Sân của trung tâm cứu trợ West Ham thuộc Đội quân Cứu thế là một nơi lạnh lẽo vào một buổi sáng tháng Giêng. Tòa nhà, vốn là một nhà kho cũ, vừa mới được quét vôi trắng. Đầu hồi nhà nhô ra giữa sân, có một cánh cửa ở tầng trệt, và một cánh cửa khác trên tầng áp mái bên trên không có ban công hay thang, nhưng được lắp hệ thống ròng rọc để kéo các bao tải. Những người đi từ phía đầu hồi nhà này ra sân sẽ thấy cổng dẫn ra phố nằm bên tay trái, ngay cạnh một máng uống nước cho ngựa bằng đá, và bên phải là một mái hiên che chắn cho một cái bàn khỏi thời tiết. Có những băng ghế dài đặt tại bàn; và trên đó là một người đàn ông và một người đàn bà, cả hai đều đang khốn cùng, đang ăn bữa ăn gồm bánh mì [mỗi người một lát dày, ăn cùng bơ thực vật và siro vàng] và sữa pha loãng.
Người đàn ông, một công nhân đang thất nghiệp, còn trẻ, nhanh nhẹn, lắm lời, thích làm màu, đủ tinh ranh để làm bất cứ việc gì hợp lý trừ sự trung thực hay bất kỳ sự vị tha nào. Người đàn bà là một gã khốn khổ tầm thường của nhân loại, trông đã mòn mỏi. Bà ta trông như sáu mươi, nhưng có lẽ mới bốn mươi lăm. Nếu họ là những người giàu có, đeo găng tay, quàng khăn, mặc áo lông và áo khoác dày, họ sẽ thấy tê cóng và khốn khổ; bởi đây là một ngày tháng Giêng lạnh buốt, thấu xương; và chỉ cần liếc nhìn nền nhà kho bẩn thỉu cùng bầu trời xám xịt phía trên những bức tường quét vôi của sân cũng đủ khiến bất kỳ kẻ giàu nhàn rỗi nào cũng muốn chạy thẳng đến Địa Trung Hải. Nhưng hai con người này, chẳng bận tâm đến viễn cảnh về Địa Trung Hải hay vầng trăng, và vì phải mang đồ đi cầm cố nhiều hơn là mặc trên người vào mùa đông so với mùa hè, nên họ không bị cái lạnh làm cho chán nản: ngược lại, cái lạnh còn kích thích họ trở nên hoạt bát, điều mà bữa ăn vừa rồi đã khiến họ có vẻ gần như vui vẻ. Người đàn ông nhấp một ngụm từ ca của mình, rồi đứng dậy đi quanh sân, hai tay đút sâu trong túi, thỉnh thoảng lại nhảy những điệu nhảy chân bước.
NGƯỜI ĐÀN BÀ. Ăn xong thấy đỡ hơn chút nào không, ông?
NGƯỜI ĐÀN ÔNG. Không. Gọi thế là bữa ăn à! Tạm được với mụ thôi, đồ rẻ rách; chứ với tôi, một công nhân trí thức thì cái này là cái gì chứ.
NGƯỜI ĐÀN BÀ. Công nhân! Anh làm gì?
NGƯỜI ĐÀN ÔNG. Thợ sơn.
NGƯỜI ĐÀN BÀ [hoài nghi] Ừ, tôi tin chết liền.
NGƯỜI ĐÀN ÔNG. Ừ, mụ tin chết liền! Tôi biết mà. Mấy tay lười biếng chẳng làm nổi việc gì cũng tự nhận mình là thợ sơn cả. Này, tôi là thợ sơn xịn: thợ vân gỗ, thợ hoàn thiện, kiếm được ba mươi tám si-lin một tuần nếu có việc.
NGƯỜI ĐÀN BÀ. Thế sao không đi mà làm đi?
NGƯỜI ĐÀN ÔNG. Để tôi nói cho mụ hay tại sao. Thứ nhất: tôi thông minh—ffff! ở đây lạnh thấu xương—ừ: thông minh vượt quá cái địa vị trong cuộc sống mà bọn tư bản hài lòng khi đặt tôi vào; và bọn chúng không thích một kẻ nhìn thấu tâm can mình. Thứ hai, một sinh vật thông minh cần một phần hạnh phúc xứng đáng; nên tôi uống tì tì mỗi khi có dịp. Thứ ba, tôi đứng về phía giai cấp của mình và cố làm ít nhất có thể để chừa lại một nửa công việc cho anh em đồng nghiệp. Thứ tư, tôi đủ lanh để biết cái gì trong luật và cái gì ngoài luật; và trong khuôn khổ đó, tôi làm như bọn tư bản: chộp lấy bất cứ thứ gì tôi vớ được. Trong một xã hội tử tế, tôi là người tỉnh táo, cần cù và trung thực: nhập gia tùy tục, tôi làm như những người La Mã vậy. Hậu quả là gì? Khi thị trường ế ẩm—và bây giờ đang ế ẩm chết đi được—và những ông chủ phải sa thải một nửa số nhân công, họ thường bắt đầu với tôi.
NGƯỜI ĐÀN BÀ. Anh tên là gì?
NGƯỜI ĐÀN ÔNG. Price. Bronterre O'Brien Price. Thường gọi tắt là Snobby Price.
NGƯỜI ĐÀN BÀ. Snobby là thợ mộc, đúng không? Anh bảo anh là thợ sơn cơ mà.
PRICE. Không phải cái loại đó, mà là loại sang chảnh ấy. Tôi hơi kênh kiệu, do thông minh, lại thêm bố tôi là một người theo thuyết Hiến chương (Chartist), một người ham đọc, hay suy nghĩ: lại còn làm nghề văn phòng phẩm nữa. Tôi không phải loại tiều phu gánh nước tầm thường của các người đâu; đừng có mà quên điều đó. [Anh ta quay lại chỗ ngồi ở bàn và cầm ca lên]. Thế CÒN MỤ TÊN LÀ GÌ?
NGƯỜI ĐÀN BÀ. Rummy Mitchens, thưa ông.
PRICE [cạn sạch chỗ sữa còn lại, hướng về phía bà] Chúc sức khỏe bà Mitchens.
RUMMY [sửa lưng anh ta] Bà Mitchens.
PRICE. Cái gì! Ôi Rummy, Rummy! Một phụ nữ có chồng đàng hoàng, Rummy, lại đi nhờ Đội quân Cứu thế giải cứu bằng cách giả vờ là người hư hỏng. Vẫn chiêu bài cũ đó!
RUMMY. Tôi biết làm sao được? Tôi không thể chết đói. Mấy cô gái Đội quân Cứu thế đó rất tử tế, đáng yêu; nhưng anh càng tử tế, họ càng thích nghĩ rằng anh đã từng tồi tệ thế nào trước khi họ giải cứu anh. Tại sao lại không để họ có chút công trạng, những tâm hồn đáng thương? Họ làm việc đến kiệt sức. Và lấy đâu ra tiền để giải cứu chúng ta nếu chúng ta cứ để lộ ra rằng mình chẳng tệ hơn người thường? Anh biết mấy quý bà quý ông đó rồi đấy.
PRICE. Lũ lợn tham lam! Dù sao tôi cũng ước mình có công việc của họ, Rummy. Cái tên Rummy có ý nghĩa gì? Tên cưng của các người đấy à?
RUMMY. Viết tắt của Romola.
PRICE. CỦA CÁI GÌ CƠ!?
RUMMY. Romola. Lấy từ một cuốn sách mới. Mẹ tôi muốn tôi lớn lên giống nhân vật đó.
PRICE. Chúng ta là những kẻ đồng cảnh ngộ, Rummy. Cả hai đứa mình đều mang cái tên mà chẳng ai đọc nổi. Kết quả là tôi thành Snobby còn bà thành Rummy bởi Bill với Sally không đủ hay cho bố mẹ chúng ta. Đời là thế đấy!
RUMMY. Ai đã cứu ông, ông Price? Có phải là Thiếu tá Barbara không?
PRICE. Không: tôi tự tìm đến đây. Tôi định trở thành Bronterre O'Brien Price, người thợ sơn đã cải đạo. Tôi biết họ thích gì mà. Tôi sẽ kể cho họ nghe tôi đã phạm thượng, cờ bạc và đánh đập mẹ già khốn khổ của tôi như thế nào—
RUMMY [bị sốc] Ông từng đánh mẹ mình à?
PRICE. Làm gì có chuyện đó. Bà ấy mới là người đánh tôi. Không sao cả: bà cứ đến mà nghe người thợ sơn đã cải đạo kể chuyện, bà sẽ nghe kể rằng bà ấy là một người mộ đạo đã dạy tôi cầu nguyện bên đầu gối bà, và tôi đã về nhà trong cơn say, lôi bà ấy ra khỏi giường bằng mái tóc trắng như tuyết, rồi giáng xuống người bà bằng cái đòn bẩy.
RUMMY. Đó là điều bất công đối với phụ nữ chúng tôi. Lời thú tội của các ông cũng là những lời nói dối trắng trợn như của chúng tôi thôi: các ông chẳng kể những việc mình thực sự làm nhiều hơn chúng tôi; nhưng đàn ông các ông có thể nói dối ngay tại các cuộc họp và được tâng bốc vì điều đó; trong khi loại lời thú tội mà chúng tôi phải nói chỉ được thì thầm với từng quý bà một. Chẳng công bằng chút nào, bất chấp lòng mộ đạo của họ.
PRICE. Công bằng! Bà tưởng Đội quân Cứu thế sẽ được dung thứ nếu nó làm điều công bằng sao? Đừng mơ. Nó chải chuốt đầu tóc chúng ta và biến chúng ta thành những gã nhỏ ngoan ngoãn để bị cướp bóc và lợi dụng. Nhưng tôi sẽ chơi trò này khéo như bất kỳ ai trong số họ. Tôi sẽ kể rằng mình thấy ai đó bị sét đánh, hay nghe một giọng nói bảo "Snobby Price: ngươi sẽ dành sự vĩnh hằng ở đâu?" Tôi sẽ có một khoảng thời gian vui vẻ, tôi nói cho bà hay.
RUMMY. Nhưng ông sẽ không được phép uống rượu đâu.
PRICE. Thế thì tôi sẽ lấy phần đó bằng cách giảng đạo. Tôi không muốn uống nếu tôi có thể tìm được niềm vui nào khác.
Jenny Hill, một cô gái trẻ 18 tuổi thuộc Đội quân Cứu thế, da dẻ nhợt nhạt, quá sức nhưng xinh xắn, bước vào qua cổng sân, dẫn theo Peter Shirley, một người đàn ông lớn tuổi, nửa kiên cường nửa mòn mỏi, yếu ớt vì đói.
JENNY [đỡ lấy ông ta] Đến đây! Cố lên. Tôi sẽ lấy cho ông chút gì đó ăn. Lúc đó ông sẽ ổn thôi.
PRICE [đứng dậy và vội vàng tỏ ra nhiệt tình để đỡ lấy ông già từ tay Jenny] Tội nghiệp ông cụ! Vui lên đi người anh em: ông sẽ tìm thấy sự nghỉ ngơi, bình yên và hạnh phúc ở đây. Mau mang đồ ăn ra đi cô: ông ấy kiệt sức rồi. [Jenny vội vã chạy vào trong trại]. Nào, cố lên bố già! Cô ấy đang lấy cho ông lát bánh mì với mật đường dày cộm và một ca sữa pha loãng đấy. [Anh ta đỡ ông cụ ngồi xuống góc bàn].
RUMMY [vui vẻ] Cố giữ vững tinh thần nhé! Đừng bao giờ nản chí!
SHIRLEY. Tôi không phải ông già. Tôi mới bốn mươi sáu. Tôi vẫn còn tốt chán. Mái tóc tôi bạc từ trước ba mươi. Tất cả chỉ cần ba xu tiền thuốc nhuộm tóc: chẳng lẽ tôi phải bị đẩy ra đường chết đói vì chuyện đó sao? Lạy Chúa! Tôi đã làm việc mười đến mười hai tiếng một ngày từ khi mười ba tuổi, và tự trang trải cuộc sống; giờ chẳng lẽ tôi bị ném xuống cống rãnh và công việc của tôi bị trao cho một gã trẻ tuổi chẳng làm tốt hơn tôi chỉ vì tôi có mái tóc đen bạc màu ở lần thay đổi đầu tiên?
PRICE [vui vẻ] Chẳng ích gì mà càu nhàu về điều đó. Ông chỉ là một gã công nhân già tàn tạ bị bệnh viện thải ra thôi: ai quan tâm đến ông chứ? Hả? Hãy làm cho lũ lợn tham lam đó cho ông một bữa ăn đi: chúng đã cướp của ông nhiều bữa rồi đấy. Lấy lại chút gì đi. [Jenny quay lại với bữa ăn thường lệ]. Của ông đây, người anh em. Hãy cầu nguyện và ăn đi.
SHIRLEY [nhìn vào đĩa thức ăn đầy khao khát nhưng không chạm vào, rồi khóc như một đứa trẻ] Tôi chưa bao giờ lấy thứ gì trước đây.
JENNY [dỗ dành ông] Thôi nào, thôi nào! Chúa gửi nó đến cho ông đấy: Ngài cũng chẳng ngại nhận bánh mì từ bạn bè mình; thì tại sao ông lại ngại? Hơn nữa, khi chúng tôi tìm được việc cho ông, ông có thể trả lại nếu muốn.
SHIRLEY [háo hức] Đúng, đúng: đúng thế. Tôi có thể trả lại: đó chỉ là khoản vay thôi. [Run rẩy] Ôi Chúa ơi! Ôi Chúa ơi! [Ông quay lại bàn và ăn ngấu nghiến].
JENNY. Nào, Rummy, bà thấy thoải mái hơn chưa?
RUMMY. Chúa phù hộ cô, cục cưng! Cô đã nuôi cơ thể tôi và cứu rỗi linh hồn tôi, phải không? [Jenny, cảm động, hôn bà] Ngồi xuống nghỉ một lát đi: cô hẳn sắp ngã gục rồi.
JENNY. Tôi đã làm việc liên tục từ sáng tới giờ. Nhưng công việc còn nhiều hơn sức chúng tôi có thể làm. Tôi không được dừng lại.
RUMMY. Thử cầu nguyện hai phút thôi. Cô sẽ làm việc tốt hơn sau đó.
JENNY [mắt sáng lên] Ồ, thật kỳ diệu làm sao khi chỉ cần vài phút cầu nguyện là thấy sảng khoái! Lúc mười hai giờ tôi chóng mặt quá, mệt quá; nhưng Thiếu tá Barbara bảo tôi đi cầu nguyện năm phút; và tôi đã có thể tiếp tục như thể mới bắt đầu vậy. [Với Price] Anh có ăn miếng bánh mì nào không?
PRICE [đầy cảm xúc] Có, thưa cô; nhưng tôi đã nhận được miếng bánh mà tôi trân trọng hơn nhiều; đó là sự bình an vượt lên trên mọi hiểu biết.
RUMMY [nhiệt thành] Hallelujah vinh hiển thay!
Bill Walker, một gã thô lỗ khoảng 25 tuổi, xuất hiện ở cổng sân và nhìn Jenny một cách đầy ác ý.
JENNY. Điều đó làm tôi thật hạnh phúc. Khi anh nói vậy, tôi cảm thấy mình thật tồi tệ vì đã lãng phí thời gian ở đây. Tôi phải trở lại làm việc thôi.
Cô đang vội vã quay lại trại, thì kẻ mới đến tiến nhanh về phía cửa và chặn đường cô. Thái độ của hắn hung hăng đến mức cô lùi lại khi hắn tiến tới một cách đe dọa, dồn cô xuống sân.
BILL. Tao biết mày. Mày là con đã cướp người yêu của tao. Mày là con đã khiến nó quay lưng lại với tao. Được, tao sẽ lôi nó ra. Không phải tao quan tâm một xu đến nó hay mày đâu: hiểu chưa? Nhưng tao sẽ cho nó biết; và tao sẽ cho mày biết. Tao sẽ cho nó một trận nhớ đời vì tội bỏ tao mà đi. Giờ vào trong đó mà bảo nó ra đây trước khi tao xông vào đá nó ra. Bảo với nó là Bill Walker muốn gặp nó. Nó sẽ biết điều đó có nghĩa là gì; và nếu nó bắt tao chờ thì hậu quả sẽ tồi tệ hơn đấy. Mày mà đứng lại cãi với tao, thì tao sẽ xử mày trước đấy: nghe chưa? Đường của mày đây. Vào đi. [Hắn nắm lấy cánh tay cô và quăng cô về phía cửa trại. Cô ngã xuống bằng tay và đầu gối. Rummy đỡ cô dậy].
PRICE [đứng dậy, và ngập ngừng tiến về phía Bill]. Nhẹ tay thôi người anh em. Cô ấy không làm hại anh đâu.
BILL. Ai là người anh em của mày? [Đứng sừng sững đe dọa anh ta]. Mày muốn đứng ra bênh vực nó à? Giơ tay lên.
RUMMY [chạy đến đầy phẫn nộ để mắng hắn]. Ôi, đồ thú vật thô lỗ— [Hắn ngay lập tức vung tay trái tát mạnh vào mặt bà. Bà hét lên và lảo đảo lùi lại phía máng nước, nơi bà ngồi xuống, che khuôn mặt bầm tím bằng đôi tay, rung người rên rỉ vì đau đớn].
JENNY [đi đến chỗ bà]. Ôi, Chúa tha thứ cho anh! Sao anh có thể đánh một bà già như thế?
BILL [ túm tóc cô dữ dội đến mức cô cũng hét lên, và kéo cô ra khỏi bà già]. Mày mà còn nhắc đến Chúa tha thứ cho tao nữa là tao cho mày một cú vào hàm khiến mày không cầu nguyện nổi cả tuần đấy. [Giữ cô và quay sang Price một cách hung dữ]. Mày có ý kiến gì không hả? Hả?
PRICE [hoảng sợ]. Không, người anh em: tôi không liên quan gì đến cô ấy cả.
BILL. Thế thì may cho mày! Tao mà tống được hai bữa vào bụng thì tao đấu với mày chỉ bằng một ngón tay, thằng hèn đói rách ạ. [Với Jenny] Giờ mày có ra gọi Mog Habbijam ra đây không; hay để tao đấm vỡ mặt mày rồi tự tao vào lôi nó ra?
JENNY [quằn quại trong tay hắn] Ôi làm ơn, ai đó vào trong bảo Thiếu tá Barbara—[cô hét lên một lần nữa khi hắn ghì đầu cô xuống; và Price cùng Rummy chạy trốn vào trong trại].
BILL. Mày muốn vào trong gọi Thiếu tá của mày ra mách tội tao à, hả?
JENNY. Ôi làm ơn đừng kéo tóc tôi. Để tôi đi.
BILL. Mày có gọi hay không? [Cô nén một tiếng hét]. Trả lời đi, có hay không.
JENNY. Chúa hãy cho con sức mạnh—
BILL [đấm thẳng vào mặt cô] Đi mà khoe cái đó với bà ta, và bảo bà ta nếu muốn có một cái tương tự thì cứ ra đây mà can thiệp vào chuyện của tao. [Jenny, khóc vì đau, đi vào trong trại. Hắn đi đến chỗ băng ghế và quát ông già]. Này: ăn nốt cái mớ của ông đi; rồi biến khỏi mắt tao.
SHIRLEY [nhổm dậy đối mặt với hắn hung dữ, tay cầm ca] Mày mà giở trò với tao, tao sẽ đập cái ca này vào mặt mày cho mù mắt mày ra. Mày vẫn chưa thỏa mãn à—lũ ranh con như mày—cướp miếng ăn trên miệng những người già đã nuôi nấng và làm lụng cho mày, giờ còn đến đây xô đẩy, hỗn xược và bắt nạt ở nơi mà miếng bánh từ thiện còn đang đắng ngắt trong bụng bọn tao?
BILL [khinh bỉ, nhưng lùi lại một chút] Mày được tích sự gì, đồ ông già run rẩy? Mày được tích sự gì chứ?
SHIRLEY. Tao tốt hơn mày. Tao sẵn sàng làm một ngày công đấu lại mày hoặc bất kỳ thằng béo ăn nhậu nào bằng tuổi mày. Cứ đi mà làm việc của tao ở Horrockses, nơi tao đã làm mười năm đi. Họ muốn tuyển người trẻ ở đó: họ không đủ tiền nuôi những người trên bốn mươi lăm tuổi. Họ rất tiếc—cho ông giấy chứng nhận và vui lòng giúp ông tìm thứ gì phù hợp với tuổi tác—chắc chắn một người ổn định sẽ không thất nghiệp lâu đâu. Được, cứ để họ thử mày đi. Họ sẽ thấy sự khác biệt. Mày biết cái gì chứ? Chẳng biết làm sao để cư xử cho ra hồn—lại giáng cái nắm đấm bẩn thỉu của mày lên miệng một người phụ nữ tử tế!
BILL. Đừng có chọc tao giáng nó lên mặt mày đấy: nghe chưa?
SHIRLEY [với vẻ khinh bỉ tột độ] Phải: mày thích đánh ông già, đúng không, sau khi đã xử xong đàn bà. Tao chưa thấy mày đánh thằng trẻ nào cả.
BILL [bị chọc giận] Mày nói dối, đồ ăn bám nhà bếp ạ. Đã có một thằng trẻ ở đây rồi. Tao có định đánh nó không hay không hả?
SHIRLEY. Nó đang đói hay không? Nó là đàn ông hay chỉ là một thằng trộm mắt lác và kẻ lang thang? Mày dám đánh em vợ tao không?
BILL. Nó là ai?
SHIRLEY. Todger Fairmile ở Balls Pond đấy. Thằng đã thắng 20 bảng của võ sĩ Nhật ở nhà hát bằng cách trụ vững 17 phút 4 giây trước hắn.
BILL [lầm bầm] Tao không phải võ sĩ nhà hát. Nó có biết đấm bốc không?
SHIRLEY. Có: còn mày thì không.
BILL. Cái gì! Tao không biết à? Mày nói cái gì đấy [đe dọa ông]?
SHIRLEY [không lùi một bước] Mày có dám đấu với Todger Fairmile nếu tao gọi hắn đến không? Nói một lời xem.
BILL. [lủi thủi ngồi xuống] Tao sẵn sàng đấu với bất kỳ thằng nào còn sống, dù là mười thằng Todger Fairmile. Nhưng tao không tự nhận là dân chuyên nghiệp.
SHIRLEY [nhìn xuống hắn với vẻ khinh bỉ vô tận] MÀY mà đấu á! Tát một người đàn bà bằng mu bàn tay! Mày thậm chí còn không biết đánh vào chỗ nào để quan tòa không thấy vết sẹo, đồ ngu ngốc đầy tự phụ và dốt nát. Đấm vào hàm một cô gái chỉ để làm cô ấy khóc! Nếu Todger Fairmile làm thế, cô ấy đã chẳng dậy nổi trong mười phút, cũng như mày thôi nếu hắn tóm được mày. Xì! Tao đã xông vào xử mày rồi nếu tao được ăn một tuần chứ không phải nhịn đói hai tháng. [Ông quay lại bàn để ăn nốt bữa ăn của mình].
BILL [đuổi theo và cúi xuống phía trên ông để đâm chọc] Mày nói dối! Mày đang ăn miếng bánh mì mật đường mà mày đến đây để xin xỏ đấy.
SHIRLEY [òa khóc] Ôi Chúa ơi! Sự thật là thế: tao chỉ là một ông già ăn mày trên đống rác. [Hung dữ] Nhưng rồi mày cũng sẽ đến bước đường cùng thôi; rồi mày sẽ biết. Mày sẽ đến đó nhanh hơn một kẻ không uống rượu như tao, vì mày toàn đổ rượu gin vào bụng vào giờ này buổi sáng!
BILL. Tao không phải kẻ nát rượu, đồ già dối trá; nhưng khi tao muốn dạy cho con nhỏ của tao một bài học ra trò tao thích có chút quỷ dữ trong người: hiểu chưa? Và giờ tao ở đây, nói chuyện với một lão già thối tha như mày thay vì cho nó một trận. [Tự làm cho mình nổi giận] Tao sẽ vào đó lôi cổ nó ra. [Hắn đi đầy thù hận về phía cửa trại].
SHIRLEY. Mày sẽ đi đến đồn cảnh sát trên cáng cứu thương thì có; và họ sẽ tống hết rượu gin và quỷ dữ ra khỏi người mày khi họ tống mày vào trong. Cẩn thận với những gì mày làm đấy: bà thiếu tá ở đây là cháu gái của Bá tước Stevenage.
BILL [khựng lại] Điêu!
SHIRLEY. Mày sẽ thấy.
BILL [quyết tâm tiêu tan] Thì tao đâu có làm gì nó.
SHIRLEY. Giả sử nó bảo là mày có làm gì! Ai sẽ tin mày?
BILL [rất bồn chồn, lẻn về góc mái hiên] Lạy Chúa! Chẳng có công lý gì ở cái đất nước này cả. Nghĩ xem những kẻ đó có thể làm gì mà xem! Tao cũng tốt như nó thôi.
SHIRLEY. Nói với nó thế đi. Đúng là cái kiểu của một thằng ngu như mày.
Barbara, nhanh nhẹn và tháo vát, bước ra từ trại với một cuốn sổ tay, và hướng về phía Shirley. Bill, bị áp chế, ngồi xuống góc trên một băng ghế, và quay lưng lại với họ.
BARBARA. Chào buổi sáng.
SHIRLEY [đứng dậy và bỏ mũ xuống] Chào buổi sáng, thưa cô.
BARBARA. Ngồi xuống đi: cứ tự nhiên như ở nhà. [Ông ngập ngừng; nhưng cô đặt một bàn tay thân thiện lên vai ông và khiến ông phải làm theo]. Giờ nào! vì ông đã làm bạn với chúng tôi, chúng tôi muốn biết mọi thứ về ông. Tên, địa chỉ và nghề nghiệp.
SHIRLEY. Peter Shirley. Thợ lắp ráp. Bị tống cổ hai tháng trước vì tôi quá già.
BARBARA [không hề ngạc nhiên] Ông vẫn trông ổn mà. Sao ông không nhuộm tóc?
SHIRLEY. Tôi có làm. Tuổi của tôi bị lộ ra tại cuộc điều tra của nhân viên điều tra về con gái tôi.
BARBARA. Có ổn định không?
SHIRLEY. Không uống rượu. Chưa bao giờ mất việc trước đây. Công nhân giỏi. Thế mà bị ném ra cửa như một con ngựa già!
BARBARA. Không sao: nếu ông đã làm tốt phần của mình, Chúa sẽ làm phần của Ngài.
SHIRLEY [đột nhiên bướng bỉnh] Tôn giáo của tôi không phải mối bận tâm của ai ngoài chính tôi.
BARBARA [đoán] Tôi biết. Người theo thuyết thế tục à?
SHIRLEY [nóng nảy] Tôi có phủ nhận đâu?
BARBARA. Tại sao ông phải phủ nhận? Bố tôi cũng là người theo thuyết thế tục, tôi nghĩ vậy. Cha của chúng ta—của ông và của tôi—đã hoàn thành bản thân theo nhiều cách; và tôi dám chắc Ngài biết mình đang làm gì khi biến ông thành một người theo thuyết thế tục. Nên hãy vui lên, Peter! Chúng tôi luôn có thể tìm được công việc cho một người ổn định như ông. [Shirley, không còn cảnh giác, chạm tay vào mũ. Cô quay từ ông sang Bill]. Anh tên là gì?
BILL [xấc xược] Liên quan gì đến cô?
BARBARA [bình tĩnh ghi chú] Sợ không dám khai tên. Có nghề nghiệp gì không?
BILL. Ai sợ không dám khai tên? [Cố chấp, với cảm giác anh hùng thách thức Viện Quý tộc trong nhân vật Lord Stevenage] Nếu cô muốn buộc tội tôi, cứ buộc tội đi. [Cô đợi, điềm tĩnh]. Tên tôi là Bill Walker.
BARBARA [như thể cái tên đó rất quen thuộc: cố nhớ lại] Bill Walker? [Nhớ ra] Ồ, tôi biết rồi: anh là người mà Jenny Hill vừa cầu nguyện cho ở trong kia. [Cô ghi tên anh vào sổ tay].
BILL. Jenny Hill là ai? Và cô ta có tư cách gì mà cầu nguyện cho tôi?
BARBARA. Tôi không biết. Có lẽ chính anh là người đã làm rách môi cô ấy.
BILL [thách thức] Phải, chính tao đã làm rách môi nó. Tao không sợ cô đâu.
BARBARA. Làm sao anh sợ được, khi anh không sợ Chúa? Anh là một người dũng cảm, ông Walker. Cần phải có chút can đảm mới làm được công việc của chúng tôi ở đây; nhưng không ai trong chúng tôi dám giơ tay chống lại một cô gái như thế, vì sợ cha cô ấy ở trên thiên đàng.
BILL [lầm bầm] Tao không cần mấy lời giáo điều của cô. Chắc cô nghĩ tao đến đây để xin xỏ cô, như lũ rách rưới này chứ gì. Không đời nào. Tao không cần bánh mì và bơ rẻ tiền của cô. Tao không tin vào Chúa của cô, chẳng khác gì chính cô thôi.
BARBARA [vui vẻ xin lỗi và lịch sự, như thể đã đạt được nền tảng mới với anh ta] Ồ, tôi xin lỗi vì đã ghi tên anh vào, ông Walker. Tôi không hiểu. Tôi sẽ gạch nó đi.
BILL [coi đây là sự xúc phạm, và bị tổn thương sâu sắc] Này! Cô để tên tôi yên. Nó không đủ tốt để vào sổ của cô à?
BARBARA [cân nhắc] Chà, anh thấy đấy, không có ích gì khi ghi tên anh trừ khi tôi có thể làm gì đó cho anh, đúng không? Nghề của anh là gì?
BILL [vẫn còn cay cú] Đó không phải việc của cô.
BARBARA. Đúng vậy. [rất thực dụng] Tôi sẽ ghi anh là [viết] người đàn ông đã—đấm—cô bé Jenny Hill—vào miệng.
BILL [đứng dậy đe dọa] Nghe đây. Tao đủ rồi đấy.
BARBARA [hoàn toàn vui vẻ và không sợ hãi] Anh đến chỗ chúng tôi để làm gì?
BILL. Tao đến tìm con bé, hiểu chưa? Tao đến để lôi nó ra khỏi chỗ này và đập nát hàm nó.
BARBARA [hài lòng] Anh thấy đấy, tôi đã đúng về nghề nghiệp của anh rồi nhé. [Bill, định đáp trả giận dữ, thấy mình, trước sự nhục nhã và kinh hoàng tột độ, đang đứng trước nguy cơ bật khóc. Hắn ngồi xuống lại đột ngột]. Tên nó là gì?
BILL [bướng bỉnh] Tên nó là Mog Abbijam: đó là tên nó.
BARBARA. Ồ, nó đã đến Canning Town, tới doanh trại của chúng tôi ở đó rồi.
BILL [được củng cố bởi sự phẫn nộ về sự bội bạc của Mog] Thế à? [Đầy thù hận] Vậy tao sẽ đến Kennintahn tìm nó. [Hắn đi qua cổng; ngập ngừng; cuối cùng quay lại phía Barbara]. Cô có đang nói dối để đuổi tao đi không?
BARBARA. Tôi không muốn đuổi anh đi. Tôi muốn giữ anh lại đây và cứu rỗi linh hồn anh. Anh nên ở lại: hôm nay anh sẽ gặp chuyện chẳng lành đấy, Bill.
BILL. Ai sẽ làm cho tao gặp chuyện? Cô chứ ai.
BARBARA. Một người mà anh không tin tưởng. Nhưng anh sẽ thấy biết ơn sau đó.
BILL [lủi thủi bỏ đi] Tao sẽ đi Kennintahn để thoát khỏi cái lưỡi của cô. [Đột nhiên quay lại nhìn cô đầy ác ý] Và nếu tao không tìm thấy Mog ở đó, tao sẽ quay lại và làm một vụ hai năm tù cho cô xem, thề có Chúa nếu tao không làm thế!
BARBARA [có phần tử tế hơn, nếu có thể] Vô ích thôi, Bill. Nó có người mới rồi.
BILL. Cái gì!
BARBARA. Một trong những người được nó cải đạo. Anh ta yêu nó khi thấy nó với linh hồn đã được cứu rỗi, khuôn mặt sạch sẽ và mái tóc được gội rửa.
BILL [ngạc nhiên] Nó gội đầu làm quái gì, con mụ đầu đỏ đó? Tóc nó màu đỏ.
BARBARA. Giờ nó rất đẹp, vì nó mang một cái nhìn mới trong đôi mắt cùng với mái tóc đó. Tiếc là anh đã quá muộn. Gã mới đã cướp mất vị trí của anh rồi, Bill.
BILL. Tao sẽ cho nó biết tay. Không phải tao quan tâm một xu đến nó, nhớ lấy. Nhưng tao sẽ dạy cho nó một bài học vì tội bỏ tao như thể tao là rác rưởi. Và tao sẽ dạy cho thằng kia biết tội xen vào chuyện của tao. Tên nó là gì?
BARBARA. Trung sĩ Todger Fairmile.
SHIRLEY [đứng dậy với niềm vui tàn nhẫn] Tôi sẽ đi cùng hắn, cô. Tôi muốn xem hai người đó gặp nhau. Tôi sẽ đưa hắn vào bệnh viện khi xong việc.
BILL [với Shirley, với sự nghi ngại không giấu giếm] Có phải là thằng mà ông vừa nói đến không?
SHIRLEY. Chính nó.
BILL. Thằng đã đấu vật ở nhà hát?
SHIRLEY. Những cuộc thi tại Câu lạc bộ Thể thao Quốc gia mang lại cho nó gần một trăm bảng một năm. Giờ nó từ bỏ rồi để theo tôn giáo; nên nó hơi sung sức vì thiếu bài tập mà nó quen thuộc. Nó sẽ rất vui khi gặp mày. Đi thôi.
BILL. Nó nặng bao nhiêu?
SHIRLEY. Mười ba stone bốn. [Hy vọng cuối cùng của Bill tan biến].
BARBARA. Đi nói chuyện với hắn đi, Bill. Hắn sẽ cải đạo cho anh.
SHIRLEY. Hắn sẽ biến đầu mày thành món khoai tây nghiền đấy.
BILL [lầm bầm] Tao không sợ nó. Tao không sợ bất kỳ ai. Nhưng nó có thể hạ tao. Con đó chơi tao rồi. [Hắn ngồi xuống một cách ủ rũ trên rìa máng nước].
SHIRLEY. Mày không đi à. Tao biết mà. [Ông ngồi lại vào chỗ của mình].
BARBARA [gọi] Jenny!
JENNY [xuất hiện ở cửa trại với một miếng băng trên khóe miệng] Vâng, Thiếu tá.
BARBARA. Sai Rummy Mitchens ra dọn dẹp ở đây đi.
JENNY. Tôi nghĩ bà ấy sợ.
BARBARA [sự giống mẹ của cô bộc lộ trong chốc lát] Vớ vẩn! bà ấy phải làm theo lời được bảo.
JENNY [gọi vào trong trại] Rummy: Thiếu tá bảo bà phải ra đây.
Jenny đi đến chỗ Barbara, cố tình đi về phía Bill, để hắn không cho rằng cô né tránh hắn hay nuôi lòng thù hận.
BARBARA. Tội nghiệp Jenny bé nhỏ! Em có mệt không? [Nhìn vào má bị thương] Có đau không?
JENNY. Không: ổn cả rồi. Không có gì đâu ạ.
BARBARA [đánh giá] Chắc anh ta đã đánh mạnh hết sức có thể rồi. Tội nghiệp Bill! Em không thấy giận anh ta, đúng không?
JENNY. Ôi không, không, không: thật sự em không giận, Thiếu tá, cầu Chúa phù hộ trái tim tội nghiệp của anh ấy! [Barbara hôn cô; và cô vui vẻ chạy vào trong trại. Bill quằn quại với sự quay trở lại đau đớn của những triệu chứng mới và đáng báo động, nhưng không nói gì. Rummy Mitchens bước ra từ trong trại].
BARBARA [đi ra đón Rummy] Giờ Rummy, nhanh lên nào. Mang mấy cái ca và đĩa vào để rửa đi; rồi rải vụn bánh cho chim ăn.
Rummy cầm ba cái đĩa và ca; nhưng Shirley lấy lại cái ca của mình từ tay bà, vì vẫn còn sót lại chút sữa trong đó.
RUMMY. Chẳng còn vụn bánh nào cả. Giờ không phải lúc lãng phí bánh mì ngon cho chim chóc.
PRICE [xuất hiện ở cửa trại] Có quý ông đến xem trại, Thiếu tá. Bảo là bố cô.
BARBARA. Được rồi. Tôi ra ngay. [Snobby quay lại vào trong trại, theo sau là Barbara].
RUMMY [lén lút đến chỗ Bill và nói với hắn bằng giọng trầm, nhưng đầy sự thuyết phục] Tao sẽ kiện mày, đồ lợn tai cụp mũi tẹt, nếu cô ấy để tao làm. Mày chẳng phải quý ông gì cả, khi đánh vào mặt một phụ nữ. [Bill, với những điều lớn lao hơn đang chuyển động trong lòng, không để ý].
SHIRLEY [đi theo bà] Này! vào trong đi và đừng tự gây thêm rắc rối bằng cách nói chuyện nữa.
RUMMY [với thái độ cao ngạo] Tôi không có hân hạnh được giới thiệu với ông, theo tôi nhớ là vậy. [Bà đi vào trong trại với mấy cái đĩa].
BILL [hung dữ] Đừng có nói chuyện với tao, nghe chưa. Để tao yên, không thì tao cho mày một trận đấy. Dù sao tao cũng không phải rác rưởi dưới chân mày đâu.
SHIRLEY [bình tĩnh] Đừng sợ. Mày cũng chẳng phải hạng quý hiếm đến mức cần phải được săn đón đâu. [Ông chuẩn bị đi vào trại thì Barbara bước ra, với Undershaft bên tay phải cô].
BARBARA. Ồ, ông kia rồi, ông Shirley! [Giữa họ] Đây là bố tôi: tôi đã nói với ông ông ấy là người theo thuyết thế tục mà, đúng không? Có lẽ hai người có thể an ủi lẫn nhau đấy.
UNDERSHAFT [giật mình] Người theo thuyết thế tục! Không hề, không hề chút nào: ngược lại, là một người theo thuyết thần bí thuần túy.
BARBARA. Xin lỗi, tôi chắc chắn vậy. Nhân tiện, bố ơi, tôn giáo của bố là gì—đề phòng trường hợp con phải giới thiệu bố lần nữa?
UNDERSHAFT. Tôn giáo của bố à? Chà, con gái yêu, bố là một Triệu phú. Đó là tôn giáo của bố.
BARBARA. Vậy thì con e rằng bố và ông Shirley sẽ không thể an ủi nhau được rồi. Ông không phải Triệu phú, phải không, Peter?
SHIRLEY. Không; và tôi tự hào vì điều đó.
UNDERSHAFT [nghiêm túc] Sự nghèo đói, người bạn của tôi, không phải là điều đáng tự hào.
SHIRLEY [giận dữ] Ai làm ra hàng triệu của ông cho ông? Tôi và những người giống tôi. Cái gì giữ cho chúng tôi nghèo? Chính là giữ cho ông giàu đấy. Tôi sẽ không đánh đổi lương tâm của mình lấy toàn bộ thu nhập của ông đâu.
UNDERSHAFT. Tôi sẽ không đánh đổi thu nhập của mình lấy toàn bộ lương tâm của ông đâu, ông Shirley. [Ông đi đến mái hiên và ngồi xuống băng ghế].
BARBARA [chặn Shirley khéo léo khi ông định đáp trả] Ông sẽ không nghĩ ông ấy là bố tôi đâu, phải không, Peter? Ông có thể vào trong trại và giúp mấy cô gái một tay trong chốc lát không: chúng tôi đang làm việc đến kiệt sức rồi.
SHIRLEY [cay đắng] Vâng: tôi đang mắc nợ họ một bữa ăn, phải không?
BARBARA. Ồ, không phải vì ông mắc nợ họ; mà vì tình yêu dành cho họ, Peter, vì tình yêu dành cho họ. [Ông không thể hiểu, và có phần hơi bị xúc phạm]. Nào! Đừng nhìn tôi như thế. Vào trong đi; và cho lương tâm của ông nghỉ ngơi một lát [thúc ông vào trại].
SHIRLEY [khi ông đi vào] À! thật đáng tiếc là cô chưa bao giờ được đào tạo để sử dụng lý trí của mình, cô gái. Cô hẳn đã là một diễn giả rất cuốn hút về Thuyết thế tục.
Barbara quay lại nhìn bố mình.
UNDERSHAFT. Đừng bận tâm đến bố, con yêu. Cứ làm việc của con đi; và để bố quan sát một lát.
BARBARA. Được thôi.
UNDERSHAFT. Chẳng hạn, người bệnh ngoại trú đằng kia bị sao vậy?
BARBARA [nhìn Bill, người có thái độ không hề thay đổi, và vẻ mặt giận dữ u ám càng sâu sắc hơn] Ồ, chúng con sẽ chữa cho anh ta ngay thôi. Cứ xem nhé. [Cô đi đến chỗ Bill và đợi. Hắn liếc nhìn cô rồi lại cúi mặt xuống, bồn chồn, nhưng càng thêm nghiêm nghị]. Sẽ thật tuyệt nếu được dẫm lên mặt Mog Habbijam, phải không, Bill?
BILL [nhổm dậy từ máng nước đầy kinh ngạc] Nói dối: tao không bao giờ nói thế. [Cô lắc đầu]. Ai bảo cô những gì trong đầu tao?
BARBARA. Chỉ có người bạn mới của anh thôi.
BILL. Bạn mới nào?
BARBARA. Quỷ dữ, Bill ạ. Khi nó lôi kéo mọi người, họ trở nên khốn khổ, giống hệt anh.
BILL [với một nỗ lực đau lòng để giả vờ vô tư] Tao không khốn khổ. [Hắn ngồi xuống lại, và duỗi chân ra trong một nỗ lực để tỏ ra dửng dưng].
BARBARA. Chà, nếu anh hạnh phúc, sao anh không trông hạnh phúc như chúng tôi?
BILL [đôi chân hắn co lại bất chấp ý muốn] Tao đủ hạnh phúc rồi, tao nói cho cô biết. Sao cô không để tao yên? Tao làm gì cô à? Tao đâu có đập nát mặt cô, phải không?
BARBARA [nhẹ nhàng: dụ dỗ linh hồn anh] Không phải tôi đang gây khó dễ cho anh, Bill.
BILL. Thế là ai?
BARBARA. Một ai đó không muốn anh đập nát mặt phụ nữ, tôi cho là vậy. Một ai đó hoặc cái gì đó muốn biến anh thành một người đàn ông đích thực.
BILL [hung hăng] Biến tao thành một người đàn ông! Tao không phải đàn ông à? hả? tao không phải đàn ông à? Ai bảo tao không phải đàn ông?
BARBARA. Có một người đàn ông trong anh ở đâu đó, tôi cho là vậy. Nhưng sao anh lại để hắn để anh đánh cô bé Jenny Hill đáng thương? Việc đó chẳng nam tính chút nào, đúng không?
BILL [bị dày vò] Thôi đi, tao bảo. Câm mồm. Tao chán ngấy con Jenny Hill của cô và cái mặt ngu ngốc của nó rồi.
BARBARA. Thế sao anh cứ nghĩ về nó mãi? Sao nó cứ hiện lên trong đầu anh vậy? Anh không phải đang được cải đạo đấy chứ?
BILL [đầy xác quyết] Không đời nào. Không bao giờ. Chẳng có đâu.
BARBARA. Đúng lắm, Bill. Hãy chống lại nó đi. Hãy dồn sức mạnh ra. Đừng để chúng tôi tóm được anh dễ dàng. Todger Fairmile nói hắn đã vật lộn ba đêm với sự cứu rỗi của mình gay go hơn cả khi vật lộn với gã Nhật ở nhà hát. Hắn đầu hàng gã Nhật khi cánh tay hắn sắp gãy. Nhưng hắn không đầu hàng sự cứu rỗi cho đến khi trái tim hắn sắp vỡ tan. Có lẽ anh sẽ thoát được điều đó. Anh không có trái tim, đúng không?
BILL. Cô có ý gì? Tại sao tao không có trái tim như bất kỳ ai khác?
BARBARA. Một người có trái tim sẽ không đánh nát mặt cô bé Jenny đáng thương đâu, phải không?
BILL [gần như khóc] Ôi, cô có để tao yên không? Tao có bao giờ định gây sự với cô đâu, mà cô lại cứ đến đây chọc ngoáy và khiêu khích tao thế này? [Hắn quằn quại dữ dội từ mắt đến chân].
BARBARA [với bàn tay trấn an đặt trên cánh tay anh và giọng nói dịu dàng không bao giờ rời bỏ anh] Chính linh hồn anh đang làm anh đau đớn đấy, Bill ạ, chứ không phải tôi. Chúng tôi cũng đã trải qua tất cả những điều đó rồi. Hãy đến với chúng tôi, Bill. [Hắn nhìn dáo dác xung quanh]. Đến với sự nam tính dũng cảm trên trái đất và vinh quang vĩnh cửu trên thiên đàng. [Hắn sắp gục ngã]. Đến đi. [Một tiếng trống vang lên trong trại; và Bill, với một tiếng thở dốc, thoát khỏi bùa mê khi Barbara quay nhanh lại. Adolphus bước vào từ trại với một cái trống lớn]. Ồ! anh kia rồi, Dolly. Cho phép em giới thiệu một người bạn mới của em, ông Bill Walker. Đây là bạn trai của em, Bill ạ: ông Cusins. [Cusins chào bằng dùi trống của mình].
BILL. Định cưới nó à?
BARBARA. Đúng.
BILL [nhiệt thành] Chúa phù hộ cho anh ta! Chúa phù hộ cho anh ta!
BARBARA. Tại sao? Anh nghĩ anh ấy sẽ không hạnh phúc với em sao?
BILL. Tao chỉ phải chịu đựng nó một buổi sáng thôi: nó sẽ phải chịu đựng cả đời đấy.
CUSINS. Đó là một suy ngẫm đáng sợ, ông Walker. Nhưng tôi không thể rời xa cô ấy được.
BILL. Thế thì tao rời xa được. [Với Barbara] Này! cô có biết tao đi đâu, và tao định làm gì không?
BARBARA. Vâng: anh đang đi đến thiên đàng; và anh sẽ quay lại đây trước cuối tuần này để nói với tôi điều đó.
BILL. Cô nói dối. Tao đang đến Kennintahn, để nhổ vào mắt Todger Fairmile. Tao đã đập nát mặt Jenny Hill; và giờ tao sẽ bị đập nát mặt rồi quay lại khoe với nó. Nó sẽ đánh tao đau hơn tao đánh nó. Thế là huề. [Với Adolphus] Như thế có công bằng không hả? Anh là quý ông: anh phải biết chứ.
BARBARA. Hai con mắt thâm đen không tạo ra một con mắt sáng được đâu, Bill.
BILL. Tao đâu có hỏi cô. Cô không thể ngậm miệng lại được à? Tao hỏi quý ông kia.
CUSINS [suy ngẫm] Vâng: tôi nghĩ anh nói đúng, ông Walker. Vâng: tôi sẽ làm thế. Thật lạ: đó chính xác là điều một người Hy Lạp cổ đại sẽ làm.
BARBARA. Nhưng nó có ích gì chứ?
CUSINS. Chà, nó sẽ cho ông Fairmile chút bài tập; và nó sẽ thỏa mãn linh hồn ông Walker.
BILL. Vớ vẩn! làm gì có cái gọi là linh hồn. Làm sao biết tao có linh hồn hay không? Anh chưa bao giờ thấy nó.
BARBARA. Tôi đã thấy nó đau đớn khi anh đi ngược lại với nó.
BILL [với sự khó chịu bị dồn nén] Nếu cô là người yêu của tao và cướp lời khỏi miệng tao như thế, tao sẽ cho cô nếm mùi đau đớn đấy, thật đấy. [Với Adolphus] Anh nghe lời khuyên của tôi này, người anh em. Bịt cái miệng cô ta lại; nếu không anh sẽ chết sớm đấy. [Với vẻ biểu cảm mãnh liệt] Kiệt sức: đó là những gì anh sẽ thành: kiệt sức. [Hắn bỏ đi qua cổng].
CUSINS [nhìn theo hắn] Tôi tự hỏi!
BARBARA. Dolly! [phẫn nộ, giống cách mẹ cô vẫn làm].
CUSINS. Đúng rồi, em yêu, rất mệt mỏi khi yêu em đấy. Nếu nó kéo dài, anh nghĩ anh sẽ chết trẻ mất.
BARBARA. Anh có phiền không?
CUSINS. Không hề. [Anh đột nhiên trở nên dịu dàng, và hôn cô trên cái trống, rõ ràng không phải lần đầu, vì người ta không thể hôn nhau trên một cái trống lớn mà không cần luyện tập. Undershaft ho khan].
BARBARA. Không sao đâu, bố ơi, chúng con không quên bố đâu. Dolly: giải thích nơi này cho bố đi: em không có thời gian. [Cô bận rộn đi vào trong trại].
Undershaft và Adolphus giờ chỉ còn lại hai người trong sân. Undershaft, ngồi trên băng ghế, và vẫn chăm chú quan sát, nhìn chằm chằm vào Adolphus. Adolphus nhìn chằm chằm vào ông.
UNDERSHAFT. Tôi cho rằng anh đoán được điều gì đó trong tâm trí tôi, ông Cusins. [Cusins múa dùi trống như đang đánh một bản rataplan sống động, nhưng không phát ra tiếng]. Chính xác là như vậy. Nhưng giả sử Barbara phát hiện ra anh thì sao!
CUSINS. Ông biết đấy, tôi không thừa nhận rằng tôi đang lừa dối Barbara. Tôi thực sự quan tâm đến những quan điểm của Đội quân Cứu thế. Thực tế là, tôi là một kiểu người sưu tầm tôn giáo; và điều kỳ lạ là tôi thấy mình có thể tin tất cả bọn chúng. Nhân tiện, ông có tôn giáo nào không?
UNDERSHAFT. Có.
CUSINS. Có gì khác thường không?
UNDERSHAFT. Chỉ là có hai thứ cần thiết cho sự Cứu rỗi.
CUSINS [thất vọng, nhưng lịch sự] À, Giáo lý của Giáo hội. Charles Lomax cũng thuộc Giáo hội Nhà nước.
UNDERSHAFT. Hai thứ đó là—
CUSINS. Phép rửa tội và—
UNDERSHAFT. Không. Tiền và thuốc súng.
CUSINS [ngạc nhiên, nhưng thích thú] Đó là quan điểm chung của các giai cấp cầm quyền chúng ta. Điều mới lạ là nghe một người thừa nhận điều đó.
UNDERSHAFT. Chính xác.
CUSINS. Xin thứ lỗi: trong tôn giáo của ông có chỗ nào cho danh dự, công lý, sự thật, tình yêu, lòng thương xót và vân vân không?
UNDERSHAFT. Có: chúng là những nét duyên dáng và xa xỉ của một cuộc sống giàu sang, mạnh mẽ và an toàn.
CUSINS. Giả sử người ta buộc phải chọn giữa chúng và tiền bạc hoặc thuốc súng?
UNDERSHAFT. Hãy chọn tiền bạc và thuốc súng; vì nếu không có đủ cả hai thứ đó, anh không thể đủ khả năng chi trả cho những thứ còn lại.
CUSINS. Đó là tôn giáo của ông sao?
UNDERSHAFT. Đúng vậy.
Nhịp điệu của câu trả lời này tạo ra một sự kết thúc trọn vẹn trong cuộc trò chuyện. Cusins vặn mặt đầy nghi hoặc và nhìn chằm chằm vào Undershaft. Undershaft nhìn chằm chằm lại anh.
CUSINS. Barbara sẽ không để yên chuyện đó đâu. Ông sẽ phải chọn giữa tôn giáo của mình và Barbara.
UNDERSHAFT. Cả anh cũng vậy, người bạn của tôi. Nó sẽ phát hiện ra cái trống của anh chỉ là rỗng tuếch thôi.
CUSINS. Cha Undershaft: ông nhầm rồi: tôi là một người theo Đội quân Cứu thế chân chính. Ông không hiểu Đội quân Cứu thế. Đó là quân đội của niềm vui, của tình yêu, của lòng can đảm: nó đã xua đuổi nỗi sợ hãi, sự hối hận và tuyệt vọng của những giáo phái tin lành cũ kỹ bị ám ảnh bởi địa ngục: nó hành quân để chiến đấu với quỷ dữ bằng kèn và trống, bằng âm nhạc và khiêu vũ, bằng cờ và lá cọ, như thể một cuộc xuất chinh từ thiên đường bởi đội quân hạnh phúc của nó. Nó nhặt những kẻ lãng phí ra khỏi quán rượu và biến chúng thành con người: nó tìm thấy một con sâu đang quằn quại trong căn bếp sau, và kìa! một người phụ nữ! Những người đàn ông và phụ nữ quyền quý nữa, những người con của Đấng Tối Cao. Nó đưa người thầy dạy tiếng Hy Lạp nghèo khổ, những sinh vật nhân tạo và tự kìm nén nhất của loài người, khỏi bữa ăn bằng rễ cây, và giải phóng người thi sĩ trong anh ta; hé lộ sự thờ phụng Dionysos chân chính cho anh ta; đưa anh ta xuống đường phố chơi trống những bản dithyramb [anh chơi một đoạn dồn trống vang dội].
UNDERSHAFT. Anh sẽ làm báo động cả trại đấy.
CUSINS. Ồ, họ đã quen với những sự xuất thần về lòng mộ đạo bất ngờ này rồi. Tuy nhiên, nếu tiếng trống làm ông lo lắng— [anh cất dùi trống vào túi; tháo trống; và dựng nó trên mặt đất đối diện với cổng].
UNDERSHAFT. Cảm ơn anh.
CUSINS. Ông có nhớ Euripides nói gì về tiền bạc và thuốc súng của ông không?
UNDERSHAFT. Không.
CUSINS [ngâm thơ]
Người này và người kia
Trong tiền bạc và súng đạn có thể vượt hơn anh em mình;
Và nhân loại hàng triệu triệu trôi nổi và tuôn chảy
Và sục sôi với hàng triệu hy vọng như men bánh;
Và họ đạt được ý muốn; hoặc họ bỏ lỡ ý muốn;
Và hy vọng của họ đã chết hoặc vẫn mòn mỏi chờ mong:
Nhưng bất cứ ai có thể biết
Khi những ngày dài trôi qua
Rằng sống là hạnh phúc, người ấy đã tìm thấy thiên đường của mình.
Bản dịch của tôi: ông nghĩ sao về nó?
UNDERSHAFT. Tôi nghĩ, người bạn của tôi, rằng nếu anh muốn biết, khi những ngày dài trôi qua, rằng sống là hạnh phúc, anh trước hết phải có đủ tiền cho một cuộc sống tử tế, và đủ quyền lực để làm chủ chính mình.
CUSINS. Ông thật đáng nản lòng đến mức đáng nguyền rủa. [Anh tiếp tục ngâm thơ của mình].
Có khó gì đâu để thấy
Rằng linh hồn của Chúa—dù là gì đi nữa—
Luật lệ tồn tại và không bao giờ thay đổi, qua bao thời đại,
Vĩnh cửu và do tự nhiên sinh ra: những thứ này thật mạnh mẽ.
Trí tuệ là gì nữa chứ? Còn nỗ lực của Con người,
Hay ân huệ cao cả của Chúa thật đáng yêu và vĩ đại?
Để đứng vững giải thoát khỏi nỗi sợ hãi? để thở và chờ đợi?
Để nắm giữ một bàn tay giơ cao trên Định mệnh?
Và lẽ nào Barbara sẽ không được yêu thương mãi mãi?
UNDERSHAFT. Euripides có nhắc đến Barbara sao?
CUSINS. Đó là một bản dịch công bằng. Từ này có nghĩa là Sự đáng yêu.
UNDERSHAFT. Tôi có thể hỏi—với tư cách là cha của Barbara—cô ấy sẽ được yêu thương mãi mãi với bao nhiêu tiền một năm?
CUSINS. Với tư cách là cha của Barbara, đó là chuyện của ông hơn là của tôi. Tôi có thể nuôi cô ấy bằng cách dạy tiếng Hy Lạp: đó là tất cả những gì tôi có thể làm.
UNDERSHAFT. Anh có coi đó là một mối lương duyên tốt cho con bé không?
CUSINS [với sự bướng bỉnh lịch sự] Ông Undershaft: tôi là một người yếu đuối, nhút nhát, kém cỏi về nhiều mặt; và sức khỏe của tôi không được tốt lắm. Nhưng bất cứ khi nào tôi cảm thấy mình phải có thứ gì đó, tôi sẽ có được nó, sớm hay muộn. Tôi cảm thấy như vậy về Barbara. Tôi không thích hôn nhân: tôi cảm thấy cực kỳ sợ nó; và tôi không biết mình sẽ làm gì với Barbara hay cô ấy sẽ làm gì với tôi. Nhưng tôi cảm thấy tôi và không ai khác phải cưới cô ấy. Xin hãy coi đó là đã xong xuôi.—Không phải tôi muốn độc đoán; nhưng tại sao tôi phải lãng phí thời gian của ông để thảo luận về những điều không thể tránh khỏi?
UNDERSHAFT. Ý anh là anh sẽ không dừng lại ở bất cứ thứ gì, kể cả việc cải đạo Đội quân Cứu thế sang thờ phụng Dionysos.
CUSINS. Công việc của Đội quân Cứu thế là cứu rỗi, không phải tranh cãi về tên của người dẫn đường. Dionysos hay ai khác: điều đó có quan trọng không?
UNDERSHAFT [đứng dậy và tiến lại gần anh] Giáo sư Cusins, anh là một thanh niên hợp ý tôi đấy.
CUSINS. Ông Undershaft: ông, theo những gì tôi thu thập được, là một lão già vô lại tồi tệ nhất; nhưng ông thu hút rất mạnh mẽ khiếu hài hước trào phúng của tôi.
Undershaft lặng lẽ đưa tay ra. Họ bắt tay nhau.
UNDERSHAFT [đột nhiên tập trung lại] Và bây giờ đến chuyện công việc.
CUSINS. Thứ lỗi cho tôi. Chúng ta đang thảo luận về tôn giáo. Tại sao lại quay lại chủ đề tẻ nhạt và kém quan trọng như công việc chứ?
UNDERSHAFT. Tôn giáo là công việc của chúng ta hiện tại, vì chính thông qua tôn giáo mà chúng ta mới có thể thắng được Barbara.
CUSINS. Có phải ông cũng đã yêu Barbara rồi không?
UNDERSHAFT. Đúng vậy, với tình yêu của một người cha.
CUSINS. Tình yêu của người cha dành cho con gái đã trưởng thành là sự say mê nguy hiểm nhất trong tất cả. Tôi xin lỗi vì đã đề cập đến sự say mê nhạt nhòa, e lệ, đầy nghi kỵ của riêng tôi trong cùng một hơi thở với nó.
UNDERSHAFT. Giữ đúng trọng tâm đi. Chúng ta phải giành được con bé; và cả hai chúng ta đều không phải người theo phái Giám lý.
CUSINS. Điều đó không quan trọng. Quyền lực mà Barbara sử dụng ở đây—quyền lực sử dụng chính Barbara—không phải là Thuyết Calvin, không phải Thuyết Trưởng lão, không phải Thuyết Giám lý—
UNDERSHAFT. Cũng không phải Thuyết Ngoại giáo Hy Lạp, hả?
CUSINS. Tôi thừa nhận điều đó. Barbara hoàn toàn nguyên bản trong tôn giáo của mình.
UNDERSHAFT [đắc thắng] Aha! Barbara Undershaft mà. Cảm hứng của con bé đến từ chính bên trong nó.
CUSINS. Ông nghĩ nó vào đó bằng cách nào?
UNDERSHAFT [trong sự phấn khích tột độ] Đó là di sản Undershaft. Bố sẽ truyền ngọn đuốc của mình cho con gái. Con bé sẽ tạo ra những người cải đạo cho bố và rao giảng phúc âm của bố.
CUSINS. Cái gì! Tiền bạc và thuốc súng!
UNDERSHAFT. Đúng vậy, tiền bạc và thuốc súng; tự do và quyền lực; nắm quyền sinh và quyền sát.
CUSINS [lịch sự: cố gắng đưa ông trở lại mặt đất] Điều này cực kỳ thú vị, ông Undershaft. Tất nhiên ông biết là ông bị điên rồi.
UNDERSHAFT [với sức mạnh tăng gấp đôi] Còn anh?
CUSINS. Ồ, điên như một tay làm mũ. Ông cứ giữ bí mật của tôi vì tôi đã khám phá ra bí mật của ông. Nhưng tôi kinh ngạc. Một kẻ điên có thể chế tạo đại bác không?
UNDERSHAFT. Có ai khác ngoài kẻ điên mới chế tạo ra chúng chứ? Và bây giờ [với năng lượng dâng trào] câu hỏi đối lại câu hỏi. Một người tỉnh táo có thể dịch Euripides không?
CUSINS. Không.
UNDERSHAFT [giữ vai anh] Một người phụ nữ tỉnh táo có thể biến kẻ lãng phí thành người hoặc biến con sâu thành phụ nữ không?
CUSINS [lảo đảo trước cơn bão] Cha Khổng lồ—Triệu phú Khổng lồ—
UNDERSHAFT [ép anh] Có hai người điên hay ba người trong trại Cứu thế này hôm nay?
CUSINS. Ý ông là Barbara cũng điên như chúng ta!
UNDERSHAFT [đẩy nhẹ anh ra và lấy lại sự điềm tĩnh đột ngột và hoàn toàn] Phù, Giáo sư! hãy gọi mọi thứ bằng tên gọi đúng của chúng đi. Tôi là một triệu phú; anh là một nhà thơ; Barbara là người cứu rỗi các linh hồn. Ba chúng ta có liên quan gì đến đám đông nô lệ và kẻ thờ thần tượng tầm thường kia chứ? [Ông ngồi xuống lại với cái nhún vai khinh bỉ đám đông].
CUSINS. Cẩn thận đấy! Barbara đang yêu những người bình dân. Tôi cũng vậy. Ông đã bao giờ cảm thấy sự lãng mạn của tình yêu đó chưa?
UNDERSHAFT [lạnh lùng và mỉa mai] Anh đã bao giờ yêu sự Nghèo đói, như Thánh Francis chưa? Anh đã bao giờ yêu sự Dơ bẩn, như Thánh Simeon chưa? Anh đã bao giờ yêu bệnh tật và đau khổ, như các y tá và nhà từ thiện của chúng ta chưa? Những niềm đam mê đó không phải là đức hạnh, mà là những thói hư tật xấu trái tự nhiên nhất. Tình yêu dành cho những người bình dân này có thể làm hài lòng cháu gái của một bá tước và một giáo sư đại học; nhưng tôi đã từng là một người bình dân và là một người nghèo khổ; và nó chẳng có chút lãng mạn nào với tôi. Hãy để những người nghèo giả vờ rằng nghèo đói là một phước lành: hãy để kẻ hèn nhát biến sự hèn nhát của mình thành một tôn giáo bằng cách rao giảng sự khiêm tốn: chúng ta biết rõ hơn thế. Ba chúng ta phải đứng cùng nhau phía trên những người bình dân: nếu không thì làm sao chúng ta có thể giúp con cái của họ leo lên bên cạnh chúng ta? Barbara phải thuộc về chúng ta, không phải Đội quân Cứu thế.
CUSINS. Chà, tôi chỉ có thể nói rằng nếu ông nghĩ mình sẽ giành được cô ấy từ Đội quân Cứu thế bằng cách nói với cô ấy như ông vừa nói với tôi, thì ông không biết Barbara rồi.
UNDERSHAFT. Người bạn của tôi: tôi không bao giờ đòi hỏi những gì tôi có thể mua được.
CUSINS [trong cơn giận dữ trắng mặt] Tôi có hiểu đúng rằng ông ngụ ý mình có thể mua được Barbara không?
UNDERSHAFT. Không; nhưng tôi có thể mua được Đội quân Cứu thế.
CUSINS. Hoàn toàn không thể.
UNDERSHAFT. Anh sẽ thấy. Tất cả các tổ chức tôn giáo đều tồn tại bằng cách tự bán mình cho những người giàu có.
CUSINS. Đội quân thì không. Đó là Giáo hội của người nghèo.
UNDERSHAFT. Càng là lý do để mua nó.
CUSINS. Tôi không nghĩ ông biết rõ Đội quân làm gì cho người nghèo.
UNDERSHAFT. Ồ, tôi biết chứ. Nó nhổ răng họ: thế là đủ với tôi—với tư cách là một doanh nhân—
CUSINS. Vớ vẩn! Nó làm cho họ tỉnh táo—
UNDERSHAFT. Tôi thích những công nhân tỉnh táo. Lợi nhuận lớn hơn.
CUSINS. —trung thực—
UNDERSHAFT. Công nhân trung thực là tiết kiệm nhất.
CUSINS. —gắn bó với gia đình—
UNDERSHAFT. Thế thì càng tốt: họ sẽ chịu đựng bất cứ điều gì còn hơn là thay đổi cửa hàng của họ.
CUSINS. —hạnh phúc—
UNDERSHAFT. Một sự bảo vệ vô giá chống lại cách mạng.
CUSINS. —vị tha—
UNDERSHAFT. Thờ ơ với lợi ích của chính họ, điều đó rất hợp ý tôi.
CUSINS. —với những suy nghĩ hướng về những điều trên thiên đàng—
UNDERSHAFT [đứng dậy] Và không phải về Công đoàn hay Chủ nghĩa Xã hội. Tuyệt vời.
CUSINS [phẫn nộ] Ông thực sự là một lão già vô lại tồi tệ.
UNDERSHAFT [chỉ vào Peter Shirley, người vừa bước ra từ trại và lang thang chán nản trên sân giữa họ] Và đây là một người trung thực!
SHIRLEY. Phải; và tôi được cái gì từ nó chứ? [ông bước đi cay đắng và ngồi xuống băng ghế, ở góc mái hiên].
Snobby Price, cười rạng rỡ đầy vẻ đạo đức giả, và Jenny Hill, với một chiếc tambourine đầy tiền đồng, bước ra từ trại và đi đến chỗ cái trống, nơi Jenny bắt đầu đếm tiền.
UNDERSHAFT [trả lời Shirley] Ồ, những ông chủ của ông hẳn phải thu được rất nhiều từ đó từ đầu đến cuối.
BARBARA. Chúng con vừa có một buổi họp trải nghiệm tuyệt vời ở cổng kia tại đường Cripps. Con hầu như chưa bao giờ thấy họ xúc động như khi nghe lời thú tội của chú, ông Price.
PRICE. Tôi gần như có thể vui mừng vì sự độc ác trong quá khứ của mình nếu tôi có thể tin rằng nó sẽ giúp giữ cho những người khác đi đúng đường.
BARBARA. Chắc chắn rồi, Snobby. Bao nhiêu tiền, Jenny?
JENNY. Bốn si-lin mười xu, Thiếu tá.
BARBARA. Ồ Snobby, nếu chú cho mẹ tội nghiệp của chú thêm một cú đá nữa thôi, chúng ta đã có đủ cả năm si-lin rồi!
PRICE. Nếu bà ấy nghe cô nói vậy, thưa cô, bà ấy sẽ rất tiếc vì tôi đã không làm thế. Nhưng tôi rất vui. Ồ, thật là một niềm vui cho bà ấy khi biết tôi đã được cứu rỗi!
UNDERSHAFT. Bố có nên đóng góp hai xu lẻ đó không, Barbara? Miếng trầu của triệu phú, hả? [Ông lấy một cặp đồng xu từ túi ra.]
BARBARA. Bố kiếm được hai xu đó bằng cách nào?
UNDERSHAFT. Như mọi khi thôi. Bằng cách bán đại bác, ngư lôi, tàu ngầm, và lựu đạn cầm tay Grand Duke bằng sáng chế mới của bố.
BARBARA. Bỏ nó lại vào túi đi. Bố không thể mua Sự cứu rỗi của mình ở đây bằng hai xu đâu: bố phải tự mình lao động để đạt được nó.
UNDERSHAFT. Hai xu là không đủ sao? Bố có thể đủ khả năng chi nhiều hơn một chút, nếu con ép bố.
BARBARA. Hai triệu triệu cũng không đủ đâu. Có máu xấu trên tay bố; và không gì ngoài máu tốt mới có thể gột rửa chúng. Tiền bạc không có tác dụng gì cả. Mang nó đi đi. [Cô quay sang Cusins]. Dolly: anh phải viết một lá thư khác cho em gửi đến các tờ báo. [Anh làm vẻ mặt nhăn nhó]. Vâng: em biết anh không thích nó; nhưng phải làm thôi. Nạn đói mùa đông này đang đánh bại chúng ta: ai cũng thất nghiệp cả. Tướng quân nói chúng ta phải đóng cửa trại này nếu không kiếm được nhiều tiền hơn. Em phải ép buộc các khoản thu thập tại các cuộc họp cho đến khi chính em cũng thấy xấu hổ, đúng không, Snobby?
PRICE. Thật là một điều trị đáng xem khi cô làm việc đó, thưa cô. Cách cô đưa họ từ ba si-lin sáu lên bốn si-lin mười bằng bài thánh ca đó, từng xu một và từng khổ thơ một, thật là một bài học. Không một gã bán hàng rong nào ở Mile End Waste có thể bì kịp cô ở khoản đó.
BARBARA. Vâng; nhưng em ước chúng ta có thể làm mà không cần đến nó. Rốt cuộc thì em đang nghĩ đến việc thu tiền nhiều hơn là đến linh hồn của mọi người. Và những đống xu và nửa xu đó là gì chứ? Chúng ta cần hàng ngàn! hàng chục ngàn! hàng trăm ngàn! Em muốn cải đạo mọi người, chứ không phải luôn đi ăn xin cho Đội quân theo cách mà em thà chết còn hơn là đi xin cho chính mình.
UNDERSHAFT [trong sự mỉa mai sâu sắc] Sự vị tha chân chính có khả năng làm bất cứ điều gì, con yêu ạ.
BARBARA [không nghi ngờ gì, khi cô quay đi để lấy tiền từ cái trống và bỏ vào một chiếc túi tiền cô mang theo] Vâng, đúng thế phải không?
CUSINS [nói nhỏ với Undershaft] Mephistopheles! Machiavelli!
BARBARA [nước mắt trào ra khi cô buộc chiếc túi và bỏ vào túi] Làm sao chúng ta nuôi họ đây? Em không thể nói chuyện tôn giáo với một người đang đói khát về thể xác. [Gần như suy sụp] Thật kinh khủng.
JENNY [chạy đến chỗ cô] Thiếu tá, yêu quý—
BARBARA [vực dậy] Không: đừng an ủi em. Sẽ ổn thôi. Chúng ta sẽ có tiền.
UNDERSHAFT. Bằng cách nào?
JENNY. Bằng cách cầu nguyện cho nó, tất nhiên rồi. Bà Baines nói bà ấy đã cầu nguyện cho nó tối qua; và bà ấy chưa bao giờ cầu nguyện cho nó mà vô ích: chưa bao giờ. [Cô đi đến cổng và nhìn ra đường].
BARBARA [người đã lau nước mắt và lấy lại sự bình tĩnh] Nhân tiện, bố ạ, bà Baines đã đến để cùng hành quân với chúng con đến cuộc họp lớn của chúng con chiều nay; và bà ấy rất muốn gặp bố, vì lý do này hay lý do khác. Có lẽ bà ấy sẽ cải đạo cho bố đấy.
UNDERSHAFT. Bố sẽ rất vui lòng, con yêu.
JENNY [tại cổng: đầy phấn khích] Thiếu tá! Thiếu tá! Người đó quay lại rồi.
BARBARA. Người nào?
JENNY. Người đã đánh tôi. Ôi, tôi hy vọng anh ấy quay lại để gia nhập với chúng tôi.
Bill Walker, với sương giá trên áo khoác, bước qua cổng, hai tay đút sâu trong túi và cằm tụt xuống giữa hai vai, như một con bạc trắng tay. Hắn khựng lại giữa Barbara và cái trống.
BARBARA. Hullo, Bill! Quay lại rồi à!
BILL [cằn nhằn với cô] Cứ nói mãi, phải không?
BARBARA. Gần như vậy. Thế nào, Todger đã trả đũa anh vì cái hàm của Jenny đáng thương chưa?
BILL. Chưa, nó chưa.
BARBARA. Tôi tưởng áo khoác của anh trông hơi có tuyết.
BILL. Thì tuyết đầy ra đây. Cô muốn biết tuyết từ đâu ra phải không?
BARBARA. Vâng.
BILL. Chà, nó từ dưới đất ở Parkinses Corner ở Kennintahn đấy. Nó dính vào vai tao vì tao cọ xuống đất: hiểu chưa?
BARBARA. Tiếc là anh không cọ vào đầu gối, Bill ạ! Điều đó sẽ tốt cho anh hơn nhiều đấy.
BILL [với sự hài hước chua chát không chút vui vẻ] Lúc đó tao đang phải giữ đầu gối người khác. Nó đang quỳ trên đầu tao đấy, đúng thế đấy.
JENNY. Ai quỳ trên đầu anh?
BILL. Todger chứ ai. Nó đang cầu nguyện cho tao: cầu nguyện một cách thoải mái với tao như cái thảm vậy. Mog cũng thế. Cả cái đám họp hành quỷ quái đó nữa. Mog nó bảo "Ôi Chúa hãy bẻ gãy tinh thần bướng bỉnh của nó; nhưng đừng làm đau trái tim quý giá của nó." Đó là những gì nó nói đấy. "Đừng làm đau trái tim quý giá của nó"! Và thằng bạn trai của nó—mười ba stone bốn đấy!—quỳ xuống với tất cả trọng lượng của nó lên người tao. Buồn cười nhỉ?
JENNY. Ôi không. Chúng tôi rất tiếc, ông Walker.
BARBARA [thưởng thức nó một cách thẳng thắn] Vớ vẩn! tất nhiên là buồn cười rồi. Đáng đời anh lắm, Bill ạ! Chắc anh đã làm gì nó trước rồi chứ gì.
BILL [cố chấp] Tao làm những gì tao nói tao sẽ làm. Tao nhổ vào mắt nó. Nó ngước lên trời và bảo, "Ôi giá mà mình được coi là xứng đáng để bị nhổ vào vì phúc âm!" nó bảo vậy; và Mog bảo "Vinh hiển thay Alleluia!"; rồi nó gọi tao là Anh em, và dìm tao xuống như thể tao là đứa trẻ con và nó là mẹ tao đang tắm cho tao vào tối thứ Bảy vậy. Tao chẳng thể nào đối phó được với nó. Nửa con phố cầu nguyện; và nửa kia thì cười như điên. [Với Barbara] Thế nào! cô đã thỏa mãn chưa hả?
BARBARA [đôi mắt nhảy múa] Ước gì tôi ở đó, Bill ạ.
BILL. Vâng: cô lại có thêm cơ hội để nói về tao, đúng không?
JENNY. Tôi rất tiếc, ông Walker.
BILL [hung dữ] Đừng có mà tỏ ra tiếc cho tao: cô không có tư cách đâu. Nghe đây. Tao đã làm vỡ hàm cô đấy.
JENNY. Không, nó không đau: thật sự là không, chỉ một lúc thôi. Chỉ là tôi sợ hãi thôi.
BILL. Tao không muốn được cô, hay bất kỳ ai tha thứ. Những gì tao đã làm tao sẽ trả giá. Tao đã cố gắng làm vỡ hàm mình để thỏa mãn cô—
JENNY [đau khổ] Ôi không—
BILL [thiếu kiên nhẫn] Đã bảo là tao làm thế: cô không biết nghe à? Tất cả những gì tao nhận được là trở thành trò cười trên phố vì sự cố gắng của mình. Chà, nếu tao không thể thỏa mãn cô theo cách này, tao có thể theo cách khác. Nghe đây! Tao đã dành dụm được hai bảng cho mùa đông này; và tao còn lại một bảng. Một thằng bạn tao tuần trước cãi nhau với con nhỏ nó định cưới. Nó cho con đó một trận; và bị phạt mười lăm xu. Nó có quyền cho con đó một trận vì họ sắp cưới nhau; nhưng tao không có quyền cho cô một trận; nên thêm năm xu nữa cho đủ một bảng đấy. [Hắn đưa ra một đồng chủ quyền]. Tiền đây. Cầm lấy đi; và đừng có mà tha thứ, cầu nguyện hay cái kiểu giáo điều của Thiếu tá dạy đời tao nữa. Những gì tao đã làm thì đã xong và đã trả tiền rồi; hãy chấm dứt nó ở đây đi.
JENNY. Ôi, tôi không thể nhận nó, ông Walker ạ. Nhưng nếu ông có thể cho Rummy Mitchens tội nghiệp một vài xu! ông thực sự đã làm bà ấy đau đấy; và bà ấy đã già rồi.
BILL [khinh bỉ] Không đời nào. Tao thà cho nó thêm một phát nữa còn hơn là nhìn mặt nó. Cứ để nó kiện tao như nó đã dọa đi! Nó chưa tha thứ cho tao đâu: chưa đâu. Những gì tao làm với nó không nằm trong tâm trí tao—những gì cô [chỉ vào Barbara] có thể gọi là lương tâm tao—chẳng khác gì chọc tiết một con lợn. Cái trò Cơ đốc giáo của các người mà tao sẽ không để nó dùng chống lại tao: cái kiểu tha thứ, chọc ngoáy và dạy đời này làm cho một người thấy đau đớn đến mức cuộc sống là một gánh nặng với hắn. Tao sẽ không nhận nó, tao nói cho cô biết; nên cầm tiền của cô đi và đừng có mà quăng cái mặt bầm tím ngu ngốc đó vào tao nữa.
JENNY. Thiếu tá: tôi có thể nhận một ít cho Đội quân không?
BARBARA. Không: Đội quân không phải để mua. Chúng tôi muốn linh hồn của anh, Bill; và chúng tôi sẽ không nhận gì ít hơn thế.
BILL [cay đắng] Tao biết mà. Thế vẫn chưa đủ. Tao và vài đồng lẻ của tao không đủ tốt cho cô. Cô là cháu gái bá tước, cô mà. Không gì ít hơn một trăm bảng cho cô đâu.
UNDERSHAFT. Nào, Barbara! con có thể làm được rất nhiều việc tốt với một trăm bảng đấy. Nếu con làm cho tâm trí của quý ông này cảm thấy thoải mái bằng cách nhận lấy một bảng của anh ấy, bố sẽ đưa chín mươi chín bảng còn lại [Bill, kinh ngạc trước sự giàu có đó, theo bản năng chạm tay vào mũ].
BARBARA. Ồ, bố hoang phí quá, bố ơi. Bill đề nghị hai mươi đồng bạc. Tất cả những gì bố cần đề nghị là mười đồng còn lại. Điều đó sẽ làm nên cái giá chuẩn để mua bất cứ ai đang được rao bán. Con thì không; và Đội quân cũng không. [Với Bill] Anh sẽ không bao giờ có một giây phút yên bình nào, Bill ạ, cho đến khi anh quay lại với chúng tôi. Anh không thể chống lại sự cứu rỗi của mình đâu.
BILL [lầm bầm] Tao không thể chống lại được mấy thằng đô vật nhà hát và những mụ đàn bà dẻo miệng. Tao đã đề nghị trả tiền. Tao không thể làm gì hơn. Nhận hay không thì tùy. Tiền đó. [Hắn ném đồng chủ quyền lên cái trống, và ngồi xuống máng nước. Đồng xu làm Snobby Price bị mê hoặc, anh ta chớp cơ hội đánh rơi mũ xuống nó].
Bà Baines bước ra từ trong trại. Bà ăn mặc như một Ủy viên Đội quân Cứu thế. Bà là một người phụ nữ trông đầy cương quyết khoảng 40 tuổi, với giọng nói âu yếm, khẩn khoản, và thái độ lôi cuốn.
BARBARA. Đây là bố con, bà Baines. [Undershaft bước ra từ bàn, bỏ mũ xuống với sự lịch thiệp rõ rệt]. Hãy thử xem bà có thể làm gì với ông ấy đi. Ông ấy không nghe con đâu, vì ông ấy nhớ con đã từng là một đứa ngốc như thế nào khi con còn bé.
[Cô để họ lại với nhau và trò chuyện với Jenny].
BÀ BAINES. Ông đã được đưa đi tham quan trại chưa, ông Undershaft? Tất nhiên ông biết công việc chúng tôi đang làm rồi.
UNDERSHAFT [rất lịch sự] Cả nước đều biết điều đó, bà Baines ạ.
BÀ BAINES. Không, thưa ông: cả nước không biết đâu, nếu biết thì chúng tôi đã không bị tê liệt vì thiếu tiền để thực hiện công việc của mình trên khắp chiều dài và chiều rộng của đất nước này. Để tôi nói cho ông biết rằng đã có bạo loạn mùa đông này ở London nếu không có chúng tôi.
UNDERSHAFT. Bà thực sự nghĩ vậy sao?
BÀ BAINES. Tôi biết. Tôi nhớ năm 1886, khi các quý ông giàu có như các ông đã chai sạn trái tim trước tiếng kêu của người nghèo. Họ đập vỡ cửa sổ các câu lạc bộ của các ông ở Pall Mall.
UNDERSHAFT [sáng lên với sự tán thành phương pháp của họ] Và Quỹ Mansion House đã tăng vọt vào ngày hôm sau từ ba mươi ngàn bảng lên bảy mươi chín ngàn! Tôi nhớ rất rõ.
BÀ BAINES. Chà, ông không giúp tôi tiếp cận mọi người sao? Khi đó họ sẽ không đập vỡ cửa sổ nữa đâu. Đến đây, Price. Để tôi giới thiệu anh với vị quý ông này [Price tiến lại để được kiểm tra]. Anh có nhớ vụ đập vỡ cửa sổ không?
PRICE. Bố già tôi cứ tưởng đó là cuộc cách mạng, thưa bà.
BÀ BAINES. Anh có đập vỡ cửa sổ nữa không?
PRICE. Ồ không thưa bà. Cửa sổ thiên đàng đã mở ra với tôi rồi. Tôi biết giờ đây người giàu cũng là tội nhân như chính tôi thôi.
RUMMY [xuất hiện bên trên ở cửa gác mái] Snobby Price!
SNOBBY. Gì thế?
RUMMY. Mẹ anh đang tìm anh ở cổng kia tại đường Cripps đấy. Bà ấy nghe tin về lời thú tội của anh rồi [Price tái mặt].
BÀ BAINES. Đi đi, ông Price; và cầu nguyện cùng bà ấy.
JENNY. Anh có thể đi qua trại, Snobby.
PRICE [với bà Baines] Tôi không thể đối mặt với bà ấy lúc này; thưa bà, với tất cả sức nặng của tội lỗi vẫn còn mới mẻ trên người tôi. Hãy bảo bà ấy rằng bà ấy sẽ tìm thấy con trai ở nhà, đợi bà ấy trong lời cầu nguyện. [Anh ta lẻn đi qua cổng, tình cờ đánh cắp đồng chủ quyền trên đường ra bằng cách nhặt chiếc mũ của mình từ trên trống lên].
BÀ BAINES [với đôi mắt ngấn lệ] Ông thấy đấy, chúng tôi lấy đi sự tức giận và cay đắng chống lại ông ra khỏi trái tim họ như thế nào, ông Undershaft ạ.
UNDERSHAFT. Chắc chắn là rất thuận tiện và đáng mừng cho tất cả những người chủ sử dụng lao động lớn, bà Baines ạ.
BÀ BAINES. Barbara: Jenny: tôi có tin tốt: tin tuyệt vời nhất. [Jenny chạy đến chỗ bà]. Lời cầu nguyện của tôi đã được đáp lại. Tôi đã bảo các em chúng sẽ được đáp lại mà, Jenny, đúng không?
JENNY. Vâng, vâng.
BARBARA [di chuyển lại gần cái trống] Chúng ta có đủ tiền để giữ trại mở cửa không?
BÀ BAINES. Tôi hy vọng chúng ta sẽ có đủ để giữ tất cả các trại mở cửa. Lord Saxmundham đã hứa cho chúng ta năm ngàn bảng—
BARBARA. Hoan hô!
JENNY. Vinh hiển thay!
BÀ BAINES. —nếu—
BARBARA. "Nếu!" Nếu gì cơ?
BÀ BAINES. Nếu năm quý ông khác mỗi người cho một ngàn để làm thành mười ngàn.
BARBARA. Lord Saxmundham là ai? Con chưa bao giờ nghe nói đến ông ta.
UNDERSHAFT [người đã vểnh tai nghe cái tên của vị bá tước, và bây giờ đang quan sát Barbara một cách tò mò] Một chức danh mới, con yêu ạ. Con đã nghe nói đến Sir Horace Bodger chưa?
BARBARA. Bodger! Ý bố là nhà chưng cất rượu đó sao? Rượu whisky của Bodger!
UNDERSHAFT. Chính là người đó. Ông ta là một trong những nhà từ thiện công cộng vĩ đại nhất của chúng ta. Ông ta đã khôi phục thánh đường ở Hakington. Họ đã phong ông ta làm nam tước vì điều đó. Ông ta đã tặng nửa triệu cho quỹ của đảng mình: họ đã phong ông ta làm nam tước vì điều đó.
SHIRLEY. Họ sẽ cho ông ta cái gì vì năm ngàn bảng đó?
UNDERSHAFT. Không còn gì để cho nữa rồi. Nên năm ngàn đó, bố nghĩ, là để cứu rỗi linh hồn ông ta.
BÀ BAINES. Chúa ban cho là vậy! Ồ ông Undershaft, ông có những người bạn rất giàu có. Ông không thể giúp chúng tôi hướng tới năm ngàn còn lại sao? Chúng tôi định tổ chức một cuộc họp lớn chiều nay tại Assembly Hall ở đường Mile End. Nếu tôi chỉ cần thông báo rằng một quý ông đã đứng lên hỗ trợ Lord Saxmundham, những người khác sẽ làm theo. Ông không biết ai sao? Ông không thể sao? Ông không muốn sao? [đôi mắt bà nhòe lệ] ôi, hãy nghĩ đến những người nghèo khổ đó, ông Undershaft: nghĩ xem điều đó có ý nghĩa thế nào với họ, và chẳng đáng là bao với một người vĩ đại như ông.
UNDERSHAFT [một cách mỉa mai lịch thiệp] Bà Baines: bà thật không thể cưỡng lại được. Tôi không thể làm bà thất vọng; và tôi không thể từ chối sự hài lòng khi bắt Bodger phải trả tiền. Bà sẽ có năm ngàn bảng của mình.
BÀ BAINES. Tạ ơn Chúa!
UNDERSHAFT. Bà không cảm ơn tôi sao?
BÀ BAINES. Ồ thưa ông, đừng cố tỏ ra hoài nghi: đừng xấu hổ vì là một người tốt. Chúa sẽ ban phước cho ông dồi dào; và lời cầu nguyện của chúng tôi sẽ như một công sự vững chắc bao quanh ông tất cả những ngày trong đời ông. [Với một chút thận trọng] Ông sẽ cho tôi nhận tấm séc để hiển thị tại cuộc họp, được không? Jenny: vào lấy bút và mực đi. [Jenny chạy đến cửa trại].
UNDERSHAFT. Đừng làm phiền cô Hill: bố có bút máy. [Jenny khựng lại. Ông ngồi vào bàn và viết séc. Cusins đứng dậy để nhường thêm chỗ cho ông. Tất cả họ nhìn ông trong im lặng].
BILL [mỉa mai, nói nhỏ với Barbara, giọng và ngữ điệu bị hạ thấp một cách khủng khiếp] Cái giá của Sự cứu rỗi giờ là bao nhiêu?
BARBARA. Dừng lại. [Undershaft ngừng viết: tất cả họ quay lại nhìn cô đầy ngạc nhiên]. Bà Baines: bà thực sự định nhận số tiền này sao?
BÀ BAINES [ngạc nhiên] Tại sao không, con yêu?
BARBARA. Tại sao không! Bà có biết bố con là ai không? Bà quên rằng Lord Saxmundham chính là Bodger, người bán rượu whisky rồi sao? Bà có nhớ chúng ta đã khẩn cầu Hội đồng Quận ngăn chặn ông ta viết Bodger's Whisky bằng những chữ cái lửa trên bầu trời như thế nào không; để những sinh vật nghèo khổ bị rượu làm hủy hoại trên bờ kè không thể tỉnh dậy sau những giấc ngủ chập chờn mà không bị nhắc nhở về cơn khát chết người của họ bởi tấm biển quảng cáo bầu trời độc ác đó không? Bà có biết điều tồi tệ nhất con phải chiến đấu ở đây không phải là quỷ dữ, mà là Bodger, Bodger, Bodger, với rượu whisky, các nhà chưng cất, và các cửa hàng ràng buộc của ông ta không? Bà định biến trại của chúng ta thành một cửa hàng ràng buộc khác cho ông ta, và bảo con duy trì nó sao?
BILL. Đúng là rượu whisky say sưa tồi tệ mà.
BÀ BAINES. Barbara thân mến: Lord Saxmundham cũng có một linh hồn cần được cứu rỗi như bất kỳ ai trong chúng ta thôi. Nếu thiên đàng đã tìm ra cách để sử dụng tốt số tiền của ông ta, liệu chúng ta có nên chống lại câu trả lời cho những lời cầu nguyện của mình không?
BARBARA. Con biết ông ta có linh hồn cần được cứu rỗi. Hãy để ông ta đến đây; và con sẽ cố hết sức để giúp ông ta đến với sự cứu rỗi của mình. Nhưng ông ta muốn gửi tấm séc của mình xuống để mua chuộc chúng ta, và tiếp tục xấu xa như trước giờ.
UNDERSHAFT [với sự hợp lý mà chỉ mình Cusins nhận ra là mỉa mai] Barbara yêu quý: rượu là một mặt hàng rất cần thiết. Nó chữa bệnh cho người đau ốm—
BARBARA. Chẳng chữa được cái gì cả.
UNDERSHAFT. Chà, nó hỗ trợ bác sĩ: cách nói đó có lẽ ít gây tranh cãi hơn. Nó làm cho cuộc sống trở nên đáng sống đối với hàng triệu người, những người không thể chịu đựng nổi sự tồn tại của họ nếu họ hoàn toàn tỉnh táo. Nó cho phép Quốc hội làm những điều lúc mười một giờ đêm mà không một người tỉnh táo nào dám làm lúc mười một giờ sáng. Có phải lỗi của Bodger khi món quà vô giá này bị lạm dụng một cách đáng tiếc bởi chưa tới một phần trăm người nghèo không? [Ông quay lại bàn; ký vào tấm séc; và gạch chéo nó].
BÀ BAINES. Barbara: liệu sẽ có ít hay nhiều người say rượu hơn nếu tất cả những linh hồn tội nghiệp mà chúng ta đang cứu rỗi đến vào ngày mai và thấy cửa trại của chúng ta đóng sầm trước mặt họ? Lord Saxmundham cho chúng ta tiền để ngăn chặn việc uống rượu—để lấy đi chính công việc kinh doanh của ông ta.
CUSINS [tinh nghịch] Sự hy sinh bản thân thuần túy từ phía Bodger, rõ ràng! Chúa phù hộ Bodger thân yêu! [Barbara gần như gục ngã khi Adolphus cũng làm cô thất vọng].
UNDERSHAFT [xé tấm séc và bỏ túi cuốn sổ khi ông đứng dậy và đi ngang qua Cusins đến chỗ bà Baines] Tôi cũng vậy, bà Baines, có thể tự nhận mình là người không tư lợi một chút. Hãy nghĩ đến công việc của tôi! hãy nghĩ đến những góa phụ và trẻ mồ côi! những người đàn ông và cậu bé bị xé nát bởi đạn mảnh và nhiễm độc bởi chất lyddite [Bà Baines co rúm; nhưng ông tiếp tục không khoan nhượng]! những đại dương máu, không một giọt nào trong đó được đổ ra vì một lý do thực sự chính nghĩa! những mùa màng bị tàn phá! những người nông dân hiền hòa bị ép buộc, cả phụ nữ và đàn ông, phải cày cấy ruộng đồng dưới hỏa lực của các đội quân đối lập nếu không muốn chết đói! những dòng máu xấu của những kẻ hèn nhát hung dữ ở quê nhà, những kẻ xúi giục người khác chiến đấu vì sự thỏa mãn sự phù phiếm quốc gia của chúng! Tất cả những điều này tạo ra tiền cho tôi: tôi không bao giờ giàu hơn, không bao giờ bận rộn hơn khi các tờ báo tràn ngập tin tức đó. Chà, công việc của bà là rao giảng hòa bình trên trái đất và thiện chí cho con người. [Khuôn mặt bà Baines sáng lên trở lại]. Mỗi người cải đạo mà bà tạo ra là một phiếu bầu chống lại chiến tranh. [Môi bà mấp máy trong lời cầu nguyện]. Vậy mà tôi vẫn đưa bà số tiền này để giúp bà đẩy nhanh sự sụp đổ thương mại của chính tôi. [Ông đưa bà tấm séc].
CUSINS [leo lên băng ghế trong sự phấn khích tinh nghịch] Thiên niên kỷ sẽ được khánh thành bởi sự vị tha của Undershaft và Bodger. Ôi hãy vui mừng đi! [Anh lấy dùi trống từ túi và múa dùi].
BÀ BAINES [nhận tấm séc] Càng sống lâu tôi càng thấy bằng chứng rằng có một Sự Tốt lành Vô tận chuyển hóa mọi thứ thành công việc cứu rỗi sớm hay muộn. Ai mà nghĩ rằng bất kỳ điều tốt lành nào có thể đến từ chiến tranh và rượu chè chứ? Vậy mà lợi nhuận của chúng lại được mang đến dưới chân sự cứu rỗi ngày hôm nay để thực hiện công việc phước hạnh của nó. [Bà cảm động đến rơi lệ].
JENNY [chạy đến chỗ bà Baines và choàng tay quanh bà] Ôi trời ơi! thật phước hạnh, thật vinh hiển làm sao!
CUSINS [trong sự co giật vì mỉa mai] Hãy nắm lấy khoảnh khắc không thể tả xiết này. Hãy hành quân đến cuộc họp lớn ngay lập tức. Thứ lỗi cho tôi một chút thôi. [Anh lao vào trong trại. Jenny lấy chiếc tambourine từ mặt trống].
BÀ BAINES. Ông Undershaft: ông đã bao giờ thấy một ngàn người quỳ xuống cùng một lúc và cầu nguyện chưa? Hãy đi cùng chúng tôi đến cuộc họp đi. Barbara sẽ nói với họ rằng Đội quân đã được cứu rỗi, và được cứu rỗi thông qua ông đấy.
CUSINS [trở lại đầy hối hả từ trại với một lá cờ và một cây kèn trombone, và đứng giữa bà Baines và Undershaft] Bà sẽ là người cầm cờ đi đầu con phố đầu tiên, bà Baines [anh đưa bà lá cờ]. Ông Undershaft là một người chơi trombone tài năng: ông ấy sẽ thổi một bản diapason Olympian cho bản hành khúc Cứu thế West Ham. [Nói nhỏ với Undershaft, khi anh dúi cây kèn trombone vào tay ông] Thổi đi, Machiavelli, thổi đi.
UNDERSHAFT [nói nhỏ với anh, khi ông cầm lấy kèn trombone] Kèn ở Zion! [Cusins lao đến cái trống, anh cầm lấy và đeo vào. Undershaft tiếp tục, nói lớn] Tôi sẽ cố gắng hết sức. Tôi có thể đệm bè nếu biết giai điệu.
CUSINS. Đó là một bản hợp xướng đám cưới từ một trong những vở opera của Donizetti; nhưng chúng tôi đã cải biên nó rồi. Chúng tôi cải biên mọi thứ thành điều tốt ở đây, bao gồm cả Bodger. Ông nhớ đoạn điệp khúc chứ. "For thee immense rejoicing—immenso giubilo—immenso giubilo." [Với trống obbligato] Rum tum ti tum tum, tum tum ti ta—
BARBARA. Dolly: anh đang làm tan nát trái tim em.
CUSINS. Trái tim tan nát ở đây thì có nghĩa lý gì chứ? Dionysos Undershaft đã giáng trần. Tôi bị chiếm hữu rồi.
BÀ BAINES. Đi thôi, Barbara: ta cần Thiếu tá thân yêu của ta để cầm cờ cùng ta.
JENNY. Vâng, vâng, Thiếu tá yêu quý.
CUSINS [giật chiếc tambourine khỏi tay Jenny và lặng lẽ đưa nó cho Barbara].
BARBARA [tiến lên một chút khi cô đẩy đề nghị đi với một cái rùng mình, trong khi Cusins thản nhiên tung chiếc tambourine lại cho Jenny và đi về phía cổng] Em không đi được.
JENNY. Không đi sao!
BÀ BAINES [với đôi mắt ngấn lệ] Barbara: con nghĩ mẹ sai khi nhận số tiền đó sao?
BARBARA [bốc đồng đi đến chỗ bà và hôn bà] Không, không: Chúa phù hộ bà, mẹ yêu, mẹ phải làm thế: mẹ đang cứu Đội quân mà. Đi đi; và chúc bà có một cuộc họp tuyệt vời!
JENNY. Nhưng cô không đi sao?
BARBARA. Không. [Cô bắt đầu tháo chiếc trâm bạc trên cổ áo mình].
BÀ BAINES. Barbara: con đang làm gì vậy?
JENNY. Tại sao cô tháo huy hiệu ra? Cô không thể rời bỏ chúng tôi được, Thiếu tá.
BARBARA [bình tĩnh] Bố: lại đây.
UNDERSHAFT [đi đến chỗ cô] Con yêu! [Thấy cô định ghim huy hiệu lên cổ áo mình, ông lùi lại phía mái hiên trong sự hoảng hốt].
BARBARA [đi theo ông] Đừng sợ. [Cô ghim huy hiệu lên và bước lùi về phía bàn, chỉ ông cho những người khác thấy] Này! Không đáng là bao cho 5000 bảng phải không?
BÀ BAINES. Barbara: nếu con không đi và cầu nguyện cùng chúng ta, hãy hứa với mẹ con sẽ cầu nguyện cho chúng ta.
BARBARA. Con không thể cầu nguyện bây giờ. Có lẽ con sẽ không bao giờ cầu nguyện nữa.
BÀ BAINES. Barbara!
JENNY. Thiếu tá!
BARBARA [gần như mê sảng] Con không chịu nổi nữa. Hành quân nhanh lên!
CUSINS [gọi đoàn diễu hành trên phố bên ngoài] Đi thôi. Chơi lên nào, ngoài kia! Immenso giubilo. [Anh bắt nhịp với cái trống của mình; và ban nhạc nổi lên bản hành khúc, nhanh chóng trở nên xa dần khi đoàn diễu hành di chuyển nhanh chóng đi xa].
BÀ BAINES. Mẹ phải đi thôi, con yêu. Con làm việc quá sức rồi: con sẽ ổn thôi vào ngày mai. Chúng ta sẽ không bao giờ mất con đâu. Nào Jenny: bước đều với lá cờ cũ nhé. Máu và Lửa! [Bà hành quân ra qua cổng với lá cờ của mình].
JENNY. Vinh hiển thay Hallelujah! [vung chiếc tambourine và hành quân].
UNDERSHAFT [với Cusins, khi ông hành quân ra qua anh, nới lỏng thanh trượt của kèn trombone] "Những đồng tiền và con gái của ta"!
CUSINS [đi theo ông ra ngoài] Tiền bạc và thuốc súng!
BARBARA. Say xỉn và Giết chóc! Chúa ơi: tại sao Ngài lìa bỏ con?
Cô gục xuống băng ghế với khuôn mặt vùi trong đôi tay. Tiếng hành khúc xa dần vào sự im lặng. Bill Walker lẻn đến chỗ cô.
BILL [mỉa mai] Cái giá của Sự cứu rỗi giờ là bao nhiêu?
SHIRLEY. Đừng đánh nó khi nó đang gục ngã.
BILL. Nó đánh tao khi tao đang gục ngã mà. Sao tao không lấy lại chút gì nhỉ?
BARBARA [ngẩng đầu lên] Tôi không lấy tiền của anh, Bill ạ. [Cô băng qua sân đến cổng và quay lưng lại với hai người đàn ông để giấu khuôn mặt mình khỏi họ].
BILL [chế giễu theo sau cô] Ờ, chắc không đủ cho cô rồi.
RUMMY [hét vào hắn từ gác mái] Mày nói dối, đồ khốn kiếp bẩn thỉu! Snobby Price đã cuỗm nó khỏi cái trống lúc hắn lấy chiếc mũ của hắn đấy. Tao ở trên này suốt và đã thấy hắn làm thế.
BILL. Cái gì! Ăn cắp tiền của tao! Sao mày không gọi kẻ trộm khi thấy hắn, đồ già khốn khổ kia?
RUMMY. Để trả đũa mày vì tội tát tao vào mặt đấy. Nó tốn của mày một bảng đấy, thằng khốn ạ. [Dâng lên một bài ca chiến thắng hèn mọn] Tao thắng mày rồi. Tao huề với mày. Tao đã lấy lại được từ mày rồi. [Bill chộp lấy cái ca của Shirley và ném mạnh về phía bà. Bà đóng cửa gác mái và biến mất. Cái ca đập vào cửa và vỡ tan thành mảnh].
BILL [bắt đầu cười khúc khích] Nói cho tao biết, lão già, lúc mấy giờ sáng nay là lúc thằng mà chúng gọi là Snobby Price được cứu rỗi vậy?
BARBARA [quay lại nhìn hắn điềm tĩnh hơn, và với sự ngọt ngào không bị hư hại] Khoảng mười hai giờ rưỡi, Bill ạ. Và hắn cuỗm một bảng của anh lúc một giờ bốn mươi lăm. Tôi biết. Chà, anh không thể để mất nó được đâu. Tôi sẽ gửi lại cho anh.
BILL [giọng và ngữ điệu đột nhiên cải thiện] Nếu tao chết đói vì nó thì cũng không cần. Tao không phải là loại để mua đâu.
SHIRLEY. Thế à? Mày sẽ bán chính mình cho quỷ dữ vì một vại bia; chỉ là không có con quỷ nào làm cái đề nghị đó thôi.
BILL [không biết xấu hổ] Đúng là thế, người anh em, và thường xuyên như vậy, rất vui vẻ. Nhưng cô ta không thể mua tao được. [Tiến lại gần Barbara] Cô muốn linh hồn của tao, phải không? Chà, cô không có được nó đâu.
BARBARA. Tôi gần như đã có được nó, Bill ạ. Nhưng chúng tôi đã bán lại nó cho anh với giá mười ngàn bảng.
SHIRLEY. Và đắt quá cho số tiền đó!
BARBARA. Không, Peter ạ: nó có giá trị hơn tiền bạc nhiều.
BILL [không thể cứu rỗi] Vô ích thôi: cô không thể lừa được tao đâu. Tao không tin vào nó; và hôm nay tao đã thấy rằng tao đúng. [Đang đi] Tạm biệt nhé, lão già ăn mày! Ta, ta, Thiếu tá Cháu gái Bá tước! [Quay lại ở cổng] Cái giá của Sự cứu rỗi giờ là bao nhiêu? Snobby Price! Ha! ha!
BARBARA [đưa tay ra] Tạm biệt, Bill.
BILL [bị bất ngờ, nửa định rút mũ ra rồi lại đội vào một cách thách thức] Cút đi. [Barbara buông tay xuống, nản lòng. Hắn có một thoáng hối hận]. Nhưng mà thôi cũng được, cô biết đấy. Không có gì cá nhân cả. Không thù hằn gì. Tạm biệt, Judy. [Hắn bỏ đi].
BARBARA. Không thù hằn. Tạm biệt, Bill.
SHIRLEY [lắc đầu] Cô quan tâm đến hắn quá mức đấy, cô gái, trong sự ngây thơ của mình.
BARBARA [đi đến chỗ ông] Peter: giờ con cũng giống như ông thôi. Trắng tay, và mất việc rồi.
SHIRLEY. Cô còn trẻ và có hy vọng. Đó là hai thứ tốt hơn tôi đấy. Đó là hy vọng cho cô.
BARBARA. Con sẽ tìm cho ông một công việc, Peter, tuổi trẻ sẽ phải là đủ với con. [Cô đếm tiền của mình]. Con chỉ còn vừa đủ cho hai tách trà tại Lockharts, một chỗ ngủ tại Rowton cho ông, và tiền xe điện cùng xe buýt về nhà thôi. [Ông cau mày và đứng dậy với niềm tự hào bị xúc phạm. Cô khoác tay ông]. Đừng kiêu hãnh thế, Peter: bạn bè chia sẻ với nhau mà. Và hứa với con là ông sẽ nói chuyện với con và đừng để con khóc nhé. [Cô dắt ông về phía cổng].
SHIRLEY. Chà, tôi không quen nói chuyện với hạng như cô—
BARBARA [khẩn khoản] Vâng, vâng: ông phải nói chuyện với con. Kể cho con nghe về những cuốn sách của Tom Paine và những bài giảng của Bradlaugh đi. Đi thôi.
SHIRLEY. À, nếu cô chỉ chịu đọc Tom Paine với tinh thần đúng đắn, cô gái ạ! [Họ đi ra qua cổng cùng nhau].