Đọc Vị Đối Thủ - Bí Mật Tư Duy Tỷ Phú

Lượt đọc: 109 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương Viii
Phạm Vi

❊ ❊ ❊

Không ai là một hòn đảo, một mình riêng lẻ; mỗi người đều là một mảnh của lục địa, một phần của cái cốt yếu

- John Donne, Sự tận tâm -

Không cuộc chơi nào giống như một hòn đảo. Mặc dù vậy, người ta vẫn vẽ ra các ranh giới và phân chia thế giới ra thành nhiều cuộc chơi tách biệt rất dễ bị sa vào việc phân tích các cuộc chơi này một cách biệt lập và hình dung như thể không tồn tại những cuộc chơi lớn hơn. Vấn đề là các ranh giới vẽ ra trong đầu đó không phải là các biên giới thực, ở đây không tồn tại các ranh giới thực. Mỗi cuộc chơi đều liên quan đến các cuộc chơi khác: Cuộc chơi ở nơi này tác động đến các cuộc chơi ở nơi khác cuộc chơi hôm nay; ảnh hưởng đến các cuộc chơi ngày mai. Thậm chí chỉ một dự đoán đơn thuần về cuộc chơi ngày mai cũng làm ảnh hưởng đến cuộc chơi hôm nay.

Hiểu được, chơi được và làm thay đổi được mối liên hệ ràng buộc giữa các cuộc chơi là đòn bẩy thứ năm và cũng là cuối cùng trong chiến lược của chúng ta. Bước đầu tiên là nhận biết được mối liên hệ giữa các cuộc chơi. Ở đây thực sự luôn có các mối liên hệ. Thậm chí ngay cả khi bạn không nhìn thấy, bạn vẫn có thể vấp phải chúng, như chúng ta đã thấy khi xem xét câu chuyện Epson bắt đầu tham gia thị trường máy in laser.

Một khi bạn thấy được các mối liên hệ, bạn có thể sử dụng chúng để làm lợi cho mình. Các mối liên hệ này không cứng nhắc: Bạn có thể tạo ra các mối liên hệ mới giữa các cuộc chơi hay làm đứt đoạn các mối liên hệ đang tồn tại. Làm như vậy, bạn có thể thay đổi phạm vi cuộc chơi.

1. Mối liên hệ giữa các cuộc chơi Những liên hệ nào có thể tồn tại giữa các cuộc chơi? Rất may là chúng ta đã biết câu trả lời cho câu hỏi này. Chúng ta đã nói rằng ở đây thực sự có một cuộc chơi lớn – mở rộng xuyên suốt không gian, thời gian và qua thế hệ. Bất kỳ hai cuộc chơi nào, thậm chí ngay cả khi được nhận thức như các cuộc chơi riêng rẽ, thực sự đều có thể được coi là các bộ phận cấu thành trong một cuộc chơi lớn hơn. Theo định nghĩa, cuộc chơi lớn bí hiểm này là một cuộc chơi không có biên giới, hay như cách chúng ta sẽ gọi là không có phạm vi xác định. Khi đó, chỉ cần Người chơi, Giá trị gia tăng, Quy tắc và Chiến thuật đã mô tả đủ tất cả các yếu tố của cuộc chơi lớn bí hiểm này rồi.

Nếu như PARTS mô tả được toàn bộ cuộc chơi, nó phải mô tả một cách cụ thể được bằng cách nào các yếu tố của cuộc chơi được khớp lại với nhau. Tức là nó phải mô tả được các mối liên hệ giữa hai cuộc chơi bất kỳ, bởi vì bất kỳ hai cuộc chơi nào cũng chỉ là các bộ phận cấu thành trong một cuộc chơi lớn. Do vậy PARTS chính là cách để phân loại các mối liên hệ giữa các cuộc chơi.

Bắt đầu bằng Người chơi: Luôn luôn có một người chơi trong cuộc chơi của bạn còn tham gia trong một cuộc chơi khác, và hai cuộc chơi này do vậy có khả năng có liên hệ với nhau. Người chơi nói chung có thể là bất cứ ai trong Mạng giá trị của bạn –

bất kỳ ai trong số khách hàng, nhà cung cấp, đối thủ cạnh tranh, hay người bổ trợ. Tất nhiên người đó cũng có thể là chính bạn. Sự tồn tại của một người chơi chung chỉ cho thấy khả năng có mối liên hệ giữa hai cuộc chơi. Để xác định hai cuộc chơi có thực sự có mối liên hệ qua lại hay không và nếu có thì bằng cách nào bạn phải lượt qua các phần còn lại của PARTS.

Các mối liên hệ qua Giá trị gia tăng có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào khi khách hàng hay nhà cung cấp của bạn tham gia vào hai một thị trường trở lên. Những thảo luận của chúng ta về sản phẩm bổ trợ trong chương Cạnh tranh hợp tác đã đều nói về các mối liên hệ dạng này. Ví dụ, cuộc chơi của Intel và Microsoft là có mối liên hệ qua lại. Thứ nhất, họ chia sẻ cùng một đối tượng khách hàng. Hơn thế nữa, Intel làm tăng giá trị gia tăng của Microsoft, và ngược lại. Khi người ta vay tiền mua xe thì các trò chơi bán xe và cho vay cũng có liên hệ với nhau. Ford đã nhận biết được mối liên hệ đó và quyết định tham gia vào trò chơi cho vay tín dụng. Công ty Tín dụng của Ford Motor làm tăng giá trị gia tăng của Ford trong trò chơi bán xe. Phía bên kia của đẳng thức là khi, bằng việc chơi một trò chơi khác, bạn trở thành đối thủ cạnh tranh hơn là người bổ trợ cho chính bản thân mình. Bạn hạ thấp thay vì làm tăng giá trị gia tăng của mình trong trò chơi ban đầu. Vấn đề này là mối liên hệ về giá trị gia tăng mà chúng ta sẽ tập trung xem xét khi chúng tôi trình bày hồi kết của các câu chuyện đã kể trước đây về Nintendo và Softsoap.

Các quy tắc áp đặt các hạn chế về những gì người chơi có thể làm, và các hạn chế này có thể nối kết các trò chơi nếu thiếu nó sẽ tách riêng. Chúng ta đã được thấy tác động này trong chương Quy tắc: Điều khoản Tối huệ khách ngăn cản người bán xem xét hai cuộc đàm phán với các khách hàng khác nhau như hai cuộc chơi riêng rẽ. Trong chương này, chúng ta lại bắt đầu từ quan hệ giữa các doanh nghiệp khi xem xét việc nối kết các trò chơi thông qua lựa chọn thời hạn hợp đồng. Sau đó, chúng ta sẽ quay lại với quy tắc giảm giá nối kết các trò chơi trên các thị trường tiêu dùng đại chúng.

Cuối cùng, hai cuộc chơi có thể có mối liên hệ với nhau không vì lý do nào khác ngoài lý do có một người nào đó cảm nhận rằng chúng cần phải có mối liên hệ đó. Khi đó, Chiến thuật, bằng việc làm thay đổi cảm nhận, có thể làm thay đổi mối liên hệ giữa các cuộc chơi. Việc đưa ra những đe dọa cũng như xác lập nên những tiền lệ đều là các chiến thuật tạo ra sự liên hệ giữa các cuộc chơi. Chúng ta sẽ phân tích một số ví dụ về các chiến thuật này và kết thúc bằng việc xem xét lại tình huống đầu tiên đã nêu ra trong cuốn sách – trò chơi giữa NutraSweet và Holland Sweetener.

Như việc phân loại các mối liên hệ ở trên đã gợi ý cho thấy, mỗi câu chuyện trong chương này về nguyên tắc có thể đã được nhắc đến từ trước. Nhưng trên thực tế, suy nghĩ về các câu chuyện đó trên quan điểm mới của đòn bẩy Phạm vi một cách tách biệt sẽ là rất bổ ích. Bởi vì sẽ là cực kỳ phức tạp nếu xem tất cả đều như một cuộc chơi lớn. Do vậy, chúng ta cần có thêm chương về Phạm vi. Những tình huống chúng tôi đã giữ lại để trình bày trong chương này nhấn mạnh đến các chiến lược hoặc nối kết giữa các cuộc chơi, mà nếu không, chúng sẽ rời rạc; hoặc phá vỡ các mối liên hệ giữa các trò chơi chúng sẽ tồn tại mãi. Trong mỗi tình huống dưới đây, chúng ta giả định là các trò chơi đều có chung một hay nhiều người chơi.

2. Mối liên hệ thông qua Giá trị gia tăng Người mới tham gia vào kinh doanh luôn phải đối mặt với nhiều điều bất lợi. Họ thiếu các sản phẩm đã được công nhận trên thị trường, thiếu thương hiệu, thiếu khách hàng trung thành, thiếu cả kinh nghiệm sản xuất và các mối quan hệ với nhà cung cấp. Nếu bạn là người mới và bạn thách thức trực diện với các công ty hiện tại, bạn sẽ dễ bị thất bại. Sẽ có rất ít thứ bạn làm được mà đối thủ không thể làm được, chưa nói đến còn làm tốt hơn cả bạn. Nói tóm lại, bạn có rất ít giá trị gia tăng.

Nhưng bạn không nhất thiết phải đối đầu trực tiếp như vậy.

Thay vào đó, bạn có thể xem xét các mối liên hệ giữa việc kinh doanh mà bạn nhắm đến với việc kinh doanh của các doanh nghiệp hiện có. Bạn làm một cái gì đó mà các công ty có trước bạn chưa thâu tóm được làm sao và không làm ảnh hưởng xấu đến hoạt động kinh doanh của họ. Bạn tạo ra một tình thế khó xử cho các công ty trước bạn. Họ muốn (và có thể) cạnh tranh với bạn, nhưng họ lại không làm như vậy. Bởi vì nếu làm vậy, họ sẽ làm giảm giá trị gia tăng của mình trong cuộc chơi mà họ đang tham gia, đồng thời chi phí cho điều này sẽ là quá lớn.

Như vậy, ít nhất vào thời điểm này, họ sẽ để cho bạn được yên ổn.

Chơi Judo Nghệ thuật Judo của Nhật Bản dạy người ta sử dụng chính trọng lượng của đối thủ để chống lại anh ta, biến điểm mạnh của đối thủ thành điểm yếu. Trong kinh doanh, chiến lược Judo khai thác các mối liên hệ giữa các cuộc chơi để biến thế mạnh của người đi trước thành sự cản trở. Judo đã giải thích tại sao Sega đã có thể lật đổ được đại gia Nintendo trong làng trò chơi video.

Tôi không thích ý tưởng về một công ty thống trị cả một ngành công nghiệp - Hayao Nakayama, Chủ tịch Công ty Sega -

Super Sonic Trong chương Giá trị gia tăng chúng ta đã dừng lại ở chỗ Nintendo vượt qua cả Sony và Nissan về giá trị trên thị trường và có nhân vật Mario còn nổi tiếng hơn cả chú chuột Mickey. Đó là vào năm 1990. Ba năm sau đó, Mario vẫn nổi tiếng hơn Mickey Mouse đối với trẻ em Mỹ, nhưng bây giờ đã xuất hiện thêm một nhân vật còn nổi tiếng hơn nữa – đó là chú nhím Sonic. Liệu sự xuất hiện này có phải là điều bất ngờ?

Chú nhím Sonic là sản phẩm của Sega, một đối thủ về sản xuất trò chơi video. Không có đủ khả năng đặt chân vào thị trường trò chơi 8 bit nhưng Sega đã không đầu hàng. Thay vào đó, họ phát triển hệ thống trò chơi 16 bit nhanh hơn và mạnh mẽ hơn. Sega đã làm cho Nintendo mất đến hai năm để đáp trả bằng các máy chơi 16 bit của chính mình. Nhưng cho đến thời điểm đó, với sự hỗ trợ của Sonic, Sega đã có được vị thế vững chắc, bảo đảm trên thị trường và đang tiếp tục củng cố nó.

Có phải chỉ là sự tình cờ may mắn đã mang đến cho Sega một giai đoạn dài không phải cạnh tranh để xác lập vị thế của mình trong thị trường trò chơi 16 bit? Có phải Nintendo đơn thuần đã ngủ gật trên vô lăng trong suốt giai đoạn này? Câu trả lời phức tạp hơn như vậy, và đây là nơi mà các mối liên hệ giữa các trò chơi đóng vai trò của mình. Các trò chơi 8 bit và 16 bit có mối liên hệ hết sức chặt chẽ. Khi Sega tung ra trò chơi 16 bit, trò chơi 8 bit của Nintendo đang ở đỉnh cao giá trị. Điều này tạo cho Sega một cơ hội mang tính judo để sử dụng chính điểm mạnh của Nintendo chống lại Nintendo.

Khởi đầu từ Trò chơi dịch vụ. Cái tên Sega, mặc dù nghe rất Nhật Bản, thực tế là chữ viết tắt của từ Trò chơi dịch vụ8 theo tiếng Anh. Công ty được thành lập vào năm 1951 bởi hai cựu nhân viên phục vụ trong quân đội. Họ chuyên nhập các máy chơi công cộng đặt ngoài phố và máy hát tự động cho các cơ sở quân sự của Mỹ ở Nhật Bản. Sau vài năm, David Rosen, một cựu nhân viên phục vụ khác của quân đội Mỹ cũng bắt đầu nhập các máy giải trí vào Nhật Bản. Hai hoạt động đó được sáp nhập lại vào năm 1965 và lập nên Sega Enterprises. Ngay sau đó, Sega tung ra Periscope, một trò chơi Ngư lôi về sau đã rất thành công ở Nhật Bản. Sega mang Periscope sang Mỹ, nơi mà nó đã phá vỡ hàng rào trò chơi rẻ tiền để trở thành trò chơi 25 cent trên máy chơi công cộng đầu tiên. Thành công của Sega đã thu hút được sự quan tâm của tập đoàn Gulf+ Western sau này đã mua lại công ty vào năm 1969.

8 Service Games.

Sega đã sử dụng sự hiểu biết của mình về các trò chơi trên các máy công cộng để thâm nhập vào thị trường trò chơi gia đình, giới thiệu trò chơi 8 bit SG-1000 vào năm 1983. Nhưng SG-1000 đã không phát triển lên được, chỉ có chưa đầy 2 triệu máy được bán ở Nhật Bản và Mỹ. Sega đã không thể phá vỡ được vòng tròn kín hoàn hảo của Nintendo.

Gulf+ Western cảm thấy thất vọng về Sega và đã bán lại công ty này cho một nhóm quản lý chuyên mua lại vào năm 1984.

Davidd Rossen, Hayao Nakayama (Chủ tịch Sega ở Nhật Bản) và nhà sản xuất phần mềm CSK đã chung sức để mua lại Sega với giá 38 triệu USD.

Sự khởi đầu mới - Genesis Đến tháng 10 năm 1988, công ty Sega mới hồi sinh đưa ra giới thiệu hệ thống trò chơi gia đình 16 bit Mega Drive. Dựa trên các máy trò chơi công cộng ngoài phố, Mega Drive với giá chỉ 21.000 yên (tương đương 165 USD) có rất nhiều ưu thế so với hệ 8 bit, với âm thanh tốt hơn, nhiều màu sắc hơn và khả năng hiển thị hình ảnh đa chiều.

Sega đã sửa lại một loạt các trò chơi trên máy chơi công cộng cho phù hợp với Mega Drive nhưng phát hiện ra rằng họ rất khó tìm được bên thứ ba để phát triển phần mềm trò chơi cho hệ thống. Trong năm đầu tiên của mình trên thị trường, Mega Drive chỉ đạt doanh số bán ra là 200.000 đơn vị sản phẩm.

Hệ thống 16 bit của Sega đến thị trường Mỹ tháng 9 năm 1989.

Được đổi là Genesis, hệ thống này được bán với giá 190 USD và các trò chơi được bán với giá từ 40 đến 70 USD. Sega đã có một số trò chơi rất nổi tiếng nhưng không phải trò chơi trong gia đình. Trò Altered Beast là một trong các trò chơi công cộng, đã nổi tiếng nhờ những hình ảnh bạo động. Siêu sao nhạc pop Michael Jackson đã giúp Sega phát triển trò chơi Moonwalker –

một trò chơi trong đó Michael Jackson đã sử dụng các kỹ năng nhảy điệu nghệ của mình để vượt qua những kẻ tấn công. Sega còn phát triển các kênh phân phối thay thế, bán hàng qua chính những công ty bán phần mềm như Electronics Boutique, Babbages và Software ETC. Tuy nhiên, doanh thu của họ vẫn thấp.

Sega bắt đầu phần nào khởi sắc từ năm 1990 khi Nakayama thuê Tom Kalinske, người đã từng làm cho Matchbox, để điều hành các hoạt động kinh doanh ở Mỹ. Kalinske thừa nhận:

“Chúng tôi cần phải giảm giá của Sega Genesis xuống thêm 50

USD. Chúng tôi phải tập trung vào phần mềm trò chơi tốt nhất – chú nhím Sonic – và quảng bá cho thế giới thấy rằng chúng tôi hơn hẳn các đối thủ cạnh tranh”. Vào tháng 6 năm 1991, Genesis cùng với Sonic được đưa ra bán với giá 150 USD. Được quảng cáo với khẩu hiệu: “Genesis làm được điều mà Nintendo không thể” , hệ Sega đã trở thành một thứ mốt mà người ta muốn có. Doanh thu tăng nhanh và các nhà phát triển phần mềm vội vã quay lại để viết phần mềm trò chơi cho Sega.

Super Nintendo Nintendo đã phát triển được hệ trò chơi video 16 bit từ cuối những năm 1980 nhưng không vội vã trong việc mang chúng ra thị trường. Trước khi Sega nhảy vào, Nintendo đã rất hài lòng với cơ sở khách hàng cho hệ 8 bit và sẽ là cơ sở khách hàng tiềm năng cho các máy 16 bit trong tương lai của mình. Suy tính của Nintendo là hệ trò chơi 8 bit hôm nay sẽ bổ trợ cho hệ 16 bit ngày mai. Bằng việc chờ đợi, họ có thể bán được các máy hệ 8 bit hôm nay và 16 bit ngày mai, thay vì chỉ bán các máy 16

bit hôm nay. Như Giám đốc Đối ngoại của Nintendo, ông Bill White, đã giải thích: “Lập luận của Nintendo là chúng tôi vẫn chưa vắt hết quả chanh 8 bit”.

Nếu Nintendo chuyển sang trò chơi hệ 16 bit quá nhanh thì rủi ro có thể là các nhà làm phần mềm và người bán lẻ sẽ từ bỏ ngay thị trường trò chơi 8 bit. Các nhà sản xuất phần mềm có thể quay sang tập trung cho các trò chơi 16 bit và chỉ phát triển rất ít các trò chơi 8 bit. Các nhà bán lẻ có thể giảm bớt chỗ trong các gian hàng dành cho trò chơi 8 bit và giảm giá các trò chơi 8

bit mà họ hiện còn tồn đọng. Thị trường 8 bit đã đang là con ngỗng vàng của Nintendo. Tại sao lại phải mạo hiểm tiêu diệt nó?

Sau khi Sega giới thiệu hệ 16 bit, những lập luận này đã bị phê phán. Ngay lúc đó Nintendo vẫn chưa vội, họ cho rằng khách hàng sẽ đợi những trò chơi 16 bit của họ. Một năm sau khi Sega giới thiệu Mega Drive, Nintendo đã cho các khách hàng Nhật Bản một lý do để đợi thêm một thời gian nữa. Trước đó, họ đã ra thông báo về hệ trò chơi 16 bit của mình có tên là Super Famicom vào cuối năm 1989, nhưng chỉ bắt đầu giao hàng sau đó một năm. Super Mario World – trò chơi 16 bit được nhà thiết kế xuất chúng của Nintendo, Sigeru Miyamoto, phát triển, được tung ra cùng lúc. Chỉ trong vòng 5 tháng doanh thu bán các máy trò chơi Super Famicom với giá 32.000 yên (200 USD) đã chiếm được vị trí rất cao so với các đối thủ cạnh tranh trong thị trường trò chơi 16 bit. Chủ tịch của Nintendo, ông Hiroshi Yamauchi, đã nhấn mạnh rằng ông không hề ngạc nhiên về thành công của Super Famicom và nhắc lại quan điểm của mình rằng “Tên tuổi của trò chơi sẽ chính là các trò chơi”.

Nintendo cũng không vội vã nhảy vào thị trường trò chơi 16 bit ở Mỹ. Đi theo cách làm ở Nhật Bản, cho đến tháng 9 năm 1991, hai năm sau khi Sega giới thiệu Genesis, Nintendo mới giới thiệu hệ điều hành 16 bit của mình trên thị trường Mỹ. Được đổi tên thành Hệ siêu giải trí của Nintendo (Super Nintendo Entertainment System hay Super NES) , những chiếc máy này được bán với giá 200 USD và các trò chơi được bán với giá 50 -

80 USD.

Cuộc chiến 16 bit Khi Nintendo cuối cùng đã gia nhập thị trường 16 bit, cuộc cạnh tranh giữa Nintendo và Sega để bán những máy hệ 16 bit bắt đầu trở nên căng thẳng. Họ cạnh tranh giảm giá, tung ra các phần mềm không mất tiền, và chạy đua để kéo dài danh sách các trò chơi. Đến cuối năm 1991, Genesis có 125 trò chơi, trong khi Super Famicom chỉ có 25. Nintendo thông báo đã có khoảng 2 triệu máy Super NES được bán ra. Tuy nhiên, Sega cho rằng 1 triệu máy là con số đáng tin hơn với Nintendo và rằng chính Genesis mới bán được 2 triệu máy. Tháng 5 năm 1992, Nintendo giảm giá các máy của mình xuống chỉ còn 150

USD, bằng giá của Sega. Nintendo tuyên bố đã chiếm được 60%

thị phần của thị trường 16 bit, trong khi Sega cho rằng mình nắm 63% thị trường! Cũng trong tháng đó cuộc cạnh tranh thậm chí còn trở nên nóng bỏng hơn khi Nintendo và Sega cùng đưa ra những phiên bản máy 16 bit với giá chỉ còn dưới 100 USD.

Làm chậm cuộc chiến 16 bit đã là một lý do rất tốt để Nintendo không vội vã đưa ra các trò chơi 16 bit của mình. Một khi Nintendo nhảy vào trò chơi này thì sẽ ngay lập tức có cạnh tranh và vì thế, giá các máy 16 bit sẽ giảm rất mạnh. Điều này sẽ làm nhỏ đi chiếc bánh 8 bit và cùng với nó là giá trị gia tăng của Nintendo trong hệ trò chơi 8 bit. Giá của các băng trò chơi 8

bit giảm xuống còn dưới 20 USD, và chỉ có 75 trò chơi 8 bit mới được đưa ra thị trường trong năm 1991 – không bằng một nửa so với các năm trước đó. Chiếc bánh 8 bit không mất hẳn, nhưng đã bị ăn lẹm một nửa.

Trong suốt khoảng thời gian Nintendo để cho Sega tung hoành một mình với thị trường 16 bit, giá các máy 16 bit luôn được duy trì ở mức cao. Mức giá cao này đã che lấp tác động của công nghệ mới lên giá trị gia tăng của của các công nghệ cũ. Bằng việc đứng ngoài con đường của Sega, Nintendo đã làm một phép tính đánh đổi: Từ bỏ một phần của chiếc bánh 16 bit để làm to hơn chiếc bánh 8 bit. Quyết định của Nintendo để trì hoãn là hoàn toàn hợp lý, dựa trên mối liên hệ giữa các trò chơi 8 bit và 16 bit.

Tuy nhiên, đây vẫn là một quyết định khó khăn. Bằng việc trì hoãn, Nintendo đã trao cho Sega vị trí độc quyền trên thị trường 16 bit ở Mỹ. Việc này giúp Sega đã có thể có được một lợi thế gần giống như vòng tròn khép kín hoàn hảo của Nintendo.

Mãi cho đến tháng 9 năm 1994 (sau ba năm chơi trò đuổi bắt) , Nintendo mới bắt kịp được Sega trong thị trường trò chơi 16

bit.

Giáo sư Dorothy Leonard-Barton của trường Kinh doanh Harvard giải thích rằng những năng lực cốt lõi của một công ty trong một thế hệ công nghệ có thể trở thành những cản lực cốt lõi cứng nhắc khi thế hệ công nghệ sau được đề cập đến. Đây cũng là một nguyên nhân làm cho những người chơi đã yên vị thấy khó khăn khi chuyển sang các công nghệ thế hệ sau và đây cũng là nguyên nhân tại sao các thay đổi trong công nghệ thường cho những kẻ thách thức có cơ hội để qua mặt các đối thủ đi trước. Mặc dù vậy, câu chuyện tại sao Sega đã có được giai đoạn cửa sổ cơ hội ở đây lại hơi khác. Nintendo thực tế đã có công nghệ 16 bit nhưng đã cố ý trì hoãn tham gia vào thị trường này.

Nhiều người đã chỉ trích Nintendo vì sự trì hoãn của họ, nói rằng điều này chỉ có thể thông cảm được nếu như không có ai khác đưa ra hệ trò chơi 16 bit. Nhưng một khi Sega đã đưa ra Genesis, Nintendo cần phải nhanh chóng tham gia trò chơi với hệ 16 bit riêng của mình. Do chậm trễ, Nintendo đã từ bỏ đồn điền của mình cho chú nhím đối thủ. Họ rõ ràng đã quên câu ngạn ngữ đại ý rằng tốt nhất là bạn ăn bữa trưa của mình còn hơn là để cho người khác ăn hộ nó. Thà rằng mình tự chén mình còn hơn là để người khác ăn sống mình.

Chúng tôi cho rằng quyết định trì hoãn không hẳn đã là một sai lầm. Nintendo đã phải đối mặt với một tình trạng mà thậm chí các công ty thành công nhất cũng hay gặp phải. Bạn đã xuất hiện với một sản phẩm tuyệt vời và thống trị cả thị trường, nhưng một kẻ thách thức mới xuất hiện với công nghệ siêu đẳng hơn. Trong khi kẻ đó còn độc quyền về công nghệ mới, họ có động cơ để tính giá cao cho thương hiệu của mình. Điều này hạn chế tốc độ chấp nhận nó trên thị trường – đó là một tin tốt lành cho bạn, bởi vì nó sẽ kéo dài thêm vòng đời sản phẩm của bạn. Một khi bạn đã nhảy vào công nghệ mới, bạn sẽ buộc kẻ thách thức kia phải cạnh tranh trực diện với bạn. Giá của công nghệ sẽ giảm xuống và cùng với đó là sự sụt giảm trong giá trị gia tăng sản phẩm cũ của bạn. Epson đã phải trả giá để học được bài học này. Nintendo thận trọng hơn. Mặc dù bạn không thể cứ chờ đợi mãi để quyết định chuyển đổi, điều này cũng không có nghĩa là bạn phải nhảy vào ngay tắp lự.

Còn đối với Sega thì hãng này đã khiến cho điểm mạnh trong trò chơi 8 bit của Nintendo trở thành điểm yếu trong trò chơi 16 bit, nhưng đó chỉ là vì Sega không làm tổn hại đến thị trường 8 bit. Nếu như Sega định giá trò chơi 16 bit của mình để cạnh tranh với trò chơi 8 bit thì Nintendo đã không phải đối mặt với tình trạng khó xử như vậy. Khi đó họ sẽ không có gì để mất khi quyết định nhanh chóng nhảy vào lĩnh vực trò chơi 16

bit và điều này chắc chắn sẽ gây nhiều khó khăn hơn cho Sega.

Chiến lược judo có một yếu tố tranh hợp: Kẻ thách thức sẽ không có gì đế lấy nếu như người hiện tại (bị thách thức) không có gì để mất.

Câu chuyện của Sega và Nintendo với các trò chơi video 16 bit cho thấy kẻ thách thức có thể tạo ra cửa sổ cơ hội cho chính mình bằng việc chuyển thế mạnh của người hiện tại sang thành điểm yếu. Thậm chí nếu như điều đó là không thể, thì kẻ thách thức cũng vẫn luôn có thể sử dụng chiến lược Judo để ít nhất làm vô hiệu hóa lợi thế của người hiện tại.

Sợ thất bại Trong chương về Giá trị gia tăng, chúng tôi đã kể câu chuyện về nhà doanh nghiệp Robert Taylor và sản phẩm mới của ông có tên gọi Softsoap. Vấn đề của Taylor là làm thế nào ngăn chặn được các công ty trong ngành như Procter & Gamble và Lever Brothers sao chép lại ý tưởng của mình. Ông đã có được một cửa sổ cơ hội khi các công ty lớn này chọn giải pháp chờ đợi để cân nhắc.

Vì sao các công ty lớn kia lại chọn giải pháp đó? Mới đầu, thành công của sản phẩm xà phòng nước chưa thật chưa chắn. Mặc dù có ưu điểm là loại bỏ được những mảnh xà phòng nhỏ dính trên các tấm đựng xà phòng nhưng đây chưa phải là một đột phá kỹ thuật. Chưa có một lý lẽ nào thực sự hấp dẫn để người tiêu dùng chuyển sang dùng xà phòng nước thay thế cho xà phòng bánh.

Sự không chắc chắn về thành công của xà phòng nước đã khiến cho các công ty lớn thấy rằng hợp lý nhất là họ tiếp tục ngồi yên, giữ tiền của mình và chờ cho Taylor bị thất bại. Đối với một công ty lớn, thì việc nhảy vào lĩnh vực mới chỉ là giúp làm cho một loại hàng hóa sớm được công nhận hơn mà chẳng mang lại được mấy lợi ích. Xà phòng nước khó có khả năng mở rộng thêm thị trường xà phòng nói chung. Nếu như thành công thì gần như chắc chắn sẽ chiếm chỗ của xà phòng bánh.

Có lẽ các công ty lớn đã dự tính rằng một khi Taylor bắt đầu chiếm thị phần của xà phòng bánh, thì họ sẽ giải quyết vấn đề này ngay khi nó nảy sinh. Tại thời điểm này, đáng lẽ sẽ tốt hơn nếu như họ tự ăn vào doanh số xà phòng bánh của chính mình thay vì để cho Taylor làm điều đó. Đó một lần nữa lại khẳng định cho quan điểm “thà tự ăn bữa trưa của mình còn hơn để ai khác ăn mất”. Tuy nhiên, các công ty lớn cho rằng họ vẫn có thể chờ cho đến thời điểm xà phòng bánh của họ bị cạnh tranh rồi mới đưa ra các sản phẩm xà phòng nước và vẫn có khả năng lấy lại được thị phần bị mất. Sau hết, họ đang có các kênh phân phối rất mạnh và thương hiệu nổi tiếng. Do vậy, họ đã chọn cách chờ và tiếp tục theo dõi.

Sau khi Taylor thành công trên thị trường toàn quốc, các công ty lớn bắt đầu cảm thấy rằng đã đến lúc phải tiến hành các thử nghiệm của riêng mình. Đến lúc đó họ mới phát hiện ra sự khan hiếm của những chiếc bơm nhỏ. Hãy nhớ lại rằng Taylor đã mua hết 100 triệu chiếc bơm kiểu này, chính là toàn bộ lượng cung trên thị trường trong suốt một năm.

Sau khi các công ty lớn vượt qua được trở ngại này, họ sẽ lại phải đối mặt với một quyết định khó khăn nữa: Liệu họ có nên dùng các thương hiệu của xà phòng bánh cho xà phòng nước hay không? Chẳng hạn, liệu P&G có nên đưa thương hiệu Ivory rất nổi tiếng của mình vào sản phẩm xà phòng nước mới, hay nghĩ ra một tên khác cho nó? Tên tuổi của thương hiệu Ivory sẽ làm tăng đáng kể khả năng thành công, tuy nhiên nó cũng tạo ra một mối liên hệ gần hơn giữa xà phòng bánh và xà phòng nước. Nếu xà phòng nước của P&G không thành công thì hoạt động kinh doanh xà phòng bánh đang cực kỳ phát đạt của họ cũng sẽ bị tổn thất.

Procter & Gamble có một vài lý do rất thuyết phục để lo lắng về việc tạo ra một mối liên hệ giữa hai cuộc chơi. Trước hết, xà phòng nước thực chất không hẳn là xà phòng như thông thường vẫn thấy. Đây là sản phẩm sử dụng chất tẩy rửa – một công thức hóa học hoàn toàn khác với xà phòng bánh thường.

Người tiêu dùng có thái độ rất bảo thủ đối với xà phòng và trong quá khứ họ đã từng phản đối các bánh xà phòng dùng công thức chất tẩy rửa. Thứ hai, xà phòng nước trước đây chỉ chuyên dùng trong các công sở có nhu cầu cao về vệ sinh. Liệu xà phòng nước có thể có được một hình ảnh khác, cao cấp hơn cho việc sử dụng trong gia đình hay không? Nếu khách hàng không thích công thức của xà phòng nước Ivory, hoặc nếu họ gắn nó với một hình ảnh của những cơ quan đầy bụi bẩn thì thương hiệu đáng giá Ivory của P&G sẽ bị hoen ố.

Chính những mập mờ xung quanh xà phòng nước đã vô hiệu hóa tạm thời các lợi thế của những người chơi lớn. Bởi vì họ không muốn làm ảnh hưởng đến giá trị gia tăng lớn của thương hiệu, họ đã quyết định chơi trò chơi của xà phòng nước một cách độc lập với trò chơi của xà phòng bánh. Họ tham gia vào lĩnh vực xà phòng nước mà không sử dụng chung các thương hiệu của xà phòng bánh. Procter & Gamble đã thử tung ra thị trường loại xà phòng nước mang tên Rejoice. Nhưng việc thử nghiệm bị thất bại và Procter&Gamble lại trì hoãn thêm một lần nữa. Cũng như vậy, Armour-Dial đã quyết định không mạo hiểm tên sản phẩm Dial cho mặt hàng mới xà phòng nước.

Sự gia nhập vào thị trường của họ với sản phẩm Liqua 4, có tên nghe giống như cửa thoát xả hơn là xà phòng, cũng bị thất bại trên thị trường. Không nghi ngờ rằng nếu tên sản phẩm là Dial thì sự thể có thể đã khá hơn rất nhiều. Sau ba năm, Procter&Gamble cuối cùng cũng đã tung ra sản phẩm xà phòng có tên là Ivory với giá đặc biệt cạnh tranh, với các chiêu khuyến mãi, tặng phiếu lĩnh thưởng và quảng cáo đi kèm thêm cho tên sản phẩm đã được tin dùng. Xà phòng nước Ivory sau đó đã thành công và chiếm được 30% thị phần.

Với sự trì hoãn của các công ty lớn, hãng Taylor đã có đủ một khoảng thời gian cơ hội để xây dựng uy tín vững chắc cho sản phẩm Softsoap. Thậm chí sau khi Ivory xuất hiện, Softsoap vẫn duy trì được vị trí dẫn đầu của mình.

Câu chuyện của Softsoap đã chỉ ra rằng, có lẽ là rất nghịch lý nhưng thực sự bạn có khả năng làm tốt hơn khi sản phẩm của bạn có cơ hội thất bại. Với nguy cơ có thể mất quá nhiều nếu dùng toàn lực nhảy vào một sản phẩm mới có nhiều khả năng thất bại, những người chơi đã yên vị có lẽ sẽ ngần ngừ và trì hoãn. Thất bại làm phương hại đến giá trị gia tăng các sản phẩm khác của họ. Đặc biệt là nếu sản phẩm mới giống với các sản phẩm hiện có trong bất kỳ hình thức nào. Vì lý do này, họ có thể tránh sử dụng những thương hiệu đang có. Họ không muốn có mối liên hệ quá gần giữa các cuộc chơi đã được biết rõ, và cả các cuộc chơi chưa được biết đến, do vậy họ vẫn sẽ phải thận trọng cho đến khi sản phẩm mới được chứng minh là thành công. Tất cả những điều không chắc chắn này đã vô hiệu hoá những thứ đáng ra là lợi thế lớn cho những người chơi vốn có vị trí xác định và tiếng tăm trên thương trường.

Sự không chắc chắn có thể là bạn của những kẻ thách thức (những người mới vào cuộc). Tất nhiên không nên có quá nhiều hay quá ít những thứ không chắc chắn. Sự khôn ngoan ở đây là có một mức vừa phải đủ để làm cho các công ty đã có tên tuổi dè chừng, và cố giữ một khoảng cách nhất định giữa các cuộc chơi.

Tóm lại hai câu truyện của chúng ta trong chương này – Sega và Softsoap – cả hai kẻ thách thức đều sử dụng chiến lược Judo để tạo ra một cửa sổ cơ hội. Sega thu được lợi ích từ sự chần chừ của Nintendo khi không muốn từ bỏ thị trường trò chơi 8 bit.

Trong khi đó, Softsoap được lợi từ việc Procter & Gamble không sẵn lòng mạo hiểm thương hiệu Ivory của mình.

Chơi kiểu Judo Làm cách nào mà kẻ thách thức mới đến có thể đối địch với sức mạnh của người hiện tại?

Các chiến lược 1. Kẻ thách thức định giá mặt hàng cao cấp mới của mình đủ cao để tránh ăn vào doanh thu của các công ty hiện tại trên các sản phẩm trước đó 2. Kẻ thách thức đánh cược vào sản phẩm chưa được khẳng định trên thị trường – một sản phẩm vẫn còn một số khả năng thất bại.

Tại sao các chiến lược này hiệu quả?

1. Công ty hiện tại chần chừ không muốn làm theo kẻ thách thức – vì có thể khơi mào cuộc cạnh tranh về giá và đẩy nhanh việc tự ăn lẹm vào thị trường cho các sản phẩm hiện tại của mình 2. Công ty hiện tại có thể bắt chước kẻ thách thức – nhưng sẽ không áp dụng các thương hiệu đã có uy tín do lo ngại sản phẩm mới bị thất bại sẽ làm ảnh hưởng đến các sản phẩm cũ đã thành công cùng thương hiệu 3. Trong cả hai trường hợp, công ty hiện tại đều phải đối mặt với một tình trạng khó xử.

Cũ bật Mới?

Câu chuyện về các trò chơi 16 bit là một ví dụ kinh điển về các công ty đã có vị thế trên thị trường trì hoãn đưa ra sản phẩm thế hệ mới để hạn chế sự cạnh tranh với sản phẩm hiện có.

Ngay cả sau khi họ quyết định sẽ đưa ra sản phẩm thế hệ mới, họ cũng không tránh khỏi lưỡi câu giăng sẵn. Cũng như mới cạnh tranh với cũ, thì cũ cũng sẽ cạnh tranh lại với mới. Sản phẩm cũ không biến mất một cách dễ dàng như vậy. Do vậy, khi bạn đưa ra sản phẩm mới, một thách thức là làm sao ngăn cản được sự thiệt hại về giá trị gia tăng do việc sản phẩm cũ cạnh tranh với sản phẩm mới đưa đến. Để bảo vệ giá trị gia tăng, hãy làm gì đó để có thể phá vỡ các mối liên hệ giữa cuộc chơi của ngày hôm qua và ngày hôm nay.

Xem xét lại hoặc bị diệt vong Có thể khó mà tin được điều này nhưng sách giáo trình của một số trường đại học đúng là được thay đổi hàng năm. Tất nhiên, chúng có thể bị lạc hậu và cần phải làm lại nhưng có lẽ không đến mức thường xuyên như vậy. Vậy thì tại sao các nhà xuất bản lại thường xuyên in lại?

Điều thực sự đáng nói ở đây là những sách đã qua sử dụng thực tế là sản phẩm thay thế quá tốt cho sách mới, đặc biệt là đối với những sách có giá từ 50 USD trở lên. Các sinh viên năm trước có thể sẽ rất vui mừng thu hồi lại được phần nào của khoản đầu tư 50 USD trước đó bằng việc bán lại sách đã qua sử dụng của mình cho các sinh viên năm sau. Những sinh viên mới này cũng vui sướng vì tiết kiệm được tiền. Sinh viên thì thắng, còn các nhà xuất bản thì thiệt.

Trò chơi bán sách cũ như vậy có mối liên hệ với trò chơi bán sách mới. Sách mới của năm ngoái trở thành sách cũ và làm giảm giá trị gia tăng của sách mới năm nay. Để duy trì cầu cho sách mới, các nhà xuất bản phải tìm cách để loại sách cũ ra khỏi thị trường. Họ muốn phá bỏ mối liên hệ giữa trò chơi năm ngoái và trò chơi năm nay.

Chiến lược của nhà xuất bản là liên tục sửa lại sách giáo trình.

Giáo viên thích dạy theo sách mới nhất hơn, điều này làm cho tất cả các phiên bản trước đó trở nên lạc hậu. Sinh viên mới bây giờ có động cơ lớn hơn để mua sách mới, do vậy, thị trường sách cũ có tác động ít hơn đến giá trị gia tăng của các sách mới.

Việc thay đổi thường xuyên mang lại hiệu quả, nhưng chi phí của nó là rất tốn kém. Có một số chiến lược khác mà các nhà xuất bản có thể sẽ thử áp dụng. Họ có thể cho thuê sách đồng thời với bán sách. Ví dụ, bán với giá 60 USD và cho thuê với giá 30 USD. Với cách này, sinh viên sẽ không mua sách trừ khi họ có ý định dùng xong vẫn tiếp tục giữ lại, và nhờ vậy, vấn đề bán lại sách cũng có thể giải quyết được. Trong tương lai, việc phát hành sách điện tử thậm chí còn cho phép các nhà xuất bản kiểm soát tốt hơn nữa về các sản phẩm của mình. Họ có thể cho thuê sách bằng cách cung cấp tiếp cận qua mạng đến các tài liệu trong khoảng thời gian của khóa học. Điều này không có nghĩa là việc thay đổi sách thường xuyên trở thành quá khứ.

Ngược lại, nhà xuất bản bây giờ có khả năng dễ dàng đổi mới sách điện tử một cách liên tục nhưng chỉ để cập nhật nội dung mà thôi.

Các nhà xuất bản không phải là những người duy nhất chơi trò sửa đổi. Các nhà làm phần mềm mới là ông trùm trong chuyện này. Các nhà thiết kế quần áo, các công ty ghi hình, nhà sản xuất nước hoa và xe hơi cũng chơi trò sửa đổi. Hình ảnh, âm thanh, mùi, vị và ấn tượng của năm nay làm cho sản phẩm năm trước trở nên lạc hậu. Mọi người buộc phải mua mới để theo kịp trào lưu.

Nhưng bạn có thể đi trệch hướng với một chiến lược lạc hậu. Để xem bạn có thể đi sai như thế nào, chúng ta hãy cùng quay lại các trò chơi video 16 bit.

Các kỹ sư của Nintendo đã phải quyết định có nên sản xuất các máy chơi 16 bit mới có khả năng chơi được cả các trò chơi 8 bit hiện có của Nintendo hay không. Cuối cùng họ đã quyết định nói không với sự tương thích ngược về quá khứ. Một lý do là để giữ giá thấp cho các phần cứng mới, nhưng ở đây cũng có một lý do nữa cho tính không tương thích với quá khứ. Nếu các trò chơi 8 bit có thể hoạt động được trên các máy 16 bit, nó có thể làm giảm giá trị gia tăng của các trò chơi 16 bit. Tính không tương thích với những trò chơi cũ làm tất cả các trò chơi 8 bit mà trẻ em đang có, hoặc được bạn cho mượn trở nên lạc hậu.

Giống như các nhà xuất bản “ép” sinh viên phải mua những phiên bản sách mới nhất, Nintendo “ép” những khách hàng đã có máy trò chơi 16 bit phải mua phần mềm mới.

Có thể Nintendo đã hơi khôn ngoan thái quá. Họ đã không có trò chơi 16 bit của chính mình. Nintendo thấy rằng họ đã ở sau Sega trong cuộc đua tạo dựng cơ sở khách hàng cho trò chơi 16

bit. Nhưng họ có lợi thế tiềm tàng. Trong khi Nintendo đang sở hữu thị trường 8 bit, họ còn một kho đầy các phần mềm 8 bit để cung cấp. Tính tương thích với quá khứ có thể đã trở thành điểm mạnh để tăng doanh thu của Nintendo. Một nhà phân tích đã nói: “Nintendo sẽ quay lại với tầm vóc như trước khi họ giới thiệu hệ thống 16 bit và sẽ cạnh tranh ngang ngửa với Sega”. Nhưng Nintendo đã không sản xuất những chiếc máy 16

bit tương thích. Bằng việc sản xuất những chiếc máy 16 bit không tương thích, Nintendo đã san bằng sân chơi 16 bit cho các đối thủ một cách không cần thiết.

3. Mối liên hệ thông qua Quy tắc Các quy tắc là đòn bẩy trực tiếp làm thay đổi phạm vi cuộc chơi.

Chúng ta sẽ xem xét hai ví dụ trong phần này, một áp dụng cho quan hệ giữa các doanh nghiệp và một liên quan đến thị trường tiêu dùng đại chúng rộng lớn.

Trong các giao dịch giữa các doanh nghiệp, bạn có thể kiểm soát được cuộc chơi bằng thời hạn hợp đồng bạn ký với khách hàng và người cung cấp của bạn. Các hợp đồng có thời hạn một năm sẽ tạo ra một dãy các cuộc chơi một năm, trong khi hợp đồng năm năm sẽ chuyển năm cuộc chơi một năm thành một cuộc chơi năm năm. Nếu bạn nắm quyền lực, bạn có thể lựa chọn thời gian cho cuộc chơi mà bạn và những người tham gia khác sẽ chơi.

Dài hạn và ngắn hạn Có hai nhà cung cấp cạnh tranh để được làm việc với bạn – một là nhà cung cấp lâu năm của bạn và người kia là kẻ thách thức mới. Hai nhà cung cấp này rất giống nhau và mỗi người đều có thể đáp ứng được tất cả các nhu cầu của bạn. Do vậy, không ai có giá trị gia tăng đáng kể nào vì bạn đã có tất cả. Bạn sẽ phải làm gì với ưu thế quyền lực này?

Hãy bắt đầu bằng việc lập ra một số quy tắc của cuộc chơi. Bạn muốn cuộc chơi bao gồm cạnh tranh hàng năm cho các hợp đồng một năm, hay bạn muốn cạnh tranh ít thường xuyên hơn cho các hợp đồng dài hạn?

Nếu bạn trao các hợp đồng ngắn hạn, bạn có thể sẽ thất vọng với kết quả. Khi các nhà cung cấp tham gia vào quá nhiều cuộc chơi nhỏ, họ có thể sẽ không cạnh tranh thực sự quyết liệt với nhau. Sau hết, phần thưởng chỉ là hợp đồng cho một năm. Nó không đủ lớn để lôi kéo kẻ thách thức bỏ giá cạnh tranh quyết liệt vì có thể sẽ phải chịu những tác động ngược ở một nơi nào đó khác. Hãy nhớ lại ví dụ về Tám chi phí ngầm trong đấu giá: Rất dễ xảy ra là vai trò của người hiện tại. Và kẻ thách thức đảo ngược nhau ở một nơi nào đó khác nữa và kẻ thách thức không muốn kích động người hiện tại vì một phần thưởng nhỏ mà họ không cho là họ có cơ hội lớn để chiến thắng. Đối với những công ty đã có từ trước, việc thua trong cạnh tranh không phải là một tai họa. Luôn luôn có cơ hội khác trong năm sau, hay các cơ hội khác ở nơi khác ngay trong năm. Bất kỳ nhà cung cấp nào thắng được hợp đồng của bạn thì người kia cũng có thể kỳ vọng thắng các hợp đồng tương tự ở một nơi nào đó. Cuộc chơi của bạn không đủ lớn đến mức để các nhà cung cấp sẵn sàng được ăn cả, ngã về không. Trong môi trường như vậy, những người cung cấp có thể thu xếp một thỏa thuận cùng chung sống.

Những mối liên hệ ngầm ẩn giữa các các cuộc chơi không giúp được bạn. Bạn muốn những nhà cung cấp coi việc đàm phán hợp đồng hiện thời như thể nó chỉ là một cuộc chơi duy nhất.

Bạn muốn họ chơi hết lòng với cuộc chơi của bạn, bất kể ảnh hưởng ra sao đối với các cuộc chơi khác mà họ cũng đang tham gia.

Bạn có thể đạt được kết quả này bằng cách kéo dài phạm vi của cuộc chơi. Hợp đồng của bạn càng dài hạn thì các nhà cung cấp càng coi cuộc chơi như một cuộc cạnh tranh đáng giá. Bởi vì hợp đồng của bạn bây giờ đã là một phần thưởng đủ lớn để lôi kéo kẻ thách thức đấu giá quyết liệt, bất kể điều này có thể mang lại những bất lợi ở chỗ khác. Người cung cấp hiện tại của bạn sẽ coi việc bỏ lỡ một hợp đồng dài hạn như vậy cũng gần như sự kết thúc của thế giới. Bởi vì cơ hội cạnh tranh tiếp theo sẽ còn rất lâu nữa mới có.

Còn một lý do khác để lựa chọn hợp đồng dài hạn nếu như bạn đang ở một vị trí mạnh. Chờ đến năm sau, các nhà cung cấp của bạn sẽ có thể có thêm giá trị gia tăng so với hiện tại. Do vậy, bạn cần nắm lấy cơ hội để khóa chặt lợi thế của mình một khi bạn đang có nó. Với một hợp đồng dài hạn, các cuộc đàm phán của năm sau dường như đã được thỏa thuận ngay hôm nay, và bạn sẽ được bảo đảm tốt hơn trước những thay đổi về quyền lực trong tương lai.

Chúng ta biết việc chuyển sang hợp đồng dài hạn sẽ có hiệu quả như thế nào. Chúng ta đã ngồi ở phía bên kia bàn để thấy được chiến lược này đã được sử dụng để đối phó với khách hàng ra sao. Họ sẽ cảm thấy cần phải quyết liệt hơn khi đàm phán về giá. Họ không thích các quy tắc, nhưng lại không đủ mạnh để thay đổi chúng.

Nếu như bạn nằm ở phần khan hiếm trên thị trường, hãy yêu cầu các nhà cung cấp và khách hàng của bạn cạnh tranh để giành lấy hợp đồng dài hạn từ bạn. Ngược lại, nếu bạn đang ở phía dư thừa thì hãy tìm kiếm hợp đồng ngắn hạn. Tất nhiên bạn sẽ có nhiều khả năng đạt được điều bạn muốn khi nằm ở bên khan hiếm, bởi vì đó là khi bạn có được nhiều giá trị gia tăng hơn.

Cuối cùng là một lời cảnh báo thận trọng. Các hợp đồng dài hạn rất khó viết bởi vì sẽ có nhiều tình huống bất ngờ cần phải được dự tính trước. Chính vì lý do này mà các hợp đồng dài hạn thường không hoàn chỉnh và nó sẽ khiến người ta thử tìm cách đàm phán lại.

ĐI THEO HƯỚNG DÀI HẠN

Nếu bạn có quyền lực trong tay, hãy sử dụng nó để đòi hỏi các nhà cung cấp (hoặc các khách hàng) của bạn cạnh tranh để giành hợp đồng dài hạn từ bạn.

LẬP LUẬN X Y

Bởi vì họ chỉ có một cơ hội nên họ sẽ cạnh tranh quyết liệt hơn.

Bạn đang có quyền lực - và đây là thời điểm bạn cần lợi dụngđể sử dụng quyền lực của bạn và khóa nó lại (để không ai giành được nó).

LẬP LUẬN CHỐNG

Các hợp đồng dài hạn thường rất khó viết và khó ép thực hiện.

Sau ví dụ về quan hệ giữa các doanh nghiệp để thấy các quy tắc có thể nối kết các cuộc chơi như thế nào, bây giờ chúng ta sẽ chuyển sang một ví dụ trên thị trường tiêu dùng đại chúng.

Chúng ta sẽ xem xét một quy tắc định giá cực kỳ hiệu quả được gọi là Giảm giá trọn gói. Một khoản giảm giá trọn gói sẽ nối kết cuộc chơi bán một sản phẩm này với cuộc chơi bán một sản phẩm khác. Chúng ta sẽ xem xét một tình huống có thực, với các con số được đơn giản hóa để giải thích lý thuyết khá tế nhị đằng sau sự giảm giá trọn gói này.

Giá trị chiết khấu Warner Bros sở hữu hai bộ phim là Kẻ đào tẩu (The Fugitive) và Giải cứu Willy (Free Willy). Bạn có thể cho rằng cả hai bộ phim này đều nói về các cuộc chạy trốn. Nhưng ngoài điều đó ra thì giữa chúng chẳng có gì là liên quan cả. Việc xem một trong hai bộ phim đó không làm bạn mất đi hứng thú, hoặc có thêm hứng thú để xem bộ phim thứ hai. Hai bộ phim này không bổ trợ mà cũng chẳng cạnh tranh với nhau. Tất cả những gì chúng chung nhau là tên của Warner Bros. Và cũng chẳng có cớ gì để liên hệ việc bán hai bộ phim này.

Sau khi tung hai bộ phim ra một cách đầy kịch tính và qua một vòng cho thuê phim đầu tiên, Warner Bros đã sẵn sàng bán các băng video của hai bộ phim này ra thị trường đại chúng. Mức giá nào cần phải có cho các băng video này? Hãy hình dung là hãng làm phim này đã làm một cuộc điều tra trên 400 khách mua băng video thường xuyên và kết quả thu được cho thấy có bốn phân đoạn thị trường bằng nhau như sau:

100 người sẵn sàng trả 20 USD cho phim Kẻ đào tẩu nhưng không hề quan tâm đến Giải cứu Willy.

100 người có sự lựa chọn ngược hẳn lại: Họ sẵn sàng trả 20 USD

cho băng video Giải cứu Willy và không hề muốn mua Kẻ đào tẩu.

100 người nói rằng họ sẵn sàng trả 20 USD cho mỗi băng video đối với cả hai bộ phim.

Cuối cùng, có 100 người nói rằng họ thích cả hai phim nhưng không nhiệt tình lắm. Họ có thể trả đâu đó từ 15 USD đến 20

USD cho mỗi phim, lấy trung bình là 17,5 USD.

Chi phí cho một đơn vị sản phẩm của Warner Bros là 5 USD, chia đều cho các khâu sản xuất (vỏ băng, lõi và bao bì) , quảng cáo và vận chuyển.

Dựa trên tất cả các thông tin thu được, Warner Bros đã quyết định đưa ra mức giá bán lẻ là 19,95 USD cho mỗi băng video và mức giá bán buôn 10,95 USD cho các cửa hàng bán băng. Tại mức giá 19,95 USD, Warner Bros sẽ bán được tổng cộng 400

băng video, 200 băng cho mỗi phim nói trên. Để đến được với nhóm phân đoạn khách hàng thứ tư và bán thêm 200 băng nữa, Warner Bros sẽ phải hạ giá xuống 17,5 USD. Liệu có đáng để làm điều này không? Chi phí của việc giảm giá sẽ là 2,5 USD

– chính xác hơn là 2,45 USD trên 400 băng được bán ra nói trên, tức là 1.000 USD. Lợi nhuận thêm sẽ chỉ là 700 USD: bằng tỷ suất lợi nhuận trên mỗi đơn vị hàng hoá (17,5 giá bán – 9 chi phí cho cửa hàng phân phối – 5 chi phí sản xuất) = 3,5 USD

nhân với 200 băng được bán thêm. Do vậy, Warner Bros chọn bán với mức giá 19,95 USD cho cả hai phim và điều này có nghĩa là nhóm thứ tư không mua được một băng nào của hai phim này.

Đó sẽ là một tổn thất – đối với cả những người không mua được và Warner Bros. Tuy nhiên, có một cách để vẫn bán được cho nhóm thứ tư mà không làm mất lợi nhuận.

Điều mà hãng phim đã làm là nối kết hai trò chơi với một quy tắc về giá: Mua một băng Kẻ đào tẩu và sẽ nhận được một phiếu giảm giá 5 USD cho phim Giải cứu Willy. Hoặc ngược lạ - mua một băng Giải cứu Willy và nhận phiếu giảm giá 5 USD cho Kẻ đào tẩu. Thực tế, giao dịch này sẽ là như sau: Mua cả hai băng và sẽ nhận được giảm giá 5 USD trên tổng giá phải trả.

Việc giảm giá này không hề làm ảnh hưởng gì đến nhóm khách hàng thứ nhất và thứ hai. Họ vẫn mua một trong hai phim với giá 19,95 USD nhưng không mua phim thứ hai. Nhóm khách hàng thứ ba có được cơ hội giảm giá: Họ mua cả hai phim và tiết kiệm được 5 USD. Đối với nhóm thứ ba thì dù không có giảm giá họ cũng vẫn mua cả hai phim nên giờ đây họ đã được lợi 5 USD, hay tổng cộng 500 USD ăn vào chi phí của hãng phim. Lợi ích của hãng phim là là họ đã lôi kéo thêm được phân đoạn thị trường thứ tư mua theo kiểu cả gói. Với giá bán lẻ 35

USD, hãng phim nhận được 17 USD sau khi trừ đi hoa hồng cho cửa hàng là 18 USD cho một cặp phim. Chi phí của hãng phim đối với hai băng video là 10 USD, do vậy tỷ suất lợi nhuận ở đây là 7 USD. Với 100 lần bán, tổng lợi nhuận sẽ là 700 USD. Kết hợp lại thì đây là một quyết định đúng đắn: Họ lợi thêm 700 USD

trong khi chi phí bỏ thêm chỉ là 500 USD.

Nếu như hãng phim giảm giá đều mỗi băng 2,5 USD, họ sẽ thiệt hơn. Nhưng nếu giảm 5 USD cho 2 băng thì họ lại được lợi. Điều này nghe có vẻ như một trò ảo thuật. Lời giải thích ở đây là khi hãng phim chiết khấu cho một gói hàng chứ không phải cho từng hàng hóa riêng lẻ thì họ sẽ khuyến khích được thêm cùng một lượng nhu cầu trong khi chỉ giảm giá cho một số ít người hơn. Lợi ích trong việc giảm giá là như nhau nhưng chi phí giờ chỉ còn một nửa.

Trong ví dụ này, cả hai phim trong gói hàng đều do một hãng phim sở hữu. Quy tắc định giá như vậy vẫn sẽ có cùng hiệu quả nếu như đó là hai phim do hai hãng khác nhau sở hữu. Bởi vì tổng lợi nhuận kết hợp của cả hai phim sẽ cao hơn nên sẽ luôn có một cách để phân bổ chi phí của việc giảm giá sao cho cả hai hãng phim đều có lợi hơn trước.

Đây là một nguyên tắc rất bao quát. Không cần phải có bất kỳ mối liên hệ nào giữa hai sản phẩm hay hai công ty bán chúng.

Sau đây là một số ví dụ về các cách giảm giá xuyên công ty mà chúng tôi được biết:

Mua sản phẩm Rubbermaid Servin’Saver và được giảm 20 cent khi mua dưa chuột ngâm hiệu Vlasic.

Mở tài khoản với Fleet Bank và được giảm 100 USD khi mua vé máy bay của hãng Delta.

Mua hàng tại Stop&Shop và bạn sẽ tiết kiệm được từ 50-100

USD khi mua vé máy bay của NorthWest.

Hãy đăng ký nối mạng với SNET Cellular và sẽ được hưởng dịch vụ chỉ đường miễn phí.

Mua máy tính xách tay AST Bravo và sẽ nhận được một chuyến trượt tuyết tại Vail.

Hãy tham gia Câu lạc bộ Ngọc lục bảo của Hội cho thuê xe hơi quốc gia và được giảm giá 75 USD cho thẻ Diners Club Card.

Chiết khấu cả gói được áp dụng rộng rãi nhiều hơn bạn tưởng.

Hãy nhặt hai sản phẩm bất kỳ và bạn đều có cơ hội kiếm tiền bằng cách cho khách hàng một khả năng lựa chọn để mua cả hai hàng hóa đó với giá được chiết khấu. Chiết khấu cả gói thực sự là một trò ảo thuật. Mặc dù nó không hiếm thấy, nhưng cũng không thật phổ biến. Do vậy chiến lược này vẫn còn một tiềm năng lớn chưa được đụng tới.

Giá trị chiết khấu Tăng doanh số mà không phải từ bỏ nhiều lợi nhuận bằng cách chào bán chiết khấu cả gói Chỉ có hai điều cần lưu ý. Chiết khấu cả gói sẽ ít hiệu quả nhất nếu như những người thích loại hàng hóa thứ nhất cũng chính là những người có nhiều khả năng thích hàng hóa thứ hai. Hãy thay Chiến tranh giữa các vì sao (Star Wars) và Đế chế phản công (The Empire Strikes Back) vào chỗ của Kẻ đào tẩu và Giải cứu Willy. Trong trường hợp này, hầu hết mọi người sẽ hoặc mua cả hai phim, hoặc không mua phim nào cả. Khi đó chiết khấu cả gói cũng giống như giảm giá kiểu thông thường và không có tác động gì đặc biệt.

Điểm thứ hai cần lưu tâm ở đây là việc bán lại. Nếu có thị trường mua bán các phiếu giảm giá xuất hiện thì người bán sẽ mất khả năng định giá gói hàng. Thực tế, mỗi hàng hóa sẽ lại phải định giá riêng lẻ lại một lần nữa. Nếu giá trị của phiếu giảm giá là nhỏ thì thị trường bán lại ít có khả năng được mở ra, nhưng nếu số tiền chiết khấu trên phiếu là lớn thì đây có thể trở thành mối lo ngại thực sự. Có một số cách thức khôn ngoan để tránh được vấn đề này. Các vé xem bóng đá của các đội trường đại học thường được bán giảm giá. Tuy nhiên, một số trường chỉ cho bạn có một cơ hội cho cả mùa bóng, thay vì nhiều cơ hội. Nếu bạn bán chiếc vé đó cho một trận đấu cụ thể nào đó, bạn sẽ không còn cơ hội để dùng lại nó trong suốt thời gian còn lại của mùa bóng.

4. Mối liên hệ thông qua chiến thuật Hai trò chơi sẽ được liên kết với nhau mỗi khi ai đó có cảm nhận là chúng có liên kết. Hai trò chơi trở thành một trò chơi lớn hơn khi có ai đó tin rằng điều sẽ xảy ra trong trò chơi thứ nhất sẽ phụ thuộc vào điều xảy ra trong trò chơi thứ hai. Bằng việc tạo ra hoặc xoá bỏ những cảm nhận như vậy về mối liên hệ, chiến thuật sẽ làm thay đổi ranh giới của cuộc chơi.

Những mối đe dọa và lời hứa là những ví dụ cổ điển nhất về việc tạo dựng các mối liên kết mang tính cảm nhận. Chúng được thiết kế ra nhằm thuyết phục những người khác làm một điều gì đó – hoặc không – dựa trên cách bạn nói là bạn sẽ phản ứng lại như thế nào. Họ làm một điều gì đó trong một trò chơi bởi vì cái mà họ cho rằng bạn sẽ làm ở một chỗ khác. Đặt ra tiền lệ là một chiến thuật khác được thiết kế để nối kết các trò chơi.

Bạn hành động trong một trò chơi ngày hôm nay để thuyết phục mọi người về cái mà bạn sẽ làm lần sau trong một trò chơi tương tự.

Bạn có thể thiết lập một mối liên hệ đơn phương. Tất cả thứ bạn cần làm là thuyết phục người chơi khác rằng bạn nhận thấy hai cuộc chơi có mối liên hệ và cách mà bạn định đối xử với họ cũng có mối liên hệ. Để đối phó với những hệ quả, những người chơi khác sẽ phải xem xét mối liên hệ giữa những cuộc chơi.

Tạo ra liên hệ là một ý tưởng tương tự: Một người cố đưa vào một vấn đề, và người khác phản đối. Các vấn đề nào có thể thảo luận cùng nhau? Nhập khẩu gạo và thịt bò, quy chế tối huệ quốc, quyền con người, trợ giúp quân sự, bảo vệ tác quyền, quyền đánh cá? Các liên hệ có thể chặt chẽ hay lỏng lẻo: một sự đe dọa hay hứa hẹn dứt khoát sẽ hành động một cách chắc chắn, hay một sự ẩn dụ mơ hồ qua một chính sách chung.

Một bộ phận quan trọng của mối liên hệ là tính dự phòng: Người chơi khác phải hiểu rằng điều mà bạn sẽ làm trong một cuộc chơi phụ thuộc vào cái xảy ra trong cuộc chơi khác. Hay họ tin rằng bạn tin là họ tin như vậy. Với cuộc chơi như vậy, tất cả đều là cảm nhận.

Bất đồng về phát lại qua cáp Trong các chương trước, chúng ta đã xem xét những cuộc đàm phán giữa những công ty truyền hình và công ty cáp về quyền phát lại qua cáp. Phần lớn các công ty truyền hình, đặc biệt là CBS đã phải chịu thua thiệt. Ở đây, chúng ta sẽ xem xét cuộc chơi ở miền Nam Texas, nơi mà mọi chuyện diễn ra có chiều hướng hơi khác.

Không giống với các công ty truyền hình ở những nơi khác, các trạm phát của Corpus Christi không cho phép người ta nói xấu về mình. Họ đã đi tiên phong trong việc định hướng các ý kiến của xã hội. Mike McKinnon, chủ sở hữu và là người sáng lập KIII, chi nhánh địa phương của ABC ở Corpus Christi, đã sử dụng trạm của mình để phát đi lời thách thức sau: “Nếu các công ty cáp giảm 60 cent giá cơ sở cho mỗi thuê bao, chúng tôi sẽ cho phép họ được sử dụng tất cả các chương trình của chúng tôi mà không phải trả tiền. Nghĩa là hoàn toàn miễn phí”. TCI, công ty điều hành cáp địa phương, đang tính giá 10,23 USD cho một thuê bao một tháng - 60 cent một kênh. Họ tất nhiên không muốn phải trả bất cứ xu nào cho đài truyền hình. Nếu KIII không định nhận tiền thì TCI cũng không nhận được gì cả.

Ở Texas nhiều chuyện cũng khác đi. Đa phần, các trạm phát truyền hình được mua đi bán lại thường xuyên, nhưng cả ba chi nhánh mạng lưới ở Corpus Christi đều là sở hữu của những người sáng lập ngay từ ban đầu. Chi nhánh KZTV của CBS do Vann Kenedy, năm nay 88 tuổi, được thành lập vào năm 1956.

Chi nhánh KRIS của NBC được T. Frank Smith, Jr. , thành lập cũng trong năm đó. Ba chủ sở hữu – McKinnon, Kenedy và Smith – đã cùng đi trên một con đường từ những năm đó. TCI có thể đã cố gắng chia rẽ và chinh phục từng người, nhưng ba nhà sở hữu đã tin tưởng nhau để duy trì hoạt động của mình.

Họ hiểu rất rõ rằng nếu một trong ba người làm ăn với TCI thì hai người còn lại có thể dễ dàng bị khuất phục mà không được hưởng một xu nào. Nếu cả ba đứng ngoài, TCI cuối cùng sẽ phải trả tiền cho các chương trình của họ.

Khi thời hạn đàm phán qua đi mà không đạt được thỏa thuận, cả ba công ty truyền hình vẫn đứng bên ngoài mạng lưới cáp.

Người xem rất bực mình vì công ty cáp đã không thể chuyển tải các chương trình của ba mạng truyền hình kia. TCI cố gắng làm yên lòng khán giả bằng việc đưa ra 40.000 bộ chuyển mạch AB

cho phép khách hàng của mình chuyển đổi giữa cáp và sóng vô tuyến. Nhưng giải pháp băng bó này là không thực tế.

Khách hàng của TCI đã không hài lòng và TCI không phải là người chơi duy nhất trong thành phố. Omnivision, nhà quản lý cáp không dây trong khu vực, đã chấp nhận trả cho cả ba chi nhánh nói trên để phát lại các chương trình của họ. Các đài phát không hợp tác với TCI, nhưng họ vẫn hợp tác với Omnivision. Kết quả là các khách hàng bắt đầu chạy sang Omnivision – với hơn 2.000 thuê bao chỉ trong hai tuần lễ đầu tiên.

TCI quyết định chơi mạnh tay. Họ đã tìm thấy cơ hội ở Beaumont, Texas, gần Corpus Christi, nơi McKinnon, chủ nhân của KIII đang ở một vị trí nhạy cảm hơn. Ở Beaumont, McKinnon sở hữu chi nhánh địa phương của ABC có tên là KBMT. Hai chi nhánh truyền hình khác ở Beaumont đã cho phép công ty cáp phát lại các chương trình miễn phí. Và bởi vì McKinnon không thể cho phép mình đơn đọc đứng ngoài truyền hình cáp, ông ta cũng đã phải chào mời TCI phát lại tín hiệu của mình ở Beaumont miễn phí. Ông ta đã rất ngạc nhiên khi bị TCI từ chối.

TCI đã liên hệ cuộc chơi ở Corpus Christi với cuộc chơi ở Beaumont: Nếu McKinnon muốn KBMT tham gia vào mạng cáp truyền hình ở Beaumont thì KIII của ông ta ở Corpus Christi cũng phải chấm dứt việc đứng bên ngoài. Như McKinnon giải thích: “Chúng tôi đã sẵn sàng đồng ý cho họ ở Beaumont, nhưng Thompson – Phó Chủ tịch cao cấp của TCI – nói trong buổi họp báo rằng họ giữ KBMT làm con tin cho Corpus Christi”.

Người phát ngôn của TCI xác nhận rằng đây thực tế là kế hoạch của họ: “Nếu McKinnon muốn được phát lại chương trình của mình qua cáp ở Beaumont, ông ta sẽ phải chấp nhận cả ở những nơi khác nữa”.

Kenedy và Smith, đồng đội của McKinnon ở Corpus Christi, hiểu được sách lược TCI và nhận thấy rằng vấn đề của McKinno cũng chính là vấn đề của họ. Vụ việc của McKinnon ở Corpus Christi động chạm đến quyền lợi của chính họ. Nếu TCI đạt được sự đồng thuận của ông ta ở Corpus Christi, khi ấy vị thế mặc cả của họ sẽ bị sút kém đi nghiêm trọng. Do vậy Kenedy và Smith đã đặt vấn đề với mối liên hệ của chính họ. Họ đã từ chối thảo luận bất kỳ đề nghị nào của TCI ở Corpus Christi cho đến khi McKinnon quay lại được với truyền hình cáp ở Beaumont.

Smith bình luận: “Họ đã giữ KBMT làm con tin. Chúng tôi không thể làm được gì cho đến khi họ giải phóng KBMT”. Chiến thuật này đã có hiệu quả: McKinnon được trở lại lại với truyền hình cáp ở Beaumont, và mối liên hệ giữa Beaumont và Corpus Christi bị bẻ gẫy.

Mặc dù TCI đã chấp nhận phải trả tiền cho các công ty truyền hình ở Corpus Christi, họ vẫn lo lắng về tiền lệ này. TCI không muốn tạo ra cảm nhận rằng họ cũng sẽ sẵn sàng trả tiền cho việc phát lại các chương trình ở những nơi khác. Họ không muốn bất kỳ cuộc đàm phán nào trong tương lai được liên hệ đến những gì đã xảy ra ở Corpus Christi.

Smith cho rằng ở đấy vẫn có chỗ cho sự sáng tạo của TCI. Như ông ta nói: “Tôi không quan tâm đến ai sẽ nhận được tiền, nhưng nếu họ có được chương trình của tôi (KRIS) trên cáp, thì ai đó sẽ phải được trả tiền cho chuyện này”. Ai đó ở đây cuối cùng là ký túc xá ở Corpus Christi của trường Đại học Tổng hợp A&M ở Texas, nơi TCI đã tài trợ một khoản tiền không được tiết lộ thông qua học bổng. Đổi lại, ba công ty truyền hình đã cùng cho phép TCI phát lại các chương trình của mình. Việc trả tiền vòng vèo của TCI ở Corpus Christi được giữ để có thể duy trì một cảm nhận không chắc chắn về việc họ sẵn sàng trả tiền cho việc phát lại các chương trình ở các nơi khác.

Một số cuộc chơi có mối liên hệ đương nhiên với nhau nhưng tốt nhất đối với bạn là khiến chúng không có liên hệ gì cả.

Trường hợp sau đây sẽ cho thấy rằng đôi khi tốt hơn hết là không nên mở rộng phạm vi cuộc chơi.

Đừng nhắc đến nó Melanie – Giám đốc điều hành của một công ty dệt may lớn – đã rất ngạc nhiên và vui mừng khi một trong các khách hàng lớn của bà gọi điện và đề nghị được tăng đơn đặt hàng cho năm đó.

Ngược về tháng 1 năm đó, Melanie đã ký hợp đồng cung cấp cả năm về cung cấp cho khách hàng này theo một mức giá cố định. Để đổi lại việc được hưởng mức giá không đổi đó, khách hàng đã đồng ý chỉ mua hàng của Melanie.

Tin vui là việc kinh doanh của khách hàng đang tiến triển rất tốt và họ đã nhìn thấy trước là họ cần nhiều hàng hơn cho đến cuối năm. Tin không vui là khách hàng muốn được giảm giá 10% cho lô hàng thêm đó. Melanie hẹn sẽ gọi điện lại cho họ.

Giám đốc tài chính của bà Melanie đã cực lực phản đối việc giảm giá. Khách hàng đã đồng ý với giá đó và bây giờ lại cố gắng tìm cách thương lượng. Giảm giá không chỉ là hành động vứt tiền đi ngày hôm nay mà nó còn tạo ra một tiền lệ xấu. Khách hàng có thể có ý nghĩ rằng các hợp đồng trong tương lai luôn có thể đàm phán lại. Thậm chí tệ hơn, giá được giảm lần này có thể sẽ trở thành mức giá làm căn cứ cho các lần đàm phán hợp đồng về sau.

Thay vì chỉ “vứt tiền đi” , Giám đốc tài chính đề nghị liên hệ việc giảm giá với việc gia hạn hợp đồng. Khách hàng có thể nói với Melanie việc giảm giá sẽ giúp họ tiêu thụ hàng tốt hơn và chóng đến thời hạn để ký hợp đồng mới hơn, nhưng tại sao lại để mọi thứ chỉ phụ thuộc vào khách quan? Giám đốc tài chính đề xuất với Melanie một thỏa thuận bồi thường: Khách hàng sẽ nhận được giảm giá, đổi lại, họ sẽ phải đồng ý gia hạn hợp đồng hiện tại thêm một năm nữa.

Melanie nhìn nhận đề xuất này như một chiến thuật rất nguy hiểm. Bấy giờ mới là tháng 7 và hợp đồng hiện tại vẫn còn hiệu lực năm tháng nữa. Trong những điều kiện bình thường, bà sẽ còn chưa sẵn sàng thảo luận về hợp đồng năm sau cho đến tháng 11. Đề nghị đánh đổi có thể sẽ mở ra vấn đề này ngay ngày hôm nay, và đây là điều mà bà không muốn phải làm nhất.

Melanie biết rằng tháng 11 là thời điểm thích hợp để đàm phán hợp đồng mới. Vào thời điểm khá muộn đó, khách hàng sẽ phải chịu một áp lực vì họ cảm thấy khó tìm được người cung cấp thay thế có thể giao hàng ngay cho họ vào tháng 1. Tuy nhiên, nếu Melanie bắt đầu việc đàm phán hợp đồng cho năm sau ngay từ bây giờ, khách hàng sẽ có nhiều tháng để đánh giá cân nhắc việc thay thế. Đấy là nguyên nhân vì sao bà ta nghĩ rằng tốt nhất là chỉ thảo luận về việc giảm giá bây giờ, và giữ cho việc đàm phán hợp đồng năm sau càng xa càng tốt.

Melanie còn có một lý do khác để duy trì hai cuộc chơi độc lập.

Trong khi chưa biết việc đưa hợp đồng năm sau ra bàn ngay bây giờ có phải là khôn ngoan hay không, thì bà còn lo lắng rằng khách hàng có thể cảm thấy không vui về sự liên hệ kiểu như vậy.

Giám đốc tài chính chấp nhận lập luận của Melanie, nhưng cho rằng việc nhượng bộ với khách hàng có thể biến họ thành những chú mèo dễ bảo. Nhưng Melanie xem xét vấn đề theo một cách khác – bà sẽ không phản đối nếu khách hàng nghĩ bà như một người dễ bị qua mặt. Khi tháng 11 đến, khách hàng sẽ cảm thấy tự tin hơn trước việc đàm phán hợp đồng hàng năm, và như vậy sẽ ít phòng bị hơn.

Melanie gọi lại cho khách hàng và nhấn mạnh rằng hợp đồng hiện tại đòi hỏi họ phải mua toàn bộ sản phẩm của công ty theo giá cố định đã được thỏa thuận. Bà nói rằng bà vui mừng vì doanh nghiệp của họ đang tiến triển tốt và thực lòng muốn giúp đỡ họ. Nhưng họ thực sự cần giảm giá bao nhiêu? Khách hàng trả lời là 7%, và thương vụ được giao kết.

Khi hợp đồng cũ hết hạn, những cuộc đàm phán hợp đồng mới vào cuối năm đã diễn ra căng thẳng và kéo dài cho đến tháng 12. Cuối cùng, khách hàng đe dọa sẽ bỏ Melanie nếu bà không đồng ý với các điều kiện của họ. Melanie nhắc nhở khách hàng rằng họ có thể sẽ phải xem xét xem bằng cách nào họ có được nguồn hàng cung cấp vào tháng 1 năm sau. Khách hàng nhận ra rằng vào thời điểm quá muộn đó họ thực sự không có sự lựa chọn nào khác ngoài Melanie. Cuối cùng, Melanie đã ký được với khách hàng một hợp đồng mới nhiều năm theo các điều kiện mà cả hai bên cùng có thể chấp nhận được. Giá cơ sở được duy trì như mức giá năm trước, và số lượng tăng lên so với năm trước là phần thưởng cho việc giảm giá.

Bài tập tình huống cuối cùng trong cuốn sách sẽ đưa chúng ta tới kết thúc một chu kỳ hoàn chỉnh. Chúng ta đã bắt đầu tìm hiểu PART với câu chuyện của Holland Sweetener tham gia vào thị trường aspartame của Mỹ sau khi bản quyền của NutraSweet hết hạn. Chúng ta đã thấy Holland đã giúp Coke và Pepsi tiết kiệm được cả trăm triệu đô-la mà không thu được gì cho chính bản thân mình. Đó là kết thúc của cuộc chơi. Ở đây, chúng ta sẽ xem lại điểm bắt đầu khi nó được chơi ở châu u.

Sự cám dỗ ngọt ngào Bản quyền của NutraSweet ở châu u hết hạn vào năm 1987, năm năm trước khi nó hết hạn ở Mỹ. Mặc dù thị trường aspartame ở châu u là nhỏ và không thật giá trị, song cuộc chơi ở đây là tín hiệu quan trọng cho những gì sẽ diễn ra trong tương lai ở Mỹ.

Holland Sweetener thâm nhập thị trường châu u với một nhà máy công suất nhỏ (chỉ 500 tấnnăm). Đây là một bộ phận trong chiến lược Judo của Holland. NutraSweet, người chơi đã có vị trí được xác lập vững chắc ở châu u, đang chiếm hữu thị trường. Giảm giá để tiêu diệt những đối thủ mới có thể sẽ phương hại đến NutraSweet nhiều hơn rất nhiều là nhượng lại một số thị phần. Và, chỉ sau một khoảng thời gian ngắn khi Holland thâm nhập thị trường, NutraSweet đã giảm giá một cách mạnh mẽ, khai hỏa cho một cuộc chiến về giá. Cho tới đầu năm 1990, giá aspartame ở châu u đã giảm từ 70 USD xuống còn 22 đến 30 USD/ pound, và Holland đã phải chịu thiệt hại.

Đâu là mục đích mà NutraSweet hướng đến? Trên phương diện giá trị danh nghĩa, việc cắt giảm giá không mang lại một ý nghĩa kinh tế nào. Nó đã làm Nutra thiệt tới 80% lợi nhuận ròng. Tốt hơn là nên sống và để cho kẻ khác cùng sống bằng cách nhượng lại một số thị phần.

Nhưng nếu chỉ xem xét ở thị trường châu u thì sẽ là thiển cận.

NutraSweet đã nhìn xa hơn cho đến khi thị trường Mỹ được mở ra. 500 tấn của Holland chỉ có thể đáp ứng được 5% thị phần ở đó. Đó tuy nhiên chưa phải là vấn đề. Mà vấn đề là ở chỗ nếu Holland kiếm được tiền, họ hiển nhiên sẽ bị cuốn vào việc mở rộng thị trường. NutraSweet đã hy vọng sẽ ngắt được bông hoa tulip ngay khi mới nó mới nhú lên.

Bằng việc gây chiến ở châu u, NutraSweet đã không cho Holland có điều kiện giảm chi phí và bóp chết nó bằng lợi nhuận. Thậm chí quan trọng hơn, phản ứng quyết liệt của NutraSweet đã tạo ra một tiền lệ. Chiến thuật của họ được thiết kế để tạo ra nhận thức rằng, phản ứng chống đối như vậy sẽ được áp dụng cho tất cả những người khác muốn thâm nhập vào thị trường. Cuộc chiến giá cả ở châu u được sử dụng như một sự cảnh báo cho bất cứ ai có ý định thâm nhập thị trường Mỹ sau năm 1992. Không còn nghi ngờ gì nữa, NutraSweet đã hy vọng rằng Holland sẽ là một trong số những người nhận được thông điệp đó.

Thông điệp đã được gửi đi, nhưng nó cần phải được nhận như thế nào? Có thể NutraSweet đơn giản chỉ làm trò lừa phỉnh.

Việc họ đã gây ra cuộc chiến về giá ở châu u không có nghĩa là họ chắc chắn sẽ làm điều đó ở Mỹ. Lý do căn bản để NutraSweet đấu tranh ở châu u chỉ là để ngăn cản sự thâm nhập của đối thủ vào thị trường Mỹ. Nhưng nếu việc ngăn cản bị thất bại và một ai đó vẫn thâm nhập được vào thị trường Mỹ thì lý do để phát động cuộc chiến giá cả lần thứ hai sẽ không còn đứng vững. Tới thời điểm đó, NutraSweet cũng sẽ không còn thị trường nào khác nữa để bảo vệ.

Đặt mình vào vị trí của NutraSweet, Holland có thể phát hiện ra rằng NutraSweet có quá ít động cơ để phát động cuộc chiến về giá ở thị trường Mỹ. Thực tế, họ sẽ bị mất rất nhiều. Thị trường Mỹ, lớn gấp cả chục lần thị trường châu u, được xem là quá sinh lời để có thể hy sinh cho cuộc chiến về giá cả.

Cứ theo logic này, Holland đã có thể an toàn bỏ qua cuộc chiến giá cả ở châu u, mở rộng công suất và thâm nhập thị trường Mỹ.

Nhưng nếu đi tiếp theo logic này thêm một bước nữa thì câu hỏi đặt ra sẽ là tại sao khi ấy NutraSweet lại phải tự tạo phiền hà cho mình bằng cách gây chiến ở châu u? Rất có thể NutraSweet đã không thật bình tĩnh và đã không tính toán hết tất cả. Cũng có thể họ vẫn sẽ khởi động cuộc chiến giá cả ở Mỹ bằng mọi cách. Hoặc có lẽ NutraSweet đã thực sự bình tĩnh và có tính toán nhưng nghĩ rằng họ có thể thuyết phục Holland tin là không phải như vậy.

Lừa phỉnh hay không thì chiến thuật của NutraSweet cũng đã có tác dụng. Cuộc chiến giá cả ở chấu u đã làm cho Holland khó khăn hơn trong việc điều chỉnh mở rộng công suất. Họ đã mất tiền ở châu u và giờ đây các triển vọng ở thị trường Mỹ trở nên ít xán lạn hơn lúc ban đầu họ nghĩ. Kết quả là Holland đã phải trì hoãn các kế hoạch mở rộng của mình và cho đến khi thị trường Mỹ bắt đầu mở cửa cho cạnh tranh vào cuối năm 1992, Holland chỉ có sự hiện diện rất hạn chế ở thị trường này. Sự thật là Coke và Pepsi đã có khả năng sử dụng sự hiện diện mặc dù chỉ là hạn chế đó của Holland để đàm phán mức giá thấp hơn từ NutraSweet, nhưng mức giá mới này thậm chí còn có thể thấp hơn nữa nếu Holland trở nên đáng tin hơn. Với công suất nhỏ của mình, Holland đã không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu của Coke và Pepsi. Điều này đã hạn chế khả năng Coke và Pepsi có thể sử dụng Holland như yếu tố để mặc cả về giá với NutraSweet.

Nhà máy nhỏ của Holland đã không có được hiệu quả như chiến lược Judo. Ngược lại, khởi đầu rất nhỏ, Holland đã thu hút NutraSweet vào cuộc chiến giá cả ở châu u. Có thể cuộc chiến chỉ là đòn phỉnh, nhưng ngay cả khi chỉ có một khả năng rất nhỏ là đòn phỉnh đó có tác dụng thì cũng đã đủ cho NutraSweet. Chi phí của NutraSweet từ cuộc chiến giá cả ở thị trường châu u là không đáng kể so với khả năng ngăn cản, hoặc thậm chí chỉ cần trì hoãn việc cạnh tranh ở thị trường Mỹ.

NutraSweet có động cơ rất mạnh trong việc tạo ra một số lo ngại hay sự không chắc chắn, với mong muốn ngăn cản việc Holland mở rộng hoạt động kinh doanh.

Khi bạn bắt đầu thâm nhập thị trường chỉ với một công suất nhỏ, bạn có thể gặp rủi ro là: Người đi trước sẽ cố gắng đánh bật bạn ra khỏi cuộc chơi. Thay vì vậy, hãy xem xét cái được gọi là Chiến lược Sumo sau đây. Nếu bạn đặt mục tiêu lớn, hãy bắt đầu thật lớn. Hãy xây dựng một nhà máy lớn ngay từ đầu. Bằng cách này đối thủ đi trước sẽ không tính đến việc phản ứng lại một cách quyết liệt để cản ngăn bạn trong việc mở rộng sau đó.

5. Cuộc chơi lớn hơn Bài học quan trọng nhất trong chương này là mỗi cuộc chơi đều có thể nằm trong một bối cảnh rộng lớn hơn. Đó là điều cho phép giới hạn cuộc chơi mở rộng hay đơn giản là dịch chuyển giới hạn cuộc chơi. Ngay cả khi người chơi có vẻ như thu hẹp phạm vi thì đó cũng là vì quyền lực của họ cho phép họ áp dụng cách đó. Bạn có thể nghĩ rằng bạn biết mình đang tham gia cuộc chơi nào, nhưng nó lúc nào cũng chỉ là một phần của một cuộc chơi khác lớn hơn. Đây là một thông điệp tốt để kết thúc chương này.

Ở đâu đó luôn luôn có một cuộc chơi lớn hơn!

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.