Đọc Vị Đối Thủ - Bí Mật Tư Duy Tỷ Phú

Lượt đọc: 109 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương Vi
Các Quy Tắc

❊ ❊ ❊

Khi các quy tắc chơi không phù hợp để chiến thắng thì các ngài quý tộc nước Anh sẽ thay đổi chúng

- Harold Laski -

Khi chúng tôi nói đến thay đổi cuộc chơi, điều đầu tiên mọi người thường nghĩ đến là thay đổi các quy tắc.

Nhưng nếu chúng tôi hỏi “bạn có thể thay đổi các quy tắc nào và bạn định làm thế nào để thay đổi chúng” thì mọi người thường tỏ ra bối rối. Bởi vì hầu hết các quy tắc mà các doanh nghiệp cần phải tuân thủ chính là các điều khoản pháp luật và các thông lệ đã được thiết lập một cách vững chắc.

Chúng được lập ra để bảo đảm rằng hoạt động thương mại diễn ra một cách bình đẳng trên thực tế, với thị trường vận hành liên tục và các hợp đồng được tôn trọng. Bước ra ngoài các quy tắc này, bạn sẽ có thể bị phạt do phạm luật hoặc bị loại hẳn ra khỏi thị trường.

Tuy nhiên, còn có những quy tắc khác của trò chơi có thể có ý nghĩa khi thay đổi. Nhiều quy tắc trong số này có thể tìm thấy trong các hợp đồng giao kết. Các hợp đồng của bạn với khách hàng và nhà cung cấp định hình cho các giao dịch với những người chơi đó theo những cách thức có thể gây ảnh hưởng xa hơn trong tương lai. Chỉ một điều khoản thay đổi cũng có thể làm nghiêng cán cân lực lượng về phía bạn hoặc ngược lại.

Bằng cách định hình các quan hệ của bạn với khách hàng và nhà cung cấp, cũng chính các hợp đồng này sẽ định hình luôn cả các quan hệ của bạn với đối thủ cạnh tranh. Để chắc chắn rằng bạn chơi một trò chơi mà ở đó sẽ kiếm ra tiền, bạn cần phải chắc chắn rằng có những quy tắc phù hợp trong các hợp đồng.

Điều mà tất cả các quy tắc có thể dễ thương lượng hơn này có điểm chung, chính là ở chỗ chúng bao gồm các chi tiết. So với việc thay đổi người chơi hay giá trị gia tăng thì những thay đổi có thể có dường như chỉ là chuyện nhỏ. Chính điều này khiến chúng thường dễ bị bỏ qua:

Tôi chỉ muốn biết Chúa trời nghĩ gì.

Tất cả còn lại đều là chuyện nhỏ - Albert Einstein -

Tuy nhiên có một cách nhìn sự việc khác:

Chúa trời chính là ở trong các chi tiết nhỏ - Ludwig Mies van der Rohe -

Như chúng tôi sẽ chỉ ra trong chương này, các thay đổi nhỏ trong các quy tắc kinh doanh có thể tạo ra những thay đổi rất lớn trong kết quả thu được. Nói cách khác, chi tiết là điểm quyết định trong bất kỳ điều gì liên quan đến các quy tắc kinh doanh.

Để minh họa, chúng ta sẽ lần lượt nghiên cứu một số các quy tắc khác nhau và phân tích để xem mỗi quy tắc đó ảnh hưởng đến trò chơi như thế nào. Điều này đòi hỏi bạn hình dung rằng đã có một quy tắc cho trước đang được thực hiện, sau đó đặt mình vào vị trí của người khác và thử chơi trò chơi từ tất cả các phía khác nhau. Khi đã hiểu rõ hơn về hậu quả mà mỗi quy tắc đem lại, bạn có thể quyết định xem có muốn áp dụng quy tắc đó hay không và nếu quy tắc đó đang có hiệu lực thì bạn có muốn thay đổi nó không.

Ở đây không có cơ chế cũng như thuật toán nào để tạo ra các quy tắc. Đây là hành vi sáng tạo. Mặc dù vậy, bạn vẫn có thể có được các ý tưởng cho các quy tắc mới từ nhiều nguồn khác nhau. Có một cách tốt là tìm một quy tắc đã cho thấy nó có hiệu quả trong một bối cảnh cụ thể nào đó và xem xem liệu nó có hiệu quả trong một bối cảnh khác hay không. Chẳng hạn, lấy quy tắc áp dụng với khách hàng trong đàm phán để mang sang áp dụng với nhà cung cấp. Hoặc lấy quy tắc bạn cho là đã phát huy tác dụng tốt trong một doanh nghiệp khác và áp dụng vào doanh nghiệp của mình. Các quy tắc được thảo luận dưới đây sẽ giúp bạn có thêm nhiều ý tưởng hơn nữa.

Hợp đồng với khách hàng Bạn và khách hàng là các đối tác của nhau trong việc tạo ra giá trị, tuy nhiên đó không hoàn toàn chỉ là hợp tác. Chắc chắn sẽ diễn ra một cuộc tranh giành khi phải chia chiếc bánh. Khi khách hàng của bạn đòi bạn có những nhượng bộ về giá, đó sẽ là cạnh tranh chứ không phải hợp tác. Còn tổng thể trò chơi sẽ là đồng thời vừa cạnh tranh vừa hợp tác.

Trong chương về Người chơi, chúng ta đã nói đến việc đưa thêm khách hàng vào cuộc như một cách để dịch chuyển cán cân lực lượng nghiêng về phía bạn. Bạn thậm chí có thể muốn trả tiền để người khác chơi, như LIN Broadcasting đã làm với Bell miền Nam. Trong chương về Giá trị gia tăng, chúng ta cũng đã thấy hạn chế cung sẽ có tác dụng làm hạn chế giá trị gia tăng của khách hàng. Đó là lý do vì sao Nintendo và DeBeers lại thành công đến vậy.

Trong phần này, chúng ta sẽ xét xem làm thế nào sử dụng các quy tắc để thay đổi trò chơi với các khách hàng của mình. Bởi vì các quy tắc làm thay đổi cán cân lực lượng nên bạn có thể sử dụng chúng để cơ cấu lại các cuộc thương lượng sao cho có lợi hơn cho bạn. Tất nhiên là khách hàng của bạn cũng cố gắng thay đổi các quy tắc để họ có thể ở một vị thế mạnh hơn. Cuộc đấu để thiết lập các quy tắc là cuộc đấu đầu tiên. Câu hỏi quy tắc của ai chiếm ưu thế sẽ được chúng tôi quay trở lại trong phần cuối chương này. Tuy nhiên, mục đích trước hết ở đây là làm rõ để thấu hiểu cách thức mà các quy tắc có thể làm thay đổi trò chơi.

Chúng tôi sẽ bắt đầu với một điều khoản có tên Tối huệ khách (khách hàng được ưu đãi nhất). Điều khoản này được sử dụng khá rộng rãi nhưng những ảnh hưởng của nó chưa được nhiều người đánh giá cao.

Các điều khoản Tối huệ khách Một điều khoản về Tối huệ khách (khách hàng được ưu đãi nhất - MFC) là một thoả thuận trên hợp đồng giữa một công ty và một khách hàng, trong đó bảo đảm rằng khách hàng này luôn luôn được hưởng mức giá tốt nhất mà công ty đang dành cho bất kỳ khách hàng nào khác. MFC ngăn cản một công ty đối xử với các khách hàng khác nhau theo các cách khác nhau trong đàm phán. Các tên gọi phổ biến khác của quy tắc này là Tối huệ quốc và Điều khoản về giá tốt nhất.

MFC rất phổ biến trong các hợp đồng song phương giữa hai doanh nghiệp. Chúng ta có thể thấy chúng trong đủ các ngành nghề kinh doanh từ sản xuất vỏ hộp, lon nhôm, các bộ phận của xe hơi đến cáp quang và thiết bị kiểm tra trong xây dựng.

Các khách hàng thường muốn có một điều khoản bảo đảm cho họ về giá cả. Với MFC, các khách hàng sẽ được chắc chắn rằng họ không bao giờ bị rơi vào thế bất lợi về giá trước bất kỳ đối thủ cạnh tranh nào khi mua hàng từ cùng một nhà cung cấp.

Các điều khoản MFC có vẻ như rất có lợi đối với khách hàng của bạn, còn đối với bạn thì sao? Để tìm hiểu điều này, hãy cùng xem lại trò chơi Quân bài đã nói trong chương trước.

Tiếp tục trò chơi Quân bài Adam và 26 sinh viên cao học của mình lại tiếp tục trò chơi với các quân bài. Cũng như lần trước, Adam giữ 26 quân bài đen và mỗi sinh viên giữ một quân bài đỏ. Một lần nữa đây là trò chơi thương lượng giữa Adam và các sinh viên, giống như ván đầu tiên trong trò chơi Quân bài mà chúng ta đã biết trong chương trước.

Tuy nhiên, lần này có một yếu tố mới. Ngay trước khi trò chơi bắt đầu, một sinh viên tên là Tarun tuyên bố anh ta không chơi được vì phải đi phỏng vấn để xin việc. Không sao cả. Adam đã hứa với Tarun rằng anh ta sẽ được nhận số tiền đúng bằng người chơi và nhận được nhiều nhất trong số các sinh viên khác – nói cách khác, Adam hứa dành cho Tarun điều khoản MFC. Tarun hiểu rằng bây giờ anh ta đã được bảo đảm sẽ nhận được bằng người nhận được nhiều nhất mà chẳng phải tốn công sức gì. Vì vậy, anh ta đã vui vẻ ra đi.

Ngay cả khi Tarun nhận được đúng bằng người sinh viên nhận được nhiều nhất trong trò chơi, anh ta vẫn có thể sẽ rất ngạc nhiên với kết cục của trò chơi. Hợp đồng của Adam với Tarun đã khiến Adam trở thành người mặc cả chặt chẽ hơn với từng sinh viên trong số còn lại. Chúng ta hãy cùng xem cuộc thương lượng đầu tiên. Nếu người sinh viên đầu tiên đòi thêm được 1

USD thì Adam sẽ mất 1 USD ngay lúc đó. Nhưng sự ưu đãi đối với Tarun cũng làm Adam sẽ mất thêm đúng 1 USD nữa, bởi vì Adam đã hứa sẽ cho Tarun hưởng cùng mức giá đó. Nghĩa là bất kỳ lúc nào Adam nhân nhượng 1 USD thì ông ta sẽ mất đi 2

USD. Do vậy, việc mặc cả là không còn cân xứng nữa. Adam sẽ trở nên quyết liệt hơn, bất chấp hơn. Kết quả có thể dự đoán là Adam sẽ giành được nhiều hơn một nửa của số tiền 100 USD

trong lần thương lượng này.

Điều này ít nhiều cũng sẽ giống như vậy với các cuộc thương lượng còn lại của Adam. Ngay cả khi Tarun không có trong phòng, anh ta vẫn xuất hiện trong mỗi cuộc thương lượng. Tất cả các sinh viên sẽ đều nhận được ít hơn (kể cả Tarun). Khi anh ta quay trở về từ buổi phỏng vấn, anh ta sẽ rất thất vọng khi nhìn thấy trò chơi Quân bài đã được chơi như thế nào.

Các tác động của MFC là phản trực giác. Người ta dễ dàng cho rằng, một cách tự nhiên, khách hàng sẽ được lợi hơn với sự bảo đảm của MFC. Và sẽ là như vậy, nếu như MFC không làm thay đổi cuộc chơi. Mà trong thực tế thì chúng đúng là đã làm thay đổi cuộc chơi thật.

Nếu bạn ngạc nhiên với kết quả này, bạn cũng không phải là người duy nhất. Đã hơn một lần, Quốc hội Mỹ chọn đóng vai của Tarun. Họ để việc thương lượng cho những người khác và hài lòng nhận lấy một phần bằng phần của người được lợi nhất.

Liệu Chính phủ Mỹ có làm được gì khá hơn Tarun trong trò chơi Quân bài hay không? Chúng ta hãy cùng xem ví dụ sau.

Ưu đãi cho Nghị viện Một trong số nhiều lợi ích ngoài lề mà các thành viên Quốc hội được hưởng là họ có quyền đưa ra quy tắc. Những người khác phải chơi theo họ. Không cần phải nói chúng ta cũng có thể đoán được rằng những quy tắc tâm đắc nhất đối với Quốc hội chính là các quy tắc liên quan đến các cuộc bầu cử, nhất là chi phí vận động bầu cử.

Kể từ năm 1971, các thành viên Quốc hội đã nhận thấy rằng họ có thể tiết kiệm thời gian huy động tài chính nếu tìm ra cách giảm bớt chi phí cho vận động tranh cử. Mà mục đặc biệt tốn kém trong chiến dịch tranh cử chính là truyền hình trực tiếp.

Do vậy, Quốc hội đã thông qua Luật Vận động tranh cử liên bang, trong đó yêu cầu các công ty truyền hình chỉ lấy phí của các ứng cử viên ra tranh cử bằng với mức thấp nhất mà họ lấy của các công ty thương mại. Các chính trị gia đã tự bỏ phiếu để giành được quy chế MFC cho chính mình trong việc mua thời gian phát sóng.

Luật trên đã không gây được ảnh hưởng như mong đợi. Biết được điều đó nên trong các năm bầu cử, các chính trị gia mua rất nhiều thời lượng phát sóng và các đài truyền hình thì muốn thu được càng nhiều càng tốt từ các cuộc vận động tranh cử trực tiếp đó. Do vậy, khi gần đến kỳ bầu cử, đài truyền hình sẽ làm như thế nào nếu một công ty thương mại, chẳng hạn như Procter&Gamble đến để đàm phán về mức phí cho quảng cáo trên truyền hình? Đài truyền hình sẽ trở nên rất cứng rắn về giá cả. Nếu họ nhượng bộ về giá cho P&G, thậm chí chỉ là để lấp đầy phần thời lượng còn trống thì cũng là rất tốn kém, bởi vì bất kỳ một ưu đãi giá nào được trao cho P&G cũng kéo theo việc các chính trị gia khác sẽ được hưởng cùng mức ưu đãi đó cho các buổi truyền hình của mình. Khi đó, đài truyền hình sẽ bất lợi hơn bởi vì mức giá chung cho các chính trị gia thấp đi không thể được bù đắp đủ bởi một hợp đồng thêm vào của P&G. Kết quả là: P&G sẽ không nhận được bất kỳ ưu đãi nào về giá.

Một kết quả của luật này là các mạng truyền thông rốt cuộc đã kiếm được nhiều tiền hơn cả trước kia. Họ đã lợi dụng thực tế là các chính trị gia được hưởng quy chế MFC để từ chối không ưu đãi về giá cho tất cả các khách hàng khác. Còn đối với các khách hàng như P&G và các công ty khác thì luật này chính là một loại thuế ngầm. Trên thực tế, các chính trị gia đã đánh thuế vào chính bản thân mình. Thậm chí ngay cả khi họ có được mức giá tốt nhất thì điều kiện về giá tốt nhất cũng đã dẫn đến kết quả là các mạng lưới truyền thông đánh phí cao hơn đối với tất cả những người khác. Như vậy, giá tốt nhất khi đó có thể còn cao hơn mức giá đáng lẽ họ sẽ phải trả nếu như không có điều khoản nói trên. Việc thông qua luật thực tế đã gây thiệt hại nhiều hơn cho chính các chính trị gia.

Đây không phải là lần duy nhất Quốc hội Mỹ đã tự bắn vào chân mình. Năm 1990, Quốc hội đã cải tổ việc trả tiền bảo hiểm y tế (do Medicaid thực hiện) là một phần trong bộ luật cân đối ngân sách nhiều mục. Để tìm cách kiểm soát giá thuốc, Quốc hội đã không hài lòng khi thấy nhiều tổ chức bảo hiểm y tế lớn được hưởng mức giá thuốc thấp hơn so với chính phủ. Vì vậy, Quốc hội đã thay đổi trò chơi. Họ thông qua một dự luật đưa ra những quy tắc mới về việc Medicaid trả tiền cho tất cả các nhãn thuốc mới. Theo đó Medicaid chỉ thanh toán hoặc theo 88% giá bán buôn trung bình, hoặc theo bất kỳ mức giá tốt nhất nào đã dành cho những người khác trong ngành bán lẻ dược phẩm, tùy theo mức nào thấp hơn thì chọn mức đó.

Chính phủ đã nhận được gì trong trò chơi mới? Không nhiều như dự tính. Chúng ta cũng nhìn trò chơi từ phía nhà sản xuất dược phẩm. Với luật mới, sẽ không đáng để bạn chào mức giá thấp hơn 88% so với mức trung bình. Nếu làm điều đó thì bạn sẽ phải mở rộng mức giá thấp đó sang cho cả chính phủ và điều này chắc chắn gây thiệt hại nhiều hơn ngay cả khi có thêm được một mối làm ăn mới.

Dale Kramer, Giám đốc phụ trách mua thuốc cho Kaiser Permanente đã mô tả điều này như sau: “Trước đây, chúng tôi đã từng đề nghị nhà sản xuất (thuốc) mức 90%, có thể vào khoảng 10 triệu USD trong mỗi thương vụ mới, và nhận được mức giá khá ưu đãi. Còn bây giờ, không ai muốn giảm giá thấp hơn mức sàn của Medicaid”.

Đó chưa phải là tất cả. Bởi vì không ai nhận được mức giá thấp hơn 88% so với mức trung bình nên chính mức trung bình cũng không còn đứng ở chỗ cũ. Vì các mức giá thấp mất dần đi nên mức giá trung bình tăng lên. Bây giờ thì nhà sản xuất thuốc sẽ không muốn chào mức giá thấp hơn 88% của mức giá trung bình mới. Lý do cũng vẫn thế. Kết quả là giá trung bình lại tiếp tục tăng. Rất khó nói khi nào thì kết thúc, tuy nhiên hoàn toàn có khả năng 88% mức giá mới cuối cùng còn cao hơn cả 100% mức giá lúc ban đầu.

Đối với Chính phủ, việc đòi hỏi chỉ trả 88% mức giá trung bình là có thể hiểu được. Sai lầm ở đây là đã đồng thời cho mình hưởng thêm quy chế MFC. Điều này tạo ra động cơ cho các nhà sản xuất tăng giá và làm cho mức giá trung bình cũng tăng theo. Chính phủ cuối cùng phải trả mức giá cao hơn, cũng như tất cả những người khác. Điều họ đáng lẽ phải làm là tìm cách tạo ra động cơ để các nhà sản xuất thuốc giảm giá, chứ không phải tăng giá. Khi đó, mức giá trung bình cũng sẽ giảm xuống và Chính phủ thậm chí sẽ có thể giảm chi phí về thuốc nhiều hơn nữa.

Fiona Scott Morton, Giáo sư trường Kinh doanh Stanford, đã đánh giá tác động của việc thay đổi quy tắc đối với giá thuốc năm 1990. Bà đưa ra kết luận rằng giá đã tăng trung bình 9%

đối với các nhãn thuốc có bản quyền và 5% đối với thuốc không có bản quyền. Thậm chí giá các thuốc thông dụng cũng tăng mặc dù thuốc này không nằm trong danh mục các loại thuốc hưởng điều khoản ưu đãi về giá. Giá của những thuốc này tăng trung bình 2%, mức thấp nhất trong số các nhãn thuốc.

Cách mà trò chơi mới được chơi có thể đã làm cho Chính phủ ngạc nhiên, nhưng các nhà sản xuất thuốc thì không. Họ đã luôn luôn làm đúng. Thực ra các nhà sản xuất này không phản đối việc dành cho chính phủ mức giá tốt nhất. Roy Vagelos –

Tổng Giám đốc Merck – đã giải thích: “Quan điểm của chúng tôi về giá tốt nhất cho Medicaid – giờ đây đã được đưa vào luật liên bang – được củng cố bởi chính sách lâu dài của chúng tôi về tránh giảm giá quá nhiều”.

Bằng việc cho chính mình hưởng quy chế MFC, Chính phủ đã giúp cho mạng lưới các đài truyền hình và các nhà sản xuất thuốc được lợi, với cái giá phải trả là chi phí của các nhà quảng cáo và các công ty bán lẻ thuốc tư nhân tăng lên. Và Chính phủ cũng chẳng làm được gì nhiều hơn cho chính bản thân mình.

MFC đã làm thay đổi trò chơi. Khi khách hàng của bạn được hưởng quy chế MFC, bạn sẽ có khả năng chịu đựng được áp lực giảm giá tốt hơn. Có một nghi thức chung trong các cuộc đàm phán với khách hàng về giá. Bạn nói với khách hàng: “Tôi cũng muốn giảm giá cho anh lắm, nhưng tôi không thể”. Khách hàng của bạn sẽ đáp lại: “Anh cũng không thể không làm như vậy.

Bởi vì nếu không, tôi sẽ không mua của anh nữa”. Thường thì bạn chịu thua với lý lẽ này. Nhưng nếu các khách hàng khác của bạn đã có MFC, các lý lẽ của bạn sẽ trở nên thuyết phục hơn.

Bạn có thể chỉ ra rằng việc nhượng bộ giá cho một người sẽ dẫn đến bắt buộc phải nhượng bộ đối với tất cả những người khác.

Đó thực sự là điều mà bạn không thể có đủ sức để làm. Bạn chỉ có thể đơn giản nói không.

MFC là một ví dụ của cái gọi là Sự cứng nhắc của chiến lược.

Mọi người thường nghĩ rằng tính linh hoạt nói chung là tốt.

Không phải như vậy. Đôi khi bạn lại có sức mạnh lớn hơn với đôi tay bị trói.

Đây là chiến lược đã được Hernán Cortés áp dụng, một người Tây Ban Nha đi xâm lược Trung và Nam Mỹ khi ông ta đặt chân lên đất Mexico. Đội quân của ông ta đã bị tổn thất khá nhiều sau chuyến đi dài. Vì sợ thua trận nên rất nhiều người muốn quay trở về. Để củng cố tinh thần quyết tâm của quân lính, sau khi cập bến, Cortés đã cho phá tan các con thuyền. Không thể quay trở lại, quân lính chỉ còn một lựa chọn là tiến vào đất liền.

Trước khi họ đến, Thủ đô Aztec, Mozetuma ở đó đã sẵn sàng đầu hàng mà không cần phải đánh nhau. Chiến lược của Cortés do vậy mặc dù làm giảm bớt cơ hội lựa chọn của ông nhưng lại củng cố thêm sức mạnh của quân đội do ông chỉ huy.

Việc trao quy chế MFC cho khách hàng cũng có tác dụng tương tự. Bạn giảm bớt cơ hội lựa chọn của mình bởi vì bây giờ bạn buộc phải dành cho khách hàng mức giá bằng mức giá tốt nhất mà bạn đã dành cho bất kỳ ai. Tính cứng nhắc trong chiến lược này chính là cái bạn muốn, bởi vì nó ràng buộc bạn trong khi đàm phán và giúp bạn đứng vững trước các khách hàng của mình.

Nếu như MFC chỉ giúp cho người bán có thể giành phần lớn hơn của chiếc bánh thì vì sao các khách hàng lại vẫn tiếp tục muốn có nó, và thậm chí gây áp lực để có nó? Một trong các lý do là có một số khách hàng không hiểu được vấn đề như vậy. Họ không nhận thấy rằng chính MFC đã làm thay đổi trò chơi. Điều này không có gì ngạc nhiên, bởi cách MFC gây ảnh hưởng là rất tinh vi, không dễ nhận thấy, thậm chí phản trực giác. Một lý do khác là một số khách hàng nhận thấy họ chỉ là những đối tác nhỏ bé, hoặc cùng lắm là trung bình khi đàm phán. Các khách hàng này sẽ rất vui lòng nhận mức giá thấp nhất mà người khác đàm phán được, ngay cả khi MFC đưa đến một mức giá chung cao hơn. Thứ ba, không phải bao giờ MFC cũng đưa đến mức giá cao hơn cho khách hàng. Luôn luôn có khả năng có một khách hàng nào đó trở nên rất cứng rắn. Nếu người bán bị buộc phải dành cho khách hàng này những điều kiện rất hào phóng để có được mối làm ăn này thì họ cũng phải dành đúng những điều kiện như vậy cho tất cả các khách hàng đang hưởng quy chế MFC. Khi đó, các khách hàng khác này sẽ có thể có được mức giá tốt hơn mà bản thân họ không có khả năng tự thương lượng.

Các khách hàng là các công ty còn có một lý do khác để chấp nhận, thậm chí đòi hỏi có được quy chế MFC. Một khách hàng doanh nghiệp có thể lo lắng về mức giá tuyệt đối hơn là về việc họ sẽ ở vào vị thế bất lợi về chi phí so với các đối thủ cạnh tranh. Nếu đúng như vậy thì có được MFC sẽ mang một ý nghĩa rất lớn. Nó cũng giống như một hợp đồng bảo hiểm, bảo đảm cho khách hàng luôn có được sự ngang bằng về giá từ cùng một nhà cung cấp. Phí bảo hiểm trong trường hợp này chính là mức giá chung bị tăng lên.

Các nhân viên phụ trách mua sắm của khách hàng thường là những người sốt sắng nhất với MFC. Điều họ không muốn nhất là nhân viên mua sắm của đối thủ cạnh tranh có thể đòi được mức giá tốt hơn. Điều này sẽ tạo ra ấn tượng là họ làm việc kém hiệu quả và rất có thể sẽ trở thành lý do để anh ta bị đuổi việc.

Quy chế MFC sẽ giải quyết được vấn đề này cho người phụ trách mua sắm. Những người này có thể không nhận thấy rằng MFC

có thể dẫn đến làm tăng mức giá chung, mà thậm chí nếu có thì cũng không quan tâm nhiều lắm một khi họ vẫn có được mức giá tốt nhất trên thị trường. Còn người phải trả giá cho điều đó sẽ là một người khác. Tình huống này gợi cho chúng ta nhớ đến câu:

Một khi tên lửa ở trên trời, ai cần quan tâm đến chúng sẽ rơi vào đâu? Dù sao thì cũng không phải là chỗ của tôi - Wernher von Braun -

Bây giờ thì chúng ta đã thấy MFC có lợi cho người bán như thế nào và vì sao các khách hàng mặc dù vậy vẫn muốn có nó. Như vậy là chỉ còn phải xem xét một khía cạnh nữa:

Một khi đã có MFC, nó sẽ làm thay đổi cách thức đàm phán như thế nào?

MFC làm giảm động cơ đàm phán của khách hàng. Chúng ta đã thấy Chính phủ tự biểu quyết để trao cho mình quy chế MFC, sau đó ngồi yên để những người khác làm tất cả các công việc về đàm phán. Hầu hết các khách hàng có MFC đều tỏ ra tích cực hơn như vậy. Họ không bỏ qua cơ hội đàm phán cho chính mình. Nhưng thậm chí ngay cả khi đó, thông thường khách hàng có MFC cũng không quyết liệt lắm trong thương lượng với người bán. Điều này có ý nghĩa của nó. Dĩ nhiên, một khách hàng cũng có thể để cho khách hàng làm công việc khó khăn đó biết rằng, họ sẽ có lợi nếu những người khác giành được bất kỳ mức giá ưu đãi nào. Nhưng nếu tất cả đều ỷ lại vào người khác làm công việc thương lượng khó khăn đó hộ mình thì công việc đó sẽ không bao giờ được thực hiện.

Sự kém nhiệt tình này đặc biệt thấy rõ nếu những gì khách hàng quan tâm chỉ là vị thế ngang bằng về chi phí so với đối thủ cạnh tranh. Với MFC, khách hàng yên tâm rằng không ai có thể có được mức giá tốt hơn mình ngay cả khi họ chỉ ngồi xem mà không hề làm gì để thương lượng. Liệu khách hàng có nên cố gắng để thương lượng mức giá thấp hơn hay không, nếu họ hy vọng giành được lợi thế về chi phí so với đối thủ cạnh tranh?

Có lẽ là không. Có nhiều khả năng đối thủ cạnh tranh của họ cũng đã được hưởng quy chế MFC từ người bán. Nếu khách hàng này có được mức giá thấp hơn thì tất cả những người khác cũng sẽ được như vậy. Vậy thì tại sao phải băn khoăn?

Tóm lại, MFC đã biến người bán trở thành các con hổ và các khách hàng trở thành những chú mèo. Theo bạn ai sẽ là người giành được miếng bánh to hơn?

Điều rốt cục đã khiến MFC thay đổi cuộc chơi chính là sự tinh vi khó nhận thấy khi nó cho phép những người bán giành quyền kiểm soát, gần như theo kiểu cửa hậu. Bằng cách trao quy chế MFC cho một khách hàng, bạn đã làm thay đổi cuộc chơi đối với tất cả mọi người. Đó là bởi vì khi bạn đàm phán với một ai đó, việc liệu khách hàng đó có MFC hay không không quan trọng bằng liệu các khách hàng khác của bạn có MFC hay không – đó chính là điều biến bạn trở thành con hổ. Người khách hàng kia có thể không thích thực tế này nhưng anh ta không thể làm gì để thay đổi tình thế. Anh ta không kiểm soát được việc bạn có cho các khách hàng khác quy chế MFC hay không. Tất cả những gì anh ta có thể kiểm soát được là MFC của chính mình. Nếu các khách hàng khác cũng có MFC, điều này sẽ đặt anh ta vào vị thế yếu hơn, anh ta có lẽ cũng sẽ đành chấp nhận MFC để có được sự đảm bảo về giá như những người khác. Khi anh ta làm như vậy, đó sẽ là động cơ mạnh hơn đối với những người khác nữa để chấp nhận điều khoản MFC.

Như vậy, mặc dù MFC mang lại những lợi thế rất lớn, những người bán không nên coi đó là một thứ thần dược chữa bách bệnh. Một nhược điểm khi trao MFC cho khách hàng là khiến bạn khó giữ được khách hàng đó hơn. Giả sử như đối thủ cạnh tranh muốn đánh cắp khách hàng đó từ tay bạn và chào mức giá thấp hơn của bạn. Để giữ khách hàng, bạn sẽ phải hạ giá của mình cho bằng mức giá của đối thủ cạnh tranh. Tuy nhiên, điều này sẽ tạo ra tiền lệ cho các khách hàng khác, những người cũng có thể trông đợi được hưởng mức giá thấp đó. Nếu như họ đều có MFC thì không những họ chỉ trông đợi, họ chắc chắn sẽ nhận được mức giá đó. Trong tình huống đó, việc cố giữ lại khách hàng đầu tiên có thể sẽ bắt bạn phải trả giá rất đắt. Bạn sẽ đành phải để cho anh ta đi.

Đó có thể chính là những gì mà đối thủ cạnh tranh của bạn đang tính toán. Biết rằng các khách hàng của bạn có MFC, đối thủ đó sẽ ráo riết theo đuổi hơn trong lần đầu tiên. Do vậy, nếu bạn lo lắng về việc có thể để mất khách hàng vào tay đối thủ cạnh tranh thì cho họ hưởng quy chế MFC có thể là một ý tưởng tai hại.

Nhược điểm thứ hai ở đây là bạn sẽ tốn kém hơn khi muốn theo đuổi khách hàng của đối thủ cạnh tranh bằng giá cả. Bạn sẽ buộc phải chào mức giá đó cho tất cả các khách hàng hiện tại và có thể khách hàng mới không đáng để bạn phải hy sinh nhiều như thế.

Tất nhiên cũng chính vì hai lý do này mà bạn sẽ có thể có lợi khi đối thủ cạnh tranh trao quy chế MFC cho khách hàng của họ. Tuy nhiên, điều này không nằm trong tầm kiểm soát của bạn.

Điều khoản tối huệ khách (MFC) trên quan điểm người bán LỢI

1. Bạn sẽ trở thành nhà thương lượng cứng rắn hơn 2. Giảm động cơ mặc cả giá của khách hàng.

HẠI

1. Khiến cho đối thủ cạnh tranh dễ dàng lôi kéo khách hàng của bạn 2. Khiến bạn khó lôi kéo khách hàng của đối thủ cạnh tranh.

Điều khoản tối huệ khách (MFC) trên quan điểm khách hàng LỢI

1. Cho phép bạn được hưởng lợi từ bất kỳ mức giá nào rẻ hơn được chào cho các khách hàng khác sau đó 2. Bảo đảm rằng bạn không bao giờ gặp bất lợi về chi phí so với đối thủ cạnh tranh 3. Loại bỏ khả năng bạn bị đánh giá là kém nếu khách hàng khác có được mức giá tốt hơn.

HẠI

Khi những người khác có MFC, bạn sẽ rất khó đàm phán để có được mức giá ưu đãi đặc biệt.

Chúng ta đã vừa thấy rằng tác động chủ yếu của MFC đối với mối quan hệ người bán - khách hàng là làm dịch chuyển cán cân lực lượng nghiêng về phía người bán. Chúng ta còn thấy rằng việc cho khách hàng của mình hưởng quy chế MFC không phải là không có rủi ro. Việc làm như vậy sẽ khiến bạn trở nên nhạy cảm hơn trước sự cạnh tranh của các đối thủ. Nếu việc mất khách hàng là điều khiến bạn lo lắng, có lẽ bạn nên tìm một quy tắc khác để thay đổi trò chơi.

Điều khoản về khớp giá cạnh tranh Một đối thủ cạnh tranh đang theo đuổi để giành khách hàng của bạn. Bạn có thể làm được gì? Một trong các cách có thể làm cho đối thủ cạnh tranh khó đánh cắp khách hàng là áp dụng Điều khoản khớp giá cạnh tranh (MCC). MCC là một thỏa thuận trên hợp đồng giữa công ty và khách hàng. Nó cho phép công ty có thể lựa chọn để giữ lại được khách hàng bằng cách đáp ứng cho khách hàng theo mức giá đúng bằng mức giá chào của đối thủ cạnh tranh. Tất nhiên, MCC không buộc bạn phải chạy theo mức giá đối thủ cạnh tranh đưa ra. Nó chỉ đơn thuần là phần thưởng cho bạn, nếu bạn làm như vậy, bạn sẽ được đảm bảo tiếp tục làm việc với khách hàng của mình.

Có những cách gọi khác nhau cho điều khoản này. Đôi khi nó được gọi là Điều khoản xem lại lần cuối, hay có lúc nó lại được gọi là Khớp hoặc thả. Đó chỉ là các tên gọi khác nhau của MCC

mà thôi. Dù với tên gọi nào thì MCC cũng rất phổ biến các ngành kinh doanh hàng hóa thông dụng.

Tôi đã khớp theo giá cạnh tranh và...

Để hiểu MCC có những tác động như thế nào, hãy đặt bạn vào vị trí của một nhà sản xuất hàng hóa điển hình. Bạn không có nhiều lợi thế trong thương lượng và vẫn thường bị ép giá thấp xuống. Điều này thật trớ trêu bởi vì hàng hóa của bạn là một đầu vào quan trọng cho sản xuất. Tất nhiên, vấn đề ở đây là bởi bạn không phải là nhà sản xuất duy nhất.

Có một số lợi điểm có thể cứu bạn. Giá vận chuyển hàng hóa của bạn là rất đắt, điều này giúp bạn có một giá trị gia tăng đối với khách hàng vì bạn ở địa điểm tốt nhất để cung cấp hàng cho họ. Bạn còn có thêm giá trị gia tăng từ uy tín, dịch vụ và công nghệ mà bạn có. Nhưng dù sao thì giá trị gia tăng của bạn vẫn rất nhỏ nếu so sánh tương quan với cả chiếc bánh. Đó gần như là khái niệm về một doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa thông dụng. Câu hỏi ở đây là: Làm thế nào bạn có thể cải thiện được vị thế thương lượng của mình?

Có được MCC với khách hàng của mình có thể giúp bạn giữ được mức giá cao hơn. Thông thường giá tăng sẽ là lời mời chào các đối thủ cạnh tranh tìm cách loại bỏ bạn. Tuy nhiên nếu bạn đã có MCC thì đối thủ cạnh tranh sẽ không dễ dàng loại bỏ bạn bằng cách nhảy vào và đưa ra mức giá thấp hơn để giành khách hàng của bạn. Nếu đối thủ cạnh tranh làm như vậy thì bạn có thể sẽ quay lại để chào theo mức giá thấp hơn đó và vẫn giữ được mối làm ăn. Cứ qua lại như vậy vài lần thì giá sẽ giảm xuống đến mức gần bằng với chi phí biến thiên, nhưng đến đây thì lợi ích thu về sẽ không bõ so với những nỗ lực đối thủ cạnh tranh bỏ ra để giành giật khách hàng của bạn. Người duy nhất được lợi chính là khách hàng, người mà rốt cục sẽ giành được phần bánh to hơn.

Bạn có thể thấy được thế mạnh của mình bằng cách đứng vào vị trí của đối thủ cạnh tranh. Anh ta sẽ mạo hiểm bất kỳ lúc nào anh ta có ý định giảm giá để lấy mối làm ăn của bạn. Hãy nhớ lại Tám chi phí ngầm của đấu giá đã liệt kê ở chương về Người chơi. Chúng tôi nêu lại chúng dưới đây bởi vì chúng có thể áp dụng vào trường hợp đối thủ cạnh tranh đấu giá để giành khách hàng của bạn:

Chi phí ngầm khi đấu giá 1. Bạn khó có khả năng thành công. Có những cách khác để sử dụng thời gian của bạn tốt hơn là làm điều đó 2. Khi bạn thắng một mối làm ăn, thường là bạn thắng do giá thấp và do vậy bạn sẽ bị mất tiền. Người có mối làm ăn đó trước bạn có khả năng sẽ trả đũa – cuối cùng bạn sẽ thấy rằng mình đã đổi khách hàng sinh lợi cao để lấy khách hàng sinh lợi thấp 3. Thắng hay thua thì bạn cũng đã lập ra một mức giá thấp hơn – các khách hàng hiện tại của bạn sẽ đòi bạn phải ưu đãi họ hơn nữa Bạn đưa ra một tiền lệ xấu – các khách hàng mới sẽ chỉ dùng giá của bạn làm mốc.

4. Các đối thủ cạnh tranh cũng dựa theo mốc giá thấp mà bạn góp phần tạo ra. Sẽ không có lợi nếu bạn trao lợi thế về giá cho đối thủ cạnh tranh của chính khách hàng của bạn Hãy suy nghĩ kiểu cạnh tranh hợp tác: Đừng đập vỡ ngôi nhà kính của đối thủ của bạn – nếu chính họ dễ bị tổn thương thì họ sẽ không tìm cách khiêu khích bạn nữa.

Mặc dù đã có các lý do được liệt kê trên đây để đối thủ cạnh tranh không theo đuổi khách hàng của bạn, song anh ta có thể vẫn muốn thử với hy vọng có thêm các mối làm ăn mới. Tuy nhiên, một khi bạn đã có MCC trong tay thì hy vọng này sẽ mong manh hơn nhiều. Theo đuổi khách hàng của bạn, anh ta sẽ có tất cả những cái hại trong khi có ít cái lợi hơn. Tốt hơn là đối thủ cạnh tranh của bạn quay về và tìm cách làm hài lòng các khách hàng hiện tại.

Đặt MCC vào cuộc chơi sẽ làm thay đổi cục diện theo cách hoàn toàn có lợi cho bạn. Với đối thủ cạnh tranh, trong khi đúng là họ sẽ có ít khả năng để giành thị phần từ tay bạn hơn, điều còn đáng ngạc nhiên hơn nữa là có một yếu tố cùng thắng ở đây.

Mức giá cao hơn của bạn sẽ lập ra một tiền lệ có lợi: Chúng giúp cho các đối thủ cạnh tranh của bạn có khoảng trống để tăng giá đối với các khách hàng của chính họ. Hơn thế nữa, bạn nói chung sẽ không mặn mà với việc theo đuổi khách hàng của họ bởi vì với mức lợi nhuận của bạn đã khá cao. Bạn đã có nhiều hơn để có thể liều đánh mất. Một lần nữa, đây lại là tác động hiệu ứng nhà kính được áp dụng.

Còn đối với khách hàng, vì sao họ chấp nhận MCC? Có thể đó là thông lệ trong ngành. Thậm chí khi không có MCC chính thức thì nói chung người ta cũng đều chấp nhận rằng các khách hàng không bỏ nhà cung cấp hiện tại của mình mà không cho họ cơ hội cuối cùng để đặt giá. Trong một số trường hợp, đó có thể là do nhân viên phụ trách mua sắm của khách hàng muốn kiếm lời trong ngắn hạn. Để nhận được mức giá thấp hôm nay, họ sẵn lòng đánh đổi ưu thế trong thương lượng ngày mai.

Trong các trường hợp khác, đó đơn thuần là do các khách hàng không hiểu rõ được những hậu quả của quy tắc này.

Dù là với lý do nào thì MCC cũng mang lại một số lợi ích cho khách hàng. Đó là bởi vì MCC bảo đảm cho mối quan hệ lâu bền giữa khách hàng với nhà sản xuất, thậm chí không cần phải giao kết bằng các hợp đồng dài hạn. Với sự bảo đảm này, các nhà sản xuất sẽ sẵn lòng đầu tư nhiều hơn để phục vụ khách hàng của mình tốt hơn và dễ dàng chia sẻ các ý tưởng cũng như công nghệ cho khách hàng hơn. Khuynh hướng hợp tác này có thể sẽ đem lại chiến thắng về lâu dài cho khách hàng.

Nếu bạn là người bán, hãy nhớ rằng đòi hỏi được hưởng MCC

chính là cách để được trả tiền khi chơi. Nếu khách hàng muốn bạn ra giá nhưng lại không trả tiền mặt để bạn chơi thì hãy đòi lấy MCC. Nếu một trong các khách hàng nhận được những lời chào mời giá thấp khiến bạn phải giảm giá theo, lần ký hợp đồng tiếp theo, hãy đề nghị đưa MCC vào. Khách hàng của bạn có thể cho đó chỉ là một nhân nhượng nhỏ để đổi lấy sự nhân nhượng về giá mà bạn vừa dành cho họ. Bởi vì việc bạn có được MCC sẽ giúp bạn khỏi cần phải phỏng đoán khi đặt giá trong tương lai, bạn sẽ không cần phải đi trước trong việc giảm giá.

Nếu một người bán khác đặt giá thấp hơn, bạn sẽ có cơ hội để đáp lại. Và như chúng ta đã chỉ ra từ trước, những người khác sẽ có rất ít động cơ để đặt giá thấp hơn như vậy.

Sự mô phỏng lành mạnh Nếu bạn có MCC, không những bạn không bị thiệt hại do đối thủ sao chép mô phỏng chiến lược của bạn mà ngược lại có sự mô phỏng đó còn làm cho vị thế của bạn được cải thiện hơn.

Một nhà sản xuất riêng lẻ sẽ đơn phương hưởng lợi từ việc đưa điều khoản MCC vào các hợp đồng ký kết với người mua. Lợi ích gia tăng sẽ xuất hiện khi các nhà sản xuất khác cũng đưa MCC

vào các hợp đồng của mình. MCC khiến họ có thể tăng giá lên thêm và do vậy có nhiều hơn và cũng dễ sợ mất nếu như họ khởi xướng chiến tranh về giá cả. Bởi vì MCC trở nên phổ biến rộng rãi nên triển vọng giành thêm thị phần của mỗi người sẽ ít đi. Một khi đã có nhiều hơn để không thể mạo hiểm cho đi và ít hơn để có thể thu về, các nhà sản xuất sẽ hạn chế theo đuổi khách hàng của đối thủ. Bây giờ thì ai cũng chỉ muốn yên ổn trong ngôi nhà kính của mình.

Nếu không có những điều khoản như MCC thì cạnh tranh trên thị trường có thể coi là trò chơi tự do đối với tất cả mọi người.

Một người bán này có thể nhảy vào và cố gắng lôi kéo khách hàng của người bán khác. Trong trò chơi như vậy chẳng hề có một quy tắc, giao ước nào cả. Khách hàng không cần phải đến chỗ nhà cung cấp hiện tại để cho anh ta cơ hội điều chỉnh lại giá cho khớp với giá của đối thủ cạnh tranh. Thậm chí nếu nhà cung cấp hiện tại có được cơ hội đó, khách hàng vẫn có thể không nói ra con số cần phải khớp. Trong trường hợp này rất có thể là cuối cùng nhà cung cấp đó sẽ hạ giá thấp hơn so với mức cần thiết để giữ mối làm ăn với khách hàng đó.

Điều khoản MCC làm thay đổi trò chơi bằng cách tạo ra các quy tắc về giao kèo. Đối thủ cạnh tranh vẫn có thể đặt giá nhưng người bán hiện tại có quyền đi nước cuối cùng. Khách hàng không thể tự chuyển đổi nhà cung cấp mà không tiết lộ việc đặt giá của đối thủ cạnh tranh với nhà cung cấp hiện tại và cho họ cơ hội để điều chỉnh giá. Nếu như nhà cung cấp có thể điều chỉnh cho khớp với mức giá của đối thủ cạnh tranh đưa ra, họ sẽ giữ được khách hàng. Biết được điều này nên các đối thủ cạnh tranh thường có rất ít động cơ để đi nước đầu tiên trong trò chơi. Đó là lý do vì sao MCC đặt người bán hiện tại vào một vị thế rất quyền lực.

Cũng giống như các điều khoản tốt huệ khách, các điều khoản về khớp giá cạnh tranh không phải là phương thuốc chữa bách bệnh đối với người bán. Chúng sẽ dễ gây tổn thương cho bạn trong trường hợp đối thủ cạnh tranh đặt mục tiêu là làm hại bạn chứ không phải làm điều tốt cho bản thân họ. Nếu bạn có MCC, đối thủ cạnh tranh sẽ đưa ra mức giá rất thấp và chờ bạn hạ giá, còn anh ta sẽ chẳng thiệt hại gì vì không bị bắt buộc phải thực hiện theo mức giá chào của mình. Anh ta có thể làm giảm lợi nhuận của bạn mà không cần phải nhảy hẳn vào.

Chúng tôi không nghĩ rằng chiến lược này sẽ có lợi cho đối thủ cạnh tranh của bạn. Tuy nhiên, bạn cũng không nên cho rằng các đối thủ cạnh tranh của bạn luôn luôn nhìn thấy lợi ích của mình theo cách nhìn của bạn.

Điều khoản khớp giá cạnh tranh LỢI

1. Giảm bớt động cơ đấu giá của đối thủ cạnh tranh 2. Không cần phải phỏng đoán về giá - bạn đã biết giá nào cần phải đưa ra 3. Cho phép quyết định có nên giữ lại khách hàng hay không.

HẠI

Để cho đối thủ cạnh tranh của bạn có thể đấu giá mà không cần giao hàng thực theo mức giá đó Để cho cân bằng thì khi có MCC cho người bán thì cũng có MCC

cho người mua. Một người mua muốn có được sự bảo đảm rằng người bán sẽ bán cho anh ta nếu anh ta khớp được theo mức giá cao nhất đặt cho người bán. Quy tắc được áp dụng theo cách này thường được gọi là quyền từ chối trước. Tuy nhiên, về bản chất thì nó cũng giống hệt như MCC đối với người bán. Cả hai đều cho phép người hưởng nó được đi nước cuối cùng. Đó là điểm then chốt. Và với những gì vừa được biết về MCC thì bạn cũng sẽ không ngạc nhiên rằng quyền được từ chối trước sẽ đặt người mua vào một vị thế gây ảnh hưởng rất mạnh.

Đấu giá theo nhóm. Tháng 1 năm 1994, đội bóng đá Miami Dolphins được bán cho H. Wayne Huizenga, người sáng lập ra Blockbuster Video với giá 138 triệu USD. Một mức giá rất hời.

Trong khi đó đội Patriots của New England được bán với giá 160 triệu USD vào gần như cùng một thời điểm. Mức giá mà đội Dolphins được bán thậm chí còn thấp hơn mức phí mà Liên đoàn Bóng đá Quốc gia Hoa Kỳ thu khi một đội bóng mới được thành lập (chưa hề có thành tích, chưa có cả huấn luyện viên).

Trong khi đó, đội Dolphins đã từng có năm giải America Conference, hai giải Super Bowl, là đội có kết quả tốt nhất trong làng bóng đá nhà nghề kể từ năm 1970 với huấn luyện viên huyền thoại Don Shula.

Vì sao mức giá chuyển nhượng lại thấp đến như vậy? Một phần thì đó là một vụ mua bán đáng buồn. Đội Dolphins đã từng chơi rất xuất sắc dưới thời ông chủ cũ là Joe Robbie suốt một thời gian dài. Tuy nhiên, khi Robbie chết năm 1990, đội bóng được chuyển sang chín người con của ông. Sự bất hòa giữa những đứa con, cộng thêm với 30 triệu USD tiền thuế phải trả trên tài sản thừa kế đã đẩy đội bóng đến chỗ bị bán đi. Nhưng ngay cả khi bị buộc phải bán đi thì điều đó cũng chưa giải thích được vì sao mọi người lại không mặn mà với việc mua nó.

Chìa khóa để giải thích chính là bản hợp đồng mà những người con của Robbie đã ký kết với Huizenga trước đây. Sau cái chết của người cha, anh em nhà Robbie đã bán cho Huizenga 15% cổ phần của đội bóng và cũng cho ông quyền được lựa chọn mua hay từ chối trước bất kỳ một vụ mua bán nào khác của đội bóng. Như vậy là các con của Robbie không thể bán Dolphins mà không cho Huizenga cơ hội trước để chào bằng mức giá cao nhất người khác đặt ra.

Hãy đặt mình vào địa vị của một người đấu giá có triển vọng mua lại đội Dolphins. Bạn phải đầu tư thời gian, sức lực và tiền bạc để chuẩn bị về tài chính, thuê ngân hàng đầu tư làm các đánh giá khả thi. Liệu bạn có đủ khả năng thắng được Huizenga không? Không chắc. Nếu việc giành được Dolphins tại một mức giá nào đó là có ý nghĩa đối với bạn, thì nó cũng có thể có ý nghĩa như vậy đối với Huizenga. Và ông ta lại có quyền được ra giá sau cùng để mua được đội bóng. Đó là kịch bản cho tình huống khả quan nhất. Còn tình huống xấu nhất là bạn thắng trong cuộc đấu giá. Nếu Huizenga không chịu đưa mức giá lên bằng bạn thì đó chính là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy bạn đã trả hớ.

Thực tế là người trả giá còn ở một vị thế yếu hơn thế nữa.

Huizenga sở hữu một nửa sân vận động nơi Dolphins chơi bóng và còn sở hữu cả đội bóng chuyền Marlins ở Florida, cũng chia nhau chơi chung sân với Dolphins. Với tất cả các yếu tố hỗ trợ như vậy, thật khó hình dung ra có ai lại đánh giá cao việc mua lại Dolphins hơn là Huizenga. Và người nào đó mua được Dolphins cũng sẽ phải đàm phán với Huizenga một lần nữa để sử dụng sân vận động của ông. Điều mấu chốt ở đây là: Việc tham gia đấu giá Dolphins sẽ mang lại thiệt hại nhiều hơn cho bất cứ ai trừ Huizenga.

Điều xảy ra là đã có rất ít người thực sự nghiêm túc xem xét việc mua lại Dolphins. Chỉ có hai người trả giá ở bên ngoài. Một trong hai người đó đưa ra nhiều điều kiện kèm theo đến mức anh em nhà Robbie ngay lập tức từ chối mà không cần phải hỏi đến Huizenga. Người thứ hai đưa ra mức giá 138 triệu USD, chính là mức giá Huizenga đã trả khi ông giành quyền mua lại đội bóng. Tờ The Wall Street Journal đã dẫn lời của một nhà đầu tư ngân hàng về vụ mua bán này như sau: “Nếu bạn để người khác kiểm soát quá trình của bên mua, bạn sẽ không thể hy vọng gì từ những người đấu giá khác bên ngoài”.

Vậy các con nhà Robbie đáng lẽ phải làm như thế nào? Họ không nên cho đi điều khoản về quyền từ chối trước, hoặc ít nhất cũng không nên cho không mà cần đòi được trả tiền cho việc đó. Thậm chí ngay cả sau khi Huizenga đã có được điều khoản này thì họ cũng vẫn có thể có cách làm tốt hơn. Chúng ta đã thấy giải pháp trong chương về Người chơi. LIN

Broadcasting đã ở một vị thế rất yếu sau khi Craig McCaw đưa ra mức giá với thái độ rất thù địch để mua lại công ty này. Đó là lý do LIN đã trả cho Bell miền Nam 54 triệu USD để nhảy vào đấu giá. Đáng lẽ anh em nhà Robbie cũng nên trả tiền, với một số tiền nhỏ hơn nhiều, cho những người khác để họ tham gia đấu giá. Tuy nhiên, họ đã không làm như vậy.

Hợp đồng với các nhà cung cấp Bạn và nhà cung cấp của bạn, cũng giống như bạn và khách hàng của bạn là những đối tác trong việc tạo ra giá trị. Tuy nhiên ngay cả ở đây cũng không hoàn toàn chỉ là quan hệ hợp tác. Khi các nhà cung cấp của bạn tìm cách tăng giá, đó sẽ là sự cạnh tranh. Nói cách khác, chúng ta lại có đồng thời cạnh tranh và hợp tác ở đây.

Trong chương về Người chơi, chúng ta đã nói về việc đưa thêm nhà cung cấp vào cuộc chính là một cách để dịch chuyển cán cân lực lượng nghiêng về phía bạn. Công ty dịch vụ công cộng khu vực ở Gainesville đã đưa công ty đường sắt Norfolk Southern vào cuộc như một cách để đối trọng với nhà cung cấp hiện tại của họ là CSX. American Express lập ra liên minh mua hàng để đưa thêm vào cuộc chơi nhiều nhà cung cấp bảo hiểm y tế hơn. Trong chương về Giá trị gia tăng, chúng ta đã nhắc đến câu chuyện NFL hạn chế số đội bóng và quy mô của từng đội như một cách để hạn chế giá trị gia tăng của các cầu thủ.

Ở đây, chúng ta sẽ xem xét xem các quy tắc có thể được sử dụng để thay đổi trò chơi với các nhà cung cấp của bạn như thế nào.

Mạng giá trị gợi ý rằng cứ mỗi quy tắc dành cho khách hàng thì sẽ có một quy tắc đối xứng cho nhà cung cấp. Cho đến nay chúng ta đã xem xét hai quy tắc đối với khách hàng, đó là quy tắc MFC (quy tắc Tối huệ khách hàng – dành cho khách hàng được ưu đãi nhất) và MCC (quy tắc khớp theo giá cạnh tranh).

Mỗi quy tắc này bây giờ có thể quay lại để áp dụng cho nhà cung cấp.

Điều khoản về phía nhà cung cấp tương tự như MFC là bạn đảm bảo cho một nhà cung cấp rằng bạn sẽ trả cho họ ít nhất bằng với mức giá mà bạn sẽ trả cho bất kỳ nhà cung cấp nào khác cho cùng một loại hàng hóa. Có thể gọi đây là điều khoản Tối huệ cung. Điều khoản như vậy đôi khi – dù là công khai hay ngầm ý – có thể thấy trong các hợp đồng về mức thù laolương lao động. Hứa trả cho một người nào đó không ít hơn trả cho những người khác có vẻ là một đề nghị rất hào phóng. Thực tế, tác động chủ yếu ở đây là đặt bạn vào vị thế có lợi hơn để duy trì mức lương chung. Tác động này tương tự như của MFC.

Một MCC đối với nhà cung cấp về bản chất cũng là một hợp đồng giống như đối với khách hàng: Nó cho bạn quyền được xem xét lại lần cuối trước khi phải quyết định. Điều khác nhau duy nhất ở đây là lần này bạn có quyền mua thay vì quyền bán.

Một cách hình thức, một MCC cho nhà cung cấp là một thỏa thuận trong hợp đồng giữa một công ty và nhà cung cấp, yêu cầu nhà cung cấp tiếp tục giao hàng cho công ty với điều kiện công ty trả theo đúng mức giá tốt nhất mà bất kỳ ai khác đề nghị với nhà cung cấp cho cùng một loại hàng hóa. Cũng giống như khách hàng thường trả nhiều hơn trong trường hợp họ được hưởng MCC, nhà cung cấp thường cũng bị trả ít hơn khi họ có MCC.

Trong một số môn thể thao chuyên nghiệp – đặc biệt là bóng rổ và khúc côn cầu – các ông chủ của đội thi đấu thường có MCC

trong các hợp đồng với các vận động viên. Điều này đảm bảo cho họ không bị mất đi những vận động viên chủ chốt bởi vì họ có cơ hội trả theo mức giá cạnh tranh của người khác. Tất nhiên khi biết rằng ông chủ hiện tại có nhiều khả năng sẽ cố gắng khớp theo mọi giá, các đội muốn cạnh tranh sẽ có ít động cơ hơn để đi trước trong việc trả giá cho một vận động viên nào đó. Tác động ở đây là giảm sự cạnh tranh trong việc lôi kéo vận động viên mà nếu không có MCC thì sẽ rất quyết liệt.

Về nguyên tắc, các trò chơi với nhà cung cấp cần phải tương xứng với các trò chơi với khách hàng. Tuy nhiên, trên thực tế, quy tắc trong các trò chơi này đôi khi cũng khác nhau. Các điều khoản đối với khách hàng nói chung thông dụng hơn nhiều so với phía nhà cung cấp. Quy tắc tiếp theo của chúng tôi: Hợp đồng về “lấy hoặc trả tiền” thường chỉ thấy áp dụng ở phía các nhà cung cấp mà thôi.

Các hợp đồng lấy hoặc trả tiền Hợp đồng lấy hoặc trả tiền là một quy tắc để cơ cấu các cuộc thương lượng giữa các công ty và các nhà cung cấp của họ. Với loại hợp đồng này, hoặc bạn nhận sản phẩm của nhà cung cấp, hoặc bạn trả tiền phạt. Đối với bất kỳ sản phẩm nào bạn lấy, bạn đồng ý trả cho nhà cung cấp theo một mức giá nhất định, chẳng hạn 50 USD một tấn hàng. Tiếp đó, cho đến một mức trần mà bạn đã đồng ý mua, nếu bạn không muốn lấy nữa, bạn vẫn sẽ phải trả tiền cho nhà cung cấp. Đương nhiên là mức phạt này thấp hơn giá nói trên, chẳng hạn là 40 USD một tấn. Như vậy, nếu mức trần là 1.000 tấn mà bạn chỉ mua 900 tấn, bạn sẽ trả 50 USD cho mỗi tấn trong số 900 tấn đó và 40 USD cho mỗi tấn trong số 100 tấn còn lại mà bạn không mua.

Các hợp đồng lấy hoặc trả tiền thường thấy trong các thỏa thuận mua hàng hóa là nguyên vật liệu, điện, thậm chí là chương trình truyền hình cáp. Các nhà cung cấp trong những ngành này phải chịu một mức chi phí cố định lớn so về tỷ lệ với chi phí biến thiên. Trong một vài trường hợp, việc trữ hàng hóa trong kho là hoàn toàn không thể đối với nhà cung cấp. Là người mua, khi đó bạn sẽ có quyền lực đáng kể để dìm giá. Để tự vệ, nhà cung cấp tìm đến các hợp đồng lấy hoặc trả tiền, dĩ nhiên với số lượng càng lớn càng tốt. Nhưng tất nhiên là bạn nhận thấy ngay tình thế của mình nếu ký các hợp đồng này và bạn sẽ không đồng ý lấy nhiều hơn mức mà bạn dự tính sẽ cần đến. Đó là lý do vì sao các hợp đồng loại này thường có số lượng quy định rất gần với nhu cầu dự tính.

Bằng việc đồng ý với hợp đồng lấy hoặc trả tiền, rõ ràng là bạn đã giúp nhà cung cấp của mình. Hợp đồng này cho phép nhà cung cấp lập kế hoạch sản xuất tốt hơn. Nó cũng giúp cho họ ít bị tổn thương hơn nếu về sau bạn định dùng họ làm con tin. Để đổi lại việc bạn đã trao cho họ sự yên tâm đó, nhà cung cấp của bạn chắc chắn sẽ cho bạn hưởng mức giá thấp hơn.

Tuy nhiên, đây không phải là lợi ích duy nhất bạn nhận được nếu giao kết một hợp đồng lấy hoặc trả tiền với nhà cung cấp của bạn. Các hợp đồng này còn có thể làm thay đổi cục diện cuộc chơi. Chúng có thể tác động vào tính linh động của giá cả trong ngành bằng việc giảm bớt động cơ đối với đối thủ cạnh tranh đang tìm cách theo đuổi, lôi kéo các khách hàng của bạn.

Nếu đối thủ cạnh tranh tìm cách theo đuổi một trong số các khách hàng của bạn, anh ta sẽ mạo hiểm với khả năng bị trả đũa – đó là một trong tám chi phí ngầm trong đấu giá. Nếu bạn đã có hợp đồng lấy hoặc trả tiền với nhà cung cấp của bạn, sự trả đũa đó gần như là điều chắc chắn. Để hiểu được vì sao như vậy, hãy hình dung rằng bạn dự tính sử dụng 1.000 tấn nguyên liệu và có hợp đồng lấy hoặc trả tiền cho đúng khối lượng đó.

Nếu đối thủ cạnh tranh đánh cắp mất một khách hàng của bạn, bây giờ bạn sẽ cần ít nguyên liệu hơn từ nhà cung cấp. Giả sử rằng thay vì 1.000 tấn ban đầu, giờ đây bạn chỉ cần có 900 tấn.

Bởi vì bạn vẫn phải trả tiền cho 100 tấn dôi ra đó, nên chắc chắn bạn sẽ cố gắng tìm kiếm một khách hàng khác thay thế cho mối làm ăn bị mất. Chi phí biến thiên của bạn bây giờ là 10

USD – là mức chênh lệch giữa 50 USD lấy và 40 USD trả tiền phạt. Với mức chi phí này, bạn khó có thể cho phép mình bỏ qua mà không tìm khách hàng mới thay thế. Và dĩ nhiên các khách hàng của đối thủ cạnh tranh chính là chỗ bạn nhắm đến trước tiên.

Với hợp đồng lấy hoặc trả tiền, bạn đang trả trước một phần chi phí đầu vào. Như vậy, bạn đã chuyển một phần chi phí biến thiên thành chi phí cố định. Nếu đối thủ cạnh tranh lôi kéo được một khách hàng của bạn, tính kinh tế chắc chắn sẽ khiến bạn cũng phải tìm cách lấy lại khách hàng của đối thủ cạnh tranh. Như vậy, các hợp đồng lấy hoặc trả tiền sẽ gây ra tác động làm nản lòng đối phương. Các đối thủ cạnh tranh khôn ngoan sẽ nhận ra được khả năng trả đũa là rất cao và sẽ không tìm cách đi trước trong việc theo đuổi khách hàng của bạn.

Các hợp đồng lấy hoặc trả tiền có thể giúp ổn định thị phần trong ngành của bạn. Đó sẽ là một tin tốt lành cho nhà cung cấp của bạn. Nếu bạn không cần phải lo nghĩ về đấu tranh để giành giật từng khách hàng, bạn sẽ có nhiều cơ hội kiếm lợi nhuận hơn. Và một khi bạn đã khá hơn về tài chính thì bạn cũng sẽ ít mặc cả về giá với nhà cung cấp của bạn hơn.

Cần phải cảnh báo rằng vẫn luôn có khả năng một đối thủ cạnh tranh nào đó hành động một cách thiếu suy nghĩ và cố gắng giành thị phần của bạn, ngay cả khi bạn đã có Hợp đồng lấy hoặc trả tiền. Trong trường hợp bạn trả đũa lại, sẽ dẫn tới việc cứ ăn miếng trả miếng như vậy. Rốt cục sẽ là một cuộc chiến tranh giá cả. Cuộc chiến này có thể đặc biệt khốc liệt bởi vì một phần chi phí của bạn đã phải trả trước. Hiệu ứng làm nản lòng của hợp đồng lấy hoặc trả tiền cũng giống như chương trình hạt nhân: Bạn hy vọng nó sẽ có kết quả, bởi vì nếu không thì chi phí sẽ vô cùng lớn.

Hợp đồng lấy hoặc trả tiền LỢI

1. Giảm rủi ro đối với nhà cung cấp của bạn, nhờ vậy bạn có thể được giảm giá 2. Giảm bớt động cơ của đối thủ cạnh tranh khi muốn lôi kéo khách hàng của bạn bởi vì việc trả đũa gần như sẽ là chắc chắn.

HẠI

Tăng mức độ quyết liệt của chiến tranh giá cả nếu hiệu ứng làm nản lòng không có tác dụng Các quy tắc trên thị trường đại chúng Cho đến nay, chúng ta đã xem xét các quy tắc trong quan hệ giữa các doanh nghiệp với nhau. Khi các doanh nghiệp làm việc với nhau, những người bán và mua không chỉ thương lượng về giá cả mà còn về quy tắc chơi nữa. Chẳng hạn, bạn có thể muốn có quy tắc MCC nhưng khách hàng của bạn có thể còn do dự.

Bởi vì bạn không có đủ sức mạnh để đơn phương áp đặt quy tắc nên việc quy tắc nào được áp dụng cũng sẽ trở thành đề tài trong các cuộc thương lượng.

Thị trường tiêu dùng đại chúng lại khác. Những người bán nói chung không thương lượng. Vì vậy, những người mua cũng không thể thương lượng. Nếu bạn là người bán, bạn có quyền đơn phương đặt ra một số quy tắc cho trò chơi. Một quy tắc trong số đó là bạn niêm yết giá trên hàng hóa. Nếu khách hàng muốn mua sản phẩm của bạn, anh ta phải trả theo giá đó. Đó chính là quy tắc dùng trong các siêu thị, các trạm xăng, các nhà hàng, cửa hàng bách hóa – thực tế là gần như tất cả các hoạt động kinh doanh bán lẻ.

Quy tắc kinh doanh kiểu này được nhiều người cho là đương nhiên. Nhưng sẽ rất thú vị nếu đặt câu hỏi tại sao như vậy. Một lần nữa, trò chơi quân bài sẽ làm sáng tỏ điều này.

Hãy hình dung Adam có đến 100 bộ bài và chơi đồng thời với 2.600 sinh viên. Cũng tương tự như những phân tích trong ván bài đầu tiên của trò chơi, bạn sẽ nói rằng Adam và các sinh viên sẽ chia đều phần thưởng 100 USD. Không có gì thực sự thay đổi ở đây cả.

Nhưng có thật vậy không? Số người chơi lớn như vậy hoàn toàn có khả năng tạo ra một sự khác biệt rất lớn. Adam có thể từ chối thương lượng với từng cá nhân với lý do hoàn toàn chính đáng là không có thời gian. Thay vào đó, Adam chỉ đưa ra mức giá và để các sinh viên tự lựa chọn nhận lấy hoặc không.

Số lượng lớn thực tế đã biến tình huống ban đầu trở thành ván bài Tối hậu thư trong trò chơi Quân bài. Như chúng ta đã thấy trong các chương trước, điều này đặt Adam vào một vị thế rất quyền lực. Ông ta chỉ cần chọn mức giá. Ông ta có thể đặt giá là 10 USD cho mỗi quân bài đỏ và chờ đợi có sinh viên đến chấp nhận mức giá đó. Và các sinh viên sẽ làm như vậy bởi vì họ biết rằng họ không còn cơ hội để ra giá ngược lại.

Nếu bạn bán hàng trên một thị trường rất rộng lớn thì cũng giống như Adam, bạn có thể từ chối thương lượng. Thay vào đó bạn sẽ tự đặt giá. Liệu còn những quy tắc nào bạn muốn đặt ra ở đây nữa?

Trước hết, có vẻ như điều khoản Tối huệ khách không có ý nghĩa gì trên các thị trường tiêu dùng lớn như vậy. Nếu bạn có quyền đặt giá thì sẽ không có việc khách hàng tìm đến để đòi được đối xử đặc biệt. Tuy nhiên, thực tế là vẫn có thể xem xét áp dụng MFC ở đây. Mặc dù khách hàng không thể thương lượng nhưng họ lại có thể ngần ngại không mua ngay. Họ làm như vậy vì họ không tin rằng bạn sẽ giữ giá. Trong khi đó khách hàng càng trì hoãn lâu thì áp lực phải giảm giá lên bạn càng tăng. Sự tin tưởng của khách hàng rằng bạn sẽ hạ giá, cuối cùng sẽ trở thành sự thực. Nhưng nếu bạn cho khách hàng hưởng điều khoản MFC thì nó sẽ giúp bạn thoát khỏi cái bẫy này.

Bán hàng đầu năm Năm 1990, hãng xe hơi Chrysler đã áp dụng một quy tắc kiểu MFC để làm thay đổi trò chơi bán xe. Cách mà những người mua xe thường chơi trong trò chơi này là họ chờ đến dịp cuối năm mới đi mua xe, các đại lý do vậy phải giữ một lượng hàng tồn kho rất lớn và sự chờ đợi này tạo ra áp lực buộc nhà sản xuất phải hạ giá.

Chrysler muốn thuyết phục khách hàng rằng sẽ không có lợi cho họ nếu chờ đợi như vậy. Nhưng chỉ lời nói suông thì không đáng tin cậy. Điều mà Chrysler đã làm, như có thể thấy trên bảng quảng cáo của hãng dưới đây là hứa với những khách hàng mua xe vào tháng 1 rằng nếu như có hạ giá vào dịp cuối năm thì hãng sẽ hoàn trả lại số tiền chênh lệch cho khách hàng.

Sự bảo đảm của Chrysler đã có hai tác dụng. Khách hàng bây giờ không còn động cơ để chờ đợi như trước, vì vậy hàng tồn kho cuối năm đã giảm hẳn. Cũng chính vì vậy mà việc giảm giá vào cuối năm là không còn cần thiết. Hơn thế nữa, Chrysler cũng không muốn giảm giá để thanh lý số hàng tồn kho còn lại, bởi vì như vậy sẽ còn tốn kém hơn do họ sẽ phải quay trở lại để trả tiền cho các khách hàng mua xe đầu năm như đã hứa.

Nhiều cửa hàng bán lẻ đưa ra bảo đảm giá hàng hóa không đổi trong vòng 30 hoặc 60 ngày. Hành động này cũng tương tự như của Chrysler. Các chính sách Giá thấp mỗi ngày là một quy tắc khác mà những nhà bán lẻ thường sử dụng để thuyết phục khách hàng không đợi giảm giá. Chính cách này đã giúp họ không bị áp lực phải giảm giá thực sự vào một lúc nào đó.

Còn điều khoản MCC trên thị trường tiêu dùng đại chúng sẽ được sử dụng như thế nào? Bạn có thể cho khách hàng hưởng MCC nhưng bạn vẫn không thể ép họ phải mua hàng của bạn.

Nói chung rất hiếm khi bạn có những giao kèo thường xuyên với khách hàng. Dù bạn có làm như vậy thì cũng không thể dùng nó để trói buộc khách hàng. Hãy thử hình dung ra khả năng một người mua xe hơi tiềm năng ký một hợp đồng với Chrysler để cho phép hãng này có quyền lựa chọn khớp theo giá mà hãng Ford chào. Rất khó xảy ra. Vì sao ai đó lại phải ký một hợp đồng như vậy?

Như vậy là trên thị trường đại chúng, bạn không hẳn là có thể đặt ra bất kỳ quy tắc nào bạn muốn. Bạn chỉ có thể đưa ra các quy tắc liên quan đến những gì bạn làm chứ không phải khách hàng làm. Nếu không thể có MCC, liệu bạn có thể đạt được cùng một kết quả nếu bạn công bố ý định của mình rằng sẽ luôn khớp giá theo mức giá tốt nhất trên thị trường hay không?

Không hẳn. Một lời hứa bảo đảm rằng sẽ khớp theo bất kỳ mức giá nào của đối thủ cạnh tranh không hoàn toàn giống như MCC. Những người tiêu dùng không cần phải để cho bạn lựa chọn ở đây.

Một số nhà bán lẻ có thể sử dụng cam kết về mức giá tốt nhất tương đối hiệu quả. Hãng bán lẻ của Anh là John Lewis đã có khẩu hiệu Không bao giờ biết đến giá thấp hơn. Hãng nhanh chóng giảm giá nếu biết được cùng một sản phẩm đó ở nơi khác bán giá thấp hơn và vì thế nổi tiếng là luôn có mức giá thấp nhất. Kết quả là họ có một lượng khách hàng rất trung thành với mình.

Bảo đảm cho mức giá tốt nhất sẽ không có hiệu quả trong trường hợp hàng hóa của bạn là loại đặc chủng hoặc có phong cách riêng. Giả sử rằng Chrysler cố gắng đưa ra bảo đảm như vậy cho loại xe nhãn hiệu Neon của mình. Những chiếc xe nào của Ford, GM, Toyota hay Huyndai là tương ứng với Neon? Nếu bảo đảm được đưa ra thì với nhãn hiệu nào trong số đó? Còn nếu đưa ra một bảo đảm khung bao trọn toàn bộ các nhãn hiệu tương đương của các hãng khác thì Chrysler sẽ phải gánh một rủi ro đáng kể. Vì một lý do nào đó, chẳng hạn như do tỷ giá hối đoái dao động mà giá của chiếc xe được coi là phải giảm xuống tương đương, Chrysler sẽ bị buộc phải giảm giá theo và vì thế có thể sẽ bị lỗ nặng.

Một khi bạn không thể có MCC và việc đưa ra đảm bảo về mức giá tốt nhất nói chung không phải luôn luôn là sáng suốt và thực tế, bạn phải làm thế nào để giữ được khách hàng trên thị trường tiêu dùng đại chúng? Luôn có một lựa chọn để khách hàng của bạn hài lòng, đó là cho họ mức giá thấp. Có hai vấn đề sẽ ngay lập tức nảy sinh ở đây. Thứ nhất, làm như vậy là bạn đã tự giảm lợi nhuận của mình. Thứ hai, lập ra một mức giá thấp là một động thái vừa tấn công, vừa phòng vệ. Giá thấp của bạn sẽ lôi kéo được một số khách hàng của đối thủ cạnh tranh, khi đó đối thủ cạnh tranh của bạn sẽ buộc phải phản ứng lại bằng cách hạ giá của họ xuống nhằm bảo toàn cơ sở khách hàng của mình. Bạn sẽ lại quay trở lại điểm ban đầu, chỉ có mức giá chung bây giờ đã thấp hơn.

Như vậy, điều bạn thực sự muốn làm là lấy giá rẻ với khách hàng của mình nhưng đồng thời không đe dọa lượng khách hàng của đối thủ cạnh tranh. Nếu có thể làm như vậy thì đối thủ cạnh tranh của bạn sẽ không cần phản ứng. Đây quả thực là một ý tưởng rất lạ lùng. Với những quy tắc cho trước trong mối quan hệ giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, điều này nghe chừng là không thể. Tuy nhiên, GM đã khám phá ra một cách để thay đổi các quy tắc. Chúng ta sẽ cùng nghiên cứu trường hợp sau về chương trình thẻ khách hàng của GM.

GM đi đầu về giá Nhu cầu chững lại và cạnh tranh từ các nhà sản xuất xe hơi nước ngoài đã khiến giai đoạn đầu những năm 1990 trở thành một giai đoạn khó khăn đối với ba đại gia trong làng xe hơi Mỹ –

General Motors, Ford và Chrysler. Năm 1992, GM ghi vào trong sổ số tiền lỗ cả năm lớn nhất trong lịch sử kinh doanh nước Mỹ khoảng 4,5 tỷ USD.

Một phần trong các giải pháp của GM đối với vấn đề trên là tìm cách sản xuất ra các loại xe tốt hơn và hiệu quả hơn. GM hy vọng rằng Công ty Saturn, một đơn vị độc lập do chính họ thành lập nên từ giữa những năm 1980 để sản xuất những chiếc xe loại nhỏ, sẽ làm chất xúc tác cho những cải tiến xuyên suốt toàn Tập đoàn GM. Một dấu hiệu đầy hứa hẹn khác là vào cuối năm 1992, ban lãnh đạo GM đứng đầu là John Smale, Giám đốc GM và cựu Chủ tịch của Procter&Gamble, đã thực hiện một việc táo bạo dẫn đến một cuộc cải tổ lớn trong bộ máy quản lý của GM.

Nhưng việc xe được bán như thế nào vẫn còn là vấn đề cần phải bàn. Để đương đầu với nhu cầu đang chững lại trong khi cạnh tranh gia tăng, mỗi công ty trong nhóm Ba ông lớn (Big Three) của làng xe hơi Mỹ đều phải dựa chủ yếu vào những lời quảng cáo hứa hẹn trả lại tiền, chiết khấu cao cho đại lý, bán giảm giá cuối năm và các chương trình khuyến mãi khác.

Tháng 9 năm 1992, GM đã làm thay đổi trò chơi. Họ liên kết với Household Bank (Ngân hàng Hộ gia đình) , một tổ chức chuyên phát hành các thẻ tín dụng đồng thương hiệu và cùng nhau phát hành ra Thẻ GM (GM Card) dưới sự bảo trợ của MasterCard.

Các chủ thẻ này sẽ được tặng 5% giá trị mua hàng. Số tiền này có thể được dùng để mua hay thuê mua bất kỳ một chiếc xe con hay xe tải nào của GM. Theo các quy tắc của chương trình này thì khoản tiền 5% sẽ được áp dụng sau khi khách hàng đã đàm phán xong về mức giá tốt nhất đối với chiếc xe họ muốn mua.

Tổng số tiền này có ở mức kha khá: Hạn mức là 500 USD một năm với mức trần là 3.500 USD trong vòng 7 năm.

Điều này không gây được ấn tượng đối với Robert Heller, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Visa USA. Tại hội nghị về thẻ ngân hàng của Hiệp hội Ngân hàng Mỹ năm 1992, ông ta đã nói vui rằng chẳng mấy chốc các cửa hàng bán pizza ngoài phố sẽ theo chân AT&T và GM để phát hành các thẻ tín dụng của mình. Chỉ trong vòng một năm, Heller đã bị đẩy ra khỏi vị trí của mình và người ta bắt đầu nói về khả năng có thẻ tín dụng của McDonald.

Sự xuất hiện lần đầu tiên của GM Card được hỗ trợ bởi một chương trình tiếp thị ồ ạt và chớp nhoáng. Nó bao gồm 30 triệu thư gửi trực tiếp đến các khách hàng mục tiêu, 7 triệu cuộc nói chuyện qua điện thoại và một chương trình quảng cáo hết sức rầm rộ trên truyền hình cũng như trên báo chí. GM đã chi 120

triệu USD cho toàn bộ chương trình vận động lớn này. Mặc dù so với tổng chi phí tiếp thị của GM thì đó là con số nhỏ nhưng nó là chưa từng có từ trước đến nay trong lĩnh vực thẻ tín dụng.

Việc giới thiệu GM Card đã mang lại thành công chưa từng thấy trong ngành kinh doanh thẻ tín dụng. Chỉ sau 28 ngày đã có một triệu khách hàng đến đăng ký thẻ. Kỷ lục trước đó của AT&T Universal Card là 78 ngày để đạt đến con số một triệu khách hàng. Chỉ trong vòng chưa đầy hai tháng, GM Card đã có trên hai triệu khách và số dư trên các thẻ này đạt đến 500 triệu USD. Vào ngày kỷ niệm một năm của GM Card, số khách hàng đã lên đến 5 triệu với tổng số dư trên các thẻ là 3,3 tỷ USD. Sau hai năm, họ đã có 9 triệu khách hàng, và các con số trong chương trình này vẫn ngày càng tăng cao.

Trong năm đầu tiên của chương trình, GM đã thực hiện thanh toán giảm giá trên 55.000 thẻ. Cho đến tháng 2 năm 1994 đã có tổng cộng 123.000 thẻ được hưởng thanh toán giảm giá với tổng số tiền trả là 40 triệu USD (trung bình 325 USD trên mỗi đầu xe). Các dự báo tính toán rằng cho đến khi chương trình kết thúc, khoảng 25% doanh số xe bán lẻ ở Bắc Mỹ sẽ là bán cho những người sở hữu thẻ GM Card.

Giảm giá có mục tiêu như GM Card rõ ràng là một thành công lớn, tuy nhiên nó đã làm thay đổi cuộc chơi bán xe như thế nào? Để thấy được tác động của chương trình này, chúng ta hãy xem xét một ví dụ với các con số được đơn giản hóa để thấy chương trình này đã làm thay đổi giá cả như thế nào. Giả sử ban đầu cả GM và Ford đều bán xe với giá 20.000 USD. Bởi vì giá là như nhau, nên thị trường sẽ chia đôi cho hai loại xe dựa trên cơ sở sự ưa thích tự nhiên của các cá nhân đối với các nhãn hiệu xe.

Bây giờ, giả sử GM muốn hạ giá cho các khách hàng ruột của mình 1.000 USD mỗi xe và tăng mức giá cho những người khác lên 1.000 USD. Tại thời điểm này, thực tế là GM đã đặt ra hai mức giá: 19.000 USD cho khách hàng của mình và 21.000 USD

cho các khách hàng đang thích xe Ford hơn. Hãy đứng vào vị trí của Ford. Họ có thể phản ứng bằng cách hạ giá xuống dưới mức 19.000 USD để lấy khách hàng của GM. Hoặc họ cũng có thể nâng giá lên đâu đó gần với mức 21.000 USD mà vẫn không đánh mất khách hàng của mình về tay GM. Ford có nhiều khả năng sẽ nhận thấy lựa chọn thứ hai hấp dẫn hơn. Nếu họ thực sự làm như vậy, tức là tăng giá lên gần 21.000 USD thì điều này sẽ giúp GM có thêm chỗ thở. Bây giờ thì GM có thể tăng giá cho khách ngoài lên khoảng gần 23.000 USD – trong khi mức giá ròng cho khách hàng có thẻ giảm giá của họ sẽ xấp xỉ 21.000

USD – mà vẫn không sợ mất đi các khách hàng ruột. Tại thời điểm này cả GM và Ford đều đã đưa ra mức giá nằm trên các mức cũ. Ford có thể sẽ lại muốn tăng giá tiếp, GM sẽ lại theo chân giống như trên, và cứ tiếp tục như thế mãi.

Chương trình giảm giá đã tạo ra một tình huống cùng thắng về giá cả giữa GM và Ford. Quá trình này có thể đi xa đến đâu?

Trên thực tế là cũng chỉ đến thế. Một mặt là vì trên thị trường vẫn còn các nhà sản xuất xe hơi khác có thể không chịu tăng giá. Đến một mức nào đó, khách hàng sẽ chuyển sang mua xe của họ. Trong bất kỳ tình huống nào thì lợi ích chủ yếu đối với GM là Ford và các nhà sản xuất xe hơi khác là sẽ ít có khả năng ai đó sẽ khởi xướng một cuộc chiến tranh giá cả trong bối cảnh như vậy.

Chìa khóa cho tính hiệu quả của chương trình giảm giá này ở chỗ việc giảm giá là có mục tiêu. Nó chỉ có tác dụng nếu những người được quyền nhận giảm giá trên các xe của GM trước hết là các khách hàng triển vọng của GM và không phải là khách hàng triển vọng của Ford. Do vậy, thách thức thực tế lớn nhất khi tiến hành chương trình này là: Trao quyền hưởng giảm giá cho càng nhiều khách hàng triển vọng của bạn càng tốt mà không để họ cuối cùng lại trở thành khách hàng triển vọng của đối thủ cạnh tranh.

GM Card đã giải quyết vấn đề này một cách xuất sắc. Dễ dàng nhận thấy rằng để tìm tất cả các khách hàng triển vọng của mình là rất khó khăn, GM đã quay ngược lại vấn đề. Nếu như bạn khó tìm được khách hàng của mình thì hãy để họ tự tìm đến bạn. Những người sẵn lòng mua GM Card để hưởng giảm giá chắc chắn là những người đang dự định mua xe của GM.

Những người dự định mua xe Ford sẽ ít mong muốn có GM

Card hơn những khách hàng trung thành của GM. Đó là cách một chương trình thẻ tín dụng có thể giúp bạn giải quyết vấn đề về đặt mục tiêu giảm giá vào đúng cơ sở khách hàng tự nhiên của bạn.

Mô phỏng lành mạnh II

Nếu như GM Card là một ý tưởng hay ho thì chắc chắn nó sẽ bị sao chép. Và quả là đúng là như vậy.

Tháng 2 năm 1993, chỉ năm tháng sau khi GM Card được tung ra, Ford đã hợp lực cùng Citibank, nhà phát hành thẻ tín dụng lớn nhất, để chào loại thẻ mang tên Ford-Citibank dưới cả hai chiếc ô của MasterCard và Visa. Chương trình này cho phép các chủ thẻ tích luỹ tới 700 USD giảm giá mỗi năm với mức cao nhất cho phép là 3.500 USD trong vòng 5 năm.

Ford-Citibank Card được tung ra thị trường bằng việc gửi thư trực tiếp đến 30 triệu khách hàng dùng thẻ hiện tại của Citibank cũng như những người đang là chủ sở hữu xe Ford.

Các tài liệu khuyến mãi và đơn xin cấp thẻ được đặt tại 5.000

đại lý của Ford. Chỉ trong 9 tháng đầu năm 1993, tổng số tiền 4,6 triệu USD đã được chi cho quảng cáo Ford-Citibank Card.

Cho đến tháng 4 năm 1994 các nhà phân tích đã dự tính rất khác nhau về số người sở hữu Ford-Citibank Card, từ 1,3 đến 5

triệu người. Khoảng 20.000 người trong số đó đã được hưởng giảm giá ngay trong năm đầu tiên.

GM Card còn được sao chép một lần nữa vào tháng 6 năm 1994, khi Volkswagen of America liên kết với MBNA Corporation, nhà phát hành thẻ danh tiếng, để cùng thực hiện một chương trình thẻ giảm giá. Đáng nói là Chrysler đã không tham gia vào chuyện này, ít nhất là cho đến đầu năm 1996.

Liệu tất cả những sự mô phỏng sao chép kể trên có làm ảnh hưởng gì tới chương trình của GM hay không? Không nhất thiết như vậy. Nếu GM hy vọng sử dụng chương trình này để giành thị phần từ Ford và những nhà sản xuất xe hơi khác thì việc mô phỏng như vậy rõ ràng sẽ là một tin xấu. Với chương trình của Ford đưa ra, các khách hàng triển vọng của Ford sẽ thậm chí còn có ít lý do hơn trước để lấy GM Card.

Tuy nhiên, thực tế là sự mô phỏng đã giúp cả GM. Càng nhiều chương trình thẻ xuất hiện thì các nhà sản xuất xe càng ít có xu hướng giảm giá thực, bởi vì mức giá thấp bây giờ đã không còn hiệu quả trong việc thu hút khách hàng nữa. Những người đã tích lũy được một số tiền nào đó trong thẻ của một chương trình sẽ không muốn chuyển sang thẻ khác. Hơn thế, nếu các nhà sản xuất xe hơi tăng giá thì họ cũng không bị mất nhiều khách hàng như trước, bởi vì các khách hàng của họ không muốn mất đi số tiền giảm giá mà họ đã tích lũy được từ trước.

Các nhà sản xuất xe hơi sẽ có nhiều khách hàng trung thành hơn. Về tổng thể, khi đó, giảm giá sẽ ít hiệu quả trong khi tăng giá cũng không phải là quá mạo hiểm. Điều này không chỉ đúng đối với các nhà sản xuất xe hơi có chương trình tích lũy giảm giá mà cả các nhà sản xuất xe hơi khác cũng thấy việc giảm giá là không hiệu quả. Do vậy, động cơ cạnh tranh bằng giá sẽ giảm đi. Kết quả cuối cùng là: Giá ổn định hơn trong toàn ngành. Tóm lại, đây là một trường hợp khác của mô phỏng lành mạnh.

Sự mô phỏng còn có một hiệu ứng tích cực khác: Nó khiến cho khách hàng đứng hẳn về phía các bên. Càng nhiều nhà sản xuất xe hơi áp dụng chương trình tích luỹ giảm giá thì người mua càng đứng về một phía. Những người bình thường không trung thành với bất kỳ nhãn hiệu nào sẽ nhận thấy rằng họ sẽ ở vào vị thế bất lợi nếu đứng ngoài không tham gia vào các chương trình. Thậm chí cả những người mua vốn rất nhạy cảm với giá cũng có động cơ để tự ràng buộc mình với chỉ một nhà sản xuất. Và càng có nhiều khách hàng tham gia vào các chương trình tích lũy giảm giá, hiệu ứng ổn định giá trong ngành sẽ càng lớn.

Chắc chắn sẽ còn có nhiều người nữa đi theo cách mô phỏng này. Sau khi thành công ở Mỹ, cả GM và Ford đều tung ra các chương trình tương tự ở Canada và Anh. Đồng thời Toyota cũng có một chương trình giống như vậy cho mình ở Nhật Bản.

Nhiều người thắng hơn Cùng với tác động làm ổn định giá trong ngành xe hơi, chương trình GM Card còn mang lại nhiều lợi ích khác nữa. Hàng tháng, GM kẹp những tài liệu quảng cáo tiếp thị vào các phiếu thanh toán thẻ tín dụng của Household Bank. Cách này còn tốt hơn là bỏ bưu điện. Không giống như các thư quảng cáo tạp nham khác, chiếc phong bì này không thể bị vứt đi một cách dễ dàng bởi vì bên trong nó còn có hóa đơn cần thanh toán. Khi người ta mở phong bì thì quảng cáo của GM sẽ tự bật ra.

GM còn chia sẻ chi phí cho việc giảm giá với Household, cũng như cùng nhau chuẩn hoá hoạt động kinh doanh thẻ tín dụng.

Những nhà phát hành thẻ thường trả tiền để tặng giải thưởng khuyến mãi nhằm làm cho thẻ của họ trở nên hấp dẫn hơn.

Chẳng hạn, First Chicago trả United Airlines khoảng một penny cho mỗi dặm bay để dành tặng miễn phí cho khách hàng của mình, những người chủ sở hữu thẻ tín dụng. Cũng theo nguyên tắc như vậy, Household đã trả hộ cho GM khoảng 20%

cho chi phí giảm giá, bất kể quyền giảm giá có được sử dụng đến hay không.

Điều gì tốt cho GM thì cũng tốt cho Household. Kết quả của cuộc vận động tiếp thị ồ ạt và chớp nhoáng của GM là trên 8

triệu khách hàng mới sử dụng thẻ của Household đã đẩy ngân hàng này từ vị trí thứ 10 lên vị trí thứ 5 trong số các nhà phát hành thẻ tín dụng. Cơ hội được giảm giá trên những chiếc xe của GM đã làm tăng thu nhập của thẻ GM Card hàng năm lên 5.200 USD, gấp mức trung bình trên toàn quốc. Trên 70% các khoản phải 2,5 lần thu được luân chuyển trên các thẻ của GM, so với mức trung bình của toàn ngành là 66%. Tỷ lệ thay đổi khách hàng có GM Card và tỷ lệ trả muộn là thấp hơn so với mức trung bình trong ngành. Số khách hàng đổi thẻ giảm, bởi vì cần phải có thời gian để tích luỹ số tiền được giảm giá, trong thời gian đó khách hàng thường không muốn đổi chỗ khác.

Đồng thời tỷ lệ nợ kéo dài cũng giảm vì số tiền giảm giá tích luỹ trên thẻ sẽ không được sử dụng nếu như khách hàng chậm thanh toán.

Tiếp đó là các tác động đối với mức giá trong chính ngành kinh doanh thẻ tín dụng. Thời gian sau đó, các ngân hàng như Household, Citibank và MBNA đã đều có nhiều khách hàng trung thành hơn, có ít nhà phát hành thẻ khác có động cơ cạnh tranh về giá hơn. Kết quả là mức giá sẽ ổn định hơn trong cả ngành kinh doanh thẻ tín dụng lẫn ngành kinh doanh xe hơi.

Nếu như những nhà phát hành thẻ và các nhà sản xuất xe hơi là những người thắng cuộc thì phải chăng những người mua xe là những người thua cuộc? Không nhất thiết như vậy. Mặc dù họ sẽ phải chịu mức giá cao hơn nhưng đó chưa phải là toàn bộ bức tranh. Chúng ta hãy cùng quay lại vấn đề mà các nhà sản xuất xe hơi phải đối mặt vào đầu những năm 1990. Khi một nhà sản xuất xe hơi thiết kế ra một loại xe mới, để chi tiền cho việc điều chỉnh lại dây chuyền lắp ráp và quảng cáo rộng rãi trên toàn quốc, họ sẽ phải trả trước một khoản chi phí cố định (chi phí chìm) rất lớn. Nếu để họ rơi vào giữa những nhà sản xuất xe hơi khác với những chiếc xe tương tự, giá tương tự và lại còn thừa một ít năng lực sản xuất thì đó sẽ là một vấn đề lớn. Giá sẽ được đẩy xuống mức của chi phí biến thiên và nhà sản xuất của chúng ta sẽ không có cách nào thu hồi lại được vốn đầu tư đã bỏ ra của mình. Chính cạnh tranh đã làm chìm luôn các chi phí này. Vấn đề nói trên ảnh hưởng đến cả người tiêu dùng lẫn nhà sản xuất. Nếu như nhà sản xuất không thể kiếm ra lợi nhuận hôm nay, họ sẽ không muốn đầu tư, và người tiêu dùng ngày mai cũng không có hy vọng có được những loại xe rẻ hơn và tốt hơn. Tóm lại là về lâu dài, giá cao sẽ dẫn đến kết cục cùng thắng đối với cả các nhà sản xuất xe hơi lẫn các khách hàng của họ.

Bài học rút ra từ những chiếc thẻ. Đâu là các tác động mấu chốt trong chương trình GM Card và những người bắt chước theo nó? Số phận của các nhà sản xuất xe hơi phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: tình trạng chung của nền kinh tế, tỷ giá hối đoái, việc giới thiệu thêm các mẫu xe mới, khả năng của họ trong việc dự báo nhu cầu và còn nhiều yếu tố khác nữa.

Do vậy, rất khó tách riêng tác động của chương trình thẻ tín dụng với các tác động khác đồng thời. Tuy nhiên, có vẻ như các chương trình này ít nhất đã giúp các nhà sản xuất xe hơi tăng giá bằng cách bỏ bớt các chương trình khuyến mãi giảm giá truyền thống khác. Tờ BusinessWeek đã nói về điều này như sau: “Gần như tất cả các nhà sản xuất xe hơi, đặc biệt là Ba ông lớn trong nước đã từng phải giảm giá cho khách hàng rất nhiều trong giai đoạn suy thoái vừa qua – hiện nay đã được bù đắp lại đáng kể bởi vì họ đã thôi không phải chào khách hàng những phần thưởng bằng tiền mặt và trợ cấp thuê mua nữa”.

Vào thời điểm 31 tháng 1 năm 1995, GM thông báo rằng các hoạt động chính của họ trên thị trường xe hơi Bắc Mỹ (NAO) đã lần đầu tiên có lãi kể từ năm 1989. Business Week đã giải thích:

“NAO đã mạnh lên bởi biết chuyển số xe nếu bán chỉ có lợi nhuận thấp thành các đội xe cho thuê và giảm bớt các chương trình khuyến mãi của mình”.

Câu chuyện về chương trình GM Card đã cho chúng ta một bài học quan trọng về định giá và loại quy tắc mà bạn muốn có để kiểm soát được giá. Người ta vẫn thường nghĩ rằng chiến lược tốt nhất là bán giá cao cho các khách hàng ruột của mình trong khi lại bán giá thấp hơn cho khách hàng của đối thủ cạnh tranh. Sau hết, đó là bởi vì trong khi các khách hàng ruột của bạn sẵn sàng trả tiền, còn các khách hàng của đối thủ cạnh tranh cần phải được lôi kéo bởi các mức giá thấp hơn. Liệu chiến lược này có thể so sánh với các kết quả mang lại từ GM

Card như thế nào?

Trước hết và trên hết, thẻ của GM sẽ hấp dẫn những người đang có kế hoạch mua xe của GM. Những người mua xe Ford tiềm năng sẽ không mặn mà với thẻ của GM. Điều gì sẽ xảy ra khi GM

bỏ bớt đi một số chương trình khuyến mãi khác của mình để bù vào chi phí trả cho khoản giảm giá trên thẻ tín dụng? Câu trả lời là giá thực tế của xe GM – trừ đi tất cả các khoản đã được giảm giá từ GM Card – sẽ cao hơn đối với những khách hàng trung thành với Ford so với những khách hàng tiềm năng của GM. Kết quả là GM đặt giá cho xe của mình cao hơn cho các khách hàng của đối thủ cạnh tranh so với cho khách hàng của chính mình. Điều này ngược lại so với những gì người ta vẫn nghĩ về một chiến lược tốt nhất.

Tuy nhiên, GM đã làm đúng! Bằng cách tăng giá đối với những người mua xe triển vọng của Ford, GM đã cho Ford một khoảng cách để có thể tăng giá. Điều này giúp cho GM có cơ hội củng cố mức giá, sau đó lại cho Ford có thêm chỗ để tăng giá thêm nữa và cứ tiếp tục như vậy. Đây chính là tình huống cùng thắng mà chúng ta đã nói đến. Hãy so sánh với những gì sẽ xảy ra nếu bạn hạ giá cho khách hàng của đối thủ cạnh tranh để lôi kéo họ: Bạn buộc đối thủ cạnh tranh phải phản ứng lại bằng cách giảm giá, nhưng đến lượt bạn nó sẽ đặt bạn vào một tình thế nguy hiểm, có thể đánh mất khách hàng của mình về tay đối thủ, do vậy phản ứng của bạn là hạ giá cho các khách hàng của mình.

Rốt cục, bạn sẽ ở thế yếu hơn nhiều so với lúc ban đầu.

Nguyên tắc cơ bản ở đây là: Hãy đối xử với các khách hàng ruột của bạn tốt hơn khách hàng của đối thủ cạnh tranh. Các công ty có vẻ như đều hiểu điều này trong một số tình huống cụ thể.

Chẳng hạn, những nỗ lực của họ nhằm cải thiện sản phẩm thường là để củng cố một quan hệ chứ không phải để lôi kéo khách hàng. Tuy nhiên, khi đó là vấn đề về giá thì các công ty thường quên mất điều này. Họ tìm cách theo đuổi khách hàng của đối thủ cạnh tranh bằng mức giá thấp, trong khi đáng lẽ cần phải tập trung vào phục vụ các khách hàng hiện tại của mình một cách tốt nhất.

Để ngăn chặn chiến tranh giá cả, bạn muốn bán giá thấp hơn cho các khách hàng của bạn và chào mức giá cao hơn cho khách hàng của đối thủ cạnh tranh. Các chương trình dành cho khách bay thường xuyên đã làm được điều này. Giá của một chuyến bay từ New York đến Chicago của hãng American Airlines là như nhau đối với tất cả các khách hàng – bất kể họ có phải là thành viên của AAdvantage hay không. Tuy nhiên, giá trị của chuyến bay đối với các thành viên của AAdvantage lại lớn hơn so với những người ngoài bởi vì nó mang họ lại gần hơn với chiếc vé miễn phí đi Hawaii. Như vậy, bằng việc cung cấp cho khách hàng của mình một giá trị lớn hơn với cùng một mức giá, hãng American trên thực tế là đã bán rẻ hơn cho khách hàng của mình vé chuyến bay NewYork - Chicago. Ai là người phải chịu mức giá thực tế cao hơn?

Trong số những người này có tất cả các khách hàng trung thành của United Airlines, bởi vì những người này không đánh giá cao quãng đường bay với hãng American bằng các khách hàng của American. Điều này có nghĩa là United đã có chỗ để có thể tăng giá mà không làm mất khách hàng, dẫn đến American cũng có thể tăng giá theo và lại giúp United có thêm chỗ để tăng giá, cứ tiếp tục như thế mãi. American và United Airlines như vậy, cùng được hưởng thắng lợi về giá, giống như GM và Ford.

Rõ ràng ở đây có một mối liên quan giữa các chương trình tích lũy giảm giá như GM Card và các chương trình dành cho người trung thành như AAdvantage đã được đưa ra trong chương trước. Đó là điều người ta chờ đợi. Cả hai chương trình này đều là những quy tắc – chủ yếu là những giao kèo đơn phương với khách hàng, bảo đảm giảm giá cho họ. Hơn thế, cách các chương trình này tác động vào diễn biến giá cả trong ngành là như nhau. Chỉ có một khác biệt đáng kể ở đây. Một chương trình dành cho người trung thành, như AAdvantage trao thưởng cho khách hàng bằng hiện vật chứ không bằng tiền và nhờ vậy đã “làm cho chiếc bánh to lên”. Ngược lại, GM Card trao thưởng bằng tiền mặt và do vậy nó không làm tăng giá trị gia tăng của GM. Trong khi nói chung tốt hơn cả là trao phần thưởng bằng hiện vật thì như chúng ta thấy với câu chuyện của GM Card, trao thưởng tiền mặt cũng vẫn hoàn toàn có thể tốt như vậy.

Không có lý do nào để những doanh nghiệp khác không theo chân GM và thay đổi quy tắc trò chơi bằng cách cũng bắt đầu các chương trình giảm giá trên thẻ tín dụng của chính mình.

Apple Computer đã có chương trình giảm giá đó cùng với sự hợp tác của Citibank. Các chương trình loại này đặc biệt thích hợp đối với các doanh nghiệp bán những hàng hóa trị giá lớn và khan hiếm. Sẽ là không khả thi đối với các doanh nghiệp này nếu họ muốn tặng thưởng cho khách hàng bằng hiện vật. Các ngân hàng không thể cho vay tiền mua bất động sản miễn phí, nhưng họ có thể giảm giá phần nào về lãi suất. Tương tự, các nhà môi giới bất động sản cũng không thể tặng không ngôi nhà nhưng họ có thể giảm giá một phần trong mức phí hoa hồng trả cho họ. Thực tế là bất kỳ ai bán những hàng hóa giá trị lớn cũng đều nên nghĩ đến một chương trình tích lũy giảm giá nào đó cho riêng mình.

Có một điểm cuối cùng, khá trớ trêu trong câu chuyện của GM.

Hóa ra là GM đã làm đúng do một nguyên nhân sai. Trong một cuộc phỏng vấn, Hank Weed, Giám đốc Điều hành Chương trình GM Card, đã giải thích rằng chiếc thẻ được thiết kế thực ra là nhằm giúp GM giành thị phần thông qua cuộc chinh phục những người mua tiềm năng của Ford và các hãng khác. Chúng tôi tin rằng tác động của cuộc chinh phục là rất khiêm tốn, đó là nói một cách lạc quan nhất. GM Card luôn luôn hấp dẫn nhất đối với chính các khách hàng ruột của GM và hầu như không hấp dẫn tý nào đối với các khách hàng tiềm năng của Ford.

Điều này còn thấy rõ hơn khi Ford cũng tung ra chương trình thẻ của mình. Tại thời điểm này các khách hàng tiềm năng của Ford thực tế là chẳng có lý do gì để lấy thẻ GM Card. Hơn thế nữa, làm sao GM lại có thể nghĩ rằng chương trình của họ sẽ không bị mô phỏng theo? Tóm lại tác động thực tế của GM Card đã hoàn toàn khác so với dự tính: Nó cải thiện sự dao động giá cả trong ngành xe hơi. Trong trường hợp này, có thể gọi đây là một thành công ngược6.

6 Nguyên văn: “thành công bỏ chạy”.

Chương trình tích lũy giảm giá LỢI

1. Cho phép bạn bán giá thấp cho khách hàng của mình mà không đe dọa đến cơ sở khách hàng của đối thủ cạnh tranh 2. Khuyến khích khách hàng - ngay cả những người chỉ thích mua giá rẻ - trở nên trung thành hơn với mình 3. Tạo ra sự phối kết hợp với các đối tác thẻ tín dụng.

HẠI

1. Với cách trao phần thưởng bằng tiền mặt thay vì hiện vật cho lòng trung thành, bạn đã không tăng được giá trị gia tăng của mình 2. Chương trình này không hiệu quả với các sản phẩm trị giá nhỏ.

Các quy định của Chính phủ Chính phủ có quyền đặt ra rất nhiều quy tắc cho trò chơi. Chính phủ đưa ra các luật thuế, luật bản quyền, luật về mức lương tối thiểu và rất nhiều loại luật khác. Các luật này điều tiết các giao dịch giữa tất cả những người chơi trong toàn bộ nền kinh tế.

Ngoài những quy định trực tiếp, Chính phủ còn đưa ra những quy định về việc những người chơi có thể được đưa ra những quy tắc gì. Bạn có thể gọi đó là những siêu quy tắc trong trò chơi. Đó chính là một vai trò của luật chống độc quyền, trong đó có quy định loại hợp đồng nào là hợp pháp và loại nào không. Như chúng tôi biết thì chưa có một hợp đồng nào mà chúng ta đã thảo luận ở đây gây ra mối lo ngại về độc quyền.

Nhưng luật có thể thay đổi và các cách diễn giải của luật thì rất khác nhau, do vậy chúng tôi khuyên các bạn nên tư vấn với các luật sư để hiểu rõ hơn loại hợp đồng nào được phép giao kết và loại hợp đồng nào thì không.

MFC chính là một thực tế đã phải trải qua sự cân nhắc kỹ lưỡng của luật chống độc quyền. Năm 1979, Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) đã cáo buộc việc Ethyl Corporation và Du Pont sử dụng MFC để bán những chất phụ gia cho vào xăng có pha chì.

Cáo buộc ở đây là việc sử dụng MFC có thể được gọi là một hành vi tạo điều kiện, hành vi này có thể làm giảm đáng kể cạnh tranh và vi phạm điều 5 trong Luật của FTC.

Trong vòng xét xử đầu tiên, Ủy ban đã tuyên phạt bất lợi cho Ethyl và Du Pont. Đây là một quyết định mâu thuẫn và ngay cả Chủ tịch FTC James C. Miller III cũng không đồng tình với quyết định của Ủy ban. Ông đã phát biểu: “Có những thực tiễn diễn ra là do chính khách hàng đòi hỏi... Thực tiễn đang bị kết án... đã làm giảm chi phí tìm kiếm cho khách hàng và tạo điều kiện để họ có khả năng tìm được mức giá tốt nhất trong số những nhà lọc dầu... Vì lý do đó tôi không đồng tình”.

Vụ việc được chuyển lên Tòa án Liên bang ở New York để phúc thẩm, và quyết định đưa ra vào năm 1984 đã lật ngược lại quyết định của FTC. Cơ sở của quyết định phúc thẩm là việc sử dụng MFC đã bắt đầu từ khi Ethyl là nhà sản xuất duy nhất các chất phụ gia cho động cơ xe. Bởi vì khi đó không hề có cạnh tranh nên MFC rõ ràng đã được sử dụng không vì mục tiêu giảm bớt cạnh tranh giữa các nhà sản xuất.

Chúng ta đã thấy các công dụng khác của MFC trong chương trước. Bởi vì MFC làm nghiêng cán cân lực lượng từ phía người mua sang phía người bán, nó đã giúp Ethyl có thể trở nên cứng rắn hơn khi thương lượng với khách hàng. Điều này đúng khi Ethyl đang nắm độc quyền và vẫn đúng ngay cả khi đã xuất hiện các đối thủ cạnh tranh trong ngành sản xuất chất phụ gia cho động cơ xe. Từ quan điểm của người mua, MFC rất có giá trị bởi vì nó bảo đảm cho người mua không bị rơi vào vị thế bất lợi so với các đối thủ cạnh tranh của mình.

Thậm chí khi có những lý do khác để sử dụng MFC thì phán quyết của FTC vẫn ở vào thế yếu. Một mặt, nếu khách hàng của bạn có MFC, bạn sẽ ít có khả năng muốn theo đuổi khách hàng của đối thủ cạnh tranh bằng giá thấp. Một khi bạn đã không thể khớp theo mức giá thấp một cách có lựa chọn thì càng có khả năng bạn không bao giờ khớp giá theo bất kỳ mức giá nào nói chung. Trên phương diện này, cạnh tranh có thể gia tăng. Tác động ròng là khó xác định.

Việc sử dụng MCC đơn giản giống như một phần trong hợp đồng giữa người mua và người bán, một bộ phận của cuộc thương lượng đa phương diện. Trong khi MFC với một người mua có thể ảnh hưởng đến mức giá mà người mua khác phải trả, thì MCC với một người mua chỉ ảnh hưởng đến mức giá mà chính người đó trả mà thôi. Hãy so sánh MCC với một quyền chọn tài chính. Với một quyền chọn trên thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư trả tiền ngày hôm nay để có được quyền mua một thứ gì đó với mức giá cố định ngày mai. Một MCC là một quyền chọn cho phép người bán có quyền bán một hàng hóa nào đó trong tương lai bằng cách khớp theo (đáp ứng) mức giá tốt nhất khi đó. Quyền chọn này, cũng giống như quyền chọn trên thị trường chứng khoán, mang đến giá trị trực tiếp và sẽ còn có giá trị hơn nữa nếu rốt cục nó làm tăng mức giá trong tương lai. Tất nhiên là nắm được tác động này, người mua đồng ý với MCC sẽ đòi được hưởng mức giá thấp hơn hôm nay để đáp lại việc cho phép người bán được hưởng quyền chọn.

Các điều khoản luật chống độc quyền ở Mỹ có thể coi như một mê cung phức tạp. Cách mà luật được áp dụng lại thường tách rời với logic ẩn chứa sau các luật đó. FTC hoạt động từ một mô hình trừu tượng có lẽ chỉ phù hợp với thời đã xa của các ngành “công nghiệp ống khói”.

Dược phẩm, phần mềm máy tính, động cơ phản lực và nhiều sản phẩm dựa chủ yếu trên tri thức khác là hoàn toàn không phù hợp với mô hình kinh tế truyền thống. Một điểm chung của các lĩnh vực kinh doanh này là chi phí nghiên cứu phát triển (R&D) ban đầu rất lớn nếu so sánh một cách tương quan với chi phí biến thiên khi sản xuất ra sản phẩm. Nếu các công ty không được phép nâng giá của mình cao hơn mức chi phí biến thiên thì họ sẽ không có cách nào lấy lại được khoản đầu tư bỏ ra ban đầu. Các quy tắc chính là chiến lược mà các công ty có thể áp dụng để giúp cho họ duy trì mức giá cao hơn trên mức chi phí biến thiên và nhờ đó có thể thu hồi lại vốn đầu tư.

Thay đổi các quy tắc Cũng như nhóm người chơi, và giá trị gia tăng của họ là những thành tố quan trọng trong trò chơi, các quy tắc cũng không hề kém cạnh. Nhưng cả tầm quan trọng của các quy tắc lẫn các cơ hội để thay đổi chúng thường bị đánh giá thấp hơn thực tế.

Người ta hay suy nghĩ một cách “ngây thơ” rằng Quy tắc luôn phải là quy tắc. Họ coi những quy tắc dường như là bất di bất dịch và không mang một ý nghĩa nào đằng sau đó. Herb Cohen, một chuyên gia thương lượng và tác giả cuốn sách Bạn có thể thương lượng tất cả mọi thứ, đã kể câu chuyện về việc ông đáng lẽ phải xếp hàng dài trước bàn thanh toán của khách sạn ngay trước giờ trả phòng là 1 giờ chiều. Thay vì đứng vào xếp hàng cùng mọi người, Cohen đã gọi điện và thương lượng được để có thể trả phòng vào lúc 2 giờ chiều. Sau đó, ông đã đi ra ngoài và khoan khoái thưởng thức một tách cà phê. Khi ông quay lại, hàng người đã biến mất. Cohen rút ra kết luận: “Đừng tuân theo quy tắc một cách mù quáng”.

Bạn có thể thay đổi các quy tắc Quy tắc cho phép bạn bán giá thấp cho khách hàng của mình.

Nhưng hãy nhớ rằng: Những người khác cũng có thể thay đổi quy tắc, đừng bao giờ cho rằng các quy tắc của bạn sẽ chiếm ưu thế Tự do thay đổi các quy tắc cũng giống như con dao hai lưỡi.

Đừng mù quáng đi theo các quy tắc của người khác; nhưng cũng đừng cho rằng những người khác sẽ đi theo các quy tắc của bạn một cách mù quáng. Nếu bạn có thể thay đổi chúng hoặc đưa ra những quy tắc mới thì những người khác cũng có thể làm như vậy.

Đây là một lý do tốt để không đẩy quy tắc đi quá xa. Chẳng hạn, nếu bạn nghĩ rằng việc bạn có điều khoản về quyền khớp giá cạnh tranh sẽ cho phép bạn tiếp tục tăng giá với các khách hàng của mình thì hãy nghĩ lại. Nếu đối thủ cạnh tranh nhảy vào với mức giá thấp hơn thì khách hàng của bạn sẽ bị ràng buộc bởi hợp đồng và cho phép bạn có cơ hội lựa chọn khớp giá.

Nhưng nếu giá của bạn quá cao và đối thủ cạnh tranh của bạn có thể giảm giá đáng kể thì khách hàng của bạn chắc sẽ rất không vui. Anh ta sẽ nhận ra rằng mình phải trả thêm quá nhiều. Tại thời điểm đó, khách hàng của bạn có thể quyết định không tuân theo quy tắc đặt ra nữa. Anh ta có thể chuyển sang làm với người khác mà không cho bạn cơ hội khớp giá hoặc anh ta cho bạn cơ hội đó nhưng rồi lại vẫn bỏ sang nơi khác. Bạn sẽ làm gì khi đó? Bạn có thể kiện khách hàng của mình. Nhưng nói chung đó là một ý tưởng rất không hay và dĩ nhiên nó sẽ gây ra tai tiếng khi người ta phát hiện ra lý do đã dẫn bạn đến tình trạng phải khiếu kiện như vậy.

Một lý do nữa là quy tắc của bạn có thể sẽ quay ngược và phản tác dụng, khiến cho bạn mất một vị thế tốt. Trước khi Nintendo vào cuộc, quy tắc trong trò chơi kinh doanh đồ chơi ở đây là các nhà bán lẻ đặt hàng vào tháng 1 và tháng 2, nhận hàng vào mùa hè và chờ đến tháng 12 mới thanh toán.

Nintendo đã thay đổi quy tắc này. Họ yêu cầu những nhà bán lẻ đặt hàng, nhận hàng và trả tiền ngay sau đó. Nintendo có khả năng viết lại quy tắc bởi vì như chúng ta đã thấy, họ có gần như toàn bộ giá trị gia tăng trong trò chơi.

Năm 1994, Maurice Shaatchi bị sa thải khỏi vị trí Chủ tịch Công ty Saatchi&Saatchi, một đại lý quảng cáo mà ông là người đồng sáng lập cùng với người anh em của mình. Phản ứng của Saatchi ngay khi đó là thành lập một đại lý riêng của mình lấy tên là M&C Saatchi. Ông mang theo một số người thân tín từ Saatchi&Saatchi, những người này đang làm việc với khách hàng là British Airways. British Airways phải lựa chọn xem họ muốn tiếp tục gắn bó với công ty Saatchi&Saatchi cũ, đã được đổi tên thành Cordiant, hay theo Saatchi đến với công ty mới của ông.

Cordiant nhận thấy họ đang phải đối mặt với một đối thủ cạnh tranh mới, và còn tệ hơn, họ mất đi một số nhân viên tốt nhất.

Tuy nhiên, Cordiant có một quy tắc giúp cho họ có vẻ như có được một sự bảo hộ. Bởi vì những người mà Saatchi mang theo phải chịu một điều khoản về phi cạnh tranh trong hợp đồng lao động của mình, họ không được phép mang British Airways khỏi danh sách khách hàng của Cordiant.

Do vậy, khi Saatchi làm việc với British Airways, ông đã không thể sử dụng những người cũ. Khi đó, Saatchi đã nói với British Airways rằng để phục vụ cho hãng này một cách tốt nhất, ông cần những người đó cùng làm. Ông đề xuất để British Airways quay lại nói với Cordiant và gây áp lực khiến họ phải vô hiệu hóa điều khoản phi cạnh tranh.

Cordiant bị đặt vào thế “tiến thoái lưỡng nan”. Nói Không sẽ có thể làm British Airways không hài lòng. Cần nhớ rằng British Airways đã từng là khách hàng rất lớn của Cordiant. Từ chối yêu cầu của khách hàng sẽ không phải là phương cách tốt để giữ lại mối làm ăn, nhưng đồng ý sẽ khiến cho công ty Saatchi mới trở thành địch thủ đáng gờm hơn nữa. Cả hai cách đều có thể dễ dàng làm mất khách sộp British Airways.

Trong trò chơi này, British Airways có quyền lực thật sự.

Saatchi đã dùng quyền lực này làm đòn bẩy và thành công trong việc thay đổi quy tắc chơi. Ông ta đã có những cộng sự được tự do làm việc với British Airways. Dĩ nhiên là bằng cách đó, ông ta đã giành được luôn khách hàng.

Thậm chí khi quy tắc có vẻ như được lập ra một cách rất vững chắc thì bạn vẫn nên nhớ rằng luôn luôn có thể thương lượng lại. Nếu bạn không thể giành quyền kiểm soát quy tắc thì sẽ là rất mạo hiểm nếu dựa toàn bộ chiến lược của mình vào đó.

Trên thương trường, người có quyền lực thực sự sẽ là người đưa ra quy tắc. Một bộ tứ quý gần như không thể đánh bại trong trò chơi poker. Tuy nhiên, như người ta vẫn nói, “chẳng có gì trên đời này là không thể đánh bại.”

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.