T
ôi suy nghĩ rất nhiều về yếu tố tính cách trong công thức tạo ra tín nhiệm. Tôi thường đánh giá về sự liêm chính, đạo đức hoặc cách lựa chọn của khách hàng khi mới gặp họ. Có lẽ vì tôi không muốn ai đó vội vàng đưa ra nhận xét về mình trước. Tôi biết chắc tôi muốn nghe mọi người nói rằng, “Weiner, anh ấy là một chàng trai tốt.” Chương này nói về những gì tôi tin khi nghe thấy mọi người nói “Anh ấy là một người tốt,” và cách câu nói này định hình nhận thức về sự tín nhiệm. Và nhân đây, không có câu từ chính xác nào trong tiếng Anh dành cho phụ nữ mà có ý nghĩa như câu nói trên. Thử nói với bản thân “Cô ấy là một người tốt” và ngay lập tức bạn sẽ nhận ra rằng… câu nói này… không phù hợp. Hãy thử nói “Đó là một cô gái tuyệt vời.” Hoặc có thể “Cô ấy cũng rất ổn đó.”
Trong cuốn Human Communication (tạm dịch: Giao tiếp giữa con người, 1994) của Michael Burgoon, Frank G. Hunsaker và Edwin J. Dawson, đã viết: “Câu nói phổ biến ‘Bạn là một người tốt, Charlie Brown,’ là thước đo cho tính cách tốt bụng, đàng hoàng, đáng tin.” Một trích dẫn khác thể hiện sự tương đồng nhận thức và độ tín nhiệm: “Rất nhiều người sẽ không muốn nói chuyện hoặc tránh những tình huống phải giao tiếp với người không có cùng nhận thức, cùng quan điểm cá nhân”.
Trên thực tế, chúng tôi nhận được rất nhiều nhận xét khiến chúng tôi phải suy nghĩ về việc đánh giá tính cách. Đây là một trong những số đó:
Ngạo mạn | “Cần giảm bớt cái tôi cá nhân” |
Phân biệt đối xử | “Cần đối xử công bằng với tất cả mọi người” |
Không biết lắng nghe | “Cần phải dừng làm nhiều việc cùng lúc” |
Bảo thủ | “Cần phải mở mang đầu óc để nắm bắt cơ hội mới” |
Nhỏ nhen | “Cần tập trung vào những điều to lớn” |
Thích kiểm soát | “Cần phải tin tưởng ý kiến đánh giá của chúng tôi” |
Không giao phó | “Cần phải giao phó để người khác có cơ hội học hỏi” |
Hoài nghi | “Cần tin tưởng chúng tôi” |
Không đáng nhận sự tin tưởng | “Cần phải cởi mở và chân thành” |
Khôn khéo | “Cần có thái độ chân thật. Sự giả tạo luôn để lại ấn tượng không chân thành” |
Thô lỗ | “Cần phải lịch sự hơn |
Nếu bạn để ý ý nghĩa sau lớp vỏ ngôn từ theo kiểu “người này không phù hợp với tiêu chuẩn của mình về…”, bạn sẽ nhận ra chúng ta thích, tôn trọng và muốn làm việc với những người giống mình. Và trong cách nghĩ về tính cách, chúng ta thường cho rằng mình là một người ấm áp và cởi mở.
Trong cuốn sách gần đây của Joe Klein, Politics Lost: How American Democracy Was Trivialized By People Who Think You’re Stupid (Tổn thất Chính trị: Nền dân chủ Hoa Kỳ bị tầm thường hóa như thế nào bởi những người nghĩ rằng bạn ngu ngốc, 2006) ông viết về tính cách như sau:
Tính cách là một trong những từ được sử dụng và phân tích nhiều nhất trong chính trị Hoa Kỳ. Hãy lấy ví dụ một định nghĩa đơn giản thế này: Tính cách là giao điểm của lòng tin và tính nhân văn. Niềm tin không phải là sự sắc bén về chính trị, mà chúng còn cơ bản hơn thế – một thế giới quan mạch lạc và dễ tiếp cận. Và biểu hiện thuyết phục của tính nhân văn không chỉ là hình ảnh bên ngoài mà còn bao gồm cả hành động tự phát. Thông thường một hành động nhân văn có sức thuyết phục chính là phẩm chất quan trọng nhất mà một chính trị gia cần có khi vận động tranh cử: Các cuộc bầu cử tổng thống trong kỷ nguyên truyền hình, ngoại trừ cuộc bầu cử tổng thống Nixon, thì tất cả các ứng viên có hình tượng “ấm áp” luôn đánh bại người có hình tượng “lạnh lùng”. Nhưng trường hợp của Reagan thì trái ngược: Sức mạnh và niềm tin rõ ràng của Reagan lại là chìa khóa dẫn đến thành công của ông ấy…
Đương nhiên phải là người có phẩm giá được yêu mến - nhưng với Reagan thì chính “tính cách” thật của ông đã được công chúng… yêu mến. Vậy nên, “vai diễn” mà Reagan thể hiện chính là hình tượng xuất sắc về cả đường hình lẫn đường tiếng của một vị Tổng thống Hoa Kỳ.
Mặc dù chương này nói về những khái niệm tôi đã giới thiệu ở trước, nhưng tôi vẫn cần giải thích thêm trước khi tiếp tục. Đối mặt với người kiêu ngạo cũng tồi tệ và không có ích gì như gặp người quá khiêm tốn hoặc không có chính kiến. Giả sử đồng nghiệp của bạn hỏi “Anh nghĩ thế nào?” Nếu bạn trả lời “À thì tôi thấy đề xuất của anh đều ổn, tôi không có ý kiến gì.” thì không giúp ích gì cả. Nhưng nếu bạn cho rằng sự khiêm tốn trong trường hợp này như một hành động công nhận ý kiến của ai đó tốt hơn thì bạn đang thể hiện sự thấu hiểu về tính cách của người khác.
Công ty của chúng tôi cũng nhận được rất nhiều cuộc gọi từ khách hàng yêu cầu hội thảo và tập huấn về chủ đề tính cách của nhân viên. Có những cuộc gọi chỉ là lời phàn nàn nhỏ nhặt như “Anh ấy không típ cho người bồi bàn,” hoặc thậm chí là “Anh ấy còn không thèm chào khi gặp nhau ở hành lang,” nhưng sự thật là ai cũng có thể dễ dàng đánh mất tín nhiệm mà họ đã rất cố gắng xây dựng. Tôi không nghĩ ra lý do nào có thể làm hỏng sự nghiệp của một người dễ dàng như khi bạn đánh mất tín nhiệm. Và nếu như bạn đang tự hỏi, “Con hổ có thể thay đổi vằn sọc trên người nó không?” Tôi sẽ trả lời ngay “Tất nhiên là có. Không có gì phải nghi ngờ cả.”
Có dễ không? Tất nhiên là không. Rất khó thay đổi một thói quen. Hãy thử hỏi một người đang ăn kiêng xem. Tuy nhiên khi đọc những câu chuyện và lời khuyên trong chương này, bạn sẽ tin vào thành công của những người đang làm việc với bạn và làm việc cho bạn.
Cuối năm ngoái, tôi có tư vấn cho một tổ chức khá nhỏ. Có rất nhiều nhân viên ở đây cảm thấy căng thẳng vì hành động của Jim – Giám đốc Tài chính mới. Một trong những bình luận thú vị nhất tôi được nghe khi bắt đầu làm việc là “Chúng tôi là một tổ chức nữ quyền. Anh ấy mới vào làm với thái độ hống hách, và đó là lúc tôi nhận ra mình đã phạm sai lầm khủng khiếp (khi thuê anh ấy).” Người chia sẻ là một trong những người sáng lập tổ chức và cô ấy cũng không thích gã này.
Tôi không biết chính xác ý của cô ấy là gì khi nhắc tới từ tổ chức “nữ quyền”. Hóa ra cô ấy sử dụng từ đó để mô tả mức độ lịch sự mà mọi người trong tổ chức gìn giữ từ trước tới nay. Mọi người đã quen với cách đặt câu hỏi (“Anh có sắp xếp được thời gian để hoàn thành việc đó chưa?”) và phản hồi rất khéo léo khi nhận được đánh giá tiêu cực (“Tôi biết anh đang phải làm rất nhiều việc và chúng tôi hoàn toàn hiểu những công việc anh đang đảm nhận. Nhưng sẽ tốt hơn nếu anh thử giao việc cho Anne xem.”) Còn Jim sẽ nói, “Hãy hoàn thành việc đó đi. Không thể tin là cô vẫn chưa làm xong.” Và anh ấy có thể nói thêm, “Đây là lần cuối cùng tôi bảo cô phải hướng dẫn Annie, lần sau tôi sẽ lưu vào báo cáo.”
Khi tôi gặp Jim, và nói cho anh ấy biết về ấn tượng của mọi người với anh ấy (Tổ chức đó muốn tôi nói chuyện với Jim theo cách mà họ phản hồi khéo léo khi có đánh giá tiêu cực), anh ấy nói rằng anh ấy đang làm những gì họ bảo, nhiệm vụ của anh ấy là cải thiện mọi thứ và đốc thúc mọi người làm việc chăm chỉ hơn.
Có hai thông điệp rút ra từ câu chuyện này. Thông điệp đầu tiên đã được lặp lại liên tục trong cuốn sách này, đó là bạn phải thấu hiểu được phần nào tính cách của người đang đánh giá bạn. Ngay cả khi họ nói họ muốn tạo ra văn hóa làm việc khác biệt cho công ty, nếu bạn vi phạm những nguyên tắc vốn có của họ, sẽ đồng nghĩa với thất bại. Thông điệp thứ hai có phạm vi tác động lớn hơn đó là thay đổi cách quản lý. Trước hết mọi người phải có được cảm giác thoải mái khi làm việc với bạn, sau đó họ mới tin vào sự thay đổi mà bạn tạo ra. Như tôi đã đề cập ở Chương 3 về ca sĩ Frank Sinatra nói về chiến lược biểu diễn cho chương trình ca nhạc trực tiếp: Trước khi giới thiệu cho khán giả bài hát mới hoặc phong cách hát mới, đầu tiên bạn phải mang lại cho họ cảm giác thư giãn bằng cách hát lại những giai điệu họ ưa thích. Tôi nói với Jim trừ khi anh nghe theo lời khuyên của Frank, nếu không anh ấy chắc chắn sẽ thất bại và bị sa thải.
Khía cạnh khác của câu chuyện này dựa trên “Quy tắc Frank Sinatra”. Tổ chức này quy định không được sử dụng địa chỉ của tổ chức để nhận những lá thư cá nhân. Sau khi phòng thư tín nhận thư cá nhân của Jim, họ đã nhắc nhở anh ấy về quy định của tổ chức và yêu cầu anh ấy đổi địa chỉ nhận thư cá nhân về nhà riêng. Jim từ chối và đề nghị sửa lại quy định này để phù hợp với nhu cầu của mình. Đây chính là vi phạm “Quy tắc Frank Sinatra”. Cho dù bạn có tài năng hay thông minh tới đâu, bạn không thể áp đặt những yêu cầu cá nhân lên một tổ chức và mong rằng mình sẽ thành công. Một tháng sau, Jim nghỉ việc.
Nhân đây, cứ khi nào tôi được hỏi về mức độ thành công của công ty chúng tôi với các dịch vụ đào tạo, tôi thường trả lời hệ số đánh giá trung bình của công ty là 70%. Trong đó, 30% khách hàng không có những thay đổi đủ lớn để tạo ấn tượng tích cực, mặc dù họ không thiếu kỹ năng. Họ thiếu ý chí và động lực. Những khách hàng thành công nhất của tôi thường rất hiếu kỳ và ham học hỏi về cách xây dựng tín nhiệm và tích cực tìm hiểu từ người khác để tìm ra cách làm hiệu quả hơn. Họ là người giải quyết vấn đề theo đúng bản chất của nó mà không nghiêm trọng hoá hay xem nhẹ vấn đề.
Một đồng nghiệp mà tôi đã làm việc cùng trong suốt 10 năm, vừa qua đời năm ngoái vì đột quỵ. Anh ấy mới khoảng 42 tuổi. Khi tôi gặp anh ấy, lúc đó anh đang làm cố vấn cho công ty tư vấn quản lý nổi tiếng nhất cả nước. Nhưng rồi, anh ấy trở thành giám đốc điều hành tại một tập đoàn quốc tế.
Anh ấy là một trong số 40 chuyên gia tư vấn quản lý cấp cao đã đăng ký khóa đào tạo xây dựng tín nhiệm tại công ty tôi. Khóa học có tên Quản lý Năng lực và Tín nhiệm.
Như công việc thường lệ, tôi thu thập, phân loại phản hồi và nhận xét về anh ấy từ đồng nghiệp và khách hàng. Các phản hồi này đều có một điểm chung, mô tả anh ấy là người không có “phong thái của một nhà cố vấn”. Tôi nói với anh ấy rằng, hiển nhiên với tư cách là một chuyên gia tư vấn quản lý tài năng, ngoài chuyên môn vững chắc về hoạt động kinh doanh của khách hàng, anh cũng cần phải có phong cách và tác phong cá nhân làm cho khách hàng muốn gắn bó với mình. Danh xưng “nhà cố vấn” tạo ra ấn tượng tốt hơn cụm từ dài “chuyên gia tư vấn quản lý”. Bạn có thấy vậy không? Tôi nói với anh ấy rằng một nhà cố vấn cần có tiếng nói và phong thái riêng. Sử dụng ngôn từ một cách thấu đáo mới có ảnh hưởng đến tư duy của khách hàng. Âm trầm sẽ để lại ấn tượng tốt hơn cho khách hàng, họ có thể cảm thấy lời nói có trọng lượng hơn. Tôi đã đưa ra một vài ví dụ.
Anh ấy giận dữ hét vào tai tôi. Anh ấy nói rằng tôi không thuộc về công ty đó. Nói cách khác, tôi không nên làm việc trong một môi trường phức tạp như vậy nếu tôi chẳng thể đóng góp điều gì. Anh ấy lao ra khỏi phòng và không bao giờ quay lại. Dù sao thì đó không phải là lần đầu tiên hay lần cuối cùng có tình huống như vậy.
Dù kiến thức chuyên môn cũng đủ giúp anh ấy thăng tiến từ tư vấn viên lên vị trí lãnh đạo cấp cao, nhưng vốn bị coi không phải là “người của công chúng”, nên anh ấy mắc kẹt trong cương vị đó. Nhiều người cho rằng anh ấy ra đi sớm như vậy bởi áp lực căng thẳng khi nắm giữ vị trí nặng gánh trong công ty. Một vài người lại nghĩ đơn giản là do yếu tố di truyền về sức khỏe. Nhưng tôi có cảm giác rằng cách phản ứng của anh ấy, cả việc mất khả năng tập trung khi làm tư vấn hay tiếp nhận lời khuyên từ những người xung quanh là một trong những nguyên nhân tác động đến sức khoẻ.
Vậy thái độ của bạn giải thích cho hành vi hay hành vi của bạn quyết định thái độ? Tôi đồng ý với vế sau. Tất cả những hành động như quát mắng, la hét, tức tối đỏ mặt tía tai đều không mang lại ấn tượng tốt – trừ phi con của bạn đang ở tuổi vị thành niên đi chơi về quá muộn.
RẤT THÔNG MINH NHƯNG NÓI NGHE CÓ VẺ NGẠO MẠN VÀ TỰ TÔN
Hãy nhớ ở Chương 2, cách bạn nói chuyện hay cách phản hồi khi nghe người khác đều để lại ấn tượng. Chúng ta sẽ bắt đầu với “cách bạn nói chuyện”.
Lựa chọn ngôn từ và cách diễn đạt khi nói
Trong cuốn Human Communication (1994), các tác giả đã viết về học thuyết kỳ vọng cách diễn đạt. Đại ý, con người tạo ra những chuẩn mực xã hội về sử dụng ngôn ngữ trong những tình huống nhất định. Chúng ta kỳ vọng người bạn đời, bạn bè và đồng nghiệp sử dụng cách diễn đạt nhất định khi họ muốn thuyết phục chúng ta. Dần dần, những chuẩn mực này trở nên cứng nhắc. Nếu như người nói không theo một chuẩn mực nhất định, không đáp ứng kỳ vọng người nghe, thì người nghe sẽ không hiểu được thông điệp của người nói. Thêm một biến quan trọng trong phương trình này đó là lựa chọn ngôn từ, hay nói rộng hơn, lựa chọn cách diễn đạt.
Một khía cạnh trong cách lựa chọn ngôn ngữ cần phải quan tâm đó là cách thức diễn đạt có chủ kiến. Khi người nói sử dụng cách diễn đạt có chủ kiến, nghĩa là người đó không chỉ thể hiện thái độ đối với đối tượng mà còn cả với người tán thành hoặc không tán thành với họ. Ví dụ, khi đang dùng bữa trưa tại nhà hàng với đồng nghiệp, bạn có thể nói, “Tôi nghĩ lập công ty mới cho hoạt động kinh doanh đó là hợp lý.” Nói theo cách này, đơn giản bạn thể hiện ý kiến riêng của mình. Nhưng nếu bạn nói “Chỉ có người không biết gì về kinh doanh mới phản đối việc lập công ty mới”, nghĩa là bạn đang sử dụng “cách diễn đạt có chủ kiến”, và gây ra ấn tượng về thái độ tự cao trong cách nói này. Kể cả khi bạn dùng ngôn từ tích cực như, “Những người hiểu rõ về ngành này đều biết việc tách riêng hoạt động kinh doanh là đúng đắn,” thì bạn vẫn có nguy cơ bị cho là có thái độ ngạo mạn.
Khía cạnh thứ hai trong cách lựa chọn ngôn ngữ đó là gây hiệu ứng tiêu cực đối với người nghe được gọi là ngoa dụ (language intensity). Đây là thước đo “khoảng cách khác biệt giữa ý kiến của bạn và ý kiến trung lập” (Burgoon, Hunsaker, & Dawson, 1994). Chúng ta hãy quay lại ví dụ ăn trưa ở nhà hàng, nếu bạn nói, “Hoạt động kinh doanh đó đang phá hỏng các cơ hội khác của chúng ta,” câu này không mang sắc thái ý nghĩa trung lập. Nếu bạn nói, “Hoạt động kinh doanh đó khiến chúng ta phải đối mặt với nhiều vấn đề,” câu này có tính trung lập. Từ “phá hỏng” mang sắc thái tiêu cực nặng nề hơn nhiều so với cụm từ “phải đối mặt với nhiều vấn đề.”
Từ hạn định (và không sử dụng từ hạn định) cũng là một phần tạo nên cách nói ngoa dụ. Việc sử dụng các từ này giúp bạn mô tả xác suấtcường độ một cách phù hợp, đồng thời tránh được lối nói độc đoán. Lại nói về ví dụ ăn trưa ở nhà hàng. Giả sử lần này người nói là đồng nghiệp của bạn. Nếu anh ấy nói, “Việc lập công ty riêng cho mảng kinh doanh đó là hợp lý. Không có vấn đề gì.” Một đồng nghiệp khác nói, “Tôi nghĩ có lẽ anh nói đúng.” Người thứ ba lên tiếng, “Tôi kịch liệt phản đối ý kiến này.” Và người thứ tư nói, “Paulie có thể sẽ không vui khi nghe thấy chuyện này.” Những từ ngữ diễn tả độ chắc chắn không cao hay một từ chỉ xác suất sẽ giúp câu nói nghe bớt tự mãn hơn. Những trạng từ định lượng như trên giúp biểu hiện mức độ chắc chắn vừa phải và giúp giảm thái độ độc đoán của người nói.
Bạn cũng có thể nhận ra những hình ảnh ẩn dụ tăng biểu cảm quá mức sẽ gây ấn tượng tiêu cực và vì thế có nguy cơ khiến người nói trở thành kẻ ngạo mạn. Còn bây giờ chúng tôi rời khỏi nhà hàng và quay lại nơi làm việc. Joe nói, “Dù kết quả thế nào thì nhân viên cũng sẽ quay cuồng vì khối lượng công việc.” Marie thêm vào, “Tôi đồng ý. Tôi đã cảm thấy áp lực tàn bạo từ ban quản lý cấp cao.”
Không cuốn sách nào có thể đưa ra kết luận chính xác tuyệt đối về biểu hiện của sự ngạo mạn. Nếu bạn là một người có uy tín, có thể hô mưa gọi gió thì bạn sẽ tìm ra cách diễn đạt tốt hơn. Nhưng nói chung, hãy luôn cẩn trọng với kiểu diễn đạt này.
Lựa chọn ngôn từ và cách diễn đạt khi nghe
Như đã nói trên đây, bạn rất dễ gặp phải lối diễn đạt áp đặt khi thể hiện quan điểm riêng về một chủ đề nào đó. Nhưng còn thái độ của bạn khi lắng nghe quan điểm của người khác thì sao? Cách bạn phản ứng, thái độ của bạn cũng có thể phạm sai lầm như cách bạn nói. Dưới đây là một vài ví dụ về cách phản ứng trước quan điểm của người khác. Hãy đọc từng cặp câu và tự hỏi bản thân “Cách diễn đạt nào tốt hơn? Cách diễn đạt nào nghe có vẻ áp đặt?”
Quan điểm đưa ra là: “Tôi nghĩ chúng ta nên cân nhắc việc thuê ngoài một nhà cung cấp dịch vụ. Chúng ta sẽ tiết kiệm chi phí và sử dụng dịch vụ của những người thực sự có chuyên môn trong lĩnh vực này.”


Tôi tin bạn cũng tán thành với tôi rằng ai lựa chọn câu nói B trong ví dụ trên đều là “người không biết cách lắng nghe”. Trái lại, những câu nói A sẽ khiến bạn có cảm giác “Cô ấy lắng nghe những điều mình nói. Có thể cô ấy không tán nhành nhưng chắc chắn cô ấy hiểu rõ vấn đề.” Nếu bạn hành động như thể bạn đã suy nghĩ kỹ và không có thời gian hay kiên nhẫn để lắng nghe quan điểm của người khác, thì bạn được gắn mác là kẻ tự mãn. Hãy tin tôi đi.
Trước khi tiếp tục, tôi cần chia sẻ với bạn một thực tế cơ bản về kỹ năng lắng nghe, như là một thành tố tạo nên tín nhiệm. Kỹ năng lắng nghe luôn là một chủ đề phổ biến trong các buổi hội thảo. Chúng tôi đã thu thập hàng trăm ngàn phản hồi về những người không giỏi lắng nghe trên trang web Essessnet. Bạn cần biết rõ rằng, rất ít người khi đổ lỗi “không lắng nghe” cho người khác, thực sự bận tâm đến việc người nghe có nhớ gì họ vừa nói hay không. Nếu Enthan nhận xét về Kathy rằng, “Kathy không... chịu… lắng nghe,” thì thực sự là anh ấy đang thể hiện sự tức giận khi Kathy phản đối quan điểm của anh ấy. Ethan không tức giận về khả năng ghi nhớ của Kathy về những gì anh ấy vừa nói hôm qua. Chỉ một số ít người khó tính mới quan tâm đến khả năng ghi nhớ của người nghe. Hầu hết họ tức giận vì thái độ bảo thủ của người nghe.
Nếu bạn đã tham gia một cuộc hội thảo về lắng nghe, bạn sẽ nhớ lại việc nghe những loại gợi ý sau để giúp bạn tập trung:
• Diễn giải: “Nếu tôi không nhầm thì anh đang nói tới…”
• Ẩn ý: “Sắc mặt của anh cho tôi thấy rằng…”
• Tóm tắt: “Được rồi. Vậy là chúng ta đưa ra quyết định ở ba vấn đề…”
Có thể bạn nên làm những việc sau:
• Tránh xao lãng
• Tìm ý tưởng quan trọng
• Đặt câu hỏi
Ít nhất, những kỹ thuật trên có thể sẽ giúp bạn ghi nhớ những điều đã nghe. Nếu áp dụng hiệu quả và khiến người nói hài lòng, thì đó là vì bạn đã làm cho người nói có cảm giác được trân trọng hơn khi đóng góp của họ có giá trị.
Cách bạn tranh luận khi nói
Nguyên tắc ở đây rất đơn giản. Bạn không thể giải thích với người khác tại sao quan điểm của họ sai mà vẫn tránh tỏ ra ngạo mạn. Đánh giá áp đặt đó càng tệ hơn khi bạn nói họ sai trước nhiều người khác, thay vì nói chuyện riêng với họ.
Không ai muốn nghe một lời nhận xét như thế này, “Anh đã sai. Điều đó thật vô lý.” Trong khi người ta thường không bận tâm lắm khi bạn nói, “Tôi nghĩ là tôi đúng trong trường hợp này.” Bạn thích câu nói nào sau đây nếu bạn là người ủng hộ Kerry?
A. “George Bush sẽ trở thành một tổng thống vĩ đại.” (Tôi đúng.)
B. “John Kerry sẽ trở thành một tổng thống rất tệ.” (Bạn sai.)
Có thể câu nói A khiến bạn khó chịu, nhưng có lẽ vẫn tốt hơn câu B.
Giải pháp cho lối diễn đạt áp đặt phổ biến nhất được gọi là thông điệp hai chiều. Với điều kiện cơ bản là lập luận của bạn phải theo mẫu, “Tôi đã đúng. Bạn đã đúng. Nhưng công bằng mà nói, tôi vẫn đúng hơn.”

Hình 6.1. Thông điệp hai chiều
Chúng ta sẽ làm theo các bước như Hình 6.1 để trình bày các lập luận giả định cho việc tái tranh cử Tổng thống của George Bush. Bắt đầu từ ô trên cùng: Quan điểm của bạn. Bạn có thể nói, “George Bush nên được tái đắc cử.” Tương ứng với nó là 3 Luận điểm phụ, bạn có thể liệt kê, “Thứ nhất, ông ấy có nhiều kinh nghiệm. Thứ hai, ông ấy có chính sách an ninh quốc gia tốt hơn. Và thứ ba, ông ấy đã thành công trong việc vực dậy nền kinh tế.” Những ô có ghi Dẫn chứng biểu thị cho các dữ liệu chứng minh luận điểm trên. Và bạn nên có những dữ liệu thuyết phục. Hãy nhớ, bạn cần có dữ liệu thống kê và ví dụ thực tiễn để chứng minh quan điểm của mình.
Bây giờ, sang phần tiếp theo, ô có ghi Quan điểm đối lập biểu thị cho ý kiến, “Một vị trí nên dành cho John Kerry.” Tôi dùng chữ in nghiêng “Một vị trí nên danh cho” vì nó thể hiện tư duy công bằng của bạn đối với giả định này. Những ô có ghi Dẫn chứng tiếp theo sẽ thể hiện các lý do ủng hộ John Kerry. Bạn có thể nói, “Thứ nhất, ông ấy sẽ đóng góp bằng kinh nghiệm dày dặn trong chính sách ngoại giao. Thứ hai, nhiều người tin rằng John Kerry có khả năng tiếp cận các nhà lãnh đạo châu Âu và phát triển quan hệ hợp tác lên tầm cao hơn so với Tổng thống Bush. Và thứ ba, ông ấy có mối quan hệ chặt chẽ với John Edwards, một cố vấn đáng tin cậy cho các vị tổng thống.”
Nhưng ở phần cuối của mô hình, bạn đưa ra kết luận khẳng định cho quan điểm ban đầu của bạn. Ô cuối cùng đại diện cho thông điệp, “Sau khi cân nhắc kỹ các luận điểm, tôi nghĩ những thế mạnh của Tổng thống Bush sẽ giúp ông ấy trở thành người chiến thắng.”
Đây là nguyên văn bài tranh luận đầy đủ:
Tôi nghĩ George Bush nên được tái đắc cử. Trước hết, George có nhiều kinh nghiệm hơn. Thứ hai, ông ấy có chính sách an ninh quốc gia tốt hơn. Và cuối cùng, ông ấy hoàn thành rất tốt nhiệm vụ vực dậy nền kinh tế. Còn trong trường hợp của John Kerry, anh đã đúng khi nói ông ấy sẽ có nhiều đóng góp về các chính sách ngoại giao. Và ông ấy có thể có mối quan hệ tốt hơn với các nhà lãnh đạo châu Âu và xây dựng quan hệ hợp tác tốt hơn so với Tổng thống Bush. Và cuối cùng, ông ấy có cộng sự John Edwards, là một cố vấn đáng tin cậy cho các tổng thống khi cần. Nhưng suy cho cùng, tôi nghĩ trường hợp của Bush có cơ hội cao hơn.
Hãy thử so sánh với đoạn sau: “Tôi nghĩ George Bush nên được tái đắc cử. Bất kỳ ai nghĩ John Kerry sẽ là một tổng thống tốt thật không sáng suốt. Ông ấy là một người giao tiếp rất tệ. Ông ấy sẽ làm đảo lộn mọi thứ. Và ông ấy chưa xứng đáng với cương vị đó.”
Giọng điệu
Tôi chắc rằng bạn đã biết rất khó để có thể mô tả chân thực các yếu tố của giọng nói qua sách vở. Tuy nhiên, tôi tin rằng bạn sẽ nhận ra một vài điều khi đọc kỹ. Các phần dưới đây sẽ mô tả các ví dụ. Hãy đọc và cảm nhận xem bạn có cùng quan điểm với tôi không.
Tránh phản hồi quá chậm. Tất cả chúng ta đều có tốc độ phản hồi riêng khi giao tiếp, và người nghe quen với chúng ta sẽ nhận ra nó. Những người hiểu rõ chúng ta cũng biết cả giọng nói, vì thế họ có thể nhận ra nếu có sự khác biệt. Bạn của bạn có thể nói, “Chỉ nghe giọng thôi là tôi biết anh đang có chuyện phiền muộn rồi.”
Bất cứ sự thay đổi nào trong tốc độ nói thông thường của bạn đều sẽ trở thành tiếng chuông báo cho người nghe nhận ra nó. Nói chậm hơn tốc độ bình thường là dấu hiệu phổ biến nhất thể hiện sự áp đặt hoặc chiếu cố. Dù cố ý hay không, việc nói quá chậm sẽ để lại ấn tượng rằng, nếu bạn không nói chậm lại thì họ sẽ “không hiểu”.
Gần đây, khi tôi ngồi trong khu vực chờ ở một phòng khám thì có một bệnh nhân đi tới quầy lễ tân. Cô ấy muốn để lại một bưu kiện cho bác sĩ. Nhưng cô ấy thể hiện sự không tin tưởng với nhân viên lễ tân vì cấp bậc “thấp”. Thay vì nói, “Chị vui lòng đảm bảo là bác sĩ có thể nhận được nhé” thì người phụ nữ đó nói,”Đây là một bưu kiện… rất… là… quan trọng mà bác sĩ cần phải nhận được nó…” Cô ấy còn sử dụng cả từ xưng hô như “cô bé,” trong đoạn “phải nhận được nó đấy nhé, cô bé.”
Nếu như bạn không thấy người nhân viên lễ tân mà chỉ nghe thấy câu nói của người bệnh nhân, bạn sẽ nghĩ cô ấy đang nói chuyện với một đứa trẻ 10 tuổi hay đang nói với “đàn em” vì giọng nói rất áp đặt.
Tránh phát âm cường điệu. Một trong những từ ưa thích của tôi là pedant (người tỏ vẻ hiểu biết) hoặc pedantic (khoa trương). Người khoa trương thường quan trọng hóa vấn đề. Họ có tầm nhìn hạn hẹp và bảo thủ theo những nguyên tắc độc đoán – trong đó có cả cách phát âm. Nếu bạn cố đánh vần tất cả phụ âm trong lời nói thì nghe có vẻ khoa trương và thể hiện như người bề trên. Tôi từng đề cập trong cuốn sách này về việc nhấn mạnh phụ âm có thể giúp truyền tải thông điệp rõ ràng hơn. Tuy nhiên, cũng như bất kỳ kỹ thuật nào khác, nếu lạm dụng quá nhiều sẽ gây ra hiệu ứng ngược.
Gần đây, tôi có tiếp xúc với nhân viên ở quầy vé máy bay. Tôi đưa cho anh ấy bản in mã đặt chỗ trên mạng. Anh nhân viên mỉm cười và tìm kiếm thông tin trên màn hình máy tính trong khi ánh mắt rà soát thông tin trên tờ giấy. Tất nhiên là tôi không có thành kiến gì ở đây vì tôi đi công tác rất nhiều, nhưng chắc chắn các bạn sẽ có cùng trải nghiệm khi đọc những dòng này. Anh nhân viên ngẩng mặt lên nhìn tôi, và nói với giọng đều đều, “Tôi không tìm thấy mã đặt trước của ông. Rất xin lỗi, nhưng tôi sẽ phải đặt vé trên chuyến bay tiếp theo cho ông.”
Tôi nói, “Anh có thể xem lại một lần nữa được không? Mã số xác nhận được in trong tờ giấy kia.”
Anh nhân viên nhìn tôi, đảo mắt và gằn giọng (nhấn mạnh vào các phụ âm): “Thưa ngài, như tôi đã nói với ngài một lần rồi, chúng tôi không thấy thông tin vé đã đặt trước của ngài.”
Tôi không hề hài lòng với thái độ đó. Tôi nhìn trừng trừng vào anh nhân viên quầy vé và nhấn mạnh, “Anh có thể tìm lại một lần nữa không?” Thói quen xấu dễ lây. (Dù sao thì tôi đã phải đợi chuyến bay tiếp theo.)
Tránh nói giọng đều đều, đơn điệu. Hãy thử nói có ngữ điệu xem sao? Nếu bạn đã từng dự hội thảo về kỹ năng thuyết trình, chắc chắn bạn đã từng nghe người điều phối hội thảo mô tả vấn đề giọng nói đơn điệu. Giọng nói đơn điệu là một trong những “vấn đề” phổ biến nhất mà người thuyết trình mắc phải. Mặc dù thực tế, cả nội dung buồn chán và giọng nói đơn điệu đều khiến cho người nghe buồn ngủ, nhưng bạn thường nghĩ đó không phải là vấn đề lớn. Tiếng Anh là ngôn ngữ chỉ có một số ít âm điệu được sử dụng như: thể hiện sự ngạc nhiên, câu nghi vấn và cao giọng khi nhấn mạnh một thông điệp cụ thể. Còn ngôn ngữ Á châu có hàng trăm âm điệu khác biệt mà tiếng Anh không có. Vì thế nếu một người nói tiếng Anh bản ngữ sử dụng thêm những âm điệu khác nhau trong bài thuyết trình thì giọng của anh ấy nghe có vẻ như đang bắt chước giọng của phát thanh viên truyền thanh một cách hài hước – và còn nghe có vẻ hơi tự cao tự đại. Một lần nữa, để minh họa giọng điệu bằng văn bản sẽ rất khó, nhưng hãy tưởng tượng người thuyết trình thay đổi giọng đơn điệu sang nhiều giọng điệu khác nhau. Đầu tiên tôi sẽ thử mô tả cách nói đơn điệu và sau đó là sử dụng nhiều giọng điệu. Hãy đọc những chữ cái in hoa trong mẫu ví dụ thứ hai với giọng điệu cao hơn và có chút luyến láy, như trong câu nghi vấn.
1. Hôm nay tôi sẽ giới thiệu bản kế hoạch sửa đổi của chúng ta. Tôi sẽ bắt đầu với phần ngân sách, sau đó là phần cập nhật của biểu đồ các điểm mốc quan trọng, và cuối cùng là giới thiệu hai thành viên mới của nhóm
2. HÔM NAY, tôi sẽ GIỚI THIỆU bản KẾ HOẠCH SỬA ĐỔI của chúng ta. Tôi SẼ bắt đầu với phần NGÂN SÁCH, sau đó là phần cập nhật của BIỂU ĐỒ các điểm mốc quan trọng, và CUỐI CÙNG là GIỚI thiệu HAI THÀNH VIÊN MỚI của nhóm.
Nếu như cách viết này truyền tải được những gì tôi muốn nói thì ở phiên bản thứ hai sẽ nghe giống như một giáo viên mầm non đang nói chuyện với học sinh chứ không phải là một người quản lý với nhân viên của mình. Nghe có vẻ như hạ thấp người khác. Đồng thời, hạ thấp người khác nghĩa là “hạ thấp cấp bậc và vị trí của người nghe, đối xử với người khác bằng thái độ của người bề trên” (McKechnie, 1983).
RẤT THÔNG MINH, NHƯNG NHÌN THẬT LỐ BỊCH
Cũng giống như giọng điệu, cử chỉ cũng có thể bị cường điệu. Những người thích thể hiện phô trương và không phù hợp hoàn cảnh thường bị coi là kẻ lố bịch. Ví dụ dễ hiểu nhất cho bạn rút kinh nghiệm đó là những tình huống trên phim ảnh và truyền hình. Hy vọng sau khi xem bạn có thể kết luận, “Weiner đã đúng. Cử chỉ đó trông không thật lố bịch.” Bản chất từ lố bịch là một từ rất phù hợp mô tả ngoại hình như vậy, tôi không có công gì trong cách dùng từ đó. Tôi từng nghe nó được dùng để tả rất nhiều người. Nhưng lần đầu tiên tôi sử dụng để nói về cử chỉ.
Trong giao tiếp phi ngôn ngữ, có hai hình thức chính, đó là cử chỉ minh họa và cử chỉ biểu tượng. Một người minh họa sẽ làm hành động đúng như những gì họ nghe thấy: Minh họa những gì nghe được. Ví dụ khi bạn đặt ngón cái lên tai và ngón út lên trước miệng để mô tả việc gọi điện thoại. Một ví dụ khác là đan chặt các ngón tay lại để minh họa sự gắn kết. Hoặc để tay thành hình nắm đấm, ngón tay hướng về phía ngực và di chuyển tay như động cơ pít-tông để thể hiện nhóm của bạn làm việc không ăn ý với nhau. Bạn có thể thấy Tony Robbins làm động tác này trong khán phòng chứa 25 ngàn người và trông nó rất thú vị. Nhưng nếu làm những cử chỉ như vậy trong phòng họp chỉ có sáu người thì trông thật lố bịch. Và đôi khi hành động lố bịch được xem là giả tạo. Sự giả tạo quá mức có thể hiểu thành giả dối và lại càng lố bịch. Vì thế, hãy bỏ đi!
Cử chỉ duy nhất trông “bình thường” mà vẫn thể hiện được sự nhiệt tình đó là ngôn ngữ biểu tượng. Hành động biểu tượng giúp thể hiện sự nhiệt tình của bạn thông qua chuyển động của bàn tay. Nhưng không phải là cách bạn giơ ngón giữa lên để tỏ thái độ với người lái xe vi phạm trên đường. Hãy tưởng tượng bạn đứng ở sân sau nhà vào một ngày hè và đang nói chuyện với ai đó. Cả hai đang cầm đồ uống trên tay – có thể là bia Corona. Bạn cầm chai bia bằng cả hai tay. Khi bạn bắt đầu nói, bạn tách hai tay ra. Chúng tôi gọi đó là hành động “chuyền bóng” vì nó trông giống như bạn đang chuyền quả bóng cho người khác. Hành động đó đơn giản mà vẫn đủ sinh động để truyền tải sắc thái biểu cảm của bạn khi nói chuyện. Nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng hãy để ý khi xem người dẫn bản tin thời sự, họ cũng hay làm hành động tương tự.
RẤT THÔNG MINH NHƯNG NHÌN CÓ VẺ NGẠO MẠN VÀ TỰ TÔN
Ngôn ngữ cơ thể cho thấy sự lố bịch cũng khó để mô tả bằng sách vở. Một điều dễ giải thích hơn đó là hầu hết ngôn ngữ cơ thể có tính công kích xuất hiện khi một người đang nghe chứ không phải đang nói. Mặc dù vậy, chúng ta sẽ xem xét ở hai tình huống.
Rất thông minh, nhưng trông thật ngây ngô khi nghe người khác nói
Tôi muốn bắt đầu với những thông điệp mà bạn vô tình truyền tải khi lắng nghe người khác. Bởi vì như tôi đã nói, những thông điệp này rất dễ khiến người khác cảm thấy khó chịu. Rất có khả năng sau khi nói chuyện với bạn, người đó quay lại nơi làm việc và kể với người thứ ba rằng, “Tôi nói chuyện với anh ấy không hợp, cách anh ấy nói chuyện khiến tôi khó chịu.” Tôi có thể đưa ra rất nhiều ví dụ như trên nhưng tôi sẽ mô tả 7 trường hợp gây khó chịu cho người khác phổ biến.
1. Nếu bạn là một nhân viên lâu năm tại một công ty thì đừng gác chân lên bàn khi đang ngồi ở văn phòng làm việc. Hành động này có thể gửi thông điệp, “Tôi có thể ngồi thoải mái, nhưng bạn thì không.”
2. Nếu bạn liên tiếp gật đầu khi nghe người khác nói, thông điệp là, “Tôi không tán thành ý kiến với bạn, nhưng tôi muốn thể hiện sự quan tâm tới chủ đề bạn nói và tôi từng dự hội thảo hướng dẫn kỹ năng lắng nghe như vậy.”
3. Nếu bạn không gật đầu lấy một lần khi người khác đang nói, thông điệp là, “Tôi không có ý kiến hay phản ứng gì với những điều bạn nói. Vì nếu tôi gật đầu thì bạn sẽ nghĩ rằng tôi tán thành. Và đó không phải là ý muốn của tôi.”
4. Nếu bạn nhìn ra phía sau người nói – nơi có màn hình TV đang chiếu trận bóng rổ tại một quán bar, thông điệp là, “Bạn nói hay đấy, nhưng trận bóng rổ kia hay hơn.”
5. Nếu bạn gõ những ngón trên trên mặt bàn hoặc gõ cây bút chì theo một nhịp điệu nào đó, thông điệp là, “Cứ tiếp tục đi.”
6. Nếu bạn tựa lưng vào ghế và không di chuyển, thông điệp là, “Cứ tiếp tục đi.”
7. Nếu bạn ngồi xóa lịch sử tin nhắn trên chiếc BlackBerry khi có người đang nói chuyện với bạn, vậy thì đừng đọc sách nữa. Cuốn Giao tiếp lanh lợi, nói lời khôn ngoan đang làm phí hoài thời gian của bạn.
Trên đây là 7 trường hợp phổ biến nhất, ngoài ra vẫn còn một vài trường hợp khác tôi muốn đề cập.
Nếu bạn không ngồi ngay ngắn trên ghế, thông điệp là, “Tôi chuẩn bị đứng dậy rời đi vì tôi cảm thấy buồn chán.”
Vài năm trước, tôi đọc một nghiên cứu về biểu cảm khuôn mặt, trong đó có một phát hiện rất thú vị. Các tác giả chỉ ra rằng vài người trong chúng ta khi nghe người khác nói thường khép hờ môi – không mím chặt, nhưng môi vẫn chạm vào nhau. Trong khi phần lớn chúng ta hơi hé miệng – không hoàn toàn mở miệng như người ngủ say hay ngáy trên máy bay mà chỉ mở nhẹ hai môi. Những người này thường được coi là “cởi mở hơn với người nói.” Chắc bạn sẽ thích điều đó. Hãy quan sát người nghe khi bạn nói để xem phát hiện trên có đúng không.
Lời cuối cho cử chỉ khoanh tay trước ngực. Những ai đã đọc cuốn sách Body Language của Julius Fast, hoặc tham gia các hội thảo kỹ năng giao tiếp trong 30 năm qua sẽ công nhận rằng khoanh tay trước ngực khiến bạn trông giống như đang phòng thủ hoặc thể hiện thái độ khép kín với thông điệp của người khác. Trên thực tế, mọi người đánh giá thái độ của bạn thông qua biểu cảm trên mặt chứ không phải hành động khoanh tay trước ngực. Nếu bạn thể hiện biểu cảm khuôn mặt thân thiện và cởi mở khi nghe người khác nói, thì không quan trọng việc bạn có khoanh tay trước ngực hay không. Nhưng công bằng mà nói, cánh tay thả lỏng sẽ thoải mái hơn là khoanh trước ngực phải không? Đúng là như vậy. Tuy nhiên hành động này không phải là một yếu tố quyết định, không phải là điểm quan trọng.
Bạn trông như thế nào khi nói
Chúng ta đã xem xét vẻ ngoài ngạo mạn và tự tôn khi bạn nói chuyện, còn có hai kiểu hành vi mang tính công kích người khác mà khách hàng của chúng tôi tiết lộ và từ thông tin khảo sát trên trang web Essessnet. Đầu tiên là giao tiếp bằng ánh mắt và thứ hai là những cử chỉ.
Khi nói chuyện, giao tiếp bằng mắt ở cuối mỗi câu là một cử chỉ bắt buộc – không chỉ là quan trọng mà bắt buộc. Thông điệp cuối mỗi câu có vai trò vô cùng quan trọng khi giao tiếp. Hãy ghi nhớ điều này. Trong tiếng Anh, phần thông tin hay nhất của câu là ở cuối chứ không phải phần đầu câu. Hãy luôn ghi nhớ trật tự trong câu: chủ ngữ, động từ, tân ngữ. Không có gì quan trọng hơn là phần tân ngữ trong câu. Nếu bạn nói, “Tôi nghĩ anh ấy không đủ khả năng giải quyết vấn đề này,” phần cốt lõi quan trọng nhất của câu này là “khả năng giải quyết vấn đề này.” Nếu bạn muốn nhấn mạnh vào ý đó, bạn cần phải có cử chỉ khiến cho người nghe tập trung vào từ “khả năng”. Nếu không, lời nói của bạn sẽ trở nên thiếu năng lượng hoặc thiện ý để tạo kết nối quan trọng với người nghe.
Như đã đề cập về tầm quan trọng của những cử chỉ khi nói, bạn không thể truyền đạt thông tin rõ ràng nếu bạn ngồi và đứng theo kiểu vô tư, suồng sã. Người nghe luôn muốn thông điệp của họ xứng đáng nhận được phản ứng bằng cử chỉ nghiêm túc nhất có thể. Khi cuộc họp bắt đầu lúc 8 giờ sáng, tất cả mọi người đều ngồi ngay ngắn đúng vị trí và đặt tay lên bàn. Đây là cách thể hiện rằng bạn có phản ứng nghiêm túc và “sẵn sàng làm việc”. Nó giống như bạn nói, “Ok. Tôi đã sẵn sàng bắt đầu rồi.” Nếu bạn quá suồng sã, thì cử chỉ của bạn có thể truyền tải thông điệp “Tôi không thể tưởng tượng tại sao lại phải thể hiện sự trịnh trọng bằng cách ngồi ngay ngắn.”
Khi tôi viết phần này, tôi đã có cơ hội nói chuyện với một CEO về một giám đốc điều hành mà tôi từng làm việc cùng. Nhận xét của ông ấy cũng tương tự như những gì tôi đề cập ở đây trong phần tính cách. Ông ấy có lời khen mà cũng có lời phê bình vị giám đốc đó. Có ba “yêu cầu công việc” theo trình tự là thái độ tích cực (phong thái điềm tĩnh), thân thiện (tính cách) và có khả năng quan sát và đánh giá (năng lực). Vị CEO nói, “Charlie đã nỗ lực cải thiện rất xuất sắc thái độ làm việc với đồng nghiệp. Tôi có thể thấy sự khác biệt lớn mà anh ấy đạt được. Như thể anh ấy sử dụng ngôn ngữ của các cặp đôi vậy, anh ấy luôn nói, “Tôi rất quý anh, nhưng…” thay vì nói “... nhưng tôi quý anh.” Cách nói tạo nên khác biệt rất lớn.
Ông ấy tiếp tục kể về việc Charlie trở nên thân thiện hơn trước đây. Vị CEO đó còn để ý thấy biểu cảm khuôn mặt của Charlie đã bớt lạnh lùng hơn và cởi mở hơn rất nhiều khi lắng nghe người khác. Ông ấy nghĩ Charlie đã có bước đột phá lớn.
Dù vậy, vẫn còn những “điểm cần cải thiện” về tính cách. Và bạn biết không, anh ấy dẫn chứng một số lỗi cơ bản như đi làm muộn, trình email không đúng chuẩn và báo cáo ngân sách không chính xác. Tôi nói với ông ấy, tôi nghĩ phần khuyết điểm thứ ba xuất hiện trong phần đánh giá này thật không hợp lý. Vậy nên chúng ta vẫn có việc phải làm là cải thiện tính cách.
RẤT THÔNG MINH, NHƯNG KHÔNG CÓ ĐƯỢC NIỀM TIN
Bản chất của niềm tin được gói gọn trong từ kỳ vọng. Người ta có thể kỳ vọng rằng bạn sẽ thực hiện lời hứa không? Lời hứa có thể là lời thề trong đám cưới của bạn. Lời hứa có thể là cam kết ủng hộ cho một người trở thành ứng cử viên. Thời bé nếu mọi thứ tốt đẹp, bạn sẽ kỳ vọng bố mình hành động giống như mọi ông bố khác mỗi khi đi làm về. Bạn sẽ kỳ vọng mẹ mình giống như bao bà mẹ khác mỗi khi mình thức dậy và chuẩn bị đến trường. Bạn sẽ kỳ vọng anh trai bảo vệ mình nếu bạn bị bắt nạt. Bạn sẽ kỳ vọng chị gái bênh vực bạn trước mặt bố mẹ khi bạn mắc lỗi.
Quay lại môi trường làm việc, hầu hết đồng nghiệp của bạn sẽ trao quyền quyết định vào tay bạn nếu họ phải phụ thuộc vào bạn. Chúng ta đều biết rằng “sẽ có rủi ro”. Tuy nhiên, bạn phải làm việc cẩn thận, tránh lặp đi lặp lại những thứ tạo nên cá tính của bạn. Bạn mắc phải sai lầm khiến người khác thất vọng quá nhiều lần, điều đó sẽ làm ảnh hưởng đến niềm tin của họ đối với bạn. Vì vậy, đôi khi đó là vấn đề thời điểm (chữ cái T trong mô hình SMART, chính là chủ đề tôi đã nói ở Chương 1). Nếu bạn làm hoặc không làm một việc gì đó quá nhiều lần, bạn sẽ gặp rủi ro trở thành tâm điểm chú ý của mọi người.
TỔNG KẾT VỀ TÍNH CÁCH
Từ tính cách mang lại những hiệu ứng mạnh mẽ hơn so với những yếu tố khác mà tôi đã viết trong cuốn sách này. Tôi tập trung vào những vấn đề phổ biến nhất mà khách hàng gặp phải khi hợp tác với công ty chúng tôi. Đó cũng chính là những lĩnh vực chúng tôi có kinh nghiệm.
Tổng thống Clinton không để lại những ấn tượng xấu trong lòng người dân về thái độ ngạo mạn hay trịch thượng khi kết thúc nhiệm kỳ của mình. Không một ai nói rằng ông là một người không biết lắng nghe. Song, Tổng thống Clinton lại cho thấy những mặt không tốt về nhân cách liên quan đến các bê bối tình ái. Cuốn sách Giao tiếp lanh lợi, nói lời khôn ngoan không đưa ra lời khuyên cho những người không có niềm tin vào nhân cách theo Mười điều răn của Chúa. Chúng tôi không bàn về các trường hợp vô nghĩa:
1. Rất thông minh, nhưng vô cớ xưng danh Đức Chúa.
2. Rất thông minh, nhưng không tôn kính cha mẹ.
3. Rất thông minh, nhưng lại giết người.
4. Rất thông minh, nhưng ngoại tình.
5. Rất thông minh, nhưng ăn cắp của người.
6. Rất thông minh, nhưng lại lừa dối hại người.
7. Rất thông minh, nhưng lại tham của người.
Sẽ có một cuốn sách kinh điển khác cho bảy kiểu người này.