh linh bị đám tội nhân làm nổi giận yêu cầu, đó là thứ thần thánh trên trời bị những lạc thú thấp hèn, dâm dật của đám xác thịt bẩn tưởi coi thường, khinh rẻ, đòi hỏi, đó là những gì máu của Chiên Con vô tội đổ ra để cứu chuộc những kẻ có tội, nhưng bị giẫm đạp lên bởi kẻ đốn mạt nhất trong những kẻ đốn mạt, đòi phải có.

Màn tra tấn cuối cùng, ghê rợn nhất trong tất cả các màn tra tấn ở nơi khủng khiếp này là sự vĩnh viễn của địa ngục. Vĩnh viễn! Ôi, từ đó mới đáng sợ và thảm khốc làm sao! Vĩnh viễn! Tâm trí con người nào hiểu được cơ chứ? Hãy nhớ, đó là niềm đau vĩnh viễn. Nỗi đau dưới địa ngục không chỉ vô cùng khủng khiếp mà còn kéo dài vô tận, như được định sẽ kéo dài mãi mãi. Mà các em biết đấy, những nỗi đau này kéo dài mãi đồng thời vô cùng đau đớn, đau tới mức không chịu nổi. Cứ chịu mãi một mũi chích côn trùng cũng đáng sợ rồi. Đằng này chịu vô vàn hình phạt của địa ngục thì sao? Chịu mãi mãi! Chịu vĩnh viễn! Không chỉ một năm hay một thời mà là mãi mãi. Thử hình dung ra ý nghĩa khủng khiếp của việc đó. Các em từng thấy cát trên bãi biển. Những hạt cát nhỏ ấy mới mịn màng làm sao! Mà bao nhiêu hạt cát ấy mới tạo ra vốc cát nhỏ cho đứa trẻ cầm chơi? Giờ hãy hình dung ra một ngọn núi đầy cát, cao một triệu dặm, vươn từ mặt đất lên tới tầng trời cao nhất, rộng một triệu dặm, kéo dài tới không gian xa xôi nhất, và dày một triệu dặm, rồi hình dung ra hằng hà sa số những hạt cát li ti ấy nhân lên bằng số lá trong rừng, số giọt nước ngoài đại dương mênh mông, số lông chim, vảy cá, lông thú, số phân tử trong không gian bao la, rồi hình dung cứ cuối một triệu năm, một con chim nhỏ bay đến ngọn núi ấy, dùng mỏ tha đi một hạt cát tí ti. Bao nhiêu triệu triệu thế kỷ trôi đi trước khi con chim kia tha hết một foot vuông (đơn vị bộ vuông) của ngọn núi ấy, bao nhiêu thiên niên kỷ trôi đi trước khi nó tha hết ngọn núi ấy? Song cuối quãng thời gian mênh mông ấy, ta thậm chí không thể nói một thoáng vĩnh viễn đã hết. Cuối cả tỉ, tỉ tỉ năm, sự vĩnh viễn chỉ mới bắt đầu. Mà nếu ngọn núi kia lại đầy sau khi bị tha hết cát, nếu con chim kia lại đến, lại tha từng hạt cát một, rồi số lần ngọn núi hết đầy lại vơi bằng số sao trên trời, số phân tử trong không khí, số giọt nước ngoài biển cả, số lá trên cây, số lông chim, vảy cá, lông thú, thì cuối vô số lần hết đầy lại vơi của ngọn núi vô cùng to lớn kia, ta vẫn không thể nói một thoáng vĩnh viễn đã hết, thậm chí tới lúc ấy, tới cuối quãng thời gian dài như thế, sau khoảng thời gian dài vô tận đó, mà nghĩ về nó thôi cũng khiến đầu óc ta quay cuồng, thì sự vĩnh viễn chỉ mới bắt đầu.

Một vị thánh linh thiêng (thầy tin là một trong số các Cha của chúng ta) từng mơ thấy cảnh địa ngục. Ông thấy mình như đứng giữa một sảnh đường rộng lớn, tối đen, lặng yên trừ tiếng đồng hồ lớn gõ tích tắc. Tiếng tích tắc kêu không ngừng, vị thánh nghe âm thanh đó như không ngừng lặp lại những từ sau: mãi mãi, không bao giờ, mãi mãi, không bao giờ. Mãi mãi dưới địa ngục, không bao giờ được lên thiên đường, mãi mãi bị đuổi khuất mắt Chúa, không bao giờ được hưởng an lạc, mãi mãi bị lửa nuốt lấy, bị sâu bọ gặm nhấm, bị cọc nhọn cháy bỏng đâm vào, không bao giờ thoát khỏi đớn đau, mãi mãi bị lương tâm mắng nhiếc, ký ức nổi điên, tâm trí tràn ngập bóng tối và tuyệt vọng, không bao giờ thoát ra được, mãi mãi chửi rủa, mắng nhiếc lũ quỷ kinh tởm, lũ vô cùng hả hê nhìn vào sự khốn khổ của kẻ bị lừa gạt, không bao giờ được thấy tấm áo chói sáng của thần linh, mãi mãi réo gọi Chúa trong vực thẳm đầy lửa khi chịu nỗi đau khủng khiếp vì một thoáng, chỉ một thoáng ăn năn, không bao giờ, dù chỉ một thoáng, được Chúa tha tội, mãi mãi chịu khổ, không bao giờ hưởng phúc, mãi mãi bị nguyền rủa, không bao giờ được cứu rỗi, mãi mãi, không bao giờ, mãi mãi, không bao giờ. Thật là hình phạt đáng sợ! Vĩnh viễn chịu đau đớn không dứt, vĩnh viễn chịu giày vò về tinh thần và thể xác, không có một tia hy vọng, không được nghỉ ngơi chút nào, vĩnh viễn chịu đau đớn vô cùng vô tận, chịu giày vò đủ kiểu đủ loại, chịu bị tra tấn mãi mãi, bị hành hạ mãi mãi, chịu nỗi thống khổ luôn săn đuổi linh hồn trong lúc nó cấu xé thịt da, chịu sự vĩnh viễn mà mỗi khoảnh khắc của nó lại chính là vĩnh viễn khổ đau. Hình phạt khủng khiếp đó do Chúa công bằng, hùng mạnh giáng xuống những ai chết trong tội lỗi tày trời.

Đúng, Chúa công bằng! Con người, lập luận luôn như con người, kinh ngạc vì Chúa có thể đưa ra hình phạt vô hạn vô cùng trong lửa địa ngục cho từng tội ác ghê tởm của họ. Họ lập luận thế vì bị ảo tưởng to lớn của thịt da và hiểu biết dốt nát của con người làm mờ mắt, họ không thể hiểu rằng ngay cả tội lỗi có thể thứ tha cũng có bản chất ghê tởm, bẩn tưởi, nên dẫu Đấng Sáng tạo toàn năng có thể chấm dứt mọi cái ác và khổ sở trên thế gian này, chấm dứt chiến tranh, bệnh tật, những vụ cướp của, giết người, tội ác, chết chóc, với điều kiện Ngài cho phép một khinh tội duy nhất trôi đi mà không bị trừng phạt, một khinh tội duy nhất, như lời nói dối, cái nhìn cáu giận, khoảnh khắc cố tình lười biếng, thì Ngài, Chúa toàn năng vĩ đại cũng không thể làm thế, bởi mọi tội lỗi dù trong suy nghĩ hay hành động đều vi phạm luật lệ của Ngài và Chúa sẽ không là Chúa nếu không trừng phạt kẻ vi phạm.

Một tội lỗi, thoáng chốc kiêu ngạo nổi loạn của kẻ tài trí, khiến Lucifer và một phần ba số thiên thần mất đi vinh quang. Một tội lỗi, thoáng chốc yếu đuối và rồ dại, khiến Adam và Eve rời khỏi Eden và mang sự chết chóc, khổ nạn tới thế gian này. Để chuộc lại hậu quả của tội lỗi ấy, đứa con duy nhất của Chúa đã giáng thế, sống, chịu khổ nạn và chết cái chết đau đớn nhất - bị treo ba tiếng trên thập giá.

Ôi, những người anh em bé nhỏ yêu quý tin vào Chúa của thầy, lúc đó ta có xúc phạm Đấng Cứu chuộc tốt đẹp và khiến Ngài nổi giận không? Ta có giẫm đạp lên thân xác tả tơi, biến dạng của Ngài không? Ta có nhổ vào khuôn mặt đầy yêu thương, đau khổ của Ngài không? Ta có giống đám người Do Thái độc ác, đám lính La Mã tàn bạo, giễu cợt Đấng Cứu thế dịu dàng và đầy lòng trắc ẩn, Đấng chịu bị giẫm đạp vì nỗi khổ khủng khiếp như nho bị ép trong thùng của chúng ta hay không? Mỗi lời nói tội lỗi là vết thương trên mạng sườn mềm mại của Ngài. Mỗi hành động tội lỗi là cành gai đâm vào đầu Ngài. Mỗi suy nghĩ nhơ bẩn, cố tình dâng lên cho trái tim cao quý, đáng yêu kia là mũi thương sắc nhọn xiên vào nó. Không, không. Bất cứ ai cũng không thể làm cái điều xúc phạm sâu sắc đấng uy nghi thần thánh ấy, làm điều rồi sẽ bị trừng phạt vĩnh viễn trong đớn đau ấy, làm điều khiến Chúa Con lại bị đóng đinh trên thập giá và nhạo báng Ngài.

Thầy cầu Chúa rằng những lời lẽ kém cỏi của mình hôm nay có lợi ích củng cố niềm tin cho những ai đang hưởng thánh ân, tăng cường sức mạnh cho những ai còn do dự, dẫn dắt linh hồn khốn khổ lầm đường lạc lối trong số các em trở lại với thánh ân. Thầy cầu Chúa và các em hãy cầu nguyện cùng thầy, rằng chúng ta có thể sám hối tội lỗi của mình. Giờ thầy yêu cầu tất cả các em nhắc lại theo thầy lời kinh sám hối, quỳ gối tại đây trong nhà nguyện khiêm nhường này trước nhan Chúa. Ngài ở kia trong hòm thánh, cháy bỏng tình yêu con người, sẵn sàng xoa dịu những ai đau đớn muộn phiền. Đừng sợ. Bất kể các em phạm bao nhiêu tội và chúng có xấu xa đến đâu, nếu các em ăn năn, những tội ấy sẽ được tha thứ. Đừng để nỗi hổ thẹn nhân thế kiềm chế các em. Chúa vẫn là đấng khoan dung, không muốn tội nhân phải chịu cái chết vĩnh viễn mà mong kẻ ấy cải tà quy chính và sống tiếp.

Ngài gọi các em tới bên Ngài. Các em là của Ngài. Ngài tạo ra các em từ hư không. Ngài yêu các em theo cách chỉ có Chúa mới có thể yêu thương đến thế. Đôi tay Ngài dang rộng đón nhận các em dẫu các em đã mắc tội với Ngài. Hãy đến với Ngài, hỡi tội nhân khốn khổ, kẻ kiêu ngạo và lầm lỗi khốn khổ. Giờ là lúc được Ngài chấp nhận. Giờ là thời khắc đó.

Thầy giảng kinh đứng dậy, tiến tới bàn thờ, quỳ xuống bậc thang phía trước hòm thánh trong bóng chiều nhập nhoạng. Thầy đợi đến lúc mọi người trong nhà nguyện đều quỳ xuống, tiếng động nhỏ nhất cũng im bặt. Rồi thầy ngước lên, nhắc lại lời kinh sám hối, sôi nổi trong từng câu chữ. Đám học trò lặp lại theo thầy. Stephen, lưỡi dính chặt trong mồm, cúi đầu, thầm cầu nguyện trong lòng.

- Ôi Chúa của con! Ôi Chúa của con! Con vô cùng xin lỗi! Con vô cùng xin lỗi vì đã xúc phạm Ngài. Và con căm ghét tội lỗi mà mình phạm phải hơn mọi điều xấu xa khác vì chúng làm phiền lòng Ngài, Chúa của con, trong khi Ngài xứng đáng có toàn bộ tình yêu của con. Và con nhất mực quả quyết trước Thánh ân rằng sẽ không xúc phạm Ngài nữa và sửa đổi đời mình.

Ăn tối xong, Stephen lên phòng để được ở riêng với linh hồn mình, và theo mỗi bước đi, linh hồn cậu như thở dài. Linh hồn cậu dâng lên khi chân cậu nhấc lên, thở dài khi chân cậu hạ xuống, xuyên qua vùng bóng tối ảm đạm nhầy nhụa.

Cậu dừng lại nơi chiếu nghỉ trước cửa phòng rồi nắm lấy tay nắm cửa bằng sứ, mau chóng mở nó ra. Cậu chờ đợi trong sợ hãi, linh hồn cậu dính chặt trong người, và cậu lặng lẽ mong cái chết sẽ không động tới khi mình bước qua ngưỡng cửa, rằng ma quỷ sống trong bóng tối sẽ không có sức mạnh bủa vây cậu. Cậu chờ đợi ở ngưỡng cửa như đang đứng ở cửa hang tối om nào đó. Ở đó có rất nhiều khuôn mặt, đôi mắt, chúng chờ đợi và nhìn ra.

- Dĩ nhiên, bọn ta hoàn toàn hiểu rõ rồi có lúc mọi việc sẽ hai năm rõ mười, rằng ngươi sẽ khó mà thuyết phục được bản thân thử tìm hiểu, cố tìm hiểu chắc chắn về Đấng toàn năng tinh thần, thế nên dĩ nhiên bọn ta hoàn toàn hiểu rõ.

Những khuôn mặt thì thầm và nhìn ra. Những giọng nói thì thầm lấp đầy cái vỏ đen ngòm của hang động kia. Cậu vô cùng sợ hãi cả về tinh thần lẫn thể xác nhưng vẫn can đảm ngẩng cao đầu, sải bước chắc nịch vào phòng. Lối đi vào phòng, vẫn căn phòng đó, vẫn cửa sổ đó. Cậu bình tĩnh tự nhủ rằng những từ ngữ kia chẳng có nghĩa lý gì, những từ như thầm thì vẳng ra từ trong bóng tối ấy. Cậu tự nhủ chắc là do mình để cửa mở mà thôi.

Cậu đóng cửa lại rồi mau chóng tới bên giường, quỳ xuống rồi lấy tay che mặt. Tay cậu lạnh lẽo, ẩm ướt, còn tứ chi đau đớn vì ớn lạnh. Cơ thể bất an, mệt mỏi làm phiền cậu, phá rối suy nghĩ của cậu. Sao cậu quỳ ở đây như đứa trẻ đang cầu kinh tối vậy? Ở riêng với linh hồn mình, rà soát lương tâm mình, đối mặt với tội lỗi của mình, nhớ tới thời gian, cách thức, hoàn cảnh mà mình phạm tội, khóc than vì chúng. Cậu không khóc được. Cậu không gọi chúng ra bằng ký ức được. Cậu chỉ cảm thấy linh hồn lẫn thể xác đau đớn, toàn thân, trí nhớ, ý chí, hiểu biết, thịt da mình đều tê dại và mệt mỏi.

Đó là công việc của quỷ dữ, phân tán suy nghĩ và che mờ lương tâm cậu, lao vào tấn công cậu tại cánh cửa của thịt da hèn nhát và bị tội lỗi làm cho nhơ bẩn. Vừa rụt rè xin Chúa tha thứ cho sự yếu đuối của mình, cậu vừa bò lên giường, kéo chăn quấn quanh người, rồi lại lấy tay che mặt. Cậu đã phạm tội. Cậu đã phạm tội quá nặng chống lại thiên đường và trước Chúa, cậu không xứng được coi là con cái Ngài.

Có lẽ nào cậu, Stephen Dedalus, đã làm những việc ấy? Lương tâm cậu thở dài đáp lại. Có, cậu đã bí mật, bẩn thỉu, hết lần này tới lần khác làm những việc ấy và bị chai lì trong cảm giác không ăn năn, cậu đã dám đeo mặt nạ thần thánh trước hòm thánh trong khi linh hồn bên trong cậu là một khối nhơ bẩn. Sao Chúa không đánh chết cậu đi? Tội lỗi nhơ bẩn vây quanh cậu, thở vào cậu, cúi nhìn cậu từ mọi phía. Cậu cố quên chúng bằng cách cầu nguyện, co người lại và nhắm chặt mắt, nhưng linh hồn cậu không bị trói buộc cảm giác, và dù bưng tai bịt mắt, cậu vẫn nghe, vẫn thấy những nơi mình đã phạm tội. Cậu khát khao bằng cả ý chí rằng mình sẽ không nghe, không thấy gì hết. Cậu khát khao trong lúc thân hình run lên vì khát khao đó cho tới khi linh hồn cậu khép cảm giác của nó lại. Nó khép lại một lúc rồi lại mở ra. Cậu nhìn thấy.

Một cánh đồng đầy cỏ dại cứng quèo, cúc gai và bụi tầm ma mọc thành cụm. Nằm xen lẫn giữa những cụm cỏ rậm rạp cứng quèo kia là mấy hộp nhỏ mòn vẹt và đống phân khô. Ánh lửa ma trơi nhàn nhạt cố bay lên từ đống phân xuyên qua những cụm cỏ đầy gai xanh xám. Một mùi hôi thoang thoảng tởm lợm từ từ cuộn lên cùng ánh lửa, phả ra từ mấy hộp nhỏ và đống phân khô bốc mùi.

Có một, ba, sáu sinh vật ở trên đồng: chúng đang di chuyển đây đó. Những sinh vật mặt người mình dê này có sừng trên đầu, râu ria lưa thưa, da dẻ xám ngoét y như cao su miếng. Sự độc địa xấu xa lấp lánh trong cặp mắt lạnh lùng của chúng, khi chúng di chuyển và kéo lê chiếc đuôi dài phía sau. Sự nham hiểm độc địa tỏa ra đầy u ám trên bộ mặt già nua xương xẩu của chúng. Một con quấn quanh người chiếc áo gi-lê bằng vải flannel rách rưới, con khác buồn tẻ than phiền vì bị mắc râu vào bụi gai. Ngôn ngữ dịu dàng thốt ra từ cặp môi khô khốc của chúng khi chúng loạt xoạt đi thành những vòng tròn chậm rãi quanh đồng, sục sạo qua cỏ, kéo lê chiếc đuôi dài và mấy hộp nhỏ kêu leng keng. Chúng di chuyển thành những vòng tròn chậm rãi, càng lúc càng thu hẹp, nhỏ lại, ngôn ngữ dịu dàng thốt ra từ cặp môi chúng, những chiếc đuôi dài kêu sột soạt, dính phân, quất cả vào bộ mặt đáng sợ của chúng…

Cứu với!

Cậu điên cuồng tung chăn khỏi mặt và cổ. Đó là địa ngục của cậu. Chúa đã cho phép cậu nhìn thấy địa ngục dành cho tội lỗi của mình: hôi thối, cục súc, hiểm ác, một địa ngục toàn lũ ma quỷ cùi hủi giống dê. Dành cho cậu!

Cậu bật dậy, cái mùi khó ngửi kia tràn xuống họng, làm ruột cậu tắc nghẹn và cuộn lên. Không khí! Không khí thiên đường! Cậu lập cập tới bên cửa sổ, rên rỉ và gần như lả đi vì buồn nôn. Tại bồn rửa mặt, cơn đau bụng tóm lấy cậu, vừa điên cuồng ôm lấy vầng trán lạnh lẽo, cậu vừa đau đớn nôn thốc nôn tháo.

Khi cơn choáng đã qua, cậu yếu ớt đi ra phía cửa sổ, kéo cánh cửa trượt lên, ngồi trong góc rồi tì khuỷu tay lên bệ cửa. Trời đã ngớt mưa, giữa đám hơi nước đang chuyển động, từng điểm sáng của thành phố dệt quanh nó một chiếc kén mềm mại màu nâu ngả vàng. Trời cao tĩnh lặng, tỏa ánh sáng dịu nhẹ, không khí ngọt ngào cho ta hít thở y như bụi cây dày được gột rửa sau cơn mưa và giữa sự yên bình, ánh sáng lung linh, hương thơm tĩnh tại ấy, cậu lập giao kèo với lòng mình.

Cậu cầu nguyện:

- Ngài từng giáng trần trong vẻ lộng lẫy thần thánh nhưng chúng con đã phạm tội và rồi Ngài không thể yên ổn thăm nom chúng con ngoại trừ tỏa ra sự uy nghi trong tấm vải liệm và soi tỏ ánh sáng bị lu mờ bởi Ngài là Chúa. Vì thế Ngài thân chinh đến trong sự yếu ớt chứ không phải trong sức mạnh và Ngài gửi Bà, Đấng thay thế Ngài, Đấng có vẻ đẹp, nét rực rỡ phù hợp với tình trạng của chúng con. Và giờ trước mặt và hình hài Bà, Đức mẹ kính yêu, xin hãy mãi nói với chúng con, Đấng có vẻ đẹp không giống với vẻ đẹp trần thế, rất nguy hiểm khi nhìn vào, mà giống Sao Mai là biểu trưng của Bà, sáng chói và du dương, hít thở sự thanh sạch, nói về thiên đường và lan truyền sự yên bình. Ôi Đấng báo hiệu ban ngày! Ánh sáng của kẻ hành hương! Hãy dẫn dắt chúng con y như Bà đã làm, trong bóng đêm tăm tối, băng qua vùng đất hoang vu u ám, hãy dẫn chúng con tới bên Chúa Jesus, dẫn chúng con về nhà.

Mắt cậu nhòa lệ và cậu khiêm nhường nhìn lên trời, khóc vì sự ngây thơ mà mình đã đánh mất.

Đêm xuống, cậu rời học xá. Sự đụng chạm đầu tiên của bầu không khí tối tăm ẩm ướt cùng tiếng động của cánh cửa khi nó đóng lại sau lưng khiến lương tâm đã được ru ngủ bằng lời nguyện cầu và nước mắt của cậu lại đớn đau. Thú tội đi! Thú tội đi! Ru ngủ lương tâm bằng lời nguyện cầu và nước mắt vẫn chưa đủ. Cậu phải quỳ trước linh mục của Chúa Thánh thần, kể hết những tội lỗi bị che giấu của mình một cách thành khẩn, sám hối. Trước khi nghe tiếng gờ cửa học xá quét lên ngưỡng cửa lần nữa trong lúc cánh cửa mở ra cho cậu bước vào, trước khi trông thấy chiếc bàn bếp bày biện bữa tối lần nữa, cậu sẽ quỳ xuống và thú tội. Việc đó thật đơn giản.

Nỗi đau lương tâm dừng lại và cậu mau chóng đi tiếp qua những con phố tối tăm. Có rất nhiều đá lát trên lối đi bộ ở những con phố này, có rất nhiều con phố ở thành phố này và có rất nhiều thành phố trên thế gian này. Song sự vĩnh viễn không có hồi kết. Cậu đang phạm trọng tội. Chỉ một lần cũng là trọng tội. Nó có thể xảy ra trong chốc lát. Nhưng sao nhanh thế được? Bằng cách nhìn hoặc nghĩ tới việc nhìn thấy ấy. Con mắt nhìn thấy điều đó, dù ban đầu không muốn. Rồi thoáng cái nó xảy ra. Nhưng con mắt hay cơ quan nào hiểu điều đó? Con rắn là con thú khôn lanh nhất ngoài đồng. Nó phải hiểu khi khao khát trong chốc lát rồi kéo dài thêm nỗi khát khao đó một cách đầy tội lỗi. Nó cảm nhận, hiểu và khao khát. Thật kinh khủng! Ai khiến nó thành ra như thế, một phần cơ thể cục súc có thể hiểu và khát khao một cách cục súc ư? Lúc phạm tội, là cậu hay sinh vật không phải người kia bị linh hồn thấp kém hơn xúi giục? Linh hồn cậu buồn nôn khi nghĩ tới một sinh thể trì độn giống rắn hút lấy cốt tủy sự sống mềm mại của mình và béo lên nhờ thứ chất lỏng dâm dục nhầy nhụa ấy. Ôi sao thế được? Sao thế được?

Cậu ngồi co ro trong bóng tối tư tưởng, kinh hãi hạ mình trước Chúa, Đấng đã tạo ra vạn vật và con người. Điên khùng. Ai có thể nghĩ ra điều như thế? Hèn mọn ngồi co ro trong bóng tối, cậu thầm cầu xin thiên thần hộ mệnh của mình hãy dùng gươm xua đuổi con quỷ đang thì thầm vào tai cậu.

Lời thì thầm dừng lại và cậu biết rõ linh hồn mình đã thông qua thể xác ngoan cố phạm tội trong suy nghĩ, lời nói và hành động. Thú tội đi! Cậu phải thú nhận mọi tội lỗi. Làm thế nào cậu nói với linh mục những gì mình đã làm? Phải nói, phải nói. Làm thế nào cậu giải thích mà không chết vì tủi hổ? Thằng điên! Thú nhận đi! Ôi cậu sẽ thực sự tự do và vô tội lần nữa! Có lẽ linh mục sẽ biết. Ôi Chúa ơi!

Cậu đi tiếp, qua những con phố đèn đuốc tù mù, sợ hãi đứng yên một lúc vì lo mình sẽ kìm nén những gì đón đợi mình, sợ hãi gặp những điều mà mình khao khát quay lưng đi. Đẹp làm sao một linh hồn đang hoan hưởng hồng ân khi Chúa yêu thương nhìn nó!

Mấy cô gái nhếch nhác ngồi trước những cái giỏ, dọc những viên đá lát vỉa hè. Mái tóc nhớp nháp che phủ lông mày họ. Trông họ không xinh đẹp lắm vì đã phải cúi người mò mẫm dưới bùn. Nhưng Chúa thấy linh hồn họ, và nếu linh hồn họ đang hoan hưởng hồng ân thì chúng rực sáng, Chúa nhìn thấy những linh hồn đó và yêu thương họ.

Một làn hơi bẽ bàng mệt nhọc thổi qua khi cậu nghĩ mình đã sa ngã thế nào và cảm nhận rằng những linh hồn kia còn gần Chúa hơn mình. Làn hơi đó tràn qua cậu, thổi qua hằng hà sa số những linh hồn mà ân điển của Chúa soi tỏ lúc nhiều lúc ít, những vì sao lập lòe khi tỏ khi mờ rồi lịm tắt. Rồi những linh hồn chập chờn đó mờ dần, lập lòe thêm chút nữa rồi lịm hẳn, hòa vào làn hơi di chuyển. Một linh hồn bé nhỏ đã lạc lối: linh hồn cậu. Nó lóe sáng một lần rồi lịm tắt, bị quên lãng, lạc lối. Kết cục chỉ là thứ rác rưởi đen ngòm, lạnh lẽo, rỗng tuếch.

Ý thức về nơi chốn từ từ trở lại với cậu sau quãng thời gian dài vô tận, tối tăm, vô cảm, vô hồn. Khung cảnh bần cùng hiện ra xung quanh cậu: những ngữ điệu quen thuộc, mùi khí đốt trong các cửa tiệm, mùi cá, mùi rượu, mùi mùn cưa ẩm, đám đàn ông đàn bà đi qua đi lại. Một bà lão định băng qua đường, tay cầm thùng dầu. Cậu cúi xuống và hỏi bà ta xem có nhà nguyện nào gần đây không.

- Nhà nguyện hả? Có cậu ạ. Có nhà nguyện Phố Nhà thờ.

- Nhà thờ à?

Bà ta đổi thùng dầu từ tay này sang tay kia rồi chỉ đường cho cậu. Khi bà ta giơ cánh tay phải héo úa hôi mù dưới vành khăn lên thì cậu cúi xuống, nghe giọng bà nói mà thấy lòng mình buồn bã, dịu lại.

- Cảm ơn bà.

- Không có chi, thưa cậu.

Nến trên bệ thờ đã tắt nhưng mùi hương vẫn lan tỏa xuống chính điện mờ tối. Những người thợ có râu, vẻ mộ đạo đang rước kiệu qua cửa phụ, một người giữ đồ thánh chỉ dẫn họ bằng lời lẽ, cử chỉ nhẹ nhàng. Vài con chiên ngoan đạo vẫn nán lại để cầu nguyện tại một trong những bàn thờ phụ hoặc quỳ gối trên băng ghế gần buồng xưng tội. Cậu rụt rè tiến tới và quỳ gối ở dãy ghế cuối cùng, cảm tạ sự bình yên, tĩnh lặng và bóng tối ngát hương của nhà nguyện. Thanh gỗ cậu quỳ lên chật hẹp, mòn vẹt và người quỳ cạnh cậu đều là các môn đồ khiêm nhường của Chúa Jesus. Chúa cũng được sinh ra trong nghèo khó, từng làm trong xưởng mộc, cắt xẻ các thanh gỗ và dự trù cách dùng chúng, đi rao giảng về Nước Trời với đám ngư dân nghèo khổ để dạy mọi người nên có trái tim nhân từ và khiêm nhường.

Stephen chắp tay cúi đầu, bảo lòng mình hãy nhân từ và khiêm nhường để cậu có thể giống những người quỳ gối bên cạnh và lời nguyện cầu của cậu sẽ được Chúa chấp thuận y như lời của họ. Cậu cầu nguyện cạnh họ nhưng việc này khó quá. Linh hồn cậu nhơ bẩn bởi tội lỗi và cậu không dám hỏi xin sự tha thứ bằng lòng tin giản đơn của những người mà Chúa, theo cách bí ẩn của Ngài, đã gọi tới bên

Ngài đầu tiên, những người thợ mộc, ngư dân, những người nghèo khổ, giản đơn, làm nghề hèn mọn, những người đốn củi xẻ cây, kiên nhẫn sửa sang mành lưới rách.

Một bóng người cao ráo đi xuống giữa hai hàng ghế và đám người sám hối liền xôn xao. Tới phút cuối cậu mới nhìn lên thật nhanh và thấy bộ râu dài màu xám, chiếc áo chùng màu nâu của dòng Các Thầy Tiểu đệ Capuchin. Cha xứ bước vào buồng xưng tội và khuất dạng. Hai kẻ sám hối đứng lên, bước vào hai bên buồng xưng tội. Cánh cửa trượt bằng gỗ được khép lại và một giọng nói thì thầm nho nhỏ vang lên, khuấy động sự yên tĩnh.

Máu Stephen bắt đầu thì thầm trong huyết quản, y như một thành phố tội lỗi đang say ngủ bỗng bị gọi dậy để nghe xét xử. Những đốm lửa nhỏ và tàn tro rơi nhè nhẹ, bùng cháy trên mái nhà dân. Mọi người xôn xao, bừng tỉnh khỏi giấc ngủ, bị bầu không khí nóng bỏng khuấy động.

Cánh cửa trượt được kéo ra. Một kẻ sám hối rời khỏi đó. Cánh cửa phía xa cậu cũng được kéo ra. Một phụ nữ lặng lẽ, khéo léo bước vào nơi người xưng tội đầu tiên đã quỳ. Tiếng thì thầm nho nhỏ lại vang lên.

Cậu vẫn có thể rời nhà nguyện. Cậu có thể đứng lên, chân này tới chân kia, nhẹ nhàng bước ra ngoài rồi bỏ chạy, chạy thật nhanh qua những con phố tối tăm. Cậu vẫn có thể thoát khỏi nỗi tủi hổ. Phạm tội khủng khiếp nào cũng không bằng phạm tội ấy! Giá đó là tội giết người! Những đốm lửa nhỏ hung hãn rơi xuống, chạm mọi chỗ trên người cậu, những ý nghĩ đáng xấu hổ, những từ ngữ đáng xấu hổ, những hành động đáng xấu hổ. Sự tủi hổ bao phủ toàn bộ cậu y như tàn tro mịn màng lấp lóe đang tiếp tục rơi xuống. Thú nhận tội lỗi thành lời ư? Linh hồn cậu, ngột ngạt và vô vọng, sẽ ngừng tồn tại mất.

Cánh cửa trượt được kéo ra. Một kẻ sám hối rời phía bên kia của buồng xưng tội. Cánh cửa bên này cũng được kéo ra. Một kẻ sám hối bước vào nơi kẻ khác vừa bước khỏi đó. Tiếng thì thầm dịu nhẹ nổi lên thành những đám mây hơi nước nhỏ bay ra ngoài buồng. Đó là một phụ nữ: những đám mây nhỏ thì thầm dịu nhẹ, hơi nước thì thầm dịu nhẹ, thì thầm rồi biến mất.

Cậu khiêm nhường dùng tay đấm vào ngực, bí mật làm thế sau chỗ để tay. Cậu sẽ hòa làm một với những người khác và với Chúa. Cậu sẽ yêu thương hàng xóm của mình. Cậu sẽ yêu thương Chúa, Đấng đã tạo ra và yêu thương cậu. Cậu sẽ quỳ gối, cầu nguyện với những người khác và thấy hạnh phúc. Chúa sẽ nhìn xuống cậu, xuống mọi người và yêu thương tất cả họ.

Làm người tốt thật dễ. Mối ràng buộc với Chúa thật ngọt ngào, nhẹ bỗng. Tốt hơn là ta không nên phạm tội, mà hãy luôn là đứa trẻ, bởi Chúa yêu trẻ nhỏ và chịu khổ nạn để chúng tới bên Ngài. Thật buồn rầu, khủng khiếp khi phạm tội. Nhưng Chúa bao dung với đám tội nhân khốn khổ, những kẻ thật lòng hối lỗi. Điều đó đúng! Đó thực sự là lòng tốt.

Cánh cửa trượt đột ngột được kéo ra. Một kẻ sám hối bước ra. Cậu là người kế tiếp. Cậu kinh hãi đứng dậy, mò mẫm tiến vào buồng xưng tội.

Cuối cùng, việc đó cũng đến. Cậu quỳ gối trong bóng tối tĩnh lặng, ngước mắt nhìn cây thánh giá màu trắng treo lơ lửng trên đầu. Chúa có thể thấy là cậu hối hận. Cậu sẽ thú nhận mọi tội lỗi của mình. Lời thú tội của cậu sẽ dài, rất dài. Mọi người trong nhà nguyện khi đó sẽ biết cậu là tội nhân. Hãy để họ biết. Đúng thế. Nhưng Chúa hứa sẽ tha thứ cho cậu nếu cậu hối hận. Cậu có hối hận. Cậu nắm chặt tay, giơ về phía cây thánh giá màu trắng, cầu nguyện bằng đôi mắt tăm tối, thân hình run rẩy, lúc lắc đầu tới lui y như một sinh vật lạc lối, cầu nguyện bằng đôi môi rên rỉ.

- Xin lỗi! Xin lỗi! Ôi con xin lỗi!

Cánh cửa trượt mở ra kêu lách cách và tim cậu đập loạn lên trong lồng ngực. Khuôn mặt vị cha xứ già xuất hiện chỗ tấm lưới sắt, ngoảnh mặt đi và tựa vào tay. Cậu làm dấu thánh rồi xin cha xứ cầu nguyện cho cậu vì cậu đã phạm tội. Rồi cậu cúi đầu, sợ hãi lặp lại lời kinh Thú tội. Đến chỗ “Lỗi lầm tai hại nhất của con”, cậu hụt hơi, bèn dừng lại.

- Bao lâu rồi kể từ lần cuối con xưng tội, con của ta?

- Lâu lắm rồi, thưa cha.

- Một tháng hả con?

- Lâu hơn, thưa cha.

- Sáu tháng?

- Tám tháng rồi, thưa cha. Cậu bắt đầu nói. Cha xứ hỏi:

- Và con nhớ được gì từ lần đó?

Cậu bắt đầu thú nhận tội lỗi của mình: không dự lễ Mi-sa, không cầu kinh, nói dối.

- Còn tội gì khác không con?

Còn cả tội giận dữ, ghen tị với người khác, tham ăn tục uống, kiêu ngạo, không chịu nghe lời.

- Còn tội gì nữa?

Không ai cứu cậu hết. Cậu thì thầm thú nhận:

- Con… còn phạm tội nhơ bẩn nữa ạ. Cha xứ không quay đầu lại.

- Với bản thân con ư?

- Với… người khác ạ.

- Với phụ nữ à?

- Vâng, thưa cha.

- Những phụ nữ đó có chồng không?

Cậu không biết. Tội lỗi nhỏ giọt từ môi cậu, từng tội một, nhỏ thành những giọt nước tủi hổ từ linh hồn cậu, mưng lên và rỉ ra như dòng suối đồi bại, nhức nhối và đau đớn. Tội lỗi cuối cùng cũng rỉ ra, lờ đờ, dơ dáy. Chẳng còn gì để nói. Cậu gục đầu xuống, mệt lả.

Cha xứ im lặng. Rồi ông hỏi:

- Con bao nhiêu tuổi rồi, con của ta?

- Mười sáu tuổi, thưa cha.

Cha xứ đưa tay lên mặt vài lần. Rồi tựa đầu vào tay, ngả người về phía tấm lưới sắt, vẫn ngoảnh mặt đi, ông chậm rãi nói. Giọng ông già nua và mệt mỏi.

- Con của ta, con còn trẻ lắm, – Ông nói – nên ta xin con hãy từ bỏ tội lỗi ấy. Đó là tội lỗi khủng khiếp. Nó giết chết cơ thể, linh hồn con. Nó là nguyên do của rất nhiều tội ác và bất hạnh. Vì Chúa, hãy từ bỏ nó, con của ta. Nó tủi hổ và hèn kém. Con không biết thói quen khốn khổ đó sẽ dẫn mình đến đâu hay khi nào nó sẽ phản lại con đâu. Chừng nào con còn phạm tội ấy, con khốn khổ của ta, con sẽ không đáng một xu với Chúa. Hãy cầu xin Đức Mẹ Mary giúp con. Bà sẽ giúp, con của ta. Cầu xin Đức mẹ Chân phúc khi tội lỗi ấy xuất hiện trong tâm trí con. Cha chắc con sẽ làm thế, đúng không? Con sám hối tất cả tội lỗi này. Cha chắc con làm thế. Và con hứa với Chúa rằng vì hồng ân của Ngài, con sẽ không bao giờ xúc phạm Ngài bằng tội lỗi xấu xa đó nữa. Con sẽ hứa lời hứa trang trọng ấy với Chúa, đúng không?

- Vâng, thưa cha.

Giọng nói già nua, mệt mỏi kia như cơn mưa ngọt ngào rơi xuống trái tim run rẩy, khô nẻ của cậu. Thật buồn bã ngọt ngào làm sao!

- Hãy làm thế, con khốn khổ của ta. Quỷ dữ đã khiến con lạc lối. Hãy đuổi nó về địa ngục khi cái linh hồn xấu xa ghét bỏ Chúa ấy dụ con làm cơ thể mình ô nhục theo cách ấy. Hãy hứa với Chúa rằng con sẽ từ bỏ tội lỗi đó, tội lỗi khốn khổ khốn nạn đó.

Mắt nhòa đi vì lệ và vì ánh sáng khoan dung của Chúa, cậu gục đầu, lắng nghe cha xứ nói những lời xá tội trang nghiêm và nhìn ông giơ tay lên trước mặt mình làm dấu xá tội.

- Chúa phù hộ con, con của ta. Hãy cầu nguyện cùng ta. Cậu quỳ xuống nói lời sám hối, cầu nguyện trong góc chính điện mờ tối. Lời cầu nguyện từ trái tim được thanh tẩy của cậu bay lên thiên đường y như hương thơm tỏa ra từ tâm đóa hồng trắng.

Những con phố lầy lội bỗng vui vẻ, náo nhiệt hẳn lên. Cậu sải bước về nhà, ý thức được ân sủng vô hình đang lan tràn và khiến tứ chi cậu nhẹ bỗng. Bất kể có ra sao, cậu đã làm được. Cậu đã thú tội và Chúa đã tha tội cho cậu. Linh hồn cậu giờ đẹp đẽ, thánh thiện và một lần nữa lại thánh thiện, hạnh phúc.

Nếu Chúa muốn, chết cũng thật đẹp. Sống một cuộc đời yên bình, đức hạnh và kiên nhẫn chịu đựng kẻ khác trong ân sủng của Chúa cũng thật đẹp.

Cậu ngồi cạnh bếp lửa, không dám nói gì vì quá hạnh phúc. Trước giờ cậu chưa từng biết cuộc đời có thể yên bình và đẹp đẽ đến thế. Ô giấy màu xanh lục đính quanh ngọn đèn khiến ánh sáng tỏa ra dìu dịu. Trên tủ chén là một đĩa xúc xích và bánh pudding trắng, còn trên kệ là đống trứng. Đó là món ăn dành cho bữa sáng sau buổi hiệp thông trong nhà nguyện của trường. Bánh pudding trắng, trứng, xúc xích, trà. Rốt cuộc thì cuộc đời mới giản đơn, đẹp đẽ làm sao! Và toàn bộ cuộc đời trải rộng trước mắt cậu.

Cậu thiếp đi trong mơ. Trong mơ, cậu bừng tỉnh và thấy trời đã sáng. Trong cơn mơ bừng tỉnh ấy, cậu đi tới trường vào buổi sáng tĩnh lặng.

Đám học trò đều ở cả đấy, đang quỳ gối tại chỗ của mình. Cậu quỳ xuống giữa chúng bạn, vui mừng và bẽn lẽn. Bàn thờ chất đầy hoa thơm màu trắng và trong ánh ban mai, ngọn nến nhợt nhạt giữa đám hoa trắng mới trong trẻo, yên tĩnh làm sao, y như linh hồn cậu vậy.

Cậu và chúng bạn cùng lớp quỳ trước bàn thờ, giơ tay cầm mép tấm khăn trải. Tay cậu run rẩy, linh hồn cậu run rẩy khi cậu nghe cha xứ chuyển chén thánh từ người chịu lễ này sang người chịu lễ khác.

- Corpus domini nostri[2].

Có lẽ nào? Cậu quỳ ở đó, vô tội và rụt rè. Cậu sẽ giữ bánh thánh trên lưỡi và Chúa sẽ hòa vào cơ thể đã được thanh tẩy của cậu.

- In vitam eternam[3]. Amen.

Một cuộc đời khác! Một cuộc đời đầy hồng ân, đức độ, hạnh phúc! Chuyện này có thật. Đây không phải giấc mơ mà cậu sẽ bừng tỉnh. Quá khứ đã qua.

- Corpus domini nostri.

Chén thánh đã tới chỗ cậu.

❀ ❀ ❀

[1] Kinh Thánh, Sirach (Huấn ca) 24:13-15: “Ta vươn lên như tuyết tùng ở Lebanon, như trắc bá trên núi Sion. Ta vươn lên như chà là ở Cades, như khóm hồng ở Jericho. Như ô liu giữa thảo nguyên, như tiêu huyền bên bờ nước, ta vươn lên. Như cây quế, tước sàng, ta nức hương ngào ngạt, tỏa ngát như mộc dược quý…”

[2] Tiếng La-tinh, nghĩa là “Thánh thể” hay “Cơ thể của Chúa chúng ta.”

[3] Tiếng La-tinh, nghĩa là “Vì cuộc sống vĩnh hằng.”