Thời học sinh, tôi rất thích một cô bé tên X. Nhưng vấn đề lớn nhất là Y, thằng bạn cùng lớp. Nó đẹp trai, học giỏi, lại chém gió hay. Tụi con gái vây quanh Y lúc nào cũng cười phớ lớ (trong đó có X mới đau). Nhưng cũng có lúc tôi may mắn được X bắt chuyện… và bạn biết cuộc trò chuyện diễn ra sao không?
“Này”, X hỏi. “Sao cậu ít nói thế?”
“Ờ..…” Tôi đáp.
“Cậu nói gì đi!!!” X năn nỉ.
“À…” Tôi gãi đầu, biết nói cái quái gì nhỉ… chả nhẽ khen bạn ấy xinh, ôi ngại quá đi mất. Tôi cảm giác từng tế bào trên cơ thể mình như cũng đang đỏ mặt trước ánh mắt ngây thơ của X.
“Thôi,” X nói. “Để lúc khác nói chuyện nhé.”
“Ờ…” Tôi đáp và thở phào. Nhưng trong lòng thầm ước một ngày nào đó mình sẽ như Y, có thể nói chuyện với bất cứ ai! (trong đó có X).
Chỉ có một điều mà tôi không biết sau đó, cái ‘lúc khác’ của X chẳng bao giờ xảy ra. Và sau này, nghe đâu X đã cưới Y, đẻ ra thằng bé Z kháu khỉnh. Họ sinh sống với nhau tới lúc đầu bạc răng long, còn Z thừa hưởng năng khiếu của bố nó và tiếp tục làm bao thế hệ như tôi phải ước mong.
Nếu bạn thấy câu chuyện trên có phần quen quen, thì thật là hạnh phúc, vì... chúng ta hiểu nhau. Ngày xưa tôi là một người hướng nội chính gốc như vậy đấy, tôi rất hay lâm vào tình trạng không biết nói gì.
Sau rất nhiều năm luyện tập, cuối cùng tôi đã trở thành... một người hướng nội sâu sắc hơn. Chỉ có điều là mọi thứ đã khác. Nếu biết những bí mật trong phần này, bạn có thể làm được những điều thú vị tương tự như tôi đã làm được:
(1) Bạn có thể thuyết trình trước một người cho tới cả trăm người.
(2) Bạn có thể duy trì cuộc trò chuyện 1-1 tới bất cứ lúc nào bạn muốn.
(3) Bạn có thể tự tin bắt chuyện với các bạn tương tự như X, tạm gọi là X’.
Song điều quan trọng nhất, bạn vẫn là chính bạn, mà lại không bỏ lỡ bất cứ cơ hội tuyệt vời nào, thậm chí còn phát huy được thế mạnh của người hướng nội là khả năng lắng nghe quan sát tốt.
Trước khi đến với bí quyết đã giúp tôi thay đổi, bạn cần chấp nhận một vài sự thật sau đây:
(1) Không phải tất cả những người hướng ngoại đều giao tiếp tốt.
(2) Giao tiếp tốt là một kỹ năng, và bất cứ ai cũng cần phải học.
(3) Rất nhiều người thành công và giao tiếp tốt lại là người hướng nội.
Do vậy, ai cũng có thể giao tiếp tốt, vấn đề là bạn cần phải tránh được cái bẫy nói gì khi không biết nói gì.
Tại sao lại không biết nói gì?
Nguyên do rất đơn giản, những người hướng nội thường bị cuốn hút bởi những suy nghĩ bên trong họ, nhiều hơn là lời nói bên ngoài.
Do vậy nếu có ai yêu cầu, “Nói gì đi!” thì tất nhiên tôi ngậm tăm, không biết nói gì, còn nếu họ yêu cầu “Nghĩ gì đi!” thì không có gì mà tôi không nghĩ ra được, chỉ trừ một vấn đề, đó là “Nghĩ xem mình sẽ nói gì?”
Trong khi tìm hiểu về nghệ thuật giao tiếp, tôi tình cờ đọc được cuốn sách Smalltalk của Debra Fine. Sau một thời gian áp dụng, tôi phát hiện ra câu hỏi “Nói gì bây giờ?” là một câu hỏi sai lầm.
Mà câu hỏi sai thì câu trả lời đúng cũng vô ích, thậm chí còn không có câu trả lời, bạn sẽ không biết nói gì. Câu hỏi đúng bạn nên đặt ra những lúc không biết nói gì đó phải là “Hỏi gì bây giờ?”
Một thay đổi đơn giản, nhưng nó sẽ giúp bạn cực nhiều, nếu không muốn nói là nó sẽ thay đổi ngay lập tức khả năng giao tiếp của bạn, và giúp bạn thoát khỏi cái bẫy nói gì khi không biết nói gì mãi mãi.
Hỏi gì bây giờ?
Nếu để ý, bạn sẽ thấy bản chất của một cuộc trò chuyện liên tục đó là: một người hỏi, một người nói, hai người bình luận, sau đó hỏi, nói, bình luận vv…
Do đó, nếu bạn làm chủ được nghệ thuật đặt câu hỏi, bạn có thể trò chuyện thâu đêm suốt sáng với bất cứ ai. Vấn đề bây giờ là làm thế nào để đặt câu hỏi tốt?
Có hai loại câu hỏi.
Câu hỏi đóng
Loại câu hỏi này thường đóng lại bằng “có hoặc không”. Người trả lời cũng sẽ trả lời “có hoặc không” và cuộc trò chuyện kết thúc.
(1) T: Cho tớ làm quen với bạn được không?
X: Không.
(2) T: Sếp tăng lương cho em được không ạ?
X: Không.
(3) T: Tớ có ý tưởng này. Nhóm mình làm thế này có được không?
Cả nhóm: Không.
Bạn thấy đấy, sử dụng câu hỏi đóng là nguyên nhân số một giết chết các cuộc trò chuyện ngay lập tức. Tuy thế, rất nhiều người có thói quen này, vì đơn giản là việc đặt ra hoặc trả lời các câu hỏi đóng thường rất dễ.
Câu hỏi mở
Các câu hỏi mở khó hơn để tìm ra. Tuy nhiên, giống như một cánh cửa, một khi đã tìm được, nó sẽ mở ra cho bạn cả tá cơ hội để tiếp tục cuộc trò chuyện. Thật ra chỉ cần bạn chú ý một chút, là sẽ tìm ra câu hỏi mở mà thôi. Song bạn nên có sự chuẩn bị kỹ càng, hãy lường trước các câu trả lời có thể có để không bị bất ngờ. Hãy quay trở lại một vài tình huống lúc nãy để thấy sự khác biệt.
(1)
T: Này, bạn có cái túi xách dễ thương quá. Làm sao bạn có được nó vậy?
X: À, cái này mình được tặng.
Y: Ồ, người tặng rất có tâm đấy. Không biết trong mắt họ bạn đặc biệt như thế nào nhỉ?
X: (bô lô ba la)
Trong trường hợp X nói: “À, cái này mình mua ở chợ ấy mà.”
Y: Ồ, bạn có mắt thẩm mỹ đấy. Sắp tới mình cũng muốn mua quà tặng mẹ, bạn có bí quyết nào chia sẻ mình với.
X: (bô lô ba la)
(2)
Y: Sếp ơi, sếp thấy em tháng này làm việc thế nào ạ?
X: Ồ, cậu quả thật là đã mang lại kết quả rất tốt cho công ty.
Y: Dạ, thật thuyệt. Vậy sếp có khó khăn gì nếu tăng lương cho em?
Lúc này sếp hoặc là sẽ vui vẻ tăng lương cho bạn, hoặc sẽ nói ra một vài khó khăn nào đó, mà nếu bạn đã có sự chuẩn bị, bạn hoàn toàn có thể thuyết phục sếp tăng lương. Nếu không thì sếp cũng vẫn yêu quý bạn, vì bạn rất thấu hiểu lòng sếp (có mấy nhân viên lại quan tâm tới khó khăn của sếp nhỉ). Không được lần này, kiểu gì tháng tới sếp sẽ cân nhắc bạn.
(3)
Y: Nhóm mình nghĩ sao nếu chúng ta làm thế này?
Sau đó bạn chia sẻ ý tưởng. Nếu mọi người đồng ý thì rất tốt, còn nếu có sự bất đồng, mỗi người trong nhóm sẽ nói lên quan điểm của mình. Lúc đó, bạn hãy cứ bình tình và hỏi họ nguyên nhân tại sao hay có khó khăn gì. Cơ hội chiến thắng sẽ được mở ra.
Bạn thấy chứ? Rất khác biệt phải không nào.
Nếu biết cách linh hoạt sử dụng, bạn không những có thể hoàn toàn làm chủ cuộc trò chuyện, mà còn có thể ứng dụng để gia tăng gấp đôi khả năng thuyết phục, đồng thời thoát khỏi cái bẫy nói gì khi không biết nói gì đấy.
T: Bạn xuống bến nào thế?
X’: À bến cuối cùng.
T: Bạn làm nghề gì?
X’: Đủ để kiếm sống.
T: Bạn bao nhiêu tuổi?
X’: Hỏi làm gì? (Cuộc trò chuyện kết thúc)
Những câu hỏi xã giao như vậy thường vô hại và dễ trả lời. Theo phép lịch sự, mọi người cũng sẽ trả lời chúng, nhưng nếu dùng quá nhiều sẽ tạo ra cảm giác bị tra khảo. Còn nếu bạn dùng kết hợp với câu hỏi mở, thì mọi chuyện sẽ suôn sẻ hơn nhiều, kể cả khi bạn đã dùng câu hỏi đóng trước đó.
Y: Bạn xuống bến nào thế?
X’: À, bến cuối cùng.
Y: Ồ, tôi chưa từng tới đó. Ở đây có chỗ nào chụp ảnh tốt bạn nhỉ?
X’: À… (bắt đầu bô lô ba la)
Vậy là bạn đã nắm được bí quyết rồi. Để trở thành người làm chủ cuộc trò chuyện, bạn chỉ cần:
(1) Nếu lần đầu bắt chuyện, hãy để ý thật kỹ và tìm ra một câu hỏi mở kèm phương án hồi đáp (thường là một câu hỏi mở khác).
(2) Nếu duy trì cuộc trò chuyện, hãy lắng nghe thật kỹ, bắt từ khóa và đặt câu hỏi mở tiếp.
Nói chung, đừng bao giờ cố trả lời câu hỏi: Nói gì bây giờ? Thay vào đó, bạn hãy tập trung vào câu hỏi: Hỏi gì bây giờ? Đặt câu hỏi mở nào đây? Câu hỏi mở tiếp theo sẽ là gì nếu họ đáp thế này? Còn họ đáp thế kia mình sẽ dùng câu hỏi nào tiếp.
Làm vậy, chắc chắn bạn sẽ luôn có ý tưởng và tạo ra những cuộc trò chuyện ý nghĩa với bất cứ ai, từ người thân cho tới người lạ, mà biết đâu sẽ trở thành một phần quan trọng trong cuộc đời của bạn đấy!
Kinh nghiệm áp dụng thực tiễn
Thói quen dùng câu hỏi mở đã giúp nhiều người lột xác và hoàn thiện kỹ năng giao tiếp, chắc chắn nó cũng sẽ giúp được bạn. Tuy thế, việc sử dụng đòi hỏi tính linh hoạt cao nên bạn cần thời gian để làm chủ. Hãy tập từng bước theo chỉ dẫn để tránh các sai lầm đáng tiếc và đạt hiệu quả mau chóng bạn nhé!
Áp dụng từ người thân
Trước khi áp dụng với người lạ, bạn hãy tập đặt câu hỏi mở cho bạn bè người thân trước. Có thể lúc đầu chưa quen, nhưng khi nhuần nhuyễn bạn sẽ thấy những câu hỏi mở khiến cuộc nói chuyện trở nên sâu sắc hơn, ý nghĩa hơn gấp nhiều lần.
Một thói quen nhỏ giúp bạn tìm ra các câu hỏi mở là bạn quan sát những thói quen sinh hoạt hằng ngày của họ, và hỏi tại sao hoặc thế nào.
“Nhà sạch quá. Tại sao mẹ lại thích dọn nhà vậy?”
“Wow, làm sao để bố dậy được sớm như vậy?”
“Tại sao” và “Làm sao” là hai câu hỏi mở cực mạnh mẽ. Chúng không chỉ giúp bạn biết được lý do đằng sau hành động của mọi người để hiểu họ hơn, mà còn tạo cơ hội để họ chia sẻ bí quyết cho bạn. Chúng giống một dạng khen ngợi vậy, vì ai mà không thích được người khác quan tâm tới những thứ họ đang nỗ lực làm mỗi ngày cơ chứ?
Một lưu ý là có thể bạn dùng câu hỏi mở, nhưng mọi người vẫn trả lời cụt lủn. Có thể là họ không có thời gian, có thể thời điểm đặt câu hỏi chưa hợp lý, hoặc có thể là bạn đã quên chưa khen họ một câu trước khi hỏi tại sao (để tránh cảm giác bị tra khảo). Dù thế nào thì cũng đừng buồn, hãy nhớ rằng khi cánh cửa của bạn luôn mở, thì sớm muộn người ta cũng sẽ bước vào mà thôi.
Càng làm nhiều bạn sẽ càng làm tốt hơn, hãy cứ tiếp tục đặt câu hỏi mở và lắng nghe. Dần dần, bạn sẽ thấy mọi người thích nói chuyện với bạn vì họ cảm thấy được quan tâm. Thậm chí sẽ tới một lúc nào đó sẽ có người khen bạn nói chuyện có duyên, mặc dù trong cuộc trò chuyện ấy, họ nói tới 90%!
Tiến dần tới người lạ
Hồi bé bạn có hay được dặn thế này không?
“Hãy cẩn thận với người lạ!”
Điều đó rất tốt khi bạn còn bé xíu, vì nguy cơ bị bắt cóc sẽ cao. Song nếu lớn rồi mà vẫn sợ người lạ, thì bạn sẽ mất đi rất nhiều cơ hội thú vị đấy. Chưa kể là tới một lúc nào đó, bạn sẽ cảm thấy cô đơn tới mức chỉ ước mình được “bắt cóc” bởi ai đó tử tế.
Hãy nghĩ đến một người bạn thân, trước khi bạn quen họ, hai người có phải là người lạ không? Trước khi bố mẹ bạn quen nhau, họ có phải người lạ không? Sự thật là mỗi người lạ đều là một món quà. Và làm sao biết trong hộp quà là gì, nếu bạn không mở ra?
Khi còn là sinh viên, có lần tôi đứng ở cổng trường và nghe loáng thoáng một anh bạn đang thao thao bất tuyệt về kinh doanh. Một lúc sau, tôi làm quen với anh ấy bằng một câu hỏi rất đơn giản, “Xin chào, làm sao mà bạn có những kinh nghiệm hay thế?”
Tôi không ngờ rằng sau đó anh nhiệt tình chia sẻ cho tôi nhiều kiến thức rất giá trị. Chưa kể là vài tháng sau, chúng tôi đã lập một nhóm kinh doanh và bắt đầu thực hiện các dự án thú vị. Sau này, anh ấy cũng trở thành đồng nghiệp trong công ty tôi. Chúng tôi đã giúp nhau rất nhiều. Người lạ đúng là những món quà!
Khi đã “mở miệng” được bất cứ người thân nào, khi đã có thể trò chuyện thoải mái với họ, hãy tiến tới “mở quà” người lạ và bắt đầu thử thách bắt chuyện. Song hãy giữ vững nguyên tắc từng bước nhỏ, bạn có thể bắt chuyện với các ông già bà cụ trong công viên trước. Đó là đối tượng dễ làm quen nhất, có nhiều chuyện hay để kể nhất nhưng lại ít ai để ý nhất.
Khi đã quen dần với việc đặt câu hỏi mở với các đối tượng dễ, bạn có thể thử ứng dụng chúng để làm quen với bất cứ ai mà bạn muốn và duy trì cuộc trò chuyện với họ.
Tự tin “đóng mở”
“Cho mình làm quen với bạn được không?”
Nếu có ai đó tới nói với bạn như vậy, bạn có tự tin đồng ý không?
Tôi nghĩ trừ khi người đó có sức cuốn hút thần bí nào đó, bạn mới đồng ý. Còn trong hầu hết các trường hợp, mọi người sẽ e dè với hàng loạt câu hỏi trong đầu. “Người này là ai? Mục đích là gì?”
Do vậy, cách hiệu quả nhất để bắt chuyện là bạn quan sát kỹ, rồi bắt đầu ngay bằng một câu hỏi dựa trên tình hình lúc đó. Tôi gọi đây là chiến thuật đóng mở, hãy cùng khám phá qua một ví dụ.
Một lần du lịch Nha Trang, trong lúc lên thang máy khách sạn, tôi thấy có một anh xách trên tay thùng mì tôm chay to bự bước vào. Vốn cũng là một người ăn chay trường gần chục năm nay, tôi hỏi ngay. “Anh cũng ăn chay trường à?”
Đó là câu hỏi đóng, nhưng tôi biết chắc anh ta sẽ trả lời, và dù thế nào thì tôi cũng có phương án hồi đáp sẵn rồi. Dù anh ta nói có hay không thì tôi sẽ đều đặt câu hỏi mở về việc mua đồ ăn chay.
“Ờ, đúng rồi,” anh trả lời, mắt sáng rực.
“Tuyệt quá. Em cũng thế. Mà làm sao anh mua được đồ chay ở Nha Trang vậy?”
Ngay sau đó, tôi đã không chỉ có thông tin tuyệt vời về địa chỉ mua đồ, mà còn phát hiện ra cả gia đình anh này ăn chay cũng gần 10 năm nay. Thậm chí, tôi còn được anh mời dùng bữa chay miễn phí do chị nhà trổ tài nữa chứ. Người lạ quả thật là quà!!!
Bạn thấy đấy. Bộ não thường bị kích thích bởi câu hỏi, nếu bạn khéo léo kết hợp đặt câu hỏi đóng và mở, họ sẽ bị cuốn vào câu trả lời mà không kịp nhận ra hai người... chưa hề quen nhau.
Cách bắt chuyện dễ nhất là bạn đặt câu hỏi nhờ giúp đỡ. Vì ai cũng có một kho tàng kiến thức, mà khi bạn quan tâm tới đó, họ sẽ sẵn sàng chia sẻ cho bạn.
Hãy quan sát họ, tìm ra kho báu ấy, và đặt một câu hỏi đóng. Tại sao lại là câu hỏi đóng? Vì nó rất dễ trả lời, và qua đó bạn có thể biết ngay họ có thái độ tích cực cởi mở hay không.
Một lần khác cũng trong thang máy ấy khi đi xuống, tôi thấy một bác mang trên mình cái phao to tướng. Tôi hỏi ngay, “Bác đi bơi ạ?”
“Tất nhiên rồi,” bác mỉm cười và gật đầu.
“Cháu cũng xuống để bơi, nhưng không biết mình nên cất đồ đạc thế nào cho yên tâm bác nhỉ?”
Ngay sau đó, bác ấy chỉ dẫn rất nhiệt tình, thậm chí còn cho tôi theo chân ra tới tận khu vực mà bác ấy cho là có ít đá ngầm nhất để bơi lội thoải mái. Một lần nữa, người lạ là quà!
Nhiều người nghĩ điều quan trọng khi bắt chuyện với ai đó là... xin số điện thoại. Tôi thì coi đó là một cơ hội để mình luyện tập khả năng giao tiếp và kết nối mà thôi. Do đó, điều thú vị của cách này là bạn không cần giới thiệu bản thân. Chỉ cần đặt câu hỏi một cách tự tin và vào ngay cuộc trò chuyện. Đến một lúc nào đó, nếu họ muốn kết nối, họ sẽ tự giới thiệu bản thân, và... xin số của bạn!
Tất nhiên cũng có những trường hợp bạn tỏ ra thân thiện, đặt câu hỏi đầy tự tin rồi mà họ không phản ứng, hoặc tỏ thái độ không muốn tiếp chuyện. Lúc ấy hãy đơn giản là mỉm cười rồi bước đi, đừng quan tâm tới họ. Vì đó sẽ là lần cuối cùng bạn nói chuyện với họ. Phải không?
Nói chung là hãy cứ tự tin bắt chuyện, hoặc là bạn sẽ có một người bạn tốt, hoặc là sẽ chẳng có gì xảy ra cả. Họ vẫn sống cuộc đời của họ, bạn vẫn sống cuộc đời của bạn (và ngày càng tự tin hơn). Đường nào thì bạn cũng sẽ có lợi, hãy tự tin bắt chuyện!
Luôn là người chủ động
Bắt đầu cuộc trò chuyện thành công giống như bạn mở ra cánh cửa bước vào một thế giới mới. Đó là thế giới nội tâm của người kia, lúc này sẽ có hai tình huống xảy ra tùy vào tính cách mỗi người.
Có người thì giống những người dân bản xứ hiền lành dễ thương, sẵn sàng chỉ dẫn cho bạn, nhưng tất nhiên bạn phải là người chủ động. Ngược lại, họ cũng có thể là một hướng dẫn viên du lịch kỳ cựu. Tức là họ rất cởi mở, tự sẽ nói rất nhiều, như thể đang dẫn bạn vào những tour du lịch có sẵn trong họ.
Cho dù thế nào, bạn vẫn nên là người làm chủ cuộc trò chuyện. Lúc ấy, các câu hỏi mở như một chiếc la bàn để giúp họ biết bạn muốn tham quan những đâu. Khi bạn có mục tiêu rõ ràng, thì dù họ có là người dân bản xứ hay là hướng dẫn viên du lịch, sẽ đều có thể giúp bạn đạt được kết quả tốt nhất.
Bạn có thể tham khảo các cấu trúc câu hỏi mở dưới đây để duy trì và làm chủ cuộc trò chuyện.
[ Bình luận ] + tại sao...
Có nhiều cách tập thể dục, tại sao bạn lại chọn chạy bộ?
Ngày nào bạn cũng ra chỗ này, nó có gì đặc biệt vậy?
[ Khen ngợi ] + bí quyết để...
Cuốn sách này hay đấy, bí quyết chọn sách của bạn là gì?
Bạn trông rất tự tin, bí quyết của bạn là gì vậy?
[ Nhắc lại thứ vừa đề cập ] + kể kỹ hơn
Điều bạn vừa nói hay đấy. Hãy kể kỹ hơn đi?
Bạn từng bị như vậy thật sao? Sau đó thế nào?
Ngoài ra, nếu khéo léo thì việc sử dụng câu hỏi mở cũng sẽ giúp bạn khám phá ra những băn khoăn của đối phương để gia tăng sự thuyết phục cho các ý tưởng mình đưa ra.
Có khó khăn gì nếu + [ đưa đề nghị ]
Có khó khăn gì không nếu thực hiện phương án này?
Bạn có phiền gì không nếu tôi ngồi đây?
[ Khẳng định ] + Bạn còn băn khoăn gì?
Vấn đề chi phí đã xong. Bạn còn băn khoăn gì không?
Vấn đề đó đã được giải quyết. Bạn còn lo lắng gì không?
Sẽ ra sao nếu + [ đưa ý tưởng ]
Sẽ ra sao nếu chúng ta làm thế này?
Sẽ ra sao nếu ngược lại, tôi làm X, còn bạn thì Y?
Chú ý: Một số mẫu câu trông có vẻ như câu hỏi đóng, song chúng vẫn hướng tới việc lắng nghe ý kiến của họ, nên vẫn có tính chất mở. Và nếu họ hỏi, thì bạn cũng có thể trả lời, sau đó nếu muốn tiếp tục cuộc trò chuyện bạn có thể hỏi “Còn bạn thì sao?”
Phân tích thói quen theo Cảm Kích Quá
Cảm hứng: Lý do để bạn thực hiện?
Kích hoạt: Làm sao tăng tỷ lệ thực hiện?
Quá dễ: Bắt đầu với thói quen nhỏ nào?

