Đọc Vị Đối Thủ - Bí Mật Tư Duy Tỷ Phú

Lượt đọc: 114 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương V
Giá Trị Gia Tăng

❊ ❊ ❊

Không có gì hữu ích bằng nước, nhưng nó hầu như chẳng thể dùng để mua được gì, và gần như thứ gì cũng có thể dùng để mua nó. Ngược lại, kim cương có rất ít giá trị sử dụng, nhưng để đổi được nó thì phải có một số lượng rất lớn các hàng hóa khác

- Adam Smith, Của cải của các dân tộc (1776) -

Hai trăm năm trước, Adam Smith đã trình bày một nghịch lý liên quan đến nước và kim cương: “Nước là thứ thiết yếu của cuộc sống, trong khi kim cương thì không. Mặc dù vậy, nước chủ yếu gần như là cho không, trong khi kim cương thì, trời ạ, chắc chắn là còn lâu mới như vậy”.

Giá như Adam Smith sống ở thập kỷ 90 của thế kỷ XX, có lẽ ông sẽ còn so sánh vô tuyến và xe hơi với các trò chơi điện tử trên video nữa. Vô tuyến và xe hơi cũng giống như nước, gần như đã

Image 8

trở thành không thể thiếu trong cuộc sống hiện nay của chúng ta. Trong khi các trò chơi video là Kim cương hiện đại. Chúng đã trở thành những thứ không thể thiếu của trẻ nhỏ, nhưng chỉ có vậy thôi. Vậy thì bạn thích kinh doanh trong lĩnh vực nào hơn: đồ điện tử gia dụng, xe hơi, hay trò chơi điện tử trên video?

Hãy so sánh ba công ty nổi tiếng của Nhật Bản, mỗi công ty hoạt động trong một lĩnh vực kể trên, đó là Sony, Nissan và Nintendo. Sony sản xuất ti-vi, Nissan sản xuất xe hơi, còn Nintendo làm ra những trò chơi video, đặc biệt là trò Mario.

Trong thời gian từ tháng 7 năm 1990 đến tháng 6 năm 1991, giá trị trung bình trên thị trường của ba công ty này như sau: Đúng là ít nhất cũng có một số thời điểm mà giá trị của Nintendo cao hơn cả Sony và Nissan. Nintendo đã làm như thế nào? Làm sao Nintendo có thể mon men lại gần Sony và Nissan chứ chưa nói đến làm thế nào để vượt lên cả các hãng đó? Câu trả lời nằm ở khái niệm giá trị gia tăng.

Trò chơi trên video (còn gọi là trò chơi điện tử) bắt đầu xuất hiện từ năm 1972 cùng với sự thành lập của tập đoàn Atari.

Mặc dù Atari là tập đoàn của Mỹ nhưng lại lấy tên theo tiếng Nhật của một trò chơi Nhật Bản là Go. Ý nghĩa của nó cũng giống như chiếu tướng trong chơi cờ – đó là lời tuyên bố rằng lãnh thổ của đối thủ đang bị tấn công. Đúng như lời cảnh báo, Atari đã chiếm lĩnh thị trường với trò chơi bóng bàn trên video có tên là Pong.

Thành công của Atari là rất ấn tượng nhưng ngắn ngủi. Chỉ trong 10 năm, thị trường trò chơi điện tử gia đình của Mỹ đã tăng trưởng từ con số 0 lên 3 tỷ USD tổng giá trị bán lẻ. Nhưng thị trường khi đó tràn ngập các phần mềm chất lượng kém đã dẫn đến sự chết yểu của nó. Năm 1985, doanh thu giảm xuống chỉ còn dưới 100 triệu USD và trò chơi điện tử tại gia đã bị giải tán như một thứ mốt hết thời. Atari đã bị thiệt hại ở mức độ đúng bằng với những gì tập đoàn này nhận được khi đang phát triển. Và nó đã bị xóa sổ.

Chính vì vậy mà không ai để ý đến Nintendo khi hãng này bước lên vũ đài. Nintendo là công ty Nhật Bản có tuổi đời một thế kỷ và đã mở rộng hoạt động của mình từ sản xuất các quân bài lá sang sản xuất đồ chơi và cuối cùng là các trò chơi điện tử trên máy chơi công cộng. Nintendo không hề có tiếng tăm gì bên ngoài nước Nhật. Nhưng chẳng mấy chốc điều này đã thay đổi.

Sức mạnh của Nintendo Nếu dịch thoáng, từ Nintendo có nghĩa là “Làm việc vất vả nhưng cuối cùng thì cũng nằm trong tay Chúa.” Thực tế là từ khi chuyển sang sản xuất trò chơi điện tử gia đình, Nintendo đã luôn thận trọng. Tất cả những gì họ làm đều đúng. Họ đã dựng lên một chu trình hoàn hảo.

Trước hết, phần cứng đã là một món hời lớn. Nintendo đã tìm ra cách làm sống lại cảm giác của các trò chơi trên máy chơi công cộng trong những chiếc máy điện tử gia đình giá rẻ. Kết quả là sự ra đời một hệ thống trò chơi điện tử mới có tên gọi Famicom (có nghĩa là Máy tính gia đình). Nintendo tung Famicom ra thị trường ở Nhật Bản năm 1983 và đưa chiếc máy khi đó đã được đặt lại tên là Hệ thống giải trí Nintendo sang Mỹ năm 1986.

Sự thật là Famicom không phải là một chiếc máy tính thực thụ.

Tất cả mọi thứ trong đó đều chỉ dùng vào mục đích duy nhất là chơi trò chơi. Để giảm chi phí, Nintendo đã chủ ý dùng lại các chip điện tử cũ – một bộ vi xử lý vẻn vẹn 8 bit sản xuất từ những năm 1970. Các máy tính cá nhân khi đó như IBM AT hay Machintosh của Apple được bán với giá từ 2.500 USD đến 4.000

USD. Chiếc máy của Nintendo chỉ có giá 24.000 yên, tương đương 100 USD. Giá của Famicom đã hạn chế tối đa cạnh tranh và mức giá này thấp đến nỗi nhiều người tưởng rằng nó còn thấp hơn cả chi phí.

Cùng với món hời trong phần cứng, Nintendo còn có những trò chơi hết sức tuyệt vời. Điều này không phải tình cờ. Nintendo đã sử dụng kinh nghiệm của mình trong các trò chơi trên máy công cộng để tăng độ hấp dẫn trong trò chơi điện tử gia đình lên một bậc mới. Nhà thiết kế của họ, Sigeru Miyamoto là một kỹ sư thiên tài, người đã sáng chế ra những trò chơi như Dunkey Kong, Super Mario Bros và Truyền thuyết Zelda.

Với giá rẻ và nhiều trò hấp dẫn, người tiêu dùng bắt đầu mua máy và trò chơi của Nintendo với số lượng rất lớn. Lúc này, ngành trò chơi điện tử gia đình cũng đã bắt đầu quay trở lại.

Vòng tròn hoàn hảo Một khi doanh số bán hàng đã tăng mạnh, Nintendo không cần phải nhúng tay vào mọi thứ. Các công ty phần mềm xếp hàng dài để xin viết phần mềm trò chơi cho hệ thống của Nintendo, họ không thể tự làm điều đó nếu không được phép của hãng. Lo ngại về sự đổ vỡ của ngành công nghiệp trước đó, Nintendo đã đưa vào phần cứng của mình một vi mạch bảo mật để bảo đảm rằng chỉ có những băng đĩa được Nintendo chấp thuận mới có thể chạy trên hệ thống này. Ý định ở đây là ngăn cản việc sao chép tràn lan đã dẫn đến sự diệt vong trước đây của ngành này.

Các công ty phần mềm chỉ có thể viết chương trình cho hệ thống của Nintendo nếu hãng này cho phép. Kết quả: Nintendo giành được sự kiểm soát tuyệt đối.

Các chương trình phần mềm được Nintendo cấp phép phải tuân thủ một số điều kiện. Mỗi giấy phép bị hạn chế chỉ được đưa ra năm sản phẩm một năm. Bằng cách này, những người phát triển phần mềm phải chú trọng hơn vào chất lượng so với số lượng. Tất cả các trò chơi đều phải thỏa mãn một bộ tiêu chuẩn, trong đó có cả việc cấm những hình ảnh mang tính bạo lực, kích động tình dục quá mức. Nintendo bao toàn bộ việc sản xuất các trò chơi đã được cấp phép. Hãng đã thu được một khoản lợi nhuận lớn bằng việc thu phí các công ty phần mềm được cấp phép trên mỗi băng trò chơi được in ra. Hơn cả, đó là một điều khoản về độc quyền trong đó cấm những người được cấp phép được sử dụng cùng một tên gọi cho những trò chơi điện tử trên những hệ thống khác trong vòng hai năm. Kết quả là một vòng tròn hoàn hảo. Phần cứng giá rẻ và những trò chơi được yêu thích của Nintendo đã bắt đầu vòng tròn đó. Bởi người tiêu dùng ngày càng mua nhiều phần cứng hơn, Nintendo đã có khả năng giảm bớt chi phí của mình. Với số lượng máy bán ra ngày tăng, Nintendo đã thu hút được nhiều hơn những người viết phần mềm cho trò chơi từ bên ngoài.

Điều này đã tạo ra một vòng tròn kín với những trò chơi ngày càng nhiều và hay hơn. Người tiêu dùng sẽ càng mua nhiều máy hơn của Nintendo, điều này tạo nền tảng cho sự phát triển của hệ thống với một chi phí còn thấp hơn nữa, nhiều trò chơi hơn nữa. Với nhiều trò chơi hơn, phần cứng Nintendo sẽ lại trở nên có giá trị hơn, dẫn đến doanh số lại tiếp tục tăng lên. Tất cả những cái đó được gọi là Hội chứng Nintendo.

Thậm chí ngay cả khi nhu cầu đang tăng lên, Nintendo vẫn rất thận trọng với sự bão hòa của thị trường. Hãng kiểm soát chặt chẽ số lượng bản sao trò chơi được sản xuất và loại bỏ những trò chơi của mình ra khỏi thị trường ngay khi cảm thấy người ta không còn hứng thú với nó nữa. Trên một nửa danh mục trò chơi của Nintendo là không hoạt động. Đôi khi xảy ra những đợt khan hiếm nghiêm trọng, nhất là vào năm 1988, khi các cửa hàng bán lẻ đặt hàng 110 triệu băng trò chơi và có lẽ khoảng 45 triệu đã có thể bán ngay được. Tuy nhiên, lượng cung chỉ có 33 triệu mà thôi. Sự khan hiếm trở nên đặc biệt nghiêm trọng vào thời điểm trước mùa lễ Giáng sinh.

Mặc dù có vẻ nghịch lý, nhưng sự khan hiếm có thể đã giúp tạo ra mức cầu tiêu dùng còn lớn hơn nữa. Ít nhất có ba tác động có thể kể đến:

Thứ nhất, sự khan hiếm khiến cho các băng trò chơi điện tử có vẻ như được yêu thích hơn trong mắt người tiêu dùng. Nhờ vậy, nó đã làm tăng nhu cầu đối với chúng. Các nhà hàng thức thời cũng dùng chơi trò này để lôi kéo khách hàng. Chẳng hạn dòng người đứng xếp hàng dài bên ngoài cửa hàng K-Paul ở New Orleans gây được sự chú ý và khiến dòng người đó càng về sau càng dài mãi ra. Vì sao người ta không tăng giá và giảm bớt số người xếp hàng? Bởi vì điều này có thể làm giảm ấn tượng về sản phẩm và cầu có thể sẽ mất đi một cách đáng kể.

Thứ hai, sự khan hiếm tạo ra những hàng tít trên phương tiện thông tin đại chúng mà việc đáp ứng đủ nhu cầu không làm được. Chẳng hạn bạn có hình dung đầu đề bài báo là “Tin nổi bật tối nay: Nintendo đã bán băng trò chơi cho tất cả những ai muốn có.” Chúng tôi thì không nghĩ như vậy. Sự khan hiếm tạo ra sự nổi tiếng không mất tiền cho Nintendo, hãng vốn có tiếng là bủn xỉn trong quảng cáo (chỉ chi có 2% tổng doanh thu).

Thứ ba, sự khan hiếm như vậy giúp cho những cửa hàng bán lẻ có thể thanh toán nhanh hơn những trò chơi bán chậm của Nintendo. Bởi vì các phụ huynh thường chấp nhận mua trò chơi kém hấp dẫn hơn một chút khi trò chơi con họ muốn chơi đã bị bán hết. Tất nhiên đây chỉ là giải pháp tạm thời, chúng tôi gọi đó là tác dụng băng bó. Đứa trẻ chỉ có thể chơi trò chơi thay thế từ lễ Giáng sinh đến năm mới. Tuy nhiên, nó thường nhớ rất dai và phụ huynh của nó lại phải quay lại mua thứ trò chơi bị bán hết lần trước ngay khi đợt mới được nhập về. Kết quả là nhờ vậy Nintendo đã bán được hai sản phẩm.

Đây thực sự là tình huống có thể gọi là Càng ít càng nhiều.

Để tiếp tục thu hút sự quan tâm đối với các trò chơi, Nintendo đã xuất bản tờ nguyệt san để xếp hạng trò chơi, đưa ra những mẹo chơi và điểm trước các trò chơi mới sắp phát hành. Không có một câu quảng cáo nào trong đó. Nintendo đã bán tờ nguyệt san này với giá rất rẻ – chỉ đủ hòa vốn phát hành. Cho đến năm 1990, tạp chí Nintendo Power ước tính đã có đến 6 triệu độc giả và có số ấn bản phát hành lớn nhất trong số tất cả các tạp chí dành cho trẻ em ở Mỹ. Tờ tạp chí thực sự đã hỗ trợ cho các trò chơi của Nintendo.

Kết quả là, đến cuối những năm 1990, Nintendo đã biến các trò chơi điện tử gia đình thành một hoạt động kinh doanh toàn cầu có trị giá 5 tỷ USD. Hãng đã chiếm được một thị phần khó tin là trên 90% đối với các trò chơi điện tử 8 bit ở Mỹ và Nhật Bản. Cứ ba gia đình Mỹ hoặc Nhật Bản thì có một sở hữu máy chơi Nintendo. Gần ba phần tư các gia đình ở Mỹ có con ở độ tuổi thiếu niên đều chơi trò chơi điện tử. Các sản phẩm của Nintendo chiếm trên 20% thị trường đồ chơi nói chung ở Mỹ, chỉ riêng trò chơi Super Mario Bros đã bán ra đến 40 triệu bản.

Mario thậm chí còn nổi tiếng hơn cả chuột Mickey đối với trẻ em ở Mỹ.

Thách thức đặt ra là liệu ai có thể phá vỡ vòng tròn hoàn hảo của Nintendo? Không thể, một khi vòng tròn đã lăn. Đừng nhắc đến những lựa chọn thay thế khác như chương trình vô tuyến, sách hay thể thao. Đối với trẻ em, trò chơi điện tử luôn có một sức hấp dẫn không thể cưỡng lại. Cho nên, mối đe dọa với một công ty trò điện tử chỉ đến từ các công ty trò chơi điện tử khác.

Ở đây, như chúng ta luôn thấy, phần mềm chính là chìa khóa.

Vì sao người ta lại phải mua những trò chơi khác trong khi Nintendo có cả một thư viện khổng lồ các tên trò chơi của chính họ để tha hồ lựa chọn?

Có lẽ kẻ thách thức sẽ tìm cách mang trò chơi của Nintendo đặt vào các nền (các hệ thống máy chơi) riêng của mình rồi sau đó mới đưa ra thư viện riêng. Tuy nhiên, điều kiện về độc quyền đã giết chết ý định đó. Không một trò chơi nào có thể chơi trên hệ thống nền khác trong vòng hai năm, bởi cho đến lúc đó thường các trò chơi đã trở thành lạc hậu. Kẻ thách thức dĩ nhiên cũng có thể bắt đầu từ con số không. Trong khi mức lợi nhuận cao và sự khan hiếm hàng trên thị trường thông thường sẽ khuyến khích các đối thủ tham gia thị trường, thì vòng tròn hoàn hảo của Nintendo đã khiến những hy vọng cạnh tranh tiêu tan. Chỉ có một cách duy nhất để nhảy qua đầu Nintendo là đi cùng với công nghệ mới. Đó là điều mà Sega cuối cùng đã làm, như chúng ta sẽ thấy rõ hơn trong chương về Phạm vi.

Trò chơi sức mạnh Bởi vì Nintendo độc chiếm thị trường máy chơi video 8 bit, giá trị gia tăng của họ bằng toàn bộ chiếc bánh trò chơi điện tử gia đình. Không có mối đe dọa nào từ các đối thủ. Không một nhà sản xuất phần cứng nào, kể cả Atari cũng như bất kỳ ai khác, có được dù chỉ chút ít giá trị gia tăng ở đây.

Tuy nhiên, đã có những người chơi khác cũng đòi phần chiếc bánh cho mình. Hãy đi một vòng quanh Mạng giá trị vào thời điểm đó. Có kênh bán lẻ – các khách hàng gần gũi nhất của Nintendo – như các siêu thị bán lẻ Toys“R” U và Wal-Mart. Ngoài ra còn có những người bổ trợ cho Nintendo – các nhà viết phần mềm trò chơi bên ngoài như Acclaim và Electronic Arts. Và còn có cả các nhà cung cấp của Nintendo bao gồm các nhà máy sản xuất chip điện tử như Ricoh và Sharp và chủ nhân của các nhân vật hoạt hình và tranh hài hước như Disney (chuột Mickey) và Marvel (Người nhện) sử dụng trong các trò chơi của Nintendo.

Image 9

Chiến lược của Nintendo đã có tác động đến việc hạn chế giá trị gia tăng của mỗi người trong số những người chơi khác trong cả cuộc chơi này.

Hãy bắt đầu với các khách hàng của Nintendo. Nintendo đã chống lại quyền lực của người mua từ phía Toy” R” US và Wal-Mart như thế nào?

Thứ nhất, chính sách quản lý hàng tồn kho của Nintendo đã đóng vai trò then chốt ở đây. Các băng trò chơi thường xuyên trong tình trạng khan hiếm. Nintendo có thể mất một phần doanh thu, tuy nhiên tác động lớn hơn là một số công ty bán lẻ sẽ không có hàng bán. Vị thế của những công ty này cũng không khác gì các sinh viên trong ván bài của Barry trong trò chơi Quân bài. Nó giống như có 26 nhà bán lẻ – trên thực tế còn nhiều hơn thế – theo đuổi 23 quân bài đen của Nintendo. Cũng giống như các sinh viên của Barry, những nhà bán lẻ này có rất ít giá trị gia tăng. Ngay cả người khổng lồ Toy“R” US cũng ở thế yếu. Khi xảy ra hội chứng Nintendo, khách hàng đứng xếp hàng dài bên ngoài các cửa hàng khiến các nhà bán lẻ phải khẩn nài cung cấp thêm hàng. Với trò chơi thiếu cung, Nintendo đã đánh gục quyền lực của người mua.

Vũ đài tiếp theo của các cuộc thương lượng là các nhà sản xuất phần mềm. Điều gì đã diễn ra? Trước hết, tất nhiên là Nintendo cũng đang hoạt động ở trong lĩnh vực này và khá thành công.

Tiếp đó, chip bảo mật đã cho phép Nintendo thiết lập một chương trình cấp phép được quản lý hết sức chặt chẽ. Việc hạn chế chỉ năm tên trò chơi mới trong một năm đã giữ cho những người sản xuất phần mềm ở vị thế tương đối ngang nhau: Không người nào có thể trở nên quá mạnh. Do Nintendo cũng tự phát triển các trò chơi nên họ không bị phụ thuộc đáng kể vào bất kỳ một nhà sản xuất phần mềm nào. Tác động tổng hợp là hạn chế gắt gao giá trị gia tăng của những người viết phần mềm được cấp phép.

Những nhà cung cấp của Nintendo có rất ít giá trị gia tăng. Các chip điện tử dùng trong máy chơi cũng chỉ là loại hàng hóa thông dụng. Về các nhân vật trò chơi thì Nintendo đã trúng độc đắc với việc phát triển nhân vật Mario. Sau khi Mario trở thành ngôi sao, giá trị gia tăng của các nhân vật khác như chuột Mickey, Người nhện đều giảm hẳn. Trên thực tế, Nintendo đã đảo ngược hoàn toàn tình thế và thậm chí đòi trả tiền bản quyền cho việc đưa nhân vật này của mình vào truyện tranh và phim hoạt hình, trên các hộp đựng ngũ cốc cũng như các trò chơi khác.

Tên của tờ nguyệt san – Nintendo Power – đã nói lên tất cả.

Chiến lược của Nintendo đã mang lại giá trị gia tăng cao cho chính bản thân hãng và ngược lại, giá trị gia tăng rất thấp cho tất cả những người chơi còn lại. Bằng cách này, Nintendo đã có thể chiếm được miếng bánh khổng lồ trong một chiếc bánh cỡ trung bình. Ngược lại, Sony và Nissan hoạt động trong các lĩnh vực cạnh tranh cao độ – mỗi công ty đều có rất nhiều đối thủ.

Đừng nhầm lẫn giá trị gia tăng của Sony với giá trị gia tăng lớn hơn rất nhiều của máy thu hình nói chung, hoặc giá trị gia tăng của Nissan với giá trị gia tăng của xe hơi. Bạn vẫn có thể xem vô tuyến mà không có Sony, và bạn vẫn có thể lái xe mà không cần đến Nissan. Đối với Nintendo, bởi vì họ chiếm vị trí độc quyền nên giá trị gia tăng của hãng chiếm gần hết giá trị gia tăng của các trò chơi điện tử trên video. Không có Nintendo, bạn không có trò chơi điện tử. Đó chính là chìa khóa giúp Nintendo có thể vượt qua Sony và Nisan về giá trị trên thị trường.

Thách thức chống độc quyền Trong bối cảnh quan hệ căng thẳng giữa Mỹ và Nhật Bản, một số người đã đặt câu hỏi với các hoạt động của Nintendo. Cuối năm 1989, vào đúng ngày kỷ niệm trận chiến Trân Châu Cảng, nghị sĩ Dennis Eckart (bang D-Ohio) – Chủ tịch Tiểu ban Chống Độc quyền trong Hạ nghị viện, đã tổ chức họp báo để yêu cầu Ban Tư pháp điều tra các khiếu nại về việc Nintendo đã ngăn cản cạnh tranh một cách không công bằng.

Bức thư của Eckart gửi Bộ Tư pháp đã liệt kê ra một vài điểm đáng quan tâm. Trước hết là việc sử dụng các chip bảo mật với dụng ý để ngăn cản cạnh tranh. Thứ hai là các thỏa thuận cấp phép cho những nhà sản xuất phần mềm, những người mà theo lời lẽ trong thư thì “trở nên hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào sự chấp thuận của Nintendo đối với các trò chơi của họ cũng như phân bổ hạn ngạch sản xuất.” Tiếp theo, bức thư tỏ ý nghi ngờ rằng sự khan hiếm hàng vào lễ Giáng sinh năm 1988

chẳng qua là kế để tăng giá và tăng nhu cầu tiêu dùng nhằm củng cố đòn bẩy thị trường của Nintendo. Cuối cùng, tiểu ban kết tội Nintendo đã lợi dụng quá mức sức mạnh quyền lực của mình trên thị trường bằng cách đe dọa các nhà bán lẻ, thậm chí cắt đứt hợp đồng với họ nếu như đối thủ của Nintendo có chỗ trong các siêu thị của họ. Eckart đã khẳng định rằng chính do các hành vi đó mà “Kết quả là chỉ có một trò chơi duy nhất trong thành phố.”

Nhận xét về vụ kiện chống độc quyền của chính phủ, Barron đã viết trên tờ Bussiness Weekly:

“Rất đông các luật sư chống độc quyền đã có thể làm được những việc có ích hơn nhiều kể cả chơi thử trò chơi Super Mario Brother 3 thay vì lôi vụ việc kiểu này ra tòa... Trong cuộc điều tra để tìm ra những kẻ lừa đảo... chúng tôi mong rằng họ sẽ thành công. Nhưng họ lại truy kích Nintendo và những doanh nghiệp thành công khác, với những thành công thực sự, những tiến bộ công nghệ thực sự và những phần thưởng thực sự.”

Một năm sau đó, chính phủ đã ngừng việc điều tra đối với Nintendo.

Lợi nhuận của độc quyền Luôn luôn để cho họ đòi hỏi nhiều hơn - Lời một vở hài kịch cổ -

Có được sự độc quyền nghĩa là gì? Là nếu không có bạn thì cũng không còn trò chơi. Vì vậy, giá trị gia tăng của bạn đúng bằng toàn bộ chiếc bánh – một điều đáng thèm muốn. Tuy nhiên, việc bạn có lợi đến mức nào không những phụ thuộc vào giá trị gia tăng của bạn mà còn của tất cả những người khác cũng muốn có phần trong chiếc bánh đó nữa. Đây chính là chỗ vai trò của sự thiếu hụt được thể hiện.

Trong trò chơi Quân bài, cả Adam và Barry đều có sự độc quyền. Cả hai đều giữ tất cả các quân bài đen, tuy nhiên Barry đã làm tốt hơn Adam rất nhiều. Bằng cách bỏ đi ba quân bài, Barry thực sự đã tạo ra sự thiếu hụt. Kết quả là giá trị gia tăng của các sinh viên trong ván bài của Barry ít hơn nhiều so với ván bài của Adam. Do vậy, trong khi Adam chia đều chiếc bánh với các sinh viên của mình thì Barry chiếm hẳn một phần lớn.

Chính đó cũng là lý do vì sao Nintendo lại thành công đến vậy: Trong khi độc quyền, bản thân nó đã là có lợi cho mình thì độc quyền cùng với sự thiếu hụt sẽ còn mang lại lợi ích gấp đôi như thế.

Câu chuyện của Nintendo cho thấy các tác động tiềm tàng của việc thiếu hàng hóa cung cấp cho khách hàng. Chiến lược này có một bản đối xứng bởi vì Mạng giá trị là đồng đều và cân xứng. Chiến lược đối xứng với thiếu cung sẽ là thiếu cầu đối với nguồn lực, một chiến lược cũng có sức mạnh tiềm tàng không kém gì chiến lược thiếu cung.

Liên đoàn bóng đá quốc gia (NFL) đã áp dụng cả hai chiến lược.

Trong chương Lý thuyết trò chơi, chúng ta đã thấy NFL hạn chế số lượng các đội bóng ra sao. Liên đoàn này đồng thời còn hạn chế về số lượng cầu thủ. Bằng cách giữ các đội bóng ở số lượng ít và hạn chế luôn cả quy mô mỗi đội, NFL đã bảo đảm rằng sẽ có nhiều cầu thủ muốn chơi bóng đá chuyên nghiệp hơn là số người có thể có cơ hội làm điều đó. Điều này làm giảm giá trị gia tăng của mỗi cầu thủ và khiến mức lương của họ cũng giảm.

Nếu như NFL nới lỏng cách hạn chế thì chất lượng các trận đấu có thể bị giảm xuống, nhưng lương của các cầu thủ sẽ tăng lên.

Kỷ nguyên của kim cương Hãy cùng quay trở lại điểm bắt đầu của chương này – nghịch lý về nước và kim cương của Adam Smith. Hai trăm năm trước, kim cương mới chỉ được tìm thấy dưới các lòng sông của Ấn Độ và trong các rừng rậm Brazil. Như vậy là lượng cung - cầu đã giải thích về giá tương đối giữa nước và kim cương. Nước luôn luôn dồi dào và do vậy nó rất rẻ. Trong khi đó kim cương hiếm hơn nhiều và vì thế cũng đắt hơn rất nhiều. Vậy thì phải chăng đây đã không còn là nghịch lý nữa? Chưa hẳn như vậy.

Điều khó hiểu chính là ở chỗ vì sao kim cương cho đến tận bây giờ vẫn đắt như vậy? Giá kim cương rất cao đã khiến nhiều người đổ đi tìm kiếm những nguồn kim cương mới. Vào những năm 1870, các mỏ kim cương lớn được phát hiện ra ở vùng Transvaal thuộc Nam Phi. Trữ lượng kim cương lớn cũng được tìm thấy ở Angola, Australia, Botswana, Namibia và nước cộng hòa Zaive. Vào những năm 1960, nước Nga đã tìm được cách khai thác một phần trữ lượng kim cương khổng lồ ở dưới những tầng đất bị đóng băng vĩnh cửu của vùng Siberi. Hiện nay đây là quốc gia sản xuất đá quý chất lượng cao hàng đầu thế giới. Trong khoảng thời gian từ năm 1950 đến 1985, tổng sản lượng kim cương trên toàn thế giới đã tăng từ 15 triệu đến 40 triệu cara mỗi năm. Tiếp đó, từ năm 1985 đến 1996, con số này đã tăng hơn gấp đôi, tới trên 100 triệu cara. Có thể nói ngày nay kim cương đã không còn là của hiếm.

Chúng ta đã nói đến một phía của đẳng thức – phía cung. Về phía cầu, nhu cầu đối với kim cương cũng đã trở nên ổn định hơn nhiều so với trước. Nó chủ yếu chịu ảnh hưởng từ các yếu tố về dân số, chẳng hạn như số người kết hôn hàng năm. Với lượng cung ngày càng tăng trong khi cầu vẫn tương đối ổn định, vì sao giá kim cương lại vẫn cao đến vậy? Có vẻ như nghịch lý nước - kim cương ngày càng tăng trong thời đại ngày nay so với thời của Adam Smith.

Chỉ có một lời giải thích – đó là DeBeers. Công ty Nam Phi này chiếm vị thế độc quyền trên thị trường kim cương thế giới. Gần như tất cả kim cương trên thế giới đều được bán qua hệ thống phân phối của DeBeers, được biết đến với tên gọi Trung tâm Tổ chức Bán sản phẩm. Thậm chí cả Nga cũng cam kết bán 95%

kim cương của mình qua DeBeers.

Còn nhiều điều đáng nói hơn nữa. DeBeers giữ nguồn cung.

Hãy nhớ lại trường hợp của Nintendo khi hãng này cố tình không đáp ứng đủ các đơn đặt hàng của các nhà bán lẻ vào năm 1988. Với DeBeers thì năm nào cũng vậy. Tập đoàn này chỉ tổ chức bán kim cương 10 lần mỗi năm – 10 lần ra mắt theo cách nói trong lĩnh vực này – và chỉ chọn ra 150 nhà buôn kim cương để mời tham gia. DeBeers tự quyết định mức cung cấp mà họ cho là phù hợp. Mỗi người được mời khi đó sẽ nhặt lấy những viên đá cuội trong một chiếc hộp đựng giày bình thường màu nâu. Chỉ có hoặc lấy hoặc bỏ về, và các đại lý kim cương thường đều nhặt lấy. Những đại lý nào mưu tính gây khó khăn cho DeBeers bằng cách tích trữ, đầu cơ, hay tham gia vào thị trường chui sẽ không bao giờ hy vọng được mời đến vào các lần ra mắt sau. Không bao giờ có chuyện thiếu những đại lý mong muốn có được một chỗ cho mình trong các buổi ra mắt đó.

Cùng với việc kiểm soát cung, DeBeers cũng quản lý cả cầu.

Người ta đánh giá kim cương rất cao bởi vì họ cho rằng chúng rất khan hiếm. Thực tế thì chúng không hiếm, nhưng điều đó không có ý nghĩa gì cả. Điều quan trọng là các cảm nhận cho rằng chúng hiếm. Cảm nhận về sự hiếm hoi đã khiến cho kim cương trở thành sự lựa chọn lý tưởng cho nhẫn cưới, dĩ nhiên là có một chút hỗ trợ thêm từ các chương trình quảng cáo dài hơi của DeBeers. Thực tế là nhẫn cưới bằng kim cương đã trở thành một truyền thống mới ở Nhật Bản. Năm 1967, chỉ có một trong số 20 cặp mới cưới trao nhẫn kim cương. Bây giờ điều này gần như là phổ biến ở nước này.

DeBeers còn sử dụng quảng cáo để nhào nặn trò chơi theo các cách khác nữa. Họ muốn những người mua kim cương sẽ giữ chúng mãi mãi. Điều này ngăn cản sự cạnh tranh từ thị trường thứ cấp. Để người ta không bán kim cương đi, DeBeers đã đưa ra một chiến dịch vận động có tiêu đề Kim cương vĩnh cửu. Để đối phó với việc nước Nga gia tăng xuất khẩu kim cương hạng trung bình, DeBeers đã tung ra Chiếc nhẫn vĩnh cửu để tặng trong các ngày lễ có gắn những hạt kim cương bậc trung đó.

Tuy nhiên, bất kể những nỗ lực của mình, DeBeers vẫn không thể giữ cho nhu cầu luôn luôn đi trước nguồn cung đang tăng lên nhanh chóng. Vì vậy, để duy trì tình trạng kim cương tiếp tục khan hiếm, DeBeer đã phải tích trữ ngày càng nhiều đá quý trong các kho của mình. Trong khi DeBeer đã bán ra một lượng kim cương với giá trị kỷ lục là 2,5 tỷ USD chỉ trong nửa đầu năm 1994 thì cho đến tháng 6 năm đó, tồn kho của tập đoàn này đã lên tới 4 tỷ USD, gấp đôi mức trước đó một thập kỷ.

Ngân khố nước Nga cũng tích trữ một lượng lớn kim cương, ước chừng trị giá ít nhất khoảng 4 tỷ USD nữa. Do sự mất ổn định về chính trị của Nga trong một giai đoạn, lượng kim cương trong kho này trở thành miếng mồi ngon và những viên đá quý đã bị tuồn ra thị trường một cách bất hợp pháp. Để đáp lại DeBeer đã phải cắt giảm lượng cung của mình hơn nữa chỉ để giữ cho giá không đổi. Đây không phải là lần đầu tiên trong lịch sử DeBeer phải đối mặt với một thách thức nghiêm trọng như vậy.

DeBeer và người Nga có cùng chung lợi ích trong việc kiểm soát nguồn cung. Mặc dù lần này họ có thể thành công nhưng chắc chắn sẽ ngày càng khó khăn hơn để duy trì sự khan hiếm của kim cương trong bối cảnh nguồn tài nguyên thiên nhiên được khai thác ngày càng nhiều hơn. Kim cương có thể là vĩnh cửu, nhưng nghịch lý Adam Smith đưa ra có thể đứng vững được bao lâu nữa?

Việc giải thích nghịch lý nước - kim cương hiện đại đã vượt ra ngoài giới hạn cung và cầu. Đó là câu chuyện về một người chủ sở hữu nguồn cung và có khả năng kiểm soát. Để thấy được tầm quan trọng của quyền sở hữu và khả năng kiểm soát, hãy hình dung ra một lúc nào đó tất cả nước trên thế giới này đều được sở hữu và kiểm soát bởi một người, một DeBeers - nước. Bên cạnh nó khi đó, DeBeers - kim cương sẽ không khác gì một giọt nước trong biển cả.

Hạn chế cung?

Chúng ta hãy áp dụng bài học của Nintendo, NFL và DeBeers vào một tình huống kinh doanh khá quen thuộc. Bạn phải đối mặt với nhu cầu ngày càng tăng lên đối với sản phẩm của bạn.

Rõ ràng là phải cần thêm năng lực để sản xuất, nhưng thêm bao nhiêu là vừa? Các cuốn sách giáo khoa về khoa học quản lý đóng khung vấn đề này như một vấn đề về sự cân bằng: không mở rộng, bạn sẽ có thể mất doanh thu; mở rộng quá, bạn sẽ phải trả tiền cho phần năng lực sản xuất không dùng đến. Việc mở rộng một cách tối ưu sẽ giảm thiểu các chi phí của hai sai lầm này.

Các phân tích về mở rộng năng lực sản xuất trong các sách giáo trình giả định rằng lợi nhuận từ doanh thu là không đổi, bất kể có sự thiếu hụt hay dư thừa. Đây là một giả định tồi. Có một sự mất cân đối lớn giữa hai tình huống. Thiếu năng lực sản xuất, mỗi khách hàng sẽ chỉ có rất ít giá trị gia tăng. Thừa năng lực, mỗi khách hàng sẽ trở nên mạnh không kém gì bạn. Lợi nhuận của bạn sẽ lớn hơn nếu như có sự thiếu hụt thay vì dư thừa.

Một lần nữa đó lại là trò chơi Quân bài. Chỉ cần một thay đổi nhỏ, lên hay xuống, trong số các quân bài đen là sẽ gây ra một chênh lệch lớn trong số tiền mà Barry mặc cả với các sinh viên.

Suy nghĩ trên quan điểm giá trị gia tăng gợi ý một sự cân bằng thiên về ít hơn thay vì nhiều hơn. Thà rằng bạn có thể sai lầm nếu thêm quá ít năng lực sản xuất. Năng lực dư thừa mang theo một chi phí rất lớn – theo nghĩa đánh mất sức mạnh trong thương lượng – điều thường hay bị bỏ qua.

Sự mất cân đối đáng ngạc nhiên giữa thiếu hụt và dư thừa giúp giải thích những chu kỳ lặp đi lặp lại trong các ngành công nghiệp từ chế biến giấy đến hóa chất, khách sạn, sản xuất vi mạch, bất động sản và bảo hiểm rủi ro. Một người mở rộng sản xuất và bất chợt lợi nhuận của tất cả mọi người đều đồng loạt sụt giảm. Chỉ cần thừa một chút năng lực sản xuất có thể kéo lợi nhuận xuống đáng kể. Sự sụt giảm lợi nhuận dẫn đến tình trạng tạm ngừng mở rộng sản xuất. Đồng thời, nhu cầu vẫn tiếp tục tăng lên, khiến cho dần dần năng lực sản xuất lại trở thành không đủ. Thế mạnh quay trở lại với các nhà sản xuất và họ lại bắt đầu có lãi. Một ai đó cảm thấy lạc quan và lại mở rộng quá mức cần thiết, và ngay khi chỉ quá thêm một chút ít thôi là chu kỳ trên lại bắt đầu lặp lại.

Cho đến nay, thông điệp là: Hãy thận trọng với thừa cung. Tuy nhiên, cũng không nên thận trọng quá mức. Có một số chi phí ngầm của việc thiếu cung mà bạn phải tính đến trong đẳng thức của mình. Bởi vì việc mất doanh thu hôm nay có thể dẫn đến mất quan hệ và mất cả nguồn doanh thu trong tương lai nữa. Sự thiếu hụt có thể gây ra những động cơ không tốt. Khách hàng không mua được sản phẩm họ muốn chắc chắn sẽ không hài lòng và những người mua được cũng sẽ bực mình vì phải trả giá cao. Dĩ nhiên tác động tăng uy tín của sản phẩm có thể bù đắp phần nào cho tác động tiêu cực nói trên như trường hợp của Nintendo và các viên kim cương, nhưng không nên cho rằng tác động này là đương nhiên.

Nói một cách ngắn gọn, việc hạn chế cung tạo ra một lỗ hổng trên thị trường và làm khách hàng bất bình. Đó còn là lời mời để những kẻ khác bước vào. Thậm chí ngay cả các khách hàng bạn đang bán cho họ cũng sẵn sàng đổi đối tác và cho bạn một bài học. Đó là lý do vì sao trong dài hạn, bạn nên chơi ván bài của Adam chứ không phải của Barry. Bạn hy sinh một phần lợi nhuận ngày hôm nay, nhưng sẽ duy trì được cuộc chơi.

Hạn chế cung Lý lẽ xây 1. Giúp bạn giành được miếng bánh to hơn 2. Có thể làm tăng giá trị của bạn 3. Có thể quảng cáo không mất tiền cho bạn 4. Có thể khiến khách hàng buộc phải mua những mặt hàng bán chậm khác của bạn cho đến khi mặt hàng khan hiếm có thể trở lại Lý lẽ chống 1. Làm nhỏ chiếc bánh lại, giảm doanh thu hiện tại của bạn 2. Có thể làm bạn mất các quan hệ và ảnh hưởng tiêu cực đến doanh thu trong tương lai 3. Tạo ra những động cơ không tốt 4. Để hổng thị trường, khuyến khích người ngoài nhảy vào cuộc Chúng ta vẫn giả định rằng bạn có một giá trị gia tăng nào đó.

Trọng tâm nghiên cứu ở đây là làm thế nào để hạn chế giá trị gia tăng của những người chơi khác trong trò chơi. Tất nhiên bạn không thể cho rằng việc bạn có giá trị gia tăng là đương nhiên. Phần tiếp sau đây sẽ xem xét các cách để tạo ra giá trị gia tăng.

Giá trị gia tăng trong một thế giới cạnh tranh Trong một thế giới cạnh tranh, bạn phải làm việc cật lực để có được giá trị gia tăng. Làm việc cật lực là điều cơ bản trong kinh doanh. Bạn tìm cách làm thế nào có được những sản phẩm tốt hơn, và bạn xem xét xem làm thế nào sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả hơn. Bạn lắng nghe khách hàng của mình để học cách làm cho sản phẩm của bạn hấp dẫn hơn đối với họ. Bạn thảo luận với các nhà cung cấp để phát hiện ra những cách điều hành doanh nghiệp hiệu quả hơn không những cho bạn mà cho cả họ nữa. Bạn đứng vào vị trí của khách hàng và nhà cung cấp để hiểu được những gì họ đang kỳ vọng.

Tuy nhiên, cuộc đời không đơn giản như vậy. Bạn cải tiến sản phẩm và chi phí của bạn sẽ tăng lên. Ngược lại, nếu bạn giảm chi phí, bạn sẽ làm ảnh hưởng đến sản phẩm của mình. Có một sự đánh đổi giữa chi phí và chất lượng. Bạn có thể đạt được mức chi phí thấp, hoặc sản phẩm chất lượng cao, nhưng không thể là cả hai thứ đó.

Sự đánh đổi Một cách để cải thiện được giá trị gia tăng là thực hiện việc đánh đổi một cách thông minh. Bí quyết ở đây là làm sao để chi ra thêm chỉ 1 USD nhưng khiến khách hàng đánh giá chất lượng được cải tiến nhờ đó là 2 USD. Khi đó bạn có thể tăng giá thêm 1,5 USD và cả hai người – bạn và khách hàng – sẽ cùng thắng. Ngược lại, làm thế nào để bạn tiết kiệm được 2 USD mà khách hàng lại nghĩ rằng giá trị sản phẩm của bạn chỉ bớt đi 1

USD so với trước. Bằng cách này, bạn có thể giảm giá 1,5 USD và lại một lần nữa tạo ra tình huống cùng thắng. Trong cả hai trường hợp, bạn đã tạo ra thêm 1 USD giá trị gia tăng và chia đôi nó cùng với khách hàng của bạn.

Để tìm ra sự đánh đổi này, bạn lại phải rời khỏi doanh nghiệp của mình như mọi khi. Bạn cần phải thách thức những giả thiết cũ về cách thức bạn đang hoạt động kinh doanh hay như trong trường hợp của TWA dưới đây thì là những giả thiết cũ và rất không dễ chịu.

Bay tiện nghi và Cozzi 5

5 Tác giả chơi chữ vì Cozzi là tên nhân vật chính của câu chuyện, đồng thời phát âm gần giống với cozy tiếng Anh có nghĩa là sự tiện lợi.

Năm 1993, TWA bị buộc phải cải tổ. Hãng hàng không này đang trong tình trạng có thể so sánh với sự bổ nhào của máy bay. Khách hàng từ bỏ hãng. TWA đứng ở dưới cùng trong bảng xếp hạng tiêu dùng bởi mức lợi nhuận rất đáng lo ngại. Tinh thần của nhân viên gần như không có. Và hãng chỉ còn vẻn vẹn 10 triệu USD tiền mặt trong két.

Bob Cozzi, Phó Tổng giám đốc phụ trách marketing đã nhìn thấy lối thoát. Ông đề nghị bỏ bớt từ 10 đến 40 ghế trên mỗi chiếc máy bay và dãn các hàng ghế còn lại cho khách hàng có thể duỗi chân một cách thoải mái hơn. Theo Cozzi: “Chúng tôi sẽ mạo hiểm chi 1 triệu USD trong két để bỏ bớt các ghế, còn 9

triệu còn lại là để xúc tiến việc đó.” Đó là một ván chơi Được ăn cả ngã về không.

Cozzi đã xúc tiến quảng cáo về các chỗ ngồi thuận tiện, được gọi là Hạng ghế Tiện nghi với dòng thông điệp WA - đường bay thoải mái nhất. Các ghế Hạng Tiện nghi cho phép duỗi chân thêm 3 inch nữa, một sự tăng đáng kể so với khoảng cách tiêu chuẩn giữa các hàng ghế là từ 30 đến 32 inch. Trong khi tất cả các hãng hàng không khác chỉ để khoảng cách duỗi chân lớn hơn cho các ghế hạng nhất và hạng doanh nhân, duy nhất TWA tăng khoảng cách duỗi chân cho các hàng ghế hành khách hạng thường. Mặc dù vậy vẫn còn nhiều người tỏ ra hoài nghi. Những người quan sát thiếu thiện cảm và độc địa còn so sánh sáng kiến này với việc sắp xếp lại những chiếc ghế đẩu trên con tàu Titanic.

Sự hoài nghi này thực ra đã không có cơ sở. Sự hài lòng của khách hàng tăng lên và tinh thần của nhân viên cũng vậy. Chỉ trong vòng 6 tháng, TWA đã vươn lên từ vị trí cuối cùng lên vị trí hàng đầu, tất cả chỉ nhờ việc kéo dài khoảng cách duỗi chân giữa các ghế ngồi. TWA đã từng bị xếp hạng dưới trung bình trong sáu tiêu chí (trên tổng cộng bảy tiêu chí đánh giá) , đó là Đúng giờ, Nội thất máy bay, Tiện nghi trên chuyến bay, Thời gian biểu, Thái độ phục vụ, Thủ tục tại cổng vào và Dịch vụ sau bay. Tuy nhiên, thành tích của hãng trong tiêu chí cuối cùng –

tiêu chí về sự thoải mái khi ngồi trên máy bay thì vượt trội hẳn so với các hãng hàng không khác. Công ty nghiên cứu thị trường J. D. Power đã đưa TWA lên vị trí là hãng vận tải hàng đầu cho các chuyến bay nội địa và hàng thứ hai cho các chuyến bay ngắn.

Tất cả những cái đó đã giúp lấp đầy chỗ trên các máy bay của TWA. Cozzi tính toán rằng mỗi chỗ hạng kinh tế (hạng thường) trên máy bay bây giờ đáng giá 80 triệu USD mỗi năm. Quan trọng không kém là ngày càng có nhiều khách hàng bay trên các chuyến bay của TWA. Nếu công ty không cho phép nhân viên của mình đi hạng doanh nhân thì hạng tiện nghi của TWA là sự lựa chọn tốt nhất tiếp sau đó. Đến cuối năm 1993, lợi nhuận thu về trung bình trên mỗi ghế của TWA đã tăng 30% –

gấp đôi con số của toàn ngành.

Hạng ghế Tiện nghi là một cách khôn ngoan và có hiệu quả về mặt chi phí đối với TWA để tăng chất lượng dịch vụ của mình.

Chi phí thực tế của việc bỏ đi một số ghế là phần doanh thu bị mất từ các hành khách có thể mua các chỗ đó. Nhưng nếu máy bay không kín chỗ thì chi phí bỏ bớt một vài chỗ ngồi là rất nhỏ trong khi có thể tạo ra sự thoải mái lớn cho khách hàng.

Trong tình huống này TWA đã thắng và khách hàng của họ cũng thắng. Với chất lượng dịch vụ tốt hơn, TWA đã đứng trên các đối thủ cạnh tranh. Liệu điều này có nghĩa là các hãng hàng không khác sẽ bị lỗ hay không? Không nhất thiết. Nếu ở khía cạnh TWA đã lôi kéo được hành khách từ các hãng khác sang phía mình thì đúng, tuy nhiên ở đây còn có một yếu tố cùng thắng khác. TWA không có ý định bắt đầu một cuộc cạnh tranh về giá. Với số ghế ngồi ít hơn và số ghế trống cũng ít hơn, chẳng có gì khiến TWA phải giảm giá. Trên thực tế, bởi vì khách hàng sẵn sàng trả tiền nhiều hơn để có được dịch vụ tốt hơn của TWA, hãng này thậm chí còn có cơ hội để tăng giá. Các hãng hàng không khác được lợi vì TWA giờ đây không còn bị áp lực để cạnh tranh bằng giá nữa.

Điều gì sẽ xảy ra nếu các hãng khác cũng bắt chước áp dụng chiến lược này? Liệu điều đó có làm vô hiệu hóa những nỗ lực của TWA hay không? Không. Nếu các hãng khác đi theo TWA, năng suất dôi dư sẽ bị loại bỏ hẳn khỏi ngành công nghiệp hàng không vốn đang phiền muộn bởi thừa năng suất. Hành khách sẽ có chỗ để duỗi chân thoải mái, còn các hãng sẽ có ít chỗ trống trên máy bay hơn và không ai cần phải khơi ngòi các cuộc chiến tranh giá cả. Cozzi đã tìm được cách để đưa cả ngành công nghiệp hàng không ra khỏi các cuộc chiến giá cả nhằm tự vệ vẫn luôn diễn ra mỗi khi các hãng hàng không cố gắng lấp đầy các khoang hành khách. Có thể nói đây là chiến lược kinh doanh mang lại hiệu quả lớn nhất.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy hóa ra là hầu hết các hãng hàng không khác đều không học theo sáng kiến của TWA. Họ quan tâm đến cái gọi là Hiệu ứng chiều thứ Sáu. Vào các thời gian cao điểm, đặc biệt là các buổi chiều thứ Sáu, các máy bay đều chật ních. Vào những thời điểm như vậy, hãng nào bỏ ghế hãng đó sẽ phải chịu chi phí. Các hãng hàng không khác quyết định giữ nguyên số ghế ngồi, mặc dù vào thời gian còn lại trong tuần chúng đều trống, để có thể sử dụng chúng vào lúc cao điểm.

Điều mà các hãng này bỏ qua là việc bỏ bớt ghế ngồi đã làm thay đổi trò chơi suốt thời gian còn lại trong tuần. Một hãng hàng không có ít ghế trống hơn, mặc dù đó là do một số ghế đã bị dỡ bỏ đi cũng có ít động cơ để giảm giá hơn. Lợi ích từ một mức giá cao có thể hơn rất nhiều so với doanh thu từ một vài chỗ ngồi chỉ vào chiều ngày thứ Sáu. Rõ ràng các hãng hàng không khác đã không nhìn thấy được điều này theo cách đó.

Thực tế, TWA đã quên mất logic của chính mình và gần như suýt bỏ Hạng ghế Tiện nghi đi sau đó. Chiến lược đã hết sức thành công trong việc lấp đầy các máy bay, đến nỗi các chỗ dành để duỗi chân lại bắt đầu có vẻ là một sự xa xỉ. Năm 1994, ban quản lý mới nhậm chức đã quyết định rằng việc tăng thêm tính tiện nghi không thể biện minh cho chi phí và quên mất rằng do đâu mà hiện giờ các máy bay lại được lấp đầy như thế.

Như Cozzi đã mô tả: “Hạng Tiện nghi quá thành công đến mức ban lãnh đạo mới đã quyết định giết chết nó”. Các nhân viên đã phản đối quyết liệt để bảo vệ cho Hạng ghế Tiện nghi. Trên 300

bản fax đã được gửi đến hãng để đề nghị giữ lại hạng này.

Cozzi xin thôi việc vì bất đồng với các kế hoạch của ban quản lý mới. Cuối cùng thì ban lãnh đạo đã phải rút lui vào tháng 4

năm 1994, Hạng ghế Tiện nghi lại được sử dụng trở lại thay vì loại bỏ nó. Chỉ có các máy bay dùng riêng cho các dịp nghỉ hè để đáp ứng nhu cầu tăng nhanh giai đoạn này mới đặt trở lại các ghế ngồi. Mùa thu năm 1994, Hạng ghế Tiện nghi đã hoàn toàn quay trở lại trên các chuyến bay nội địa của TWA. Vẫn còn là chưa muộn để các hãng khác đưa ra các phương án tiện nghi riêng của mình.

Hạng ghế Tiện nghi không phải là một sự đánh đổi ngang ngửa. Đó là một sáng kiến tuyệt diệu. Dịch vụ chất lượng cao được đánh đổi với chi phí tăng không đáng kể. Thông thường, tăng chất lượng là tốn kém. Và sau đó là bạn không thể chắc chắn rằng mọi người đều sẵn lòng trả giá cao hơn đủ để bù đắp cho các chi phí tăng lên. Những người khác nhau có thể đánh giá rất khác nhau về chất lượng. Không thể tránh khỏi một số người sẽ đánh giá việc cải thiện chất lượng không bằng chi phí tăng lên do đó. Một số khác lại sẵn sàng trả cao hơn hẳn cho những cải thiện nhỏ trong chất lượng. Bạn chi ra 1 USD để cải thiện chất lượng sản phẩm. Một số người sẽ sẵn sàng trả thêm 10 USD, một số khác chỉ là 2 USD, và cũng có những người chỉ sẵn lòng trả thêm 50 cent. Điều này khiến cho việc đánh đổi trở nên phức tạp hơn cho việc quản lý. Có thể gọi đây là trò chơi với các con số.

Tất cả mọi người đều công nhận rằng đi máy bay siêu thanh Concorde thì tốt hơn. Tuy nhiên, chi phí để vận hành nó là rất cao, trước hết bởi công suất của nó là rất hạn chế. Không nhiều người cảm thấy việc tiết kiệm thêm ba giờ đồng hồ bay có thể biện minh cho mức giá cao. Mỗi chiếc Concorde chỉ có 100 chỗ ngồi và ngay cả như vậy thì cũng rất ít khi kín chỗ. Tuy nhiên, điều đó hoàn toàn không có nghĩa rằng bay máy bay Concorde là không có ý nghĩa về mặt kinh tế. Một chiếc máy bay siêu thanh lớn hơn, với chi phí thấp hơn và nhờ đó giá vé cũng rẻ hơn, sẽ lôi cuốn được khách hàng và có thể có lãi. Ngược về những năm 1960 khi người ta thiết kế ra Concorde, một chiếc máy bay siêu thanh lớn hơn về mặt kỹ thuật là không thể làm được. Nhưng ngày nay, điều này là hoàn toàn có thể.

Mặt bên kia của tăng chất lượng sẽ là tiết kiệm chi phí. Khi bạn cố gắng tiết kiệm chi phí, các phản ứng có thể sẽ rất khác nhau.

Nhiều người sẽ không phản đối nếu chất lượng có thấp đi chút ít. Tuy nhiên, những người khác có thể sẽ đánh giá sản phẩm của bạn thấp đi đáng kể – đối với họ, việc tiết kiệm chi phí là không thể bù đắp được sự sụt giảm về chất lượng. Một lần nữa đây lại là trò chơi với các con số.

Taco Bell và công ty bán lẻ quần áo của Anh Marks&Spencer đã chơi đúng trong trò chơi với các con số này. Bạn có thể mua được thực phẩm Mexico chất lượng tốt hơn thực phẩm của Taco Bell và có thể mua được quần áo chất lượng cao hơn quần áo của Marks&Spencer. Tuy nhiên, chất lượng cao hơn đi kèm với giá cao hơn mà hầu hết mọi người đều không muốn. Taco Bell và Marks&Spencer đã bỏ qua một số khách hàng nhưng bù lại có được rất nhiều khách hàng khác. Trên thực tế, Taco Bell và Marks&Spencer đã bán những hàng hóa đáng giá hơn đồng tiền bỏ ra và khách hàng sẵn lòng mua những hàng hóa đó.

Các ví dụ về Hạng ghế Tiện nghi, về Taco Bell và Marks&Spencer đều cho thấy một sự đánh đổi tối thiểu. Với một chi phí tối thiểu, TWA đã tạo ra một chất lượng tốt hơn hẳn. Ngược lại, chỉ với chất lượng thấp hơn chút ít, Taco Bell và Marks&Spencer đã tiết kiệm được rất nhiều chi phí. Lý tưởng nhất là đánh đổi càng ít càng tốt. Và trường hợp ít nhất là chẳng phải đánh đổi gì cả.

Lợi ích kép Trong khi sự đánh đổi là một cách để tạo ra giá trị gia tăng, sẽ là tốt hơn nữa nếu bạn có thể vừa tăng chất lượng, vừa tiết kiệm được chi phí. Kết quả như vậy được gọi là Lợi ích kép. Liệu có tồn tại các trường hợp như vậy hay không? Dĩ nhiên là có. Hãy nghĩ đến cuộc cách mạng chất lượng. Người ta học được rằng thiết kế lại các quy trình sản xuất - thay vì làm lại các sản phẩm hỏng - sẽ cải thiện được chất lượng và tiết kiệm chi phí đồng thời cùng một lúc. Như vậy, người ta nhận thấy rằng chất lượng cao chính là chi phí thấp.

Thiết lập vòng tròn khép kín hoàn hảo là một con đường khác dẫn đến các lợi ích kép. Bạn sản xuất ra một sản phẩm tốt hơn, ban đầu, chi phí của bạn tăng nhanh hơn sự cảm nhận của mọi người về chất lượng được cải thiện. Tuy nhiên, nếu bạn có thể tiếp tục duy trì sản xuất thì sẽ càng ngày càng nhiều khách hàng tìm đến. Với sản lượng lớn hơn, bạn có thể hoạt động hiệu quả hơn. Sự đánh đổi giữa chất lượng và chi phí dần dần trở nên có lợi hơn. Bây giờ bạn có thể kiếm được nhiều tiền hơn so với lúc ban đầu. Bạn có thể đầu tư thêm nữa để cải tiến sản phẩm, giảm giá, hoặc làm cả hai điều này. Bạn sẽ tiếp tục có thêm nhiều khách hàng và sẽ có năng suất cao hơn. Chiếc vòng hoàn hảo đang lăn đi. Với quy mô đủ lớn, chi phí của bạn lại có thể giảm hơn nữa. Khi đó bạn đã chuyển sự đánh đổi thành một lợi ích kép.

Trong những cuộc tranh cãi hiện nay về vấn đề bảo vệ môi trường, người ta thường cho rằng có một sự đánh đổi không thể tránh khỏi. Có thể có những sản phẩm sạch hơn, xanh hơn, song để đổi lại cần phải chấp nhận chất lượng kém hơn và chi phí cao hơn. Thực ra không hẳn như vậy. Giáo sư Michael Porter của trường Kinh doanh Harvard và đồng sự của ông là Claas van de Linde, Giáo sư quản lý trường Tổng hợp Galen (Thụy Sĩ) đã dẫn chứng bằng tư liệu rằng có thể có được lợi ích kép trong bảo vệ môi trường. Họ đã chỉ ra trường hợp của ngành công nghiệp trồng hoa tại Hà Lan. Để giảm sự nhiễm độc trong đất và các mạch nước ngầm, người Hà Lan đã chuyển từ trồng hoa ngoài trời sang trồng trong các lồng kính hiện đại, ở đó thuốc trừ sâu bệnh và phân hóa học chỉ phân tán trong một hệ thống đóng kín. Môi trường được kiểm soát như vậy cũng giảm rủi ro hoa bị nhiễm bệnh và giúp người trồng hoa có thể tiết kiệm thuốc trừ sâu cũng như phân bón hóa học. Bằng cách chuyển hoa vào trồng trong nhà kính, họ đã tìm ra một cách mới để trồng hoa với chi phí thấp hơn. Sau hết, nhà kính có thể giúp giảm bớt những biến động trong điều kiện sinh trưởng và nhờ đó tăng chất lượng sản phẩm. Những người Hà Lan trồng hoa như vậy đã vừa bảo vệ môi trường, lại vừa cải thiện được giá trị gia tăng của mình đồng thời cùng một lúc.

Phát hiện ra các cơ hội để có được lợi ích kép không chỉ đơn thuần là công việc kỹ thuật. Cơ hội có ở khắp mọi nơi nếu bạn chịu khó ra ngoài tìm kiếm chúng. Là những tác giả hết lòng với công việc, chúng tôi hiểu rất rõ sự cần thiết của nghiên cứu tại thực địa, và điều này dẫn chúng ta đến với Club Med trong phần tiếp theo đây.

Ngủ cùng khách hàng Mặc dù không ai than phiền nhưng quả thực công việc ở Club Med là rất nặng nhọc. Một ngày của họ bắt đầu từ bữa sáng vào lúc 7h15 và thường kéo dài tới quá nửa đêm để chơi những ván bóng chuyền, phục vụ ở quầy rượu, nhẩm lại những bài thơ hay mẩu chuyện khôi hài để biểu diễn vào chiều hôm sau. Các nhân viên ở đây đều phải nói được vài thứ tiếng và làm việc sáu ngày mỗi tuần. Mặc dù vậy, câu lạc bộ này trả lương cho nhân viên của mình thấp hơn nhiều so với mức trung bình trên thị trường đối với những người tốt nghiệp đại học và biết nhiều ngoại ngữ. Chi phí cho lao động chỉ bằng 10% doanh thu, thấp hơn mức trung bình trong ngành kinh doanh khách sạn.

Có phải là Club Med đã tuyển dụng toàn các nhân viên hạng bét? Không hề. Doanh số và mức tăng trưởng ở đây đã tạo ra khoảng 2.000 việc làm mỗi năm, trong khi có đến 35.000 hồ sơ xin việc. Club Med thu hút những người mà đối với họ tiền không quan trọng. Chỉ có những người thực sự yêu thích câu lạc bộ này mới xin vào đây làm việc. Club Med thậm chí còn tuyển nhân viên trong số các khách hàng của mình và vì vậy mà nhân viên của họ thực sự về nhiều mặt cũng không khác gì các khách hàng. Và mọi người đều cảm thấy hài lòng.

Bằng cách tiết kiệm chi phí lao động, Club Med đã đạt được mục đích là củng cố sự lôi cuốn của mình đối với khách hàng. Đó là một lợi ích kép.

Club Med còn giảm được chi phí bằng cách tổ chức giải trí cho các khách của mình ngay bên trong khuôn viên của khu nghỉ mát. Có rất nhiều hoạt động liên tục diễn ra: các lớp dạy tập thể thao trên xà treo, lướt ván buồm, các buổi trình diễn mỗi chiều - khách hàng chẳng có lý do gì để bỏ đi khám phá các nơi khác trên đảo. Các chuyến đi thăm quan thực địa nếu có thường rất đắt. Một phần trong các chương trình của câu lạc bộ này là dành thời gian để khách hàng giải trí cùng nhau. Nếu như có một vài người đi ra ngoài thăm đảo thì những người còn lại sẽ kém vui hơn.

Việc hướng các hoạt động vào bên trong khuôn viên cũng giúp làm nâng cao tên tuổi của câu lạc bộ. Ấn tượng rõ nét nhất chi phối ở đây là những người đi nghỉ ở Club Med đều đến thẳng với Club Med chứ không phải chỉ rẽ qua trên đường đi Martinique hay đảo Thiên Đường. Tất cả những gì là trải nghiệm ở Club Med đều chỉ ở xung quanh chính câu lạc bộ này chứ không phải là cả hòn đảo nơi đặt câu lạc bộ.

Các cơ sở tiện nghi ở Club Med khá đơn giản. Phòng nghỉ thực hiện chức năng của nó một cách hoàn hảo - một số người có thể nói là thanh đạm, số khác có thể nói là xa hoa. Ở đây không có điện thoại, đồng hồ, máy thu hình, báo chí, thậm chí không có cả giấy viết. Kiến trúc được thiết kế nhằm kéo người nghỉ hòa vào cùng những khoảng không gian chung bên ngoài. Điều này thúc đẩy các trải nghiệm mang tính cộng đồng. Một lần nữa, Club Med đã giảm chi phí mà vẫn làm tăng sự lôi cuốn của mình.

Club Med đi thuê hầu hết tất cả cơ ngơi của mình. Tuy nhiên, với uy tín và cơ sở tiện nghi đơn giản thì việc ký lại hợp đồng thuê khi hết hạn không có gì đáng ngại. Club Med luôn có thể chuyển sang một chỗ khác mà vẫn không mất khách hàng hay phải thanh lý một lượng lớn tài sản. Giá trị gia tăng hoàn toàn thuộc về Club Med chứ không phải người chủ đất cho thuê.

Club Med chính là một ví dụ của trường hợp Càng ít càng nhiều. Chiến lược chi phí thấp đã mang đến cho khách hàng sự hài lòng hơn. Làm cho mọi thứ đơn giản có nghĩa là tạo ra một sản phẩm tốt hơn.

Vậy, điều ngược lại có thể tạo ra được lợi ích kép hay không?

Liệu làm cho khách hàng trở nên hài lòng hơn có dẫn đến giảm chi phí hay không? Chắc chắn là có. Sau đây là một câu chuyện để dẫn chứng cho điều đó.

Thị trường cho nhà tù Cơ quan lập pháp bang Tenessee đã kết luận rằng việc để cho Công ty tư nhân CCA (Công ty Phục hồi nhân phẩm Mỹ) điều hành nhà tù vừa hiệu quả hơn lại vừa rẻ hơn so với những nhà tù do chính cơ quan này điều hành thông qua Ủy ban Phục hồi Nhân phẩm của bang.

Thực tế là có thể điều hành một nhà tù với chi phí rẻ hơn không có gì đáng ngạc nhiên. Norval Morris, Giáo sư danh dự về luật và tội phạm học của trường Tổng hợp Chicago đã nói: “Rõ ràng là các anh có thể dễ dàng xây dựng các ngục tối và ném các tù nhân vào đó, sau đó ném thức ăn vào cho họ và những điều đó chẳng tốn mấy tiền. Vấn đề ở đây là các anh phục vụ họ như thế nào?”.

Một điểm thú vị là CCA đã thành công trong việc giảm chi phí, đồng thời vẫn có thể điều hành nhà tù tốt hơn. CCA chỉ đòi bang Tenessee trả 35,18 USD một ngày cho mỗi tù nhân trong khi ở các nhà tù của nhà nước chi phí là 35,76 USD. Có thể đó không phải là chênh lệch lớn nhưng hãy nhớ rằng CCA còn thu được lợi nhuận khá cao ngay trên mức giá thấp như vậy. Năm 1994, lợi nhuận so với doanh thu của CCA trung bình là 7,3%

đối với tất cả 45 nhà tù do công ty điều hành. Nói về chất lượng, Ủy ban đặc biệt của cơ quan lập pháp bang Tenessee đã đánh giá các nhà tù của CCA hơn hẳn các nhà tù của nhà nước. Ở các nhà tù của CCA có rất ít người bỏ trốn cũng như tù nhân tấn công người khác, đồng thời dịch vụ y tế tốt hơn, các chương trình giáo dục và việc làm cũng được đánh giá cao hơn.

Ngay cả các nhận xét trong nội bộ cũng rất tích cực. Phillips, 25 tuổi, bị tù 10 năm vì tội trộm cắp có vũ khí đánh giá nhà tù của CCA là nhà tù tốt nhất trong số sáu nhà tù mà anh ta từng ở: “Ở

đây sạch sẽ hơn, có thể chọn nhiều món ăn hơn, các cai ngục kiên nhẫn hơn và sẵn sàng dành thời gian cho chúng tôi”. Một tù nhân khác, Iaments Samuel Mitchell, 21 tuổi, đi tù vì tội ăn trộm, đã từng ở nhà tù của CCA và đã xin chuyển sang một trong các nhà tù do nhà nước quản lý để được gần anh trai mình, cũng tiếc rẻ nói: “Đáng lẽ tôi không nên bỏ đi khỏi nơi đó”.

CCA đã làm được điều đó như thế nào? Chi phí lớn nhất để điều hành nhà tù chính là lương cho các cai ngục. Ở các nhà tù do nhà nước quản lý, 25% tổng ngân sách chi tiêu của nhà tù là để trả cho việc phải làm thêm ngoài giờ. Bác sĩ Crants, người sáng lập và là Chủ tịch CCA đã giải thích điều này như sau: nếu như nhà tù là nơi không an toàn và gây ức chế, các cai ngục sẽ không muốn đi làm và họ sẽ lấy cớ xin nghỉ ốm. Những cai ngục khác phải làm thêm giờ và chính điều này làm tăng chi phí nhân công. Theo Crants: “Tất cả chỉ là làm thế nào cho những cán bộ phục hồi nhân phẩm nghĩ rằng họ đang đến làm việc ở một nơi dễ chịu. Hơn nữa, không cần phải có quá nhiều người canh chừng tù nhân, thay vào đó, hãy tổ chức cho tù nhân thêm nhiều chương trình để khiến họ luôn bận rộn với công việc. Đồng thời cũng nên sơn các bức tường và trồng nhiều cỏ xanh để tạo ra một môi trường đẹp mắt”.

Sau hết, rõ ràng là phương pháp giam giữ tù nhân vào ngục tối không phải là phương pháp rẻ tiền nhất.

Các nhà tù tư nhân đang là một hiện tượng ngày càng phổ biến.

Chúng tôi ngờ rằng rất nhiều các hoạt động công cộng khác cũng có thể mang lại chất lượng cao hơn trong khi vẫn tiết kiệm được chi phí. Bất kỳ lĩnh vực nào của nền kinh tế mà trước đây các lực lượng thị trường chưa tồn tại đều có thể là những nơi để tìm kiếm những lợi ích kép.

Tạo ra giá trị gia tăng Đánh đổi 1. Tăng số tiền khách hàng sẵn lòng trả lên cao hơn chi phí bỏ thêm vào để có được sự tăng giá đó 2. Giảm chi phí nhưng không làm giảm sự sốt sắng của khách hàng trả cùng một số tiền như trước.

Lợi ích kép 1. Giảm chi phí theo cách có thể giúp bạn có sản phẩm tốt hơn 2. Cung cấp những sản phẩm tốt hơn theo cách có thể giúp bạn giảm chi phí.

Giá trị gia tăng của quan hệ Bạn đang cố gắng hết sức để tìm cách cung cấp những sản phẩm chất lượng cao hơn với chi phí thấp hơn. Các đối thủ của bạn cũng làm như vậy. Đó là bản chất tự nhiên của cạnh tranh.

Nếu như có nhiều người khác cũng làm được những gì bạn làm thì bạn sẽ không thể có giá trị gia tăng đáng kể.

Một khi có ít giá trị gia tăng, bạn không thể duy trì được mức lãi cao trên chi phí bỏ ra. Bạn không kiếm được nhiều tiền. Thậm chí còn tệ hơn nếu bạn có tỷ lệ chi phí cố định cao và chi phí biến thiên thấp. Khi đó, bạn khó có thể bù đắp được cho các chi phí cố định và trong trường hợp này bạn có thể bị lỗ nặng.

Các ví dụ về những ngành kinh doanh có chi phí cố định cao có thể dễ dàng kể ra ở đây - đó là các hãng hàng không, các đại lý cho thuê xe hơi, các câu lạc bộ sức khỏe, khách sạn và nhà hàng. Nhiều ngành sản xuất hàng hóa - nhôm, hóa chất, lọc dầu, giấy và nhiều ngành khác nữa - cũng đều có những triết lý kinh doanh gần giống nhau. Mẫu số chung của tất cả doanh nghiệp này là họ đều phải vận hành các hoạt động kinh doanh của mình, không phụ thuộc nhiều vào số lượng khách hàng đến với họ.

Điều này bản thân nó không phải là vấn đề. Một số doanh nghiệp trong các ngành kể trên làm ăn khá hiệu quả. Chẳng hạn khách sạn Bốn Mùa trên đảo Nevis chào mời những chuyến nghỉ mát ở vùng biển Caribbean độc đáo, khách sạn này có giá trị gia tăng rất cao. Tuy nhiên, các khách sạn trong thành phố như Hilton, Hyatt, Marriott và Sheraton có thể tìm thấy ở hầu hết các thành phố lớn trên thế giới lại có rất ít thứ để phân biệt họ với các khách sạn cùng loại khác. Điều này đặt họ vào một vị thế yếu hơn. Mỗi khách sạn trong số này sẽ có giá trị gia tăng lớn khi thị trường trở nên “chật chội”. Nhưng khi thị trường mở rộng và nhu cầu giảm xuống thì lợi nhuận sụt hẳn.

Còn các hãng hàng không, họ thường ở vào vị trí rất nhạy cảm.

Tất nhiên cũng có những tuyến đường bay đem lại cho một hãng hàng không riêng lẻ giá trị gia tăng rất lớn. Chẳng hạn, nếu muốn bay thẳng đến Minneapolis, bạn cần phải đi hãng hàng không Northwest. Gần như bạn không có lựa chọn nào khác. Tuy nhiên, hầu hết các tuyến bay khác đều có một vài hãng có thể thay thế nhau và sự khác biệt về chất lượng là không lớn. Thêm vào đó, công suất trong ngành đã vượt mức cầu một cách đáng kể, với hầu hết chi phí là chi phí cố định. Tất cả những điều đó giải thích rất rõ tại sao các hãng hàng không đang phải đối mặt với một thách thức lợi nhuận lớn đến mức nào.

Khi phải đối mặt với thách thức lớn, các hãng hàng không trở nên rất năng động, sáng tạo trong việc tìm kiếm giải pháp. Họ đều đã hiểu từ lâu rằng sức mạnh từ việc tạo dựng mối quan hệ với khách hàng là một trong những cách tạo ra giá trị gia tăng trong một thị trường đầy cạnh tranh. Đó chính là điều mà các chương trình dành cho khách bay thường xuyên nhắm đến, như chúng ta sẽ thấy ngay sau đây.

Tạo dựng lòng trung thành Một câu hỏi trị giá 64.000 USD là làm thế nào để phát triển một mối quan hệ tốt đẹp. Trong một chừng mực nào đó, các quan hệ được thiết lập một cách tự động. Sau khi hành khách mua vé của bạn lần đầu, đương nhiên những lần sau họ sẽ có động cơ mua vé của bạn thay vì mua của đối thủ cạnh tranh với bạn.

Đây chỉ đơn thuần là quán tính. Sự quen biết nuôi dưỡng sự hài lòng. Điều này sẽ tạo cho bạn một giá trị gia tăng, tuy nhiên đó có thể vẫn là chưa đủ.

Bạn có thể làm tốt hơn thế. Bạn có thể thúc đẩy mối quan hệ khăng khít với khách hàng một cách tích cực, và tất nhiên là với cả các nhà cung cấp nữa. Thậm chí nếu đó không phải là tình yêu từ cái nhìn đầu tiên thì bạn vẫn có thể biến lần gặp gỡ đầu tiên với khách hàng hay nhà cung cấp thành câu chuyện dài nhiều tập.

Những người được bay miễn phí Năm 1981, ngành công nghiệp hàng không Mỹ phải chịu một sự xáo trộn lớn. Thị trường vẫn còn đang được điều chỉnh để thích nghi với tự do hóa. Làn sóng những đối thủ mới, chủ yếu là không có gì nổi bật - như People Express - làm tăng thêm công suất của toàn ngành. Những hãng hàng không đã có chỗ đứng từ lâu trên thị trường nay phải cạnh tranh rất quyết liệt để giành khách. Giá vé giảm mạnh. Các hãng phát hiện ra rằng các khách hàng tỏ ra không trung thành vì họ luôn theo đuổi mức giá thấp.

Ít nhất trò chơi đã là như vậy cho đến ngày 1 tháng 5 năm đó, khi American Airlines tung ra một chương trình dành riêng cho các hành khách bay thường xuyên với hãng có tên gọi là AAdvantage. Chương trình này cho phép hành khách ghi điểm trên mỗi dặm bay với American, sau đó đổi những điểm này lấy các chuyến bay miễn phí đến Hawaii hoặc một nơi khác. Quãng đường bay càng dài thì phần thưởng càng nhiều. Mỗi chuyến bay của American Airlines đã tạo ra động cơ lớn hơn đối hành khách để tiếp tục bay với hãng trong các chuyến sau. Do vậy, khách hàng của American Airlines đã trở nên trung thành với hãng. Cùng với sự hỗ trợ của các tấm thẻ thành viên, một chương trình máy tính để theo dõi quãng đường và một vài chỗ ghế trống, American Airlines đã tạo ra lòng trung thành trên một bầu trời chật hẹp. Hơn thế, chương trình AAdvantage có giá trị nhất đối với những khách hàng mang lại lợi nhuận nhiều nhất cho hãng, đó là các thương gia thường xuyên phải đi lại bằng máy bay.

AAdvantage đã tạo dựng lòng trung thành bằng cách đưa ra giải thưởng. Đây là một ý tưởng hay, bởi vì nó không quá tốn kém. Chương trình dành cho những khách bay thường xuyên rất hiệu quả về mặt chi phí. Đâu là chi phí đối với American Airlines khi họ tặng không các chuyến bay miễn phí? Chỉ một ít đồ tráng miệng và một chút nhiên liệu - tổng cộng khoảng 20

USD. Cũng như Hạng ghế Tiện nghi, TWA bớt ghế để dành chỗ rộng hơn cho hành khách duỗi chân, American Airlines sử dụng các ghế đáng lẽ cũng sẽ trống nếu không có chương trình này để tặng cho các khách hàng trung thành.

Dĩ nhiên, cũng có những trường hợp không suôn sẻ. Trong số những người nhận được chuyến đi Hawaii miễn phí, một số đáng lẽ sẽ trả tiền để đi vì họ thực sự cần đến đó. Trong các trường hợp này, chi phí cơ hội của American Airlines sẽ là 1.000 USD chứ không phải chỉ 20 USD. Hành khách tiết kiệm được 1.000 USD lẽ ra họ đã trả, còn American Airlines thì mất 1.000 USD lẽ ra họ đã thu được. Nhưng ngay cả ở đây thì AAdvantage cũng đã mua được sự trung thành - thực tế là lòng trung thành đáng giá đến 1.000 USD - tất nhiên chi phí này cũng xứng đáng.

Trên thực tế, đại đa số các trường hợp là không phải như vậy.

Các phần thưởng được trao cho những người tất nhiên là rất vui khi được một chuyến bay đi Hawaii miễn phí nhưng nếu phải bỏ ra 1.000 USD thì họ sẽ thà không đi nữa. Chúng ta lập luận như sau: Giả sử người hành khách đó đánh giá chuyến bay chỉ có 500 USD, khi đó American Airlines mua sự trung thành trị giá 500 USD với giá chỉ có 20 USD - quả thực là rất hiệu quả về mặt chi phí.

Tuy nhiên, có hai điều cần cảnh báo ở đây. Trước hết, American Airlines cần phải bảo đảm rằng các hành khách đi miễn phí không tranh chỗ của những hành khách khác - những người trả tiền toàn bộ cho chuyến bay. Nếu các vé miễn phí khiến cho những người sẵn lòng trả tiền mua vé không còn chỗ ngồi bởi vì máy bay đã đầy hành khách thì American Airlines sẽ lại mất 1.000 USD. Chính vì vậy, hãng phải hạn chế các chuyến miễn phí bằng cách hạn chế số chỗ ngồi miễn phí được tặng trên mỗi chuyến bay và đưa ra những ngày không áp dụng chế độ miễn phí. Thứ hai, American Airlines cần phải ngăn chặn việc bán lại phần thưởng. Nếu không các vé miễn phí sẽ rơi vào tay những người đáng lẽ đã sẵn lòng trả tiền để mua vé của hãng. Và một lần nữa thiệt hại của American Airlines sẽ đúng bằng 1.000 USD.

Tất nhiên khách hàng sẽ thích hơn khi có những chương trình ưu đãi cho hành khách bay thường xuyên mà không có những hạn chế kể trên. Tại sao American Airlines không lắng nghe khách hàng của mình? Bởi vì khi đó chi phí sẽ gần với 1.000 USD hơn là 20 USD và sẽ không có lợi khi tổ chức các chương trình như vậy. Các hạn chế đó thực sự không phải đặt ra để làm cho khách hàng mất vui, chúng cần thiết để chương trình có thể được tiếp tục thực hiện.

Một số nhà kinh tế tranh luận rằng chương trình ưu đãi khách bay thường xuyên như vậy không mang lại thêm giá trị gia tăng. Paul Klemperer, Giáo sư trường Đại học Tổng hợp Oxfort và Ivan Png, Giáo sư trường UCLA đã khẳng định trong bài báo của họ in trên tờ Los Angeles Times như sau: “Sự trung thành của khách hàng được tạo dựng nên bởi các chương trình cho khách bay thường xuyên không dựa trên sự hài lòng được củng cố đối với những gì khách hàng thực sự muốn, khác với việc phát triển các loại xà phòng trung tính hay chiếc xe hơi thể thao tiết kiệm năng lượng hơn”.

Chúng tôi không đồng tình với quan điểm đó. American Airlines đã tìm thấy những nguồn lực không được sử dụng hết công suất những chiếc ghế trống trên máy bay và quyết định sử dụng chúng theo cách hiệu quả hơn. Mọi người đến Hawaii để nghỉ, nếu không có chương trình của American Airlines thì họ sẽ chẳng bao giờ đi đến đó. Bằng cách này, American Airlines đã làm cho chiếc bánh trở nên to hơn và tăng giá trị gia tăng của mình.

Lợi thế thuộc về American Airlines. Tuy nhiên, không có điều gì ở đây mà các hãng hàng không khác lại không thể bắt chước.

Chia sẻ sự trung thành Chỉ sau hai tuần kể từ khi American Airlines giới thiệu AAdvantage, United Airlines cũng tung ra một chương trình tương tự có tên là Mileage Plus. Chỉ trong vòng ba tháng, tất cả các hãng hàng không khác đều đồng loạt tung ra các chương trình riêng của mình. Mặc dù vậy American Airlines vẫn tiếp tục dẫn đầu với trên một triệu thành viên được ghi tên tính đến cuối năm 1981.

Không phải ai cũng có thể bắt chước AAdvantage và thành công như vậy. American Airlines đã đi trước trong việc sử dụng chương trình trên máy tính và điều này tạo ra một lợi thế cạnh tranh lớn khi vận hành chương trình của mình. Các hãng hàng không nhỏ không có khả năng tự động hóa sẽ thấy quản lý chương trình kiểu này cực kỳ phức tạp. Để đếm các chặng bay, họ phải đi thu thập các tấm thẻ được đưa cho nhân viên đứng ở cổng trước khi lên máy bay.

Các chương trình dành cho khách bay thường xuyên đã giúp các hãng hàng không lớn có được một lợi thế trước các hãng địa phương và các hãng mới thành lập. Với các chuyến bay đắt tiền hơn họ có khả năng tặng miễn phí các chuyến bay đến Hawaii, vùng biển Caribbe hay các địa điểm hấp dẫn khác. Các hãng địa phương cố gắng bù đắp lại bằng cách đưa ra những phần thưởng hào phóng hơn. Đến lượt mình, các hãng lớn tiếp tục củng cố tính hấp dẫn trong các chương trình của mình bằng cách lập ra liên minh với các hãng quốc tế.

Việc AAdvantage bị sao chép nhanh như vậy có ảnh hưởng thế nào đến American Airlines? Đúng là việc bắt chước đó đã làm giảm khả năng giành thêm thị phần của American Airlines bởi hãng này không còn là hãng duy nhất đưa ra chương trình loại này. Tất cả các hãng hàng không bây giờ đều đưa ra những sản phẩm chất lượng cao hơn, vì vậy sân chơi đã ít nhiều trở lại cân bằng.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là sự trung thành sẽ bị mất thậm chí ngay cả khi có rất nhiều chương trình dành cho khách bay thường xuyên khác. Bởi vì chỉ cần khách hàng đi một vài dặm trên máy bay của American Airlines, anh ta đã có động cơ để tiếp tục đến với hãng này trong các lần sau. Đó là điều thực sự kỳ diệu của các chương trình dành cho khách bay thường xuyên. Thậm chí ngay cả khi đã bị sao chép, chúng vẫn tiếp tục tạo ra động cơ cho sự trung thành.

Bây giờ thì các hãng khác cũng có khách hàng trung thành giống như American Airlines. Một khi mỗi hãng hàng không đều có một lượng hành khách trung thành như vậy, việc giành thị phần bằng giá thấp trở nên kém hấp dẫn. Giả sử United Airlines giảm giá để cố gắng giành thêm thị phần. Làm như vậy sẽ ít có hiệu quả bởi vì rất khó có thể lôi kéo được các khách bay thường xuyên của American Airlines. Tương tự nếu United Airlines tăng giá, hãng này cũng không mất đi nhiều hành khách, bởi khách của họ không muốn bỏ phí những chặng bay đã đi với United Airlines.

Về tổng thể, giảm giá sẽ ít hiệu quả hơn trong khi tăng giá lại ít rủi ro hơn. Điều này đúng với tất cả các hãng hàng không. Giảm giá chỉ thu hút thêm rất ít khách hàng, trong khi tăng giá không làm mất đáng kể các khách hàng đang có. ảnh hưởng của lòng trung thành đặc biệt rất mạnh trên thị trường của các chuyến bay công tác nơi có nhiều hành khách bay thường xuyên nhất. Đó là lý do tại sao giá vé hạng thường không hạn chế và hạng doanh nhân luôn ổn định.

Tuy vậy, các chương trình cho khách bay thường xuyên cũng có những khiếm khuyết. Khách bay có thể tham gia vào nhiều hơn một chương trình. Điều này làm loãng hiệu quả của sự trung thành. Mặc dù vậy, vẫn có động cơ để tập trung số dặm bay chỉ với một vài hãng hàng không. Một phần thưởng cho khách đi 40.000 dặm nhiều hơn hai phần thưởng cho khách bay 20.000 dặm, vì vậy sẽ không có lợi nếu rải đều khoảng cách bay với quá nhiều hãng hàng không. Một yếu điểm nữa ở đây là khi số dặm bay đã được chuyển thành phần thưởng, lòng trung thành có thể sẽ mất.

Cả hai điểm yếu này đều đã được khắc phục bằng việc các hãng hàng không giới thiệu các chương trình thẻ Vàng và Bạch kim của mình. Các chương trình khuyến mãi thế hệ thứ hai này đưa ra những đặc quyền VIP cho các khách hàng tốt nhất của hãng.

Để có được thẻ Vàng với American Airlines cần phải bay 25.000 dặm một năm, thẻ Bạch kim đòi hỏi phải bay 50.000 dặm một năm. United Airlines có hạng đặc biệt 1-K ier dành cho những người đi trên 100.000 dặm trong năm với hãng. Bởi vì các mức nói trên là rất cao nên rất hiếm khi có người trở thành thành viên của cả hai chương trình thẻ Vàng hay thẻ Bạch kim. Nhờ vậy, ảnh hưởng của sự trung thành không bị phân tán.

Một khi các khách hàng đã bay vượt các mức nói trên, họ sẽ được hưởng đặc cách lên hạng nhất không hạn chế, các dịch vụ đặt chỗ đặc biệt, nâng hạng cho một người đi cùng và còn nhiều ưu đãi khác trong 12 tháng tiếp theo. Đây không phải là phần thưởng một lần, cho nên lòng trung thành không bị mai một. Để sử dụng triệt để các lợi ích này và để duy trì thẻ Vàng hay Bạch kim, các hành khách có mọi lý do để tiếp tục bay với cùng một hãng. Các chương trình thẻ Vàng và Bạch kim quan trọng bởi chúng lôi kéo những khách hàng giá trị nhất đến với các hãng hàng không - những người mua vé trả tiền và thường xuyên phải bay.

Ai thắng ai thua?

Các chương trình dành cho khách bay thường xuyên tạo ra các khách hàng trung thành và dẫn đến tình huống cùng thắng đối với các hãng hàng không. Các chương trình này là tình huống kinh điển trong cạnh tranh hợp tác. Đó là ví dụ minh họa cho điều chúng tôi muốn nói đến, rằng đôi khi cách tốt nhất để thành công là để cho những người khác cũng thành công, kể cả đối thủ cạnh tranh của bạn.

Còn đối với khách hàng thì sao? Họ được hưởng chuyến bay miễn phí đến Hawaii (để nghỉ ngơi) , nhưng phải trả thêm tiền cho tất cả các chuyến bay công vụ đến Phildenphia. Như vậy, ở đây có hai ảnh hưởng ngược chiều. Những người đi các chuyến bay vì mục đích công vụ cho rằng họ có lợi bởi vì sếp của họ trả tiền vé trong khi họ được hưởng số dặm bay. Vậy liệu có phải các sếp là những người bị thiệt? Không nhất thiết như vậy.

Quãng đường dành cho khách bay thường xuyên là một cách rất tốt để công ty có thể đền bù cho những nhân viên thường xuyên phải đi công tác mà không phải chịu thêm tiền thuế.

Thực ra, kết cục cùng thắng đối với các hãng hàng không có vẻ là mâu thuẫn đối với một số người. Chẳng hạn, Giáo sư Max Bazerman của trường Quản lý Kellogg khẳng định rằng các chương trình dành cho khách bay thường xuyên là một ví dụ của trò chơi leo thang phá hoại lẫn nhau. Ông chỉ ra những tình tiết cạnh tranh khốc liệt trong cuộc chiến Gấp ba chặng đường năm 1987, khi American Airlines, tiếp đó là Delta và cuối cùng là tất cả các hãng hàng không đều tung ra chương trình tặng thêm ba dặm cho mỗi dặm bay thực tế. Bazerrman quan sát thấy hậu quả là các hành khách có thể tích luỹ tới trên 1.000 tỷ dặm bay - một khoản nợ tiềm tàng khổng lồ đối với các hàng.

Kết luận của ông ở đây là: Các chương trình này chỉ là trò chơi mà kết cục là cùng thua đối với các hãng hàng không mà thôi.

Chúng tôi đồng ý rằng 1.000 tỷ dặm bay quả thực là rất lớn. Các tính toán áng chừng cho thấy rằng để tặng hết danh sách thì phải cần có 100.000 chuyến bay khứ hồi kín chỗ trên chiếc Boeing 747. Chi phí dĩ nhiên không thể so sánh với vài món tráng miệng miễn phí.

Tuy nhiên, quan điểm đó thực ra đã quá phóng đại chi phí thực.

Để tránh lấy mất chỗ của các khách hàng mua vé, các hãng hàng không đều có những hạn chế. Kết quả là có rất nhiều dặm bay không bao giờ dùng tới. Tiếp đó, các hãng này thay đổi một số điều kiện để áp dụng chương trình: Các dặm bay sẽ mất giá trị nếu không được sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định; số dặm bay cần thiết để giành phần thưởng chuyến bay miễn phí cũng tăng dần. Thực tế là các hãng này có khá nhiều quyền để tự do giảm bớt trách nhiệm của mình đến mức họ có thể quản lý được.

Đúng là các chương trình dành cho khách bay thường xuyên tạo ra một sự cạnh tranh giữa các hãng hàng không trong việc kết nạp thành viên mới. Cuộc chiến ba dặm nói trên là một ví dụ. Đầu tư ngày hôm nay để tạo ra sự trung thành ngày mai là xứng đáng, tuy nhiên chỉ nên đến giới hạn nào đó. Sẽ là thiếu khôn ngoan nếu một hãng cố gắng bay thật nhiều để kiếm thêm nhiều thành viên hơn cho chương trình của mình. Hãng đó nên để cho các đối thủ cũng có khách hàng trung thành của họ. Nếu không, các đối thủ cạnh tranh sẽ còn quá ít để mất, do vậy họ sẽ có mọi lý do để giảm giá nhằm lôi kéo khách hàng trở lại. Hãy nhớ đến hiệu ứng nhà kính mà chúng ta đã mô tả trong chương trước, dưới tiêu đề Tám chi phí ngầm của đấu giá. Quan trọng là các đối thủ cần phải có cái gì đó để mất nếu như họ có ý định gây ra cuộc chiến về giá. Một lần nữa hãy suy nghĩ trên tinh thần của cạnh tranh hợp tác.

Mặc dù có những nhược điểm nhưng các chương trình dành cho khách bay thường xuyên là một ý tưởng rất độc đáo. Chúng là những chiêu tuyệt vời để làm tăng kích thước chiếc bánh và đồng thời tạo ra các khách hàng trung thành. Sự thực là đôi khi việc cạnh tranh để giành khách hàng thành viên có thể leo thang ra ngoài tầm kiểm soát. Tuy nhiên, về tổng thể, chúng tôi cho rằng đó là trò chơi cùng thắng - đối với cả American Airlines, các hãng hàng không khác cũng như hành khách, chưa nói đến ngành du lịch của Hawaii.

Các chương trình dành cho khách bay thường xuyên còn giúp về ý tưởng cho các công ty trong các ngành kinh doanh khác về xây dựng lòng trung thành của khách hàng. Các đại lý cho thuê xe hơi, những công ty phát hành thẻ tín dụng, khách sạn, công ty điện thoại đường dài và nhiều công ty khác đã xây dựng các chương trình hợp tác cùng với các hãng hàng không và cũng tặng cho các khách hàng của mình một số dặm bay nào đó.

Chẳng hạn như sự hợp tác giữa Citibank và American Airlines, giữa First Chicago và United Airlines. Mỗi đồng trả phí trên thẻ tín dụng đều được tặng một dặm bay. Công ty điện thoại đường dài MCI tặng năm dặm bay cho mỗi USD tiền trả cho cuộc gọi, đăng ký với Sprint sẽ được năm dặm bay trên TWA. Các đối tác trong chương trình đã trả cho các hãng hàng không một khoản phí để có được đặc quyền này, khoảng 1 penny cho mỗi dặm.

Các hãng hàng không kiếm được khoảng 2 tỷ USD hàng năm từ tiền phí cho các chương trình hợp tác kiểu này. Các chương trình đó lớn đến nỗi hiện nay trên một nửa số dặm bay trong các chương trình dành cho khách bay thường xuyên thực ra là nhận được dưới mặt đất.

Các chương trình dành cho khách bay thường xuyên đưa ra một bài học quan trọng đối với tất cả các doanh nghiệp. Bạn muốn nói lời cảm ơn với các khách hàng trung thành của mình. Đây là bước cần thiết để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp.

Chúng tôi nghĩ rằng chính việc nói lời cảm ơn là một phần không thể thiếu trong tạo dựng giá trị gia tăng trên một thị trường cạnh tranh.

Hãy nói lời cảm ơn Tạo ra sự trung thành bằng cách ban thưởng cho điều đó.

Các chương trình hợp tác như trên cũng là một cách để nói lời cảm ơn với khách hàng của bạn. Tuy nhiên, có thể bạn vẫn thích có một chương trình dành cho những khách hàng trung thành của mình. Các chuỗi khách sạn vẫn thường tặng các khách hàng thường xuyên quyền được đặt chỗ đảm bảo, quyền được nâng cấp lên các phòng sang trọng hơn cũng như nhiều ưu đãi khác. Các đại lý cho thuê xe hơi, đường sắt, các sòng bạc và nhiều doanh nghiệp khác nữa cũng có những chương trình tương tự. Quan điểm của chúng tôi cho rằng trên thực tế, bất kỳ doanh nghiệp nào cũng nên xây dựng cho mình một chương trình như vậy.

Tất nhiên, cách nói cảm ơn với khách hàng là một nghệ thuật.

Kinh nghiệm của chúng tôi khi làm việc với các doanh nghiệp để phát triển các chương trình dành cho lòng trung thành của khách hàng đối với họ đã giúp chúng tôi có thể đưa ra một số chỉ dẫn về cách nói cảm ơn sao cho có hiệu quả nhất.

Thứ nhất, nói cảm ơn bằng hiện vật chứ không phải bằng tiền.

Cách cảm ơn mang lại hiệu quả chi phí tốt nhất là thưởng cho khách hàng bằng hiện vật chứ không phải bằng tiền. Hãy hình dung nếu hãng hàng không hứa cho hành khách một phiếu giảm giá 500 USD để thưởng cho việc anh ta đã bay 40.000

dặm. Các khách hàng sẽ đánh giá món quà đó đúng bằng giá trị mà hãng phải bỏ ra để mua nó. Đó là một lời cảm ơn rất giá trị, tuy nhiên nó đắt tiền – mỗi đồng cảm ơn sẽ khiến hãng phải chi ra đúng một USD. Một cách khác để khiến việc cảm ơn có hiệu quả về mặt chi phí là tặng cho khách hàng một thứ mà anh ta đánh giá ngang với 500 USD nhưng lại tốn ít hơn để tặng nó.

Các hãng hàng không thực hiện điều này bằng cách dùng các ghế trống để tặng không cho các chuyến bay miễn phí.

Khi bạn dùng chính sản phẩm của mình để tặng, nó sẽ rẻ hơn so với giá trị của nó đối với khách hàng. Điều này đặc biệt đúng trong trường hợp bạn đang thừa công suất. Ngay cả khi bạn không cho không các sản phẩm đó mà bán với giá ưu đãi thì cũng vẫn là một cách hiệu quả để nói cảm ơn bằng hiện vật chứ không phải bằng tiền. Nếu bạn có cách làm hợp lý, việc nói lời cảm ơn sẽ chẳng tốn kém nhiều.

Mọi người hiểu nguyên tắc Hiện vật thay vì tiền này rất rõ, nhưng lại thường quên mất. Chẳng hạn, một công ty bảo hiểm thường bồi thường cho các đồ vật bị mất bằng chính đồ vật tương tự chứ không phải bằng tiền. Đây là một cách rất hiệu quả. Với kinh nghiệm và lợi thế riêng của mình, các công ty bảo hiểm thường thay thế các đồ vật hỏng hoặc bị mất bằng các đồ vật khác với giá rẻ hơn so với giá có thể phải trả khách hàng.

Đối với chúng tôi, điều này gợi ý rằng các công ty bảo hiểm cần phải luôn giúp các khách hàng của mình mua các sản phẩm mới. Đó sẽ là một cách hiệu quả để tặng thưởng cho sự trung thành. Chẳng hạn như công ty bảo hiểm xe hơi cần giúp khách hàng của mình trong việc mua các xe hơi mới, một chiến lược mà chúng tôi đã nói đến từ một góc nhìn khác trong chương trước.

Cũng ý tưởng đó được áp dụng trong các mối quan hệ giữa các doanh nghiệp. Bạn có thể nói lời cảm ơn với khách hàng của mình bằng cách giúp họ mua các nguyên vật liệu với giá rẻ hơn.

Bạn hãy sử dụng lợi thế riêng hoặc các mối quan hệ của mình để giúp lại các khách hàng. Dù các khách hàng của bạn là người tiêu dùng hay doanh nghiệp, hãy tìm cách để cảm ơn họ bằng hiện vật.

Thứ hai, dành lời cảm ơn đặc biệt cho các khách hàng trung thành. Nhiều công ty chào mời những ưu đãi tốt nhất dành cho các khách hàng mới. Không nên như vậy. Bạn cần đối xử theo cách tốt nhất với các khách hàng trung thành.

Số lượng khách hàng mới là những con số chưa rõ ràng. Bạn không biết họ có thể mang lại bao nhiêu lợi nhuận. Nhưng bạn biết về các khách hàng hiện tại của mình. Hãy chỉ ra đâu là các khách hàng tốt nhất và cố gắng đừng bao giờ để mất họ. Hãy dành lời cảm ơn cho họ để bảo đảm nhận được lòng trung thành. Điều này giống như việc nhớ gửi tặng hoa cho người phụ nữ của mình ngay cả sau khi bạn đã chuyển tình yêu thành hôn nhân.

Các hãng điện thoại di động cần phải thuộc lòng thông điệp này. Họ có thể sử dụng khả năng dư thừa của mình để tạo ra thật nhiều khách hàng trung thành hơn. Chẳng hạn, hãng có thể tặng các khách hàng này những buổi tối gọi điện miễn phí vào các ngày nghỉ, hay những cuộc gọi miễn phí tỷ lệ thuận với thời gian sử dụng trong các cuộc gọi đi trước đó.

Một số hãng điện thoại di động quả thật có tặng miễn phí các cuộc gọi vào ngày nghỉ hay buổi tối nhưng chỉ tặng cho các khách hàng mới. Một số khác lại giảm giá đối với các máy di động kỹ thuật số đời mới nhưng cũng lại chỉ cho các khách hàng mới. Đây là cách tiếp cận rất sai lầm. Điều này chỉ khuyến khích khách hàng thay đổi nhiều lần giữa các hãng khác nhau để lấy phần thưởng khuyến mãi và thực sự làm xói mòn lòng trung thành, thay vì tạo dựng nó.

Một lần nữa, các chương trình dành cho khách bay thường xuyên – đặc biệt là thẻ Vàng và Bạch kim đã làm đúng. Các khách hàng tốt nhất luôn cần được đối xử theo cách tốt nhất.

Thứ ba, hãy nói cảm ơn theo cách có lợi cho hoạt động kinh doanh của bạn. Thường thì các doanh nghiệp hay cho các khách hàng tiềm năng của mình dùng thử sản phẩm. Đó là một chiến lược tốt để tăng doanh thu. Nhưng còn tốt hơn nếu bạn tặng cho các khách hàng trung thành các thẻ khách mời miễn phí và khuyến khích họ đưa thêm những người khác đến. Các câu lạc bộ sức khỏe thường làm điều đó.

Bạn cũng có thể thưởng cho các khách hàng trung thành những sản phẩm có thể khuyến khích chính họ tiếp tục đến mua hàng. Chẳng hạn các công ty điện thoại đường dài có thể tặng các khách hàng trung thành dịch vụ thư kèm tin nhắn với giá rất rẻ. Với các thư này thì không một cuộc gọi nào là không được thực hiện. Như vậy, công ty sẽ không bị mất cơ hội kiếm tiền chỉ vì ai đó không ở nhà để nhấc máy. Thậm chí còn hơn thế, một người nào đó sẽ phải quay điện thoại để nhận tin nhắn và có lẽ sẽ gọi một cú điện thoại khác để trả lời hoặc ít nhất cũng gửi lại tin nhắn trả lời. Cũng như thư kèm tin nhắn giải quyết vấn đề khi không có người trả lời cuộc gọi, dịch vụ chờ cuộc gọi giải quyết vấn đề khi điện thoại gọi đến bị bận. Càng nhiều cú gọi được thực hiện thì càng nhiều lợi nhuận thu về.

Chúng tôi nghĩ rằng nếu bạn tặng miễn phí cho các khách hàng trung thành ba cách gọi trên bạn sẽ khuyến khích họ sử dụng điện thoại nhiều hơn.

Thứ tư, đừng nói cảm ơn quá sớm nhưng cũng đừng quá muộn.

Nếu bạn nói cảm ơn với khách hàng trước khi bạn có đủ thời gian để xây dựng mối quan hệ với người đó thì sẽ giống như trả tiền khuyến mãi trước khi mua hàng. Tương tự, nếu bạn để quá lâu rồi mới cảm ơn thì ý nghĩa của lời cảm ơn sẽ giảm đi rất nhiều.

Thứ năm, hãy nói rằng bạn sẽ cảm ơn. Một chi tiết được thiết kế rất khéo trong các chương trình dành cho khách bay thường xuyên là chúng nói với bạn ngay từ đầu rằng bạn có thể trông đợi một lời cảm ơn giá trị đến mức nào. Bạn càng đi nhiều, bạn sẽ càng nhận được lời cảm ơn lớn hơn. Một số chương trình khác thì lời cảm ơn lại là sự bất ngờ thú vị. Chẳng hạn American Express từng gửi cho một người trong chúng tôi một phần thưởng vì đã là thành viên của họ suốt trong mười năm liền. Rất dễ chịu, nhưng là điều bất ngờ. Chúng tôi cũng không biết tiếp theo liệu có những phần thưởng dành cho các thành viên 15 năm hay 20 năm nữa không.

Nếu bạn dự định nói cảm ơn, bạn hãy thông báo điều đó cho khách hàng để họ luôn ở bên cạnh bạn chờ đợi điều đó. Bạn không cần phải làm ầm ĩ như kiểu tổ chức một bữa tiệc sinh nhật bất ngờ cho khách hàng. Bạn có thể sẽ lại chính là người bị bất ngờ nếu như khách hàng của bạn không đến dự bữa tiệc đó.

Chỉ cần nói với họ rằng bạn có một món quà dành cho họ về sau, điều này không làm mất đi thiện cảm của khách hàng đối với bạn.

Thứ sáu, hãy biết rằng bạn có thể phải cạnh tranh để giành lấy sự trung thành. Nói lời cảm ơn với khách hàng chính là cách khiến họ trung thành với bạn. Tất nhiên bạn có thể phải cạnh tranh với những người cũng muốn khách hàng đó trung thành với họ.

Một trong những cách để cạnh tranh là giảm giá thật nhiều nhằm thu hút các khách hàng mới. Vấn đề của chiến lược này là đối thủ cạnh tranh cũng sẽ buộc phải làm như vậy, và một số khách hàng hiện tại của bạn có thể sẽ bỏ đi trước khi bạn có được các khách hàng mới đến. Kết quả là thị phần không thay đổi là mấy, mà chỉ đơn thuần là sự hoán đổi khách hàng cho nhau một cách tốn kém và đánh mất lòng trung thành ở mọi nơi.

Một cách tốt hơn để cạnh giành lấy khách hàng là xây dựng các chương trình duy trì lòng trung thành sao cho hấp dẫn hơn nữa. Kết quả của cách này sẽ là lòng trung thành tăng lên chứ không giảm xuống. Tuy nhiên, cũng đừng quá lạm dụng chúng, đó là điều chúng tôi muốn nói ngay sau đây.

Thứ bảy, để cho các đối thủ của bạn cũng có các khách hàng trung thành. Cũng như bạn được lợi vì có các khách hàng trung thành, đừng ghen tị với những người khác khi họ cũng có cơ hội đó. Đó không chỉ đơn thuần là một cử chỉ lịch sự, đó là cách tư duy kiểu cạnh tranh hợp tác. Hãy nghĩ đến tình huống khác có thể xảy ra. Nếu đối thủ của bạn không có khách hàng trung thành, dĩ nhiên họ sẽ có động cơ để giảm giá. Sự thực là, dù bị lỗ một chút, họ cũng dễ tìm cách giảm giá để lôi cuốn các khách hàng trung thành của bạn. Vì vậy, sẽ có lợi cho bạn hơn khi đối thủ của bạn cũng có một cơ sở các khách hàng trung thành của mình. Như chúng ta đã nói, các đối thủ sống trong nhà kính sẽ không bao giờ ném đá vào nhà người khác.

Thứ tám, đừng quên nói cảm ơn ngay cả khi bạn nắm trong tay sự độc quyền. Bạn có thể độc quyền hôm nay nhưng vẫn luôn tiềm ẩn khả năng các đối thủ mới sẽ nhảy vào với các công nghệ mới ngày mai. Có được các khách hàng trung thành sẽ đặt bạn vào vị thế có lợi hơn trong cuộc chơi tương lai. Thậm chí điều này còn có thể làm nản lòng những người khác định nhảy vào trò chơi của bạn. Thời điểm tốt nhất để gây dựng lòng trung thành chính là khi bạn đang ở thế độc quyền. Bạn không cần phải cạnh tranh để giành khách hàng. Tất cả họ đều là của bạn.

Các công ty truyền hình cáp rõ ràng đã bỏ lỡ cơ hội này. Họ có khả năng cung cấp cho các khách hàng trung thành của mình các dịch vụ hàng đầu mà hiện tại vẫn chủ yếu để trống. Rất hiếm người đăng ký xem cùng một lúc cả ba chương trình HBO, Showtime và Cinemax. Mọi người đều muốn có thêm kênh thứ hai hay thứ ba nhưng do các chương trình có phần chồng chéo, đặt mức phí cao sẽ là không hợp lý. Tuy nhiên, nó cũng đáng giá ở một chừng mực nào đó. Chẳng hạn, khi một người đã đăng ký xem HBO trong một năm, công ty truyền hình cáp có thể tặng thêm cho họ chương trình Cinemax với giá tổng cộng chỉ đắt hơn vài đô-la. Hoặc sau khi khách hàng đã trả tiền để xem 10 bộ phim thì có thể cho họ lựa chọn xem thêm một vài phim miễn phí nữa.

Vì sao các công ty truyền hình cáp không làm như vậy? Bởi vì họ mang tư tưởng độc quyền trong đầu. Họ không cảm thấy cần phải gây dựng lòng trung thành. Đó là một sai lầm lớn. Thị trường của họ đang bị mở ra. Hôm nay họ phải đối mặt với sự ra đời của truyền hình vệ tinh và cáp vô tuyến. Ngày mai họ sẽ thấy hối tiếc vì không đầu tư nhiều hơn để xây dựng lòng trung thành của khách hàng. Các công ty điện thoại địa phương, giống như các công ty truyền hình cáp, cũng phải đối mặt với quá trình tự do hóa trong lĩnh vực của mình. Và họ đã sai lầm giống nhau: Không gây dựng được lòng trung thành của khách hàng khi họ còn đang nắm quyền chủ động trong trò chơi.

Thứ chín, nói lời cảm ơn cả với các nhà cung cấp nữa. Hãy nhớ lại tính đối xứng của Mạng giá trị: Mỗi một chiến lược nhằm đến khách hàng đều có một chiến lược đối xứng nhằm vào các nhà cung cấp. Cũng như bạn cần phải tặng thưởng cho khách hàng trung thành, bạn cũng cần phải tặng thưởng cho cả các nhà cung cấp trung thành nữa.

Điều này có thật cần thiết không? Bạn là khách hàng của các nhà cung cấp. Họ có cảm thấy nghĩa vụ của họ là đưa ra các chương trình để thưởng cho sự trung thành của bạn hay không? Vì sao bạn cũng cần có các chương trình như vậy cho họ? Câu trả lời ở đây là các chương trình đó cần phải xuất phát từ cả hai phía. Bạn muốn nhà cung cấp của bạn trung thành với mình thì bạn phải có chương trình dành cho lòng trung thành của họ. Các nhà cung cấp của bạn cũng muốn bạn trung thành với họ, và đó là lý do họ cần có chương trình để củng cố lòng trung thành đó.

Các công ty hiểu rõ ý nghĩa của việc nói lời cảm ơn với các nhà cung cấp khi họ áp dụng điều này đối với các nhân viên của mình. Họ thường tặng hoặc bán với giá đặc biệt rẻ các sản phẩm của chính công ty cho nhân viên của mình. Tuy nhiên, các công ty cần phải nhìn xa hơn ra ngoài và tặng thưởng cho cả những nhà cung cấp khác của họ nữa. Nếu bạn giảm giá cho các nhân viên của mình khi mua sản phẩm của công ty, hãy nghĩ đến việc mở rộng lợi ích này cho các nhà cung cấp của bạn (và cả các nhân viên của các nhà cung cấp đó nữa). Hoặc bạn hãy cố giúp các nhà cung cấp của mình, bằng các lợi thế chỉ mình bạn có, để họ có thể mua được nguyên vật liệu với giá tốt hơn. Đó là hai trong số các cách để nói cảm ơn với các nhà cung cấp.

Mỗi công ty đều nên có một chương trình dành cho khách hàng thường xuyên và một chương trình khác dành cho nhà cung cấp thường xuyên. Đó là cách để tạo dựng lòng trung thành từ cả phía trên và dưới trong Mạng giá trị.

Chín lời khuyên để nói lời cảm ơn 1. Nói cảm ơn bằng hiện vật chứ không bằng tiền 2. Nói lời cảm ơn đặc biệt với các khách hàng tốt nhất của bạn 3. Nói cảm ơn theo cách có lợi hơn cho doanh nghiệp của bạn 4. Đừng nói cảm ơn quá sớm cũng như quá muộn 5. Hãy nói rằng bạn đang chuẩn bị cảm ơn 6. Hãy hiểu rằng bạn có thể phải cạnh tranh để giành được lòng trung thành 7. Hãy suy nghĩ theo kiểu cạnh tranh hợp tác và để cho các đối thủ của bạn cũng có khách hàng trung thành 8. Đừng quên nói cảm ơn ngay cả khi bạn đang nắm độc quyền 9. Nói cảm ơn không những với khách hàng mà cả các nhà cung cấp nữa.

Sự mô phỏng AAdvantage của Hãng hàng không Mỹ là một ví dụ kiểu mẫu về cách gây dựng lòng trung thành của khách hàng. Chúng ta đã thấy AAdvantage đem lại kết quả như thế nào và nó vẫn tiếp tục có hiệu quả ra sao ngay cả khi các hãng hàng không khác bắt chước theo. Ngày nay, hãng hàng không nào cũng có chương trình dành cho các khách hàng quen thuộc của mình.

Các chương trình như vậy vẫn tiếp tục là một chiến lược hiệu quả. Chẳng lẽ lại có chiến lược vẫn hiệu quả ngay cả khi nó bị đối thủ sao chép? Điều này có vẻ như vượt ra ngoài những suy luận thông thường.

Theo lẽ thường thì việc sao chép là tối kị trong chiến lược kinh doanh. Bạn phát triển một chiến lược mới. Chiến lược này đã tỏ ra có hiệu quả. Thực tế là nó hiệu quả đến nỗi tất cả những người khác đều tìm cách mô phỏng theo. Khi đó chiến lược của bạn sẽ mất hiệu quả. Bạn sẽ buộc phải nghĩ ra một cái gì khác mới hơn.

Đây là quan điểm thường thấy trong các cuốn sách giáo khoa về chiến lược kinh doanh. Giáo sư Sharon Oster của trường Quản lý Yale đã viết: “Nếu ai cũng có thể làm được như bạn thì bạn sẽ không thể kiếm tiền bằng cách đó”. Bruce Henderson – thành viên sáng lập của Tập đoàn Tư vấn Boston – đã so sánh các tác động của việc bắt chước trong kinh doanh với một hiện tượng sinh học được gọi là Nguyên lý của Gauge về cạnh tranh loại trừ: “Hai loài không thể cùng tồn tại nếu chúng cùng kiếm sống theo cách giống hệt nhau... và kinh doanh cũng không hơn gì tự nhiên trong vấn đề này”.

Đúng là khi một ai đó sao chép y hệt các sản phẩm hay quy trình của bạn, điều này sẽ làm xói mòn giá trị gia tăng của bạn.

Như hãng hàng không American với chuyến bay khởi hành lúc 10 giờ tối từ Los Angeles đi New York sẽ bị mất một ít giá trị gia tăng khi hãng United đưa ra chuyến bay cùng đường nhưng khởi hành lúc 9 giờ 55 tối. Bây giờ thì America chẳng còn gì là đặc biệt trên bầu trời cả.

Một số người còn đưa các tác động tiêu cực của việc bắt chước đi xa hơn. Họ cho rằng không thể có một công thức nào để khai thác các chiến lược kinh doanh thành công trong một thời gian dài. Vì sao vậy? Bởi vì nếu ai đó phát hiện ra công thức này, chẳng bao lâu nó sẽ không còn gì là bí mật nữa. Khi đó bất kỳ chiến lược nào được xây dựng dựa trên công thức đó có thể và chắc chắn sẽ bị sao chép, mô phỏng theo. Ai cũng chỉ có thể kiếm lợi tạm thời. Nếu đúng như vậy thì lập luận này hàm ý rằng: Có một thời hạn sử dụng hạn chế đối với mọi công thức trong kinh doanh.

Tuy nhiên, lập luận này không đúng. Hãy lấy chương trình dành cho khách bay thường xuyên làm ví dụ: ai cũng có thể làm như vậy, ai cũng kiếm được tiền nhờ thế và ai cũng có thể tiếp tục kiếm tiền theo cách đó. Lợi ích thu về không phải là tạm thời. Điều này không chỉ đúng với các chương trình này. Có các chiến lược khác, như các điều khoản về khớp theo giá cạnh tranh và các chương trình tích điểm giảm giá đều tiếp tục phát huy hiệu quả ngay cả sau khi bị sao chép (chúng ta sẽ phân tích các chiến lược này trong chương về Quy tắc). Vậy thì đâu là sai lầm của sự mô phỏng, bắt chước?

Sự mô phỏng lành mạnh Sự mô phỏng sẽ là tối kị trong chiến lược kinh doanh nếu như mục đích là bảo vệ Lợi thế cạnh tranh - tức là để vượt lên trên những người khác. Mô phỏng hay bắt chước có nghĩa là ai cũng có thể làm một việc xác định nào đó. Khi đó, bạn sẽ không thể làm tốt hơn người khác vì họ có thể làm giống hệt bạn. Điều này cũng gần như hàm ý rằng bạn không thể có được một lợi thế so sánh bền vững.

Sự mô phỏng, bắt chước sẽ là có hại mỗi khi bạn suy nghĩ theo kiểu thắng - thua. Bạn phát hiện ra một chiến lược thắng -

thua. Bạn bước lên được hai bước, trong khi đối thủ của bạn phải lùi lại một bước. Nếu đối thủ của bạn có thể bắt chước, chiến lược này sẽ đảo chỗ và trở thành thua - thắng. Đối thủ của bạn bước lên hai bước, còn bạn thì phải lùi xuống một bước. Trong trường hợp này, sự bắt chước là có hại: Nó làm giảm bớt lợi nhuận ban đầu.

Đó là nếu bạn gặp may. Sự việc có thể còn tệ hơn như thế. Đôi khi thắng - thua có nghĩa là bạn bước lên trước một bước trong khi đối thủ lùi lại hai bước. Ví dụ kinh điển của trường hợp này là cạnh tranh bằng giá cả. Bạn theo đuổi khách hàng của đối thủ cạnh tranh thông qua giá thấp. Khi làm như vậy, cái bạn được ít hơn cái đối thủ của bạn mất. Bởi bạn có được khách hàng với mức giá mới, thấp hơn, trong khi đối thủ của bạn bị mất khách hàng đang trả theo mức giá cũ, giá cao hơn. Khi đó sẽ là một bước về phía trước cho bạn và hai bước về phía sau cho đối thủ. Bạn sẽ vượt lên trên, nhưng chỉ đến khi đối thủ của bạn phản công và cũng lôi kéo được một khách hàng của bạn.

Bây giờ sẽ là hai bước về sau cho bạn và một bước lên trước cho đối thủ. Kết quả cuối cùng là cả bạn và đối thủ đều bước lùi một bước. Giá giảm xuống, trong khi thị phần lại quay trở lại như ban đầu. Bây giờ thì việc mô phỏng không những chỉ có hại, nó còn là sự nguy hiểm chết người nữa:

Thắng - thua + Thua - thắng => CÙNG THUA

Như vậy, các chiến lược thắng - thua có thể bị đảo ngược lại một cách quyết liệt bởi sự bắt chước.

Điểm sai lầm là bỏ qua khả năng áp dụng các chiến lược cùng thắng. Điều này không đáng ngạc nhiên bởi hệ tư tưởng thông thường vẫn là thương trường như chiến trường, kinh doanh như chiến tranh. Với chiến lược cùng thắng, việc mô phỏng sẽ là lành mạnh. Bây giờ sẽ là một bước lên phía trước cho bạn và một bước khác lên phía trước cho đối thủ. Khi đối thủ mô phỏng chiến lược của bạn, một lần nữa, họ sẽ bước lên trước một bước và cả bạn cũng vậy. Việc mô phỏng do vậy thậm chí còn làm tăng hơn nữa lợi nhuận của cả hai bên.

Cùng thắng + Cùng thắng => CÙNG THẮNG

Một lần nữa, hãy nhìn lại các chương trình dành cho khách bay thường xuyên. American đã có lợi thế từ chương trình AAdvantage. Chương trình này đã giúp American lôi kéo được thêm một số khách hàng từ các hãng hàng không khác. Cho đến lúc này, trò chơi đang là thắng - thua. Một bước lên cho America và một bước lùi cho United. Khi AAdvantage bị bắt chước, American cũng mất cơ hội chiếm thêm thị phần. Một bước lên cho United và một bước lùi cho American. Thế là hòa.

Tuy nhiên, có một yếu tố cùng thắng mà AAdvantage đã mang lại. Với nhiều khách hàng trung thành hơn, American không có ý định mở cuộc chiến tranh giá cả. Trên thực tế, hãng này có thể tăng giá. Điều này sẽ khiến các hãng khác cũng có thể tăng giá theo. Cùng với yếu tố thắng thua ở chỗ thị phần bị chuyển dịch, yếu tố cùng thắng ở đây chính là giá cả.

Việc mô phỏng lại AAdvantage đã loại bỏ yếu tố thắng thua và củng cố tác động cùng thắng. Chúng ta đã thấy khi tất cả các hãng hàng không đều có chương trình riêng dành cho khách bay thường xuyên, các khách hàng sẽ đều trở nên trung thành hơn. Giảm giá sẽ ít hiệu quả hơn trong khi tăng giá lại đỡ rủi ro hơn. Hầu như không có động cơ nào để cạnh tranh về giá. Kết quả ở đây là giá ổn định hơn, đặc biệt ở mảng thị trường của những người thường xuyên đi công tác.

Về tổng thể, sự mô phỏng một chiến lược cùng thắng là lành mạnh chứ không có hại. Do vậy, nếu bạn có một chiến lược cùng thắng như vậy, bạn không cần phải giữ bí mật. Sẽ không có vấn đề gì nếu chiến lược của bạn được biết đến rộng rãi và được mô phỏng khắp nơi. Trên thực tế, tất cả những điều đó đều có lợi cho bạn. Càng nhiều đối thủ áp dụng chiến lược thì bạn càng có lợi nhiều hơn.

Vì lẽ ấy, bằng việc viết ra lý thuyết về chương trình dành cho lòng trung thành trong cuốn sách này, chúng tôi đã không đánh giá thấp hiệu quả của chúng. Ngược lại, chúng tôi hy vọng rằng những gì chúng tôi viết ở đây sẽ khuyến khích nhiều doanh nghiệp hơn bắt tay vào xây dựng các chương trình đó cho mình, và càng nhiều người làm thì hiệu quả sẽ càng cao.

Không phải bất cứ điều gì cũng có lợi cho tất cả. Bạn vẫn cần phải chuẩn bị tinh thần cho khả năng có sự mô phỏng hay bắt chước thiếu lành mạnh. Bạn có thể làm gì nếu lợi nhuận chỉ là tạm thời? Bạn sẽ phải tạo ra một loạt các lợi ích tạm thời như vậy trong thời gian dài.

Bí quyết ở đây là chạy càng nhanh càng tốt. Bạn làm ra một sản phẩm tốt hơn, những người khác sẽ sao chép của bạn. Nhưng khi họ làm được như bạn thì bạn đã lại ở một bước phía trước nữa rồi. Bạn đã lại cải tiến sản phẩm của mình một lần nữa.

Trò chơi ở đây không phải là sản phẩm của bạn tốt đến mức nào, mà là bạn có thể liên tục cải tiến sản phẩm của bạn đến đâu. Đó không phải là bạn đang đứng ở chỗ nào, mà là bạn đang chạy nhanh đến đâu. Đó không phải là vị trí. Mà đó là tốc độ.

Bạn không bao giờ đứng yên, bạn là một mục tiêu di động.

Điều gì sẽ xảy ra nếu người khác sao chép quy trình cải tiến của bạn? Họ sẽ ngang bằng bạn trong quá trình cải tiến sản phẩm.

Điều gì tiếp theo đó? Bạn đã lại cải tiến quy trình của bạn một lần nữa. Bây giờ thì trò chơi không phải là sản phẩm của bạn tốt đến mức nào, thậm chí không phải là bạn cải tiến sản phẩm của bạn thành công đến đâu. Đây là chuyện bạn cải tiến quy trình của bạn thành công đến mức nào. Không phải việc bạn ở đâu hay bạn chuyển động nhanh như thế nào, quan trọng là bạn có thể tăng tốc nhanh đến mức nào. Đó không phải là vấn đề vị trí hay tốc độ nữa. Đó là vấn đề gia tốc.

Và về nguyên tắc, sẽ còn có vấn đề về thay đổi cách bạn làm mới quy trình cải tiến và cứ tiếp tục như vậy. Bạn nghĩ là điều này rất hiếm xảy ra ư? Ít nhất là không phải đối với Individual Inc.

Điều gì khiến Individual Inctrở thành độc nhất? Individual Inccung cấp các dịch vụ công nghệ cao về thu thập thông tin để giúp mọi người có thể dễ dàng xoay sở với sự bùng nổ thông tin hiện nay. Các khách hàng của Individual Incchỉ cần đưa ra các chủ đề thông tin họ quan tâm. Công ty này sau đó sẽ sử dụng công cụ tìm kiếm trong máy tính để tìm tất cả các bài báo có thông tin liên quan, xếp loại chúng và gửi cho khách hàng của mình qua fax, thư điện tử, hay bất kỳ cách nào theo yêu cầu của khách hàng. Các khách hàng nhận các bài báo đầy đủ, các bản tóm tắt hoặc đầu đề của các bài báo, theo thứ tự ưu tiên.

Kết quả giống như bạn nhận được một tờ báo dành riêng cho mình vậy.

Vấn đề của Individual Inclà làm thế nào để bảo toàn giá trị gia tăng của mình. Liệu điều gì có thể ngăn cản các công ty khác sao chép dịch vụ của họ? Mặc dù chương trình có tên SMART

(Hệ thống thao tác và phục hồi tài liệu đọc) thuộc sở hữu của Individual Incnhưng khái niệm làm cơ sở cho chương trình đó thì lại không. Tuy nhiên, Individual Incđã đi một bước xa hơn tiếp theo đó. Công ty thường xuyên đề nghị khách hàng đánh giá từng gói thông tin theo chủ đề mà công ty gửi đi theo các mức độ Không phù hợp, Phù hợp một phần cho đến Rất phù hợp. Các phản hồi về tính phù hợp sau đó được nạp vào trong SMART và được sử dụng để cải thiện việc lựa chọn thông tin gửi đến cho từng khách hàng. SMART còn học hỏi từ việc xem xét những gì khách hàng đọc chứ không chỉ từ lắng nghe những gì họ nói. Mỗi lần khách hàng lấy ra các bài báo đầy đủ từ các bản tóm tắt hoặc các đề mục, SMART đều ghi nhớ lại và cập nhật các hồ sơ người sử dụng của mình một cách tương ứng.

Một khách hàng điển hình có thể bắt đầu bằng đánh giá 50%

các thông tin nhận được là rất phù hợp. Individual Inccó thể cải thiện kết quả đánh giá đến 90% rất phù hợp chỉ sau một tháng. Khách hàng của họ không chỉ nhận được các sản phẩm chất lượng tốt hơn, họ còn có thể thấy được một thước đo cụ thể cho sự cải tiến chất lượng. Đó là một lời nhắc nhở hữu ích đối với khách hàng của Individual Incrằng nếu họ chuyển sang nhà cung cấp khác, họ sẽ quay trở lại mức chất lượng 50%.

Thậm chí nếu một công ty khác có một cách tìm hiểu riêng cho mình thì cũng phải mất một thời gian nhất định để mức đánh giá của khách hàng tăng đến 90% – thường là hơn một tháng.

Đó là bởi vì Individual Inckhông những cải thiện chất lượng sản phẩm của mình mà còn cải thiện cả tốc độ cải tiến nữa.

Individual Incđã phát triển được một khả năng để lý giải và phân tích các phản hồi một cách tốt hơn. Kinh nghiệm đã cho phép công ty xử lý tốt hơn các thông số rút từ thuật toán xử lý riêng của mình và do vậy, công ty nắm về các khách hàng nhanh hơn nhiều so với lúc ban đầu. Một đối thủ cạnh tranh mới không thể làm nhanh được hơn Individual Incvì họ cần phải tích luỹ bằng ấy kinh nghiệm từ trước.

Bằng cách tìm hiểu để biết được sự chọn lựa của khách hàng và học cách để tìm hiểu điều đó nhanh hơn nữa, Individual Incđã có thể duy trì được giá trị gia tăng của mình.

Chiến lược của Individual Inccó thể áp dụng cho các hiệu sách, các cửa hàng bán tạp chí và cho thuê băng hình, thậm chí cả dịch vụ kết bạn – thực tế là tất cả những hoạt động kinh doanh mà mánh khóe chỉ là làm thế nào khớp một danh mục lựa chọn rất rộng với những yêu cầu hết sức đa dạng của khác hàng. Khi một hiệu sách đưa cho khách hàng một lời khuyên, đó sẽ là cơ hội để tìm hiểu và phát hiện xem vì sao cuốn sách được ưa thích hay không được ưa thích. Bằng cách này, hiệu sách có thể đưa ra những lời khuyên tốt hơn cho lần sau. Một hiệu sách cạnh tranh cũng có thể bán cùng một cuốn sách như vậy nhưng họ không có được phản hồi của khách hàng mà hiệu sách thứ nhất có, vì vậy họ không thể đưa ra nhiều lời khuyên hữu ích cho khách hàng. Ít nhất họ sẽ không thể cho đến khi học được cách tìm hiểu về khách hàng. Nếu khách hàng đã cảm thấy hài lòng với hiệu sách thứ nhất thì hiệu sách thứ hai khó lòng có cơ hội có được khách hàng lần nữa.

Tờ Harvard Business Review đã đề nghị các bạn đọc của mình đánh giá từng bài báo trong đó. Tạp chí này đã sử dụng các thông tin phản hồi để cải thiện việc lựa chọn thông tin cho những số sau. Kết quả là tạp chí đã được cải tiến cho phù hợp hơn với người đọc và những người này, để đáp lại, đã trở nên trung thành với tờ tạp chí. Chúng tôi, những người làm cuốn sách mà các bạn đang đọc cũng muốn có được những độc giả trung thành. Vì vậy, chúng tôi rất hy vọng các bạn sẽ cho chúng tôi những nhận xét phản hồi đối với cuốn sách này.

Việc nhanh chóng cải tiến sản phẩm đã mang lại hiệu quả cho Individual Inc.. Nó cũng có thể mang lại hiệu quả cho các hiệu sách hoặc quầy bán tạp chí. Và nó cũng có hiệu quả đối với Intel, một công ty luôn đi đầu trong lĩnh vực sản xuất vi mạch điện tử trước khi các đối thủ của họ khai thác xong thế hệ vi mạch sau đó. Tuy nhiên, đây không phải là phương thuốc để chữa bách bệnh. Có những sản phẩm mà bạn không thể liên tục cải tiến chúng.

Lấy ví dụ như xà phòng, bạn sẽ gặp may nếu có một sáng chế mới. Có rất ít cách để cải tiến xà phòng và bạn khó lòng có được những cải tiến liên tục ở đây. Đó đã từng là vấn đề thực sự đối với Minnetonka, một công ty nhỏ vùng Minnesota khi hãng này tìm được một loại xà phòng mới. Làm thế nào Minnetonka đã có thể ngăn các công ty trong ngành như Procter&Gamble và Lever Brother khỏi sao chép ý tưởng của mình?

Chiếc bơm lợi nhuận Năm 1964, doanh nhân Robert Taylor đã rút 3.000 USD từ sổ tiết kiệm của mình để thành lập Minnetonka. Qua hai thập kỷ, Taylor đã đưa công ty của mình từ vị trí một nhà sản xuất chuyên về các vật dụng tắm rửa trở thành một công ty chuyên về sáng chế mới trên thị trường trong lĩnh vực xà phòng, thuốc đánh răng và nước hoa. Trong số các sản phẩm nổi tiếng của công ty có xà phòng dạng lỏng Softsoap, thuốc đánh răng Check-Up, nước hoa Obsession và Eternity hiệu Calvin Klein.

Taylor không sợ thử nghiệm. Đã có lần chỉ trong một mùa xuân mà Minnetonka đã đưa ra thị trường đến 78 sản phẩm mới. Đó là chiến lược có tên gọi Thử nghiệm kiểu spaghetti. Bạn ném các vật vào tường và xem xem cái gì dính lại. Tom Peter gọi chiến lược này là Chống chiến lược – đó là đừng nên phân tích gì cả, chỉ quan sát xem cái gì có hiệu quả và tăng cường sản xuất cái đó. Taylor đã thử nghiệm tiếp thị cả một loạt các sản phẩm cùng công dụng để tìm ra sản phẩm thành công nhất và đưa nó ra thị trường tiêu dùng đại chúng. Và ông đã tìm ra nó.

Năm 1977, sản phẩm có tên Chiếc máy xà phòng kỳ diệu được đưa ra thị trường. Sản phẩm này bơm xà phòng dạng lỏng từ một chiếc lọ có bơm bằng nhựa. Chiếc máy nhanh chóng trở thành sản phẩm bán chạy nhất của Minnetonka. Minnetonka đã giải quyết được một vấn đề quan trọng, chiếc máy đã loại bỏ được những miếng xà phòng nhỏ bị tan chảy làm bẩn các nhà vệ sinh trên khắp nước Mỹ. Đây là một cơ hội rất tốt để thâm nhập vào thị trường đại chúng của xà phòng.

Chiếc máy xà phòng kỳ diệu về sau được đổi tên thành Softsoap và doanh thu bắt đầu tăng vọt. Trên các thị trường thử nghiệm, Softsoap chiếm từ 5-9% thị phần của tất cả các loại xà phòng.

Softsoap đã sẵn sàng được tung ra trên toàn quốc và năm 1980, Minnetonka đã bắt đầu một chiến dịch quảng cáo trị giá 7 triệu USD. Để so sánh, hãy biết rằng ngân sách quảng cáo của Armour-Dial cho sản phẩm xà phòng Dial, xà phòng hàng đầu trên thị trường bấy giờ chỉ là 8,5 triệu USD.

Softsoap đã lặp lại thành công trên các thị trường thí điểm của mình và đạt 39 triệu USD doanh thu ngay trong năm đầu tiên.

Taylor tin rằng thị trường dành cho xà phòng dạng lỏng sẽ đạt đến 400 triệu USD mỗi năm. Tuy nhiên, liệu ông có thể giữ được bao nhiêu phần trăm thị phần khi các nhà sản xuất xà phòng bánh hàng đầu cũng nhảy vào thị trường với những sản phẩm tương tự như của mình?

Mối đe dọa bị mô phỏng là hoàn toàn có thực. Softsoap không phải là một sáng chế có thể được cấp bản quyền. Những chiếc bơm có từ thời Acsimet. Nhãn hiệu có thể có ý nghĩa đáng kể nhưng trên thị trường có nhiều các nhãn hiệu khác còn nổi tiếng hơn trong ngành xà phòng. Chẳng hạn nhãn hiệu Ivory (Ngà voi) là nhãn hiệu đã có từ trên 100 năm trước.

Taylor đã từng có kinh nghiệm với những vấn đề do có sự mô phỏng trước đây. Ông đã cố đưa các loại dầu gội đầu có tinh chất hoa quả ra thị trường đại chúng: “Tôi vẫn còn nhớ khi nhìn thấy nhãn hiệu Clairol đã đẩy bật nhãn hiệu của chúng tôi ra khỏi thị trường như thế nào... Chúng tôi sáng chế, còn họ mang nó ra thị trường... Khi họ đưa các sản phẩm của họ vào các cửa hàng thực phẩm và dược phẩm thì dãy hãng của chúng tôi đơn giản là đành chịu chết”. Vậy ông có thể làm gì để bảo toàn giá trị gia tăng của mình khi các tên tuổi như Armour-Dial, P&G, Lever Brothers và Colgate-Palmolive nhảy vào cạnh tranh và dựa vào các nhãn hiệu đã nổi tiếng của họ cũng như mạng lưới phân phối hiệu quả?

Taylor đã có một giai đoạn được gọi là cửa sổ cơ hội. Các hãng lớn đã lựa chọn đứng quan sát một thời gian trước khi nhảy vào. Xà phòng dạng lỏng còn chưa được công nhận rộng rãi nên họ muốn để Softsoap làm vật thí nghiệm trước. Một khi Softsoap thành công, họ sẽ quyết định làm các thử nghiệm tiếp thị riêng cho mình. Và điều bất ngờ đã chờ họ.

Một phần quan trọng của sản phẩm xà phòng dạng lỏng là chiếc bơm nhỏ làm bằng nhựa và Taylor nhận thấy trên thị trường chỉ có hai nhà cung cấp chi tiết này. Trong một động thái để cho chắc chắn, ông đã khóa cả hai hãng cung cấp đó bởi một đơn đặt hàng 100 triệu chiếc bơm nhỏ mỗi năm, nghĩa là bằng toàn bộ năng lực sản xuất của cả hai nhà cung cấp đó.

Thậm chí chỉ với 12 cent một chiếc bơm như vậy thì hợp đồng 100 triệu chiếc đã là 12 triệu USD, còn nhiều hơn cả vốn sở hữu của Minnetonka. Chiếm được toàn bộ nguồn cung những chiếc bơm nhỏ đã cho Taylor có thêm từ 18-24 tháng nữa để đối phó.

Softsoap đã mua được thêm thời gian để xây dựng lòng trung thành đối với thương hiệu và tạo ra giá trị gia tăng cho mình.

Khi P&G cuối cùng cũng thử đưa ra thị trường sản phẩm xà phòng dạng lỏng của mình, họ đã chọn nhãn hiệu Rejoice vì sợ làm ảnh hưởng đến nhãn hiệu Ivory. Kết quả của cuộc thử nghiệm không khả quan nên P&G lại chần chừ. Bằng cả sự can đảm và may mắn, Taylor đã có được ba năm rảnh tay. Mãi đến năm 1983, P&G mới giới thiệu sản phẩm xà phòng dạng lỏng nhãn hiệu Ivory ra thị trường và nhanh chóng giành được 30%

thị phần xà phòng dạng lỏng. Xà phòng dạng lỏng Jergens của American Brands đứng thứ ba, cách đó một khoảng lớn. Cho đến năm 1985 thị trường của xà phòng dạng lỏng đã tăng đến 100 triệu USD. Softsoap vẫn giữ được vị trí đầu bảng với thị phần đáng nể là 36%. Hai năm sau, Colgate-Palmolive bỏ lỡ cơ hội lúc đầu đã quyết định đuổi kịp bằng cách mua lại Softsoap với giá 61 triệu USD.

Minnetonka không thể có bản quyền ở bất kỳ chi tiết nào của sản phẩm. Nhưng thậm chí cả bản quyền cũng không thể giúp họ tự bảo vệ trước mối đe dọa từ sự mô phỏng không lành mạnh. Bạn vẫn phải chuẩn bị cho ngày mà bản quyền của bạn hết hiệu lực hoặc có ai đó đưa ra được các giải pháp thay thế.

Trong tình huống của NutraSweet – Holland Sweetener mà chúng ta đã nhắc đến trong chương về Người chơi, chúng ta đã thấy NutraSweet sử dụng thời gian bảo hộ bản quyền để chuẩn bị đối phó với sự mô phỏng sao chép của đối thủ trong tương lai ra sao. Họ đã đầu tư rất nhiều vào xây dựng thương hiệu và giảm chi phí. Khi hết thời hạn bản quyền, Holland Sweetener vẫn không thể vượt được NutraSweet về thương hiệu cũng như chi phí. NutraSweet còn khiến Holland Sweetener vất vả hơn nữa khi cố đuổi kịp họ. Bằng cách ngăn cản Holland xâm nhập thị trường châu u một cách quyết liệt, NutraSweet đã làm giảm sản lượng của Holland và làm chậm quá trình cải tiến cắt giảm chi phí của công ty này.

Giải pháp đối với sự mô phỏng không lành mạnh 1. Thu thập các phản hồi của khách hàng để điều chỉnh sản phẩm của bạn cho phù hợp hơn - các đối thủ không thể sao chép bạn trong trường hợp này vì họ không có thông tin 2. Tạo ra thương hiệu 3. Tăng số lượng để giảm chi phí 4. Cạnh tranh quyết liệt về số lượng để các đối thủ không thể bắt chước theo bạn cắt giảm chi phí.

Individual Inc. , Minnetonka và NutraSweet đã đối mặt với mối đe dọa rất rõ từ sự mô phỏng sao chép không lành mạnh, và họ đã áp dụng các chiến lược hiệu quả để bảo toàn giá trị gia tăng cho mình. Tuy nhiên, đôi khi mối đe dọa về sự mô phỏng không lành mạnh không thật rõ ràng như vậy, các công ty có thể áp dụng các chiến lược không thận trọng khiến cho họ trở nên dễ bị tổn thương hơn. Chúng tôi sẽ đưa ra hai ví dụ. Trong ví dụ đầu tiên, chúng tôi được yêu cầu giấu tên thật của những người chơi, vì vậy các tên ở đây là tự đặt.

Bị bỏ lại ngoài hộp, Andy đã có một ngày đột phá. Từ nhiều năm, nhà máy của ông đã cung cấp các thùng các-tông chuyên dụng cho Polymatic – khách hàng chủ yếu của Andy – để đựng các sản phẩm gia dụng. Tuy nhiên, đó là một cách kinh doanh điên rồ. Polymatic có bốn bộ phận, mỗi bộ phận có các quy định tiêu chuẩn kỹ thuật đặc thù riêng và mỗi bộ phận cũng thực hiện việc mua sắm của mình một cách riêng rẽ. Kết quả là Andy buộc phải phát triển các dòng sản phẩm riêng biệt và đáp ứng rất nhiều các đơn đặt hàng riêng rẽ, điều này dẫn đến chi phí ban đầu cao và khả năng khai thác ngắn hạn.

Thực sự là không cần đến nhiều loại thùng giấy khác nhau như vậy. Nếu một số bộ phận của Polymatic đồng ý sử dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật của các bộ phận khác thì chất lượng cũng chẳng hề bị ảnh hưởng. Cách làm ở đây là: Mỗi bộ phận đặt hàng theo số lượng và vào thời điểm mà tồn kho của họ còn ít hơn một mức nhất định. Tất cả đều được làm bởi một hệ thống máy tính được thiết kế để giảm thiểu chi phí của Polymatic, nhưng không tính đến chi phí của Andy. Chương trình được thiết kế như vậy cũng không quan tâm đến khả năng giảm chi phí hơn nữa nếu Polymatic đặt những khối lượng hàng lớn hơn cùng một lúc và trữ nhiều hơn trong kho bởi vì Andy khi đó sẵn sàng giảm giá.

Nếu như Polymatic tiêu chuẩn hóa các yêu cầu kỹ thuật của mình, điều tiết việc đặt hàng và tăng thêm hàng tồn kho, Andy sẽ sản xuất ít loại hộp hơn và các dây chuyền sản xuất sẽ được dùng hết công suất. Ông tính toán chi phí tiết kiệm được, trừ đi cả chi phí tăng do Polymatic dự trữ nhiều hàng hơn trong kho là 10 cent cho mỗi foot vuông, số tiền thu về có thể lên đến hàng trăm nghìn USD.

Tất nhiên điều này cũng dẫn đến một tình trạng khó xử. Andy có thể tiết kiệm 2 cent cho mình theo cách mà Polymatic không thể thấy được. Tuy nhiên, để tiết kiệm được 10 cent, ông cần phải khiến cho các bộ phận khác nhau trong Polymatic tiến hành tiêu chuẩn hóa, kết hợp với nhau và thay đổi chính sách hàng tồn kho. Điều này dẫn đến việc phải chia sẻ các phân tích của ông với Polymatic và cả một phần chi phí tiết kiệm được nữa.

Andy quyết định đi theo hướng có thể mang lại tiết kiệm nhiều hơn. Ông đến gặp Polymatic, giải thích cách tiếp cận mới và đề nghị chia số tiền tiết kiệm được. Ông chỉ ra rằng đây là một lợi ích rất lớn đối với Polymatic để thay đổi cách kinh doanh của mình. Polymatic sẽ đánh giá cao số tiền tiết kiệm được một cách bất ngờ, và điều này có thể sẽ giúp cho việc đàm phán hợp đồng năm sau trở nên hữu hảo hơn và nó cũng cho thấy thiện chí cũng như chứng minh cho thấy khuynh hướng Đối tác của ông.

Polymatic đã đánh giá cao sáng kiến của Andy. Chỉ còn sáu tháng nữa là hết hạn hợp đồng hiện tại và Polymatic đã rất vui mừng vì tiết kiệm được một khoản tiền. Dường như mọi thứ đều cho thấy một tình huống cùng thắng.

Dấu hiệu đầu tiên của sự trục trặc chính là vào lúc ký lại hợp đồng. Polymatic gửi đề nghị đấu thầu và nhận được đơn xin đấu thầu của bốn công ty mới. Trước đây, chưa bao giờ công ty này có nhiều hơn một nhà cung cấp. Công ty của Andy là công ty duy nhất đáp ứng được các yêu cầu về cung cấp các thùng các-tông chuyên dụng và sản xuất trong thời gian ngắn với một mức giá hợp lý. Mặc dù việc sản xuất kiểu này vốn không thực sự hiệu quả nhưng thực ra Andy đã là một nhà sản xuất tùy biến rất hiệu quả.

Điều gì đã thay đổi? Theo đại lý mua sắm của Andy thì bây giờ các yêu cầu kỹ thuật đã chuẩn hóa, các quy trình sản xuất đã dài hơi hơn nên các công ty lớn trong ngành bao bì, lần đầu tiên, đã tỏ ra chú ý đến khách hàng Polymatic. Andy đã sững sờ khi Polymatic quay lại nói rằng một trong số các nhà sản xuất bao bì lớn đã chào giá thấp hơn 20 cent cho mỗi foot vuông so với mức giá năm trước. Người phụ trách mua sắm của Polymatic nói rằng anh ta rất cảm ơn sự giúp đỡ của Andy trong việc tiết kiệm chi phí và nếu Andy đồng ý với mức giá mới thì họ vẫn có thể tiếp tục làm việc cùng nhau.

Andy không còn lựa chọn nào khác. Dù sao thì mức lãi cũng đủ lớn, đáng để làm tiếp. Tuy nhiên, Andy vẫn cảm thấy không hiểu vì sao ông dự tính giảm chi phí đi 10 cent trên một foot vuông rồi rốt cục lại phải giảm giá đi thêm những 20 cent.

Một cách vô tình, Andy đã làm giảm giá trị gia tăng của mình.

Đúng là ông đã giảm chi phí cung cấp cho Polymatic nhưng phương pháp mới khiến ông dễ dàng bị mô phỏng bắt chước. So với các công ty không dự định sản xuất theo kiểu tùy biến, Andy đã thành công trong việc giảm chi phí để cung cấp hàng cho Polymatic đến nỗi các công ty khác cũng bắt đầu thấy có lợi khi tham gia vào trò chơi. Kết quả là một chiến thắng lớn đối với Polymatic, và Andy thì không hoàn toàn hài lòng.

Vậy Andy đáng lẽ nên làm như thế nào? Có lẽ ông nên ký kết các hợp đồng dài hạn. Tuy nhiên, cuối cùng thì đó cũng sẽ không phải là một chiến thắng lâu dài đối với ông. Vấn đề thực chất ở đây là Andy có giá trị gia tăng chính vì ông là nhà sản xuất tùy biến cho thị trường đặc thù. Tuy nhiên, bằng cách giảm chi phí cung cấp cho Polymatic, ông đã làm cho công việc của mình trở nên rất dễ bị bắt chước. Bất kể đó là vì lợi ích của khách hàng hay không thì cũng không phải là lợi ích đối với Andy khi khách hàng thay đổi cách điều hành kinh doanh. Rất có thể sự thay đổi đó sẽ tự xảy ra một lúc nào đó trong tương lai nhưng chẳng có lý gì để phải vội vàng thực hiện nó.

Andy đã tìm hiểu được khách hàng muốn gì, đã chia sẻ kiến thức và sau đó phải đứng nhìn khách hàng của mình sử dụng chính những kiến thức đó để tạo ra cạnh tranh. Ông đã làm cho chiếc bánh to hơn nhưng lại để cho những người khác ăn mất.

Đó là một sai lầm mà ngay cả các công ty lớn nổi tiếng nhất cũng đã từng mắc phải. Chúng tôi tin rằng đây cũng chính là sai lầm mà IBM đã mắc khi bước chân vào thị trường máy tính cá nhân.

Nhiều người đã viết về những khó khăn mà IBM gặp phải vào cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990. Đặc biệt họ đều nói về thất bại của IBM khi cố gắng chuyển từ vị trí hàng đầu đã từng nắm giữ trong lĩnh vực máy tính cỡ lớn, sang một vị trí mạnh trong lĩnh vực máy tính cá nhân. Một số người lo ngại rằng máy tính cá nhân sẽ nuốt chửng hoạt động kinh doanh máy tính cỡ lớn. Một số khác đưa IBM thành ví dụ điển hình trong sách giáo khoa để minh chứng cho những khó khăn mà các tổ chức lớn thường gặp khi cố gắng thực hiện những thay đổi lớn trong chiến lược kinh doanh. Chúng ta hãy cùng nghiên cứu câu chuyện của IBM dưới góc độ của sự mô phỏng không lành mạnh.

Đánh mất quyền lực Khi IBM tham gia vào thị trường máy tính cá nhân năm 1981, Apple Computer đã đi trước và IBM là người theo sau. Tốc độ do đó là điều quan trọng hơn cả. Vào thời điểm đó, IBM cần thiết lập một cơ sở lắp ráp cho các máy tính của mình, và phải làm điều đó thật nhanh. IBM muốn chuyển từ bước thiết kế sang bước tung sản phẩm ra thị trường chỉ trong vòng 12 tháng. Để đạt được điều này, IBM đã bỏ qua truyền thống là phát triển các bộ phận bên trong. Thay vì tự làm điều đó, họ đã đề nghị Intel và Microsoft cung cấp các bộ vi xử lý và công nghệ điều hành hệ thống cho các máy tính cá nhân của mình. IBM đã thành công vì động thái sáng tạo đó.

Lợi ích mang lại từ quyết định thuê ngoài của IBM chính là nhanh chóng tạo ra máy tính thương hiệu IBM và khiến nó được chấp nhận rộng rãi trên thị trường. Ban đầu chiếc bánh được làm to ra. Cái giá phải trả cho quyết định thuê ngoài là IBM giờ đây phải chia sẻ chiếc bánh cho cả Intel và Microsoft.

Để đơn giản, giả sử rằng IBM, Intel và Microsoft mỗi bên đều chiếm một phần ba chiếc bánh lớn hơn đó. Đối với IBM, có lẽ như vậy còn tốt hơn là nhận được một miếng to hơn trong chiếc bánh bé hơn rất nhiều nếu họ cứ giữ tất cả mọi thứ để sản xuất bên trong công ty. Đối với Intel và Microsoft, dĩ nhiên việc cùng chia sẻ một chiếc bánh to chẳng có gì phải phàn nàn.

Thuê ngoài là một nửa chiến lược của IBM trong lĩnh vực máy tính cá nhân. Một nửa kia là chính sách cơ cấu mở. Lý do cơ bản là để giúp cho những người lập trình viết ra các phần mềm cho máy tính cá nhân của IBM. Một hậu quả không dự tính trước ở đây là những người chơi khác bắt đầu nhảy vào cạnh tranh với phần cứng của IBM. Họ nhanh chóng giải quyết được các vấn đề về phần mềm không tương thích. First Osborn, Leading Edge và Hewlett-Packard, sau đó là Compaq, Dell cùng với hàng trăm công ty khác lần lượt tham gia vào thị trường kinh doanh phần cứng, và đều bắt chước IBM sử dụng bộ vi xử lý của Intel và phần mềm điều hành của Microsoft.

Bây giờ thì Intel và Microsoft đã trở nên mạnh hơn bao giờ hết.

Microsoft chiếm độc quyền cung cấp một đầu vào chủ chốt trong kinh doanh sản xuất các máy tính cá nhân tương thích với IBM là lĩnh vực đang tăng trưởng hết sức nhanh chóng. Mặc dù Intel bị buộc phải cấp phép sản xuất bộ vi xử lý 8086 đầu tiên của mình cho người ngoài, công ty này đã trở thành nhà cung cấp độc quyền với tất cả các thế hệ vi xử lý tiếp theo. Chiếc bánh càng to thì Intel và Microsoft càng được lợi. Tuy nhiên, đối với IBM thì khác. Những chiếc máy của Compaq tốt không kém gì so với máy của IBM. Giờ đây, không còn là nhà cung cấp phần cứng duy nhất trên thị trường nữa, giá trị gia tăng của IBM đã giảm xuống một cách đáng kể.

Sai lầm thực tế của IBM là theo đuổi đồng thời việc thuê ngoài và các chính sách cơ cấu mở. Nếu IBM ngừng đưa Intel và Microsoft vào trò chơi, đồng thời không bỏ đi quyền kiểm soát trong kinh doanh phần cứng thì rất có thể đã duy trì được một vị thế mạnh. Giá như IBM tiếp tục kiểm soát việc sản xuất các vi mạch điện tử và các công nghệ điều hành hệ thống thì ngay cả khi phần cứng bị sao chép, họ vẫn giữ lại được một vị thế khá hơn nhiều. Một trong hai cách tiếp cận trên đều có thể mang lại hiệu quả. Việc đồng thời thuê ngoài và áp dụng chính sách cơ cấu mở đã là một sai lầm. Đây là tình huống khi hai cái đúng hợp lại thành một cái sai.

Thậm chí việc đưa Intel và Microsoft vào cuộc, đồng thời với cơ cấu mở cũng có thể không quá tệ đối với IBM nếu như họ khiến Intel và Microsoft phải trả tiền để chơi. IBM có thể đề nghị có cổ phần trong Intel và Microsoft để đổi lại việc họ đưa các công ty này vào cuộc chơi. Vào đầu những năm 1980, IBM đã từng có cơ hội để định hình cuộc chơi theo cách đó. Tuy nhiên, họ đã để lỡ mất chúng.

Nhận ra sai lầm của mình, năm 1987, IBM cố gắng giành lại quyền kiểm soát bằng cách tung ra dòng máy tính cá nhân PS/2, trong đó có hệ điều hành OS/2 đồng chế tạo với Microsoft.

Tuy nhiên, lúc đó đã là quá muộn. Microsoft không cần đến IBM nữa. Năm 1990, Microsoft tung ra hệ điều hành Windows và đã làm tổn thất nghiêm trọng cho tương lai của OS/2 trong hy vọng trở thành hệ điều hành phổ biến.

Nếu như bạn phải hy sinh phần lớn chiếc bánh cho một công ty khác, có lẽ chiến lược khôn ngoan nhất là sở hữu một phần trong công ty đó. Ban đầu, IBM có nguồn tài chính dồi dào đủ để chiếm một vị trí cổ đông đáng kể trong cả Intel và Microsoft.

Thực ra IBM đã từng đầu tư vào Intel năm 1982, giành 20% cổ phần công ty và dự định sẽ mua thêm 10% nữa. Tuy nhiên trớ trêu là IBM đã bán toàn bộ cổ phần ở đó vào các năm 1986 và 1987 với giá 625 triệu USD. Chỉ mười năm sau, 20% cổ phần đó đã có giá trị 18 tỷ USD. Đối với Microsoft, IBM có cơ hội mua 30% cổ phần của Microsoft với giá dưới 300 triệu USD vào giữa năm 1986. Cho đến cuối năm 1995, số cổ phần 300 triệu USD

khi đó đã đáng giá thêm 18 tỷ USD nữa. Giá như IBM mua lại và giữ một tỷ lệ cổ phần lớn của Intel và Microsoft thì chúng tôi tin rằng mọi người ngày nay sẽ luôn nói về các thành công liên tiếp của họ chứ không phải là thất bại.

Các câu chuyện đầu tiên và cuối cùng của chúng tôi trong chương này nằm ở hai thái cực đối lập. Nintendo kiểm soát cực kỳ chặt chẽ ngành kinh doanh trò chơi điện tử. Giá như Nintendo áp dụng chiến lược cơ cấu mở và không đưa vào chiếc vi mạch bảo mật, có lẽ chiếc bánh tổng cộng đã lớn hơn nhiều.

Mà cũng có thể là không. Rất có thể thị trường sẽ lại ngập tràn bởi các sản phẩm chất lượng thấp và sẽ có một sự sụp đổ giống như đã xảy ra với Atari. Cách này hay cách khác, hành động của Nintendo đã bảo đảm rằng giá trị gia tăng của nó luôn luôn bằng kích thước của chiếc bánh dù chiếc bánh đó to hay nhỏ, trong khi giá trị gia tăng của tất cả những người chơi khác đều là không đáng kể. Ngược lại việc IBM thuê ngoài và áp dụng chính sách cơ cấu mở đã phải trả giá bằng việc đánh mất sự kiểm soát trong ngành kinh doanh máy tính cá nhân. Bằng việc tạo điều kiện thuận lợi cho việc các nền máy tính cá nhân của IBM được sử dụng và công nhận rộng rãi, IBM đã làm tăng kích thước chiếc bánh. Tuy nhiên, bằng cách bỏ đi giá trị gia tăng của chính mình, IBM đã hạn chế đáng kể khả năng giành phần trong chiếc bánh của mình.

Một lần nữa, sự khác nhau giữa giá trị gia tăng của một công ty và một sản phẩm là rất quan trọng. Cũng giống như giá trị gia tăng của Sony ít hơn nhiều so với của vô tuyến truyền hình hay giá trị gia tăng của Nissan ít hơn nhiều so với của xe hơi, giá trị gia tăng của IBM ngày nay cũng ít hơn nhiều so với giá trị gia tăng của tổng thị trường máy tính cá nhân. Đáng lẽ IBM đã không bị rơi vào tình huống như vậy.

Thay đổi giá trị gia tăng Nếu bạn có rất ít đối thủ cạnh tranh, giá trị gia tăng của bạn sẽ được bảo đảm. Khi đó vấn đề chiến lược là làm thế nào để hạn chế giá trị gia tăng của những người chơi khác trong trò chơi.

Chúng ta đã thấy điều này được Nintendo sử dụng như thế nào.

Nintendo đã thiết lập một vòng tròn hoàn hảo để giành được độc quyền đối với các trò chơi điện tử 8 bit. Trong suốt một giai đoạn dài, gần như không có mối đe dọa nào thực sự nguy hiểm từ phía các đối thủ cạnh tranh. Mặc dù những người chơi khác trong Mạng giá trị của Nintendo - khách hàng, nhà cung cấp và đối tượng bổ trợ - vẫn tiếp tục đòi phần từ chiếc bánh nhưng chiến lược của Nintendo đã hạn chế được giá trị gia tăng của tất cả những người chơi đó.

Thực tế, bạn luôn luôn có đầy đối thủ cạnh tranh. Trong trường hợp này, thách thức không phải là làm thế nào để hạn chế giá trị gia tăng của những người chơi khác mà là làm thế nào để có giá trị gia tăng cho chính mình. Tạo dựng giá trị gia tăng là một công việc rất khó khăn trong kinh doanh nói chung. Bạn tìm cách cải thiện chất lượng với chi phí tăng lên không nhiều, như TWA đã làm với hạng ghế tiện nghi, hoặc giảm chi phí nhưng không làm ảnh hưởng quá nhiều đến chất lượng. Thậm chí nếu khôn ngoan bạn có thể tìm ra cơ hội mà chúng ta gọi là Lợi ích kép - để vừa cải thiện chất lượng vừa đồng thời giảm chi phí.

Các đối thủ cũng chơi như bạn. Họ cũng tìm cách để có được sự đánh đổi và lợi ích kép một cách thông minh. Sự năng động này sẽ khiến cho giá trị gia tăng bị xói mòn. Để bảo vệ giá trị gia tăng của mình, bạn cần tạo ra các mối quan hệ với các khách hàng và nhà cung cấp. Không có mối quan hệ đó, bạn chỉ có thể bán hàng hóa thông thường. Cùng với mối quan hệ, chắc chắn bạn đang bán một sản phẩm độc nhất, và một phần trong sản phẩm trọn gói đó chính là bạn. Quan hệ sẽ giúp bạn tăng giá trị gia tăng của mình. Đây thường chính là chìa khóa để chiếm được ưu thế.

Chương trình dành cho khách bay thường xuyên AAdvantage của Hãng hàng không American là một ví dụ điển hình về gây dựng mối quan hệ. AAdvantage đã tạo ra lòng trung thành bằng cách trao thưởng cho khách hàng. Chúng tôi khuyến nghị rằng các công ty đều nên có các chương trình dành cho khách hàng trung thành của mình và đã đưa ra chín lời khuyên nói lời cảm ơn với các khách hàng của bạn một cách hiệu quả.

Chương trình dành cho khách hàng trung thành là một ví dụ về chiến lược có thể tiếp tục có hiệu quả ngay cả khi bị mô phỏng, sao chép. Ngược lại với lý lẽ thường tình, đôi khi việc mô phỏng sao chép lại có lợi nhiều hơn có hại. Lý do ở đây là nếu các chiến lược có thành tố “cùng thắng” , thành tố này sẽ được khuếch đại bởi sự mô phỏng, sao chép. Sẽ còn nhiều ví dụ về sự mô phỏng lành mạnh được nói đến ở phần sau.

Giá trị gia tăng là cơ sở đầu tiên của sức mạnh trong trò chơi, tuy nhiên đó không phải là cơ sở duy nhất. Các quy tắc chơi có thể làm thay đổi tương quan lực lượng giữa những người chơi.

Đây chính là chủ đề trong chương tiếp theo của chúng ta.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.