Tôi rất tiếc vì mãi đến nay (tháng 5 năm 1873) mới có cơ hội thực hiện những sửa đổi xuất hiện trong lần tái bản tập hai này của tôi. Do tất cả các bản in đầu đều đã được tiêu thụ hết trước cuối năm 1872, sự thay đổi duy nhất mà tôi thấy có thể thực hiện vào thời điểm đó là đính chính một lỗi ở trang 397 liên quan đến ngày diễn ra buổi biểu diễn đầu tiên tại Devonshire House, cùng một vài lỗi không quan trọng khác ở các trang 262, 291, 320, 360, 444 và 446.

Xin lưu ý trước rằng các sửa đổi bổ sung, cũng không quan trọng, hiện đã được thực hiện ở các trang 57, 135, 136, 142, 301, 329, 405 và 483, tôi xin chuyển sang nêu rõ những điểm có lẽ cần được nhắc đến chi tiết hơn.

Trang 50. Thay "Covent-garden" bằng "Drury-lane". Tờ Chronicle đã bù đắp cho sự im lặng hiện tại của mình bằng một bài chỉ trích gay gắt về lần xuất hiện sau đó của người đàn ông này tại Haymarket; và tôi rất vui vì được ông Gruneisen, người viết bài phê bình đó, nhắc nhở về điều này.

50. Con trai của chủ quán rượu được nhắc tới (ông Whelpdale ở Streatham), khi chỉ ra sai sót của tôi vì đã không đưa Công tước xứ Brunswick làm bị đơn, cho biết chính ông là nhân chứng trong vụ án này và lấy làm tự hào khi được kể lại cho các con mình nghe những gì Chánh án đã nói về cha ông.

117. "Con hà trên đá" và "đôi bốt xanh" ám chỉ một tác phẩm tuyệt vời của Turner tại triển lãm Viện Hàn lâm năm trước, thể hiện một mỏm đá nhô ra trên một vùng biển tuyệt đẹp, một nhân vật đi bốt xuất hiện trên mỏm đá, và dưới chân nhân vật ấy là một vết nhòe tượng trưng cho con hà: chủ đề chính là Napoléon tại St. Helena.[567]

Trang 168. Thay "Assumption" (Lên trời) bằng "Transfiguration" (Hiển dung).

182. Sáu từ được bổ sung vào chú thích đầu tiên.

193, 194. Một sai sót trong lời kể trước đây của tôi về hoàn cảnh qua đời của ông Fletcher, điều mà tôi rất hối tiếc vì đã mắc phải, nay đã được đính chính.

195. Tên chính xác của con tàu và vị thuyền trưởng được ghi lại ở đây là chiếc Fantôme, do Sir Frederick (nay là Phó Đô đốc) Nicolson chỉ huy.

229. Một độc giả quen thuộc với Lausanne cho tôi biết rằng Lâu đài Chillon không nhìn thấy được từ Rosemont, và trong những ngày đầu đó, Dickens hẳn đã nhầm lẫn vật gì khác với nó. "Một khối núi dài che khuất tầm nhìn tới Chillon, và nó chỉ hiện ra khi bạn đi cách Lausanne chừng sáu dặm trên con đường đi Vevay, lúc một khúc cua trên đường hoặc trên mặt hồ cho phép nhìn thấy nó phía sau dãy núi." Sai sót ở trang 257, nay đã được đính chính, là do tôi.

247. "Clinking" (tiếng lanh lảnh), từ chính xác, thay thế cho "drinking" (uống rượu).

263. Một đoạn văn có trong các bản in đầu đã được lược bỏ, vì bức chân dung mà nó đề cập không phải là của người phụ nữ được nhắc tới, mà là của một họ hàng mang cùng tên.

267, 268. Tôi xin trích dẫn bức thư gửi cho chính tôi từ một thành viên trong gia đình vị nam tước có mặt tại sự cố mà ông Cerjat đã kể lại với Dickens theo hướng phóng đại một cách thiện cảm. "Tôi nhớ rất rõ bữa tối tại nhà ông Cerjat được nhắc đến trong một trong những bức thư từ Lausanne trong cuốn Cuộc đời Dickens của ông. Tuy nhiên, đó không phải là lần đầu tiên chúng tôi quen biết 'vị văn gia lỗi lạc', vì ông ấy đã cùng gia đình đến trọ tại một nhà trọ bên bờ hồ Geneva, nơi cha tôi và gia đình lúc bấy giờ đang sinh sống, và bất chấp 'thói quen' của vị đại úy hào hoa nọ, các gia đình sau đó đã trở nên vô cùng thân thiết."

270. Lãnh chúa Vernon được mô tả chính xác hơn là Nam tước đời thứ năm, người kế vị tước hiệu vào năm 1835 và qua đời năm 1866 khi ở tuổi 64.

283. Khoảng cách từ Mont Blanc đến con đường Neuchâtel nay được nêu chính xác là sáu mươi dặm chứ không phải sáu dặm.[568]

Trang 341, dòng thứ hai từ dưới lên. Từ chính xác không phải là "subsequent" (sau đó) mà là "modified" (được sửa đổi).

398. Khi nhắc đến các họa sĩ quan tâm đến kế hoạch Hội tương tế (Guild), tôi đã bỏ sót tên tuổi lỗi lạc của ông E.M.Ward, R.A., người đã vẽ một mẫu thiết kế tuyệt vời lấy cảm hứng từ cuộc đời của Defoe để làm thẻ thành viên.

455, 456. Khi cho rằng tác phẩm Giấc mơ của một đứa trẻ về vì sao không nằm trong số Những tác phẩm được tái bản của Dickens, tôi đã mắc phải một sai sót, nay được đính chính tại đây.

468. Tôi không có ý cho rằng bản thân Lady Graham là một người thuộc dòng họ Sheridan. Bà ấy chỉ có họ hàng với gia đình mà bà đã "đại diện" rất xuất sắc thông qua việc là chị gái của người phụ nữ mà Tom Sheridan đã kết hôn.

Sự việc tại đám tang ông Hone được trích dẫn ở các trang 31-33 từ bức thư gửi ông Felton do Dickens viết không lâu sau khi sự cố xảy ra (ngày 2 tháng 3 năm 1843), và được xuất bản một năm trước cuốn sách của tôi trong tác phẩm Những ngày qua cùng các tác giả của ông Field (trang 146-8), đã khơi mào từ vị "mục sư Kháng cách" được nhắc tới một lời phản bác về các sự việc được cho là đã xảy ra. Tôi xin trình bày ở đây bản tóm tắt lời phản bác đó, không bỏ sót bất kỳ chi tiết nào có ý nghĩa trọng yếu. "Dù đã ba mươi năm trôi qua... một số người có mặt vẫn còn sống cho đến ngày nay và có ký ức rõ ràng về mọi chuyện đã xảy ra. Một trong số họ là tác giả bài viết này—người thứ hai là Mục sư Joshua Harrison..... Vị mục sư Kháng cách chưa bao giờ đeo dải băng cổ áo mục sư, và không có cuốn Kinh Thánh nào dưới nách. ... Một bài viết về ông Hone đã xuất hiện trên một số tờ báo, chứa một đoạn văn xúc phạm với đại ý rằng sau khi một 'cuộc mưu sự' thất bại, ông Hone đã sẵn lòng, và bị vị mục sư Kháng cách thuyết phục, thử một cuộc mưu sự khác, đó là 'thử sức mình trên bục giảng'. Điều này bị gia đình cảm nhận là một sự lăng mạ đối với cả người sống lẫn người đã khuất. ... Lời kể của Mục sư Harrison là, vị mục sư Kháng cách được nhìn thấy đang nói chuyện với cô Hone về điều gì đó có vẻ gây khó chịu cho cả hai, và khi quay sang ông Cruikshank, ông ấy nói: 'Anh đã đọc bài phác thảo tiểu sử ông Hone trên tờ Herald chưa?' Ông C.[569] đáp: 'Rồi.' 'Anh có nghĩ rằng nó rất mất uy tín không? Đó là một sự bôi nhọ thô thiển đối với người bạn tội nghiệp của chúng ta, cứ như thể ông ấy sẽ dùng những điều thiêng liêng nhất chỉ để kiếm miếng ăn; và đó là một lời vu khống đối với tôi cùng giáo phái của tôi, cứ như thể chúng tôi có thể nhúng tay vào một việc làm như vậy.' Ông C. đáp lại: 'Tôi biết chút ít về bài báo đó, nhưng điều anh phàn nàn vốn không có trong đó từ đầu—đó là do người khác viết thêm vào.' Ông C. sau đó thừa nhận rằng ông đã viết bài báo đó, 'nhưng không viết đoạn văn xúc phạm kia.' Những lời nhảm nhí thô tục được ông Dickens gán cho miệng vị mục sư, theo lời kể, được khép lại bằng câu 'Chúng ta hãy cầu nguyện'... nhưng điều này không thể là sự thật; và lý do là, cuộc trò chuyện với ông Cruikshank diễn ra trước buổi lễ cầu nguyện trong gia đình, và buổi lễ đó, theo phong tục của giáo phái Kháng cách, luôn bắt đầu bằng việc đọc một đoạn Kinh Thánh thích hợp. ... Ông Dickens kể rằng trong khi họ đang quỳ cầu nguyện, ông Cruikshank đã thì thầm với ông ấy những điều ông thuật lại. Ông C. phủ nhận điều đó; và tôi tin ông ấy. ... Ngoài tính bất hợp lý đó, một người trong nhóm còn nhớ rằng ông Dickens và ông Cruikshank không ngồi cạnh nhau, và không thể quỳ bên cạnh nhau." Đọc giả đành phải tự phán xét giữa những gì được kể về sự cố trong chính văn và những ký ức về nó sau ba mươi năm.

Vào phần cuối của những sửa đổi cho tập thứ nhất, được đặt ở phần đầu tập thứ hai, tôi từng bày tỏ ý định sẽ bàn đến ở cuối tác phẩm những thông tin, không nhằm đính chính mà để minh họa cho phần chính văn của tôi, do những độc giả nhã nhặn từng là học sinh tại Học viện Wellington House gửi đến (t. i, 74). Tuy nhiên, giới hạn ngặt nghèo về dung lượng hiện chưa cho phép thực hiện ý định này.

J. F.

Palace Gate House, Kensington,

Ngày 22 tháng 1 năm 1874.

[571]

[570]