Đã đủ chuyện kinh hoàng rồi, nhưng chính chi tiết bất ngờ đó mới xô ngã anh và sau đó không buông tha anh. Lúc họ đến được chỗ giao đường tàu, sau khi đi bộ ba dặm trên một con đường hẹp, anh thấy lối mòn mình tìm kiếm, nó chạy quanh co bên phải, xuống dốc rồi dẫn lên bãi trồng cây phủ kín một ngọn đồi thấp ở phía Tây Bắc. Họ dừng lại để anh xem bản đồ. Nhưng nó không nằm ở nơi anh nghĩ. Nó không nằm trong túi, cũng không nhét ở thắt lưng. Anh đã đánh rơi nó hay là đặt nó xuống chỗ dừng chân vừa rồi nhỉ? Anh thả rơi áo choàng xuống đất, thò tay vào trong áo khoác thì nhận ra: Tấm bản đồ đang nằm trong tay trái anh và chắc nó phải ở đó hơn một tiếng rồi. Anh liếc nhìn hai người kia nhưng họ quay mặt lại anh, đứng cách xa, im lặng rít thuốc. Nó vẫn nằm trong tay anh. Anh đã nạy nó ra từ tay một viên đại úy thuộc trung đoàn Tây Kent nằm dưới hào chiến đấu bên ngoài - bên ngoài chỗ nào nhỉ? Bản đồ hậu phương như thế này rất hiếm. Anh cũng lấy cả khẩu súng lục của viên đại úy đã chết. Anh không định giả làm sĩ quan. Anh bị mất súng trường và chẳng qua là anh muốn sống sót.

Đường mòn anh quan tâm bắt đầu chạy xuống từ hông một ngôi nhà từng bị bom tàn phá, còn khá mới, có lẽ là nhà của nhân viên đường sắt xây dựng lại sau lần vừa rồi. Có dấu chân thú trong bùn quanh một vũng nước trong rãnh vết bánh xe. Có lẽ là dê. Nhiều mảnh vải vụn viền đen rải rác xung quanh, phần còn lại của rèm hoặc quần áo, một khung cửa sổ tan tành nằm chỏng chơ vắt ngang một bụi cây, và khắp mọi nơi là mùi bồ hóng ẩm. Đây là đường mòn của họ, lối tắt của họ. Anh gấp bản đồ lại cất đi, và lúc đứng thẳng người lên sau khi nhặt áo khoác vắt qua vai, anh trông thấy nó. Hai người kia, cảm nhận động tác của anh, quay lại, và nhìn theo mắt anh. Đó là một cái chân mắc trong tán cây. Một cây tiêu huyền trưởng thành, toàn lá là lá. Cái chân cách mặt đất chừng sáu mét, mắc vào chạc đầu tiên, trần trụi, bị cắt gọn gàng ngay trên đầu gối. Từ nơi họ đứng không nhìn thấy máu hay da thịt bị rách. Nó là một cái chân hoàn hảo, trắng xanh, mềm mịn, nhỏ nhắn như chân trẻ em. Tư thế của nó trên chạc khiến nó trông như thể được trưng bày, cho họ thấy hoặc hiểu ra: đây là một cái chân.

Hai hạ sĩ thốt lên một tiếng kinh tởm thờ ơ và nhặt đồ lên. Họ từ chối dây vào. Vài ngày qua, họ đã chứng kiến đủ rồi.

Nettle, lái xe tải, vừa lấy điếu nữa vừa nói, “Vậy, đường nào đây, Cha nội?”

Họ gọi anh như thế để giải quyết vấn đề khó khăn là cấp bậc. Anh vội vàng xuống con đường mòn, gần như rảo bước. Anh muốn tiến tới trước, khuất khỏi mắt họ, để có thể nôn, hay ỉa, anh không biết cái nào. Đằng sau một kho thóc, cạnh một đống đá phiến vỡ nát, cơ thể anh chọn giải pháp thứ nhất. Anh khát quá, anh không thể mất thêm nước được. Anh uống nước trong bi đông, rồi đi quanh kho thóc. Anh tận dụng khoảnh khắc chỉ có một mình này để nhìn vết thương. Nó nằm phía bên phải, ngay dưới lồng ngực, to cỡ đồng nửa curon. Trông không tệ lắm sau khi anh rửa sạch máu khô hồi hôm. Mặc dù lớp da quanh vết thương vẫn đỏ, nó không sưng tấy nhiều lắm. Nhưng có gì đó ở đó. Anh có thể cảm thấy nó nhúc nhích khi anh đi. Một mảnh đạn cũng nên.

Lúc hai hạ sĩ đã đuổi kịp, anh đã nhét sơ mi vào lại và vờ đang nghiên cứu bản đồ. Khi có họ đi cùng, bản đồ là sự riêng tư duy nhất anh có được.

“Làm gì vội thế?”

“Chắc lại vừa thấy vài em xinh tươi.”

“Là bản đồ thôi. Anh ta lại đang nghi ngờ cái chết mẹ gì đấy.”

“Không nghi ngờ gì, thưa quý ông. Đây là đường mòn của chúng ta.”

Anh lấy một điếu thuốc và Hạ sĩ Mace châm cho anh. Rồi, để giấu bàn tay đang run run, Robbie Turner bước đi, còn họ theo sau anh, như vẫn theo kể từ hai hôm trước. Hay là ba nhỉ? Cấp bậc anh thấp hơn, nhưng họ theo anh và làm mọi thứ anh đề xuất, và để bảo tồn lòng tự tôn, họ chế nhạo anh. Những khi họ cuốc bộ trên đường hay băng qua cánh đồng mà anh im lặng quá lâu, Mace bèn nói, “Ông lại đang nghĩ đến mấy em xinh tươi nữa đấy hả Cha nội?” Và Nettle sẽ hòa theo, “Đúng con bà nó rồi, đúng con bà nó rồi.” Họ là dân thành phố không thích nông thôn và cảm thấy mình lạc lõng nơi đây. La bàn với họ chả là gì. Cái phần thuộc chương trình huấn luyện cơ bản này đã trôi tuột qua đầu họ. Họ quyết định rằng để đến bờ biển, họ cần anh. Thật khó khăn cho họ. Anh hành xử như một sĩ quan, nhưng anh còn không có nổi một vạch trên quân hàm. Trong đêm đầu tiên, khi trú trong nhà để xe đạp của một ngôi trường bị đốt cháy rụi, Hạ sĩ Nettle nói, “Sao một Binh nhì như ông lại nói năng như một gã thượng lưu vậy?”

Anh thấy không việc gì phải giải thích cho họ. Anh muốn sống sót, anh có lý do chính đáng để sống sót, và anh bất cần biết họ có bám theo hay không. Cả hai người kia nãy giờ vẫn giữ kè kè súng bên mình. Ít nhất như thế cũng có ý nghĩa gì đó, và Mace là một tay to con, vai đô, đôi bàn tay có thể rướn tới một quãng tám rưỡi trên cây dương cầm mà gã bảo mình có biết chơi. Turner cũng không để bụng những lời trêu chọc. Bây giờ tất cả những gì anh muốn khi họ lần theo đường mòn tách khỏi lộ chính là quên cái chân kia đi. Con đường nhập vào một con hẻm chạy giữa hai bên tường đá rồi xuôi thẳng xuống một thung lũng mà từ lộ chính thì không thấy được. Ở cuối đường là một dòng suối đục mà họ băng qua bằng cách xéo lên những hòn đá nằm sâu trong tấm thảm làm từ thứ gì trông giống như mùi tây nước tí hon.

Khi họ ra khỏi thung lũng thì đường ngoặt sang hướng Tây, vẫn kẹp giữa hai bức tường cổ. Phía trước họ, bầu trời dần rõ hơn một chút và rực sáng như một lời hứa hẹn. Mọi thứ khác đều màu xám. Khi họ lên đến đỉnh ngang qua bãi trồng cây hạt dẻ, mặt trời đang lặn bỗng thả mình xuống dưới lớp mây che và trùm lên khung cảnh, làm cho ba người lính chói lòa cả mắt khi họ leo dần lên, nhập vào khung cảnh đó. Kết thúc một ngày lang bạt ở miền quê nước Pháp bằng cách đi vào giữa cảnh mặt trời đang lặn mới tuyệt vời làm sao. Luôn là một hành động đầy hy vọng.

Khi ra khỏi bãi, trồng cây, họ nghe tiếng máy bay ném bom, thế là họ lại trở vào và hút thuốc trong khi đợi dưới tán cây. Từ nơi này họ không thể thấy đám tiêu huyền, nhưng quang cảnh khá đẹp. Những ngọn đồi trải ngút ra trước mắt họ khó mà gọi được là đồi. Chúng chỉ là những nét gợn lăn tăn trong cảnh vật nơi đây, sự lặp lại kém cỏi những dãy núi sừng sững ở nơi nào đó khác. Mỗi rặng phía sau lại nhạt nhòa hơn rặng trước. Anh nhìn thấy một dải xám và lam nhạt dần vào mảng mờ mờ ở phía mặt trời đang lặn, như một thứ lấp lánh trên đĩa trong buổi tiệc tối.

Nửa giờ sau họ vượt mãi mới qua được một sườn núi dốc cao chạy miết về phía Bắc và cuối cùng đến một thung lũng khác, một dòng suối nhỏ khác. Dòng này chảy xiết hơn và họ băng qua nhờ một cây cầu đá ngập đầy phân bò. Hai viên hạ sĩ không mệt như anh, đùa nghịch, vờ khó chịu. Một gã ném một cục phân khô vào lưng anh. Turner không quay lại nhìn. Những mảnh vải ấy, anh bắt đầu nghĩ, có thể là bộ pyjama của một đứa nhỏ. Một thằng bé. Máy bay thả bom vẫn thỉnh thoảng đến ngay sau rạng đông. Anh cố xua ý nghĩ đó đi, nhưng nó không chịu buông tha anh. Một thằng bé người Pháp ngủ say trên giường. Turner muốn tách mình xa khỏi căn nhà bị đánh bom kia. Giờ không phải chỉ mỗi không quân và lục quân Đức truy kích anh. Nếu trời có trăng anh sẽ rất sung sướng đi bộ suốt đêm. Hai hạ sĩ kia sẽ không thích thế. Có lẽ đến lúc tống khứ họ đi rồi.

Xuôi theo cầu là một hàng dương, ngọn dập dờn ánh lên trong những tia sáng cuối cùng. Ba người lính quành sang hướng khác và chẳng mấy chốc lại đi vào đường mòn, bỏ dòng suối lại phía sau. Họ cố người len qua những bụi cây lá to bản sáng bóng. Có cả những cây sồi còi cọc, trụi lá. Cây cỏ dưới chân tỏa hương ngọt ngào ẩm ướt, và anh nghĩ hẳn nơi này phải có gì đó không ổn thì mới khiến nó quá khác với những thứ họ đã thấy.

Phía trước họ là tiếng rền rền như của máy móc. Nó to dần lên, giận dữ hơn, gợi nghĩ đến những vòng quay của bánh đà hay tua bin điện quay với tốc độ kinh hoàng. Họ đang bước vào một sảnh lớn gồm toàn những âm thanh và năng lượng.

“Ong!” anh hét lớn. Anh phải quay đầu nói lần nữa thì họ mới nghe thấy. Không gian đã tối sầm lại. Anh biết loài này khá rõ. Nếu một con dính vào tóc mình mà đốt thì khi chết, nó sẽ phát ra một tín hiệu hóa học và tất cả những con khác nhận tín hiệu đó sẽ buộc phải đến đốt và chết cùng chỗ đó. Tổng động viên cưỡng bách! Sau bao nguy hiểm đã qua, chuyện này thật là một thứ sỉ nhục. Họ kéo áo măng tô lên trùm đầu và chạy xuyên qua bầy ong. Ong vẫn vây xung quanh, họ chạy tới được một cái hào bùn than bốc mùi hôi thối rồi băng qua nó nhờ một tấm ván lắc la lắc lư. Họ chạy tới nấp sau kho thóc, ở đó đột nhiên yên bình. Phía trước nó là sân nhà. Ngay khi họ vào được trong, bầy chó sủa ầm ĩ và một bà già chạy vụt ra đập tay đen đét về phía chúng, như thể chúng là bầy gà mái bà có thể xuỵt đi được. Hai viên hạ sĩ nhờ cậy vào vốn tiếng Pháp của Turner. Anh bước tới trước và đợi bà lại gần. Từng có giai thoại kể rằng có người dân bán chai nước giá mười franc, nhưng anh chưa bao giờ gặp cả. Những người Pháp anh gặp đều hào phóng, hoặc nếu không thì chìm đắm trong nỗi khốn khổ của bản thân họ. Người đàn bà kia trông mong manh nhưng sung mãn. Bà có khuôn mặt tròn vành vạnh, nhăn nheo, ánh mắt hoang dại. Giọng bà sắc lẹm.

“C’est impossible, M’sieur. Vous ne pouvez pas Tester ici.”[1]

“Chúng tôi sẽ ở lại trong kho thóc. Chúng tôi cần nước, rượu, bánh mì, pho mát và bất cứ thứ gì bà có thể cho.”

“Không được!”

Anh dịu dàng nói với bà, “Chúng tôi đang chiến đấu vì nước Pháp.”

“Các ông không ở lại đây được.”

“Rạng sáng chúng tôi sẽ đi ngay. Bọn Đức vẫn…”

“Không phải bọn Đức, Ông ơi. Mà là các con trai tôi.

“Chúng là lũ súc sinh. Mà chúng về ngay bây giờ.”

Turner đẩy người đàn bà qua bên rồi đi thẳng tới cái máy bơm ở góc sân, gần bếp. Nettle và Mace theo sau anh. Trong khi anh uống, một bé gái chừng mười tuổi và một thằng nhóc còn chập chững nắm tay nó nhìn anh từ bậc cửa. Khi uống xong và đổ đầy nước vào bi đông, anh mỉm cười với chúng, còn chúng bỏ chạy. Hai hạ sĩ cùng nhau đứng dưới máy bơm, uống cùng một lúc. Bà già đột nhiên đứng sau anh, túm lấy khuỷu tay anh. Trước khi bà lại lên tiếng, anh nói, “Xin làm ơn mang cho chúng tôi cái chúng tôi xin, nếu không chúng tôi sẽ tự vào trong lấy.”

“Mấy thằng con tôi cục súc lắm. Chúng sẽ giết tôi.”

Lẽ ra anh đã nói, Vậy kệ thôi, nhưng thay vì thế anh bỏ đi rồi ngoái đầu lại nói, “Tôi sẽ nói chuyện với họ.”

“Vậy thì, thưa ông, chúng sẽ giết ông. Chúng sẽ xé tan xác ông ra.”

Hạ sĩ Mace là đầu bếp cũng trong Lực lượng Hậu cần Quân đội Hoàng gia như Hạ sĩ Nettle. Trước khi tòng quân gã giữ chân thủ kho tại cửa hàng Heal’s trên đường Tottenham Court. Gã bảo mình biết chút ít thế nào là thoải mái, và bắt đầu thu xếp chỗ nằm cho cả bọn trong kho thóc. Turner thì chỉ muốn quẳng ngay người xuống đống rơm. Mace tìm thấy một chồng bao bố và, nhờ có Nettle giúp, gã nhồi rơm vào làm thành ba cái nệm. Gã làm gối từ mấy kiện cỏ mà chỉ bằng một tay gã đã nhấc xuống được. Gã đặt một cánh cửa lên đống gạch làm thành cái bàn. Gã lấy nửa cây nến trong túi ra.

“Cũng ngon lành,” gã liên tục lẩm bẩm. Đó là lần đầu tiên họ nói những chuyện khác ngoài lời bóng gió về tình dục. Ba người đàn ông nằm trên giường, hút thuốc và đợi. Giờ khi đã hết khát, họ nghĩ đến đồ ăn mình sắp có và nghe tiếng dạ dày của nhau rền rĩ quặn siết trong trời chiều ảm đạm, và chuyện đó khiến họ cười phá lên.

Turner kể cho họ nghe cuộc nói chuyện giữa anh với bà già và điều bà nói về lũ con trai mình.

“Bọn nội gián, chúng dám là thế lắm,” Nettle nói. Gã chỉ trông bé nhỏ khi so với tay bạn gã, nhưng mặt gã có nét sắc nhọn của một người đàn ông nhỏ con và dáng vẻ thân thiện, như loài gặm nhấm, dáng vẻ mà cái lối gã bập răng hàm trên lên môi dưới càng làm nổi rõ.

“Hoặc Phát xít Pháp. Bọn ủng hộ Đức. Như Mosley[2] ở mình ấy,” Mace nói.

Họ lặng im một lúc, rồi Mace nói thêm, “Hoặc như tất cả bọn ở quê, loạn óc vì kết hôn với họ hàng gần quá.”

“Dù là cái quái gì thì tôi nghĩ giờ ông nên kiểm tra vũ khí và để trong tầm với đi,” Turner nói.

Họ làm như được bảo. Mace thắp nến, và họ làm như thường lệ vẫn làm. Turner kiểm tra súng lục và đặt trong tầm với. Xong xuôi, hai hạ sĩ dựng khẩu Lee-Enfield dựa vào một thùng gỗ rồi nằm lại xuống giường. Ngay sau đó, đứa bé gái cầm giỏ tới. Nó đặt giỏ xuống cạnh cửa kho rồi chạy biến. Nettle với lấy cái giỏ và họ bày ra bàn những gì người ta vừa đem đến cho mình. Một ổ bánh mì nâu tròn, một miếng pho mát mềm nhỏ, một củ hành và một chai rượu. Bánh mì cứng khó cắt và có mùi mốc. Pho mát thì ngon, nhưng chỉ vài giây là hết. Họ chuyền nhau chai rượu và chẳng mấy chốc nó cũng cạn sạch. Vậy là họ nhai bánh mì mốc và ăn hành tây.

Nettle nói, “Đến con chó mắc dịch của tôi tôi cũng không cho ăn cái này.”

“Tôi sẽ lên đó kiếm thứ gì ngon hơn,” Turner nói.

“Bọn tôi cũng đi.”

Nhưng họ cứ im lặng nằm trên giường một lúc. Không ai vội đương đầu với bà già.

Rồi họ nghe tiếng bước chân, liền quay lại thì thấy hai người đàn ông đứng ở cửa. Cả hai cầm thứ gì đó trên tay, có lẽ là cây gậy, hay khẩu súng. Trong ánh sáng lờ mờ thì không thể biết được. Mà họ cũng chẳng nhìn rõ mặt anh em người Pháp kia.

Giọng dịu dàng. “Bonsoir, Messieurs. “[3]

“Bonsoir.”[4]

Nhổm người dậy từ cái giường rơm, Turner vớ lấy khẩu súng lục. Hai hạ sĩ với tay lấy súng trường. “Bình tĩnh,” anh thì thầm.

“Anglais? Belges?”[5]

“Anglais. “[6]

“Chúng tôi có thứ này cho các anh.”

“Thứ gì?”

“Hắn ta nói gì thế?” một hạ sĩ nói.

“Hắn ta bảo có cái này cho chúng ta.”

“Mẹ kiếp.”

Người kia bước lại gần hơn và giơ thứ họ đang cầm lên. Súng lục, chắc chắn rồi. Turner tháo chốt an toàn. Anh nghe Mace và Nettle cũng làm như vậy. “Bình tĩnh,” anh lẩm bẩm.

“Bỏ súng xuống, Messieurs.”

“Các ông bỏ súng xuống.”

“Đợi một chút.”

Người đang nói cho tay vào túi. Anh ta móc ra một cái đèn pin nhưng không soi vào ba người lính mà vào anh trai mình, vào thứ anh ta đang cầm. Một ổ bánh mì Pháp. Và vào cái ở tay bên kia, một túi vải. Rồi anh ta giơ cho họ xem hai cái bánh mì dài chính mình đang cầm nơi tay.

“Chúng tôi còn có quả ôliu, pho mát, patê, cà chua và thịt xông khói. Và đương nhiên, rượu nữa. Vive l’Angleterre”.[7]

“Er, Vive la France. “[8]

Họ ngồi xuống bàn của Mace; hai tay người Pháp, Henri và Jean-Marie Bonnet, đều lịch sự thán phục cái bàn ấy, cả ba tấm nệm nữa. Họ thấp lùn, chắc nịch, trong độ tuổi năm mươi. Henri đeo kính, Nettle bảo nông dân mà đeo kính trông kỳ quặc lắm. Turner không dịch lại. Không chỉ rượu, họ còn mang theo cả ly thủy tinh. Năm người đàn ông nâng ly chúc cho quân đội Pháp và Anh, và sự thảm bại của quân Đức. Hai anh em nhìn ba người lính ăn. Qua Turner, Mace bảo rằng gã chưa bao giờ ăn thử, thậm chí chưa bao giờ nghe đến patê gan ngỗng, và từ giờ trở đi gã sẽ không ăn bất cứ thứ gì khác nữa. Hai người Pháp mỉm cười, nhưng cung cách họ e dè, họ có vẻ không có bụng dạ nào mà say xỉn. Họ bảo đã chạy cả quãng đường dài tới một thôn gần Arras trên chiếc xe tải nông trại sàn phẳng để tìm cô em họ và con của cô ta. Một trận chiến lớn đã diễn ra để giành thị trấn nhưng họ không biết ai đang muốn chiếm thị trấn, ai đang bảo vệ nó, hay ai đang thắng thế. Họ đi đường phụ để tránh đám tị nạn hỗn loạn. Họ thấy những căn nhà đang cháy, rồi thì gặp chừng chục lính Anh chết trên đường. Họ phải ra khỏi xe kéo những cái xác qua một bên để khỏi cán đè lên. Nhưng một vài thi thể gần như đã lìa đôi. Hẳn là một trận tấn công lớn bằng súng máy, có lẽ từ trên không, hoặc là phục kích. Trở lại xe tải, Henri nôn thốc tháo, còn Jean-Marie đang cầm lái hoảng loạn quá đâm xe xuống mương. Họ cuốc bộ về làng, mượn hai con ngựa của một nông dân mà kéo chiếc Renault lên. Mất trọn hai giờ. Khởi hành lại, họ thấy những chiếc xe tăng và xe bọc sắt bị thiêu rụi, của Đức cũng như Anh và Pháp. Nhưng họ không thấy lính. Chiến trận đã chuyển sang vùng khác.

Khi họ đến được thôn thì đã chiều muộn. Nơi này đã bị thiêu hủy hoàn toàn và trống không. Nhà cô em họ tan hoang, vết đạn lỗ chỗ khắp tường, nhưng còn nguyên mái. Họ vào từng phòng và nhẹ cả lòng khi không tìm thấy ai trong đó. Cô ấy hẳn đã đem bọn trẻ nhập vào hàng ngàn người trên khắp các ngả đường. Sợ phải lái xe về trong đêm, họ đỗ xe trong rừng và cố ngủ trong xe. Suốt đêm dài họ nghe tiếng pháo giã xuống Arras. Dường như không thể nào có chuyện bất cứ ai, hay bất cứ cái gì, sống sót nổi ở đó. Họ lái xe về theo đường khác, xa hơn rất nhiều, để tránh phải đi qua những xác lính. Giờ, Henri giải thích, ông và anh trai ông rất mệt. Khi nhắm mắt, họ lại thấy những thi thể bị băm nát kia.

Jean-Marie lại rót rượu vào ly. Câu chuyện, cộng cả lời dịch liên tục của Turner, chiếm mất một tiếng. Toàn bộ thức ăn hết sạch. Anh nghĩ đến chuyện kể cho họ nghe chi tiết duy nhất ám ảnh mình. Nhưng anh không muốn chất thêm vào nỗi kinh hoàng sẵn có đó, cũng không muốn làm sống dậy cái hình ảnh đó một khi nó đã được giữ cách xa một đoạn nhờ có rượu và tình bằng hữu. Thay vì thế, anh kể họ nghe chuyện mình bị tách khỏi đơn vị khi bắt đầu rút lui, trong một trận không kích bằng Stuka. Anh không đề cập đến việc mình bị thương vì không muốn hai hạ sĩ kia biết. Rồi anh giải thích họ băng qua vùng quê đến Dunkirk để tránh bị không kích trên đường chính như thế nào.

Jean-Marie nói, “Vậy những điều người ta nói là thực. Các anh đang đào ngũ.”

“Chúng tôi sẽ quay lại.” Anh nói ra điều này, nhưng không tin.

Rượu đang làm Hạ sĩ Nettle chuếnh choáng. Gã bắt đầu huyên thuyên tán dương cái gã gọi là “Gái Phớp” - nhiều làm sao, sẵn làm sao, ngon làm sao. Nhưng tất cả chỉ là tưởng tượng. Hai anh em nhìn Turner.

“Anh ta bảo phụ nữ Pháp đẹp nhất thế giới.”

Họ nghiêm nghị gật đầu rồi nâng ly lên.

Tất cả im lặng một lúc. Buổi tối của họ gần như đi đến hạ màn. Họ lắng nghe những âm thanh trong đêm mà họ đã dần quen - tiếng pháo nổ đì đoàng, tiếng súng rải rác xa xa, một tiếng nổ ầm vang xa tít - chắc hẳn công binh cho nổ cầu trên đường rút.

“Hỏi họ về mẹ của họ đi,” Hạ sĩ Mace gợi ý. “Chuyện này phải làm rõ mới được.”

“Chúng tôi có ba anh em,” Henri giải thích. “Anh cả, Paul, con đầu lòng của bà, chết gần Verdun năm 1915. Bị đạn pháo nổ trực diện. Không còn gì chôn cất ngoài mũ sắt. Hai bọn tôi, thì gặp may. Chúng tôi sống sót không bị trầy xước gì. Kể từ đó, bà luôn ghét quân lính. Nhưng giờ đây bà tám mươi ba tuổi và mất trí thì nó trở thành nỗi ám ảnh. Quân Pháp, Anh, Bỉ, Đức. Bà không phân biệt được. Với bà các anh như nhau cả. Chúng tôi lo là khi quân Đức đến, bà sẽ đem bồ cào nhọn ra chĩa vào chúng rồi chúng sẽ bắn bà.”

Mệt mỏi, hai anh em đứng dậy. Ba người lính cũng đứng lên.

Jean-Marie nói, “Chúng tôi rất muốn tỏ lòng mến khách với các anh ở bàn ăn nhà mình. Nhưng làm thế thì chúng tôi lại buộc phải nhốt bà trong phòng.”

“Thế này là một bữa thịnh soạn lắm rồi,” Turner nói.

Nettle thì thầm vào tai Mace và gã gật đầu. Nettle lấy từ trong túi mình ra hai bao thuốc lá. Dĩ nhiên, làm thế là phải. Hai ông người Pháp lịch sự từ chối, nhưng Nettle đi vòng qua bàn, dúi món quà vào tay họ. Anh muốn Turner dịch.

“Lẽ ra hai ông phải chứng kiến, lúc ấy có lệnh tiêu hủy kho quân trang. Hai mươi nghìn điếu thuốc lá. Chúng tôi lấy bất cứ thứ gì mình muốn.”

Toàn bộ quân đội chạy trốn đến bờ biển, vũ trang bằng thuốc lá để quên đi cái đói.

Hai ông người Pháp nhã nhặn cảm ơn, khen Turner giỏi tiếng Pháp, rồi cúi xuống bàn cầm mấy cái chai rỗng và ly cho vào túi bạt. Chắc chắn họ sẽ chẳng bao giờ gặp lại nhau nữa.

“Chúng tôi sẽ đi ngay lúc rạng ngày,” Turner nói. “Vì vậy xin tạm biệt.”

Họ bắt tay.

Henri Bonnet nói, “Sau ngần ấy trận chiến chúng tôi từng tham gia hai mươi lăm năm trước. Sau khi ngần ấy người đã chết. Giờ bọn Đức lại trở lại Pháp. Hai ngày nữa chúng sẽ có mặt ở đây, chiếm lấy mọi thứ của chúng tôi. Ai mà tin được chứ?”

Lần đầu tiên, Turner cảm thấy trọn vẹn sự đê hèn của hành động rút lui. Anh xấu hổ. Nhưng anh vẫn nói, dù thậm chí còn ít tin tưởng hơn lần trước, “Chúng tôi sẽ quay lại đánh bật chúng đi, tôi hứa với các ông.”

Hai anh em gật đầu và, với nụ cười tạm biệt cuối cùng nở trên môi, rời khỏi quầng ánh nến mờ mờ, băng qua bóng tối đi về phía cánh cửa kho mở toang, mấy cái ly va lanh canh vào chai khi họ bước đi.

❀ ❀ ❀

[1] Tiếng Pháp trong nguyên bản: “Không được thưa ông. Ông không được ở lại đây đâu”.

[2] Sir Oswald Ernald Mosley (1896-1980) được biết đến là người sáng lập Liên hiệp Phát xít Anh.

[3] Xin chào các anh.

[4] Xin chào.

[5] Anh? Bỉ?

[6] Anh.

[7] Nước Anh muôn năm.

[8] Ờ… Nước Pháp muôn năm.