(CẢNH.—Phòng khách nhà BÁC SĨ STOCKMANN. Trười tối. Căn phòng được bài trí đơn giản nhưng ngăn nắp. Ở bức tường bên phải có hai cửa: cửa ở xa dẫn ra hành lang, cửa ở gần dẫn vào phòng làm việc của bác sĩ. Ở bức tường bên trái, đối diện với cửa ra hành lang, là cửa dẫn đến các phòng khác của gia đình. Chính giữa bức tường đó là chiếc lò sưởi, và tiến lên phía trước một chút là một chiếc ghế dài, phía trên treo một chiếc gương, trước mặt là một chiếc bàn bầu dục. Trên bàn có một ngọn đèn đang thắp sáng, có chụp đèn. Phía cuối phòng, một cánh cửa mở dẫn vào phòng ăn. BÍLLING đang ngồi ở bàn ăn, trên bàn có đèn đang cháy. Anh nhét khăn ăn vào cằm, còn BÀ STOCKMANN đang đứng cạnh bàn đưa cho anh một đĩa thịt bò quay lớn. Các chỗ khác ở bàn đều trống, và bàn hơi bừa bộn, rõ ràng bữa ăn vừa mới kết thúc.)

Bà Stockmann. Anh thấy đấy, nếu anh đến muộn một tiếng, anh Billing, anh đành phải ăn thịt nguội thôi.

Billing (vừa ăn vừa nói). Ngon tuyệt trần, cảm ơn chị—thật sự rất ngon.

Bà Stockmann. Chồng tôi rất coi trọng việc ăn uống đúng giờ, anh biết đấy.

Billing. Điều đó chẳng ảnh hưởng gì đến tôi cả. Thậm chí, tôi gần như nghĩ rằng mình thưởng thức bữa ăn ngon hơn khi có thể ngồi ăn một mình và không bị quấy rầy.

Bà Stockmann. Ồ chà, miễn là anh thấy ngon miệng là được—. (Quay về phía cửa hành lang, lắng nghe.) Chắc là anh Hovstad cũng đang đến.

Billing. Rất có thể.

(PETER STOCKMANN bước vào. Ông mặc áo khoác ngoài, đội mũ quan chức và cầm gậy.)

Peter Stockmann. Chào buổi tối, Katherine.

Bà Stockmann (tiến lên phòng khách). À, chào buổi tối—anh đấy ư? Thật tốt quá khi anh lên thăm chúng tôi!

Peter Stockmann. Tình cờ tôi đi ngang qua, và thế là—(nhìn vào phòng ăn). Nhưng tôi thấy cô có khách đấy chứ.

Bà Stockmann (hơi lúng túng). Ồ, không—cậu ấy tình cờ ghé vào thôi. (Vội vã.) Anh có vào ăn chút gì không?

Peter Stockmann. Tôi ư? Không, cảm ơn. Lạy Chúa—lại ăn thịt nóng vào ban đêm á! Bộ máy tiêu hóa của tôi không chịu nổi đâu.

Bà Stockmann. Ồ, nhưng thỉnh thoảng một lần thì—

Peter Stockmann. Không, không, em yêu; tôi trung thành với trà và bánh mỳ phết bơ của mình thôi. Về lâu dài thì lành mạnh hơn nhiều—và cũng tiết kiệm hơn một chút nữa.

Bà Stockmann (mỉm cười). Bây giờ anh đừng nghĩ là Thomas và em là những kẻ tiêu xài hoang phí đấy nhé.

Peter Stockmann. Không phải hai em đâu, em yêu; tôi không bao giờ nghĩ thế về hai em đâu. (Chỉ vào phòng làm việc của Bác sĩ.) Cậu ấy không có nhà à?

Bà Stockmann. Không, anh ấy ra ngoài đi dạo một lát sau bữa tối—anh ấy và mấy đứa nhỏ.

Peter Stockmann. Tôi nghi ngờ việc đó có khôn ngoan hay không. (Lắng nghe.) Tôi tưởng như nghe thấy cậu ấy đang về.

Bà Stockmann. Không, tôi không nghĩ đó là anh ấy. (Có tiếng gõ cửa.) Mời vào! (HOVSTAD từ ngoài hành lang bước vào.) Ồ, anh Hovstad đấy ư!

Hovstad. Vâng, mong anh chị tha lỗi, tôi bị kẹt lại ở nhà in. Chào buổi tối, ngài Thị trưởng.

Peter Stockmann (cúi đầu hơi xa cách). Chào buổi tối. Chắc anh đến có việc công.

Hovstad. Một phần thôi. Đó là về một bài báo cho tờ báo.

Peter Stockmann. Tôi đoán thế. Tôi nghe nói em trai tôi đã trở thành một cộng tác viên đắt bút cho tờ "Sứ giả Nhân dân".

Hovstad. Vâng, anh ấy rất sẵn lòng viết cho tờ "Sứ giả Nhân dân" khi nào anh ấy có những sự thật phũ phàng về quê hương muốn nói.

Bà Stockmann (với HOVSTAD). Nhưng anh không—? (Chỉ vào phòng ăn.)

Peter Stockmann. Phải rồi, phải rồi. Dưới góc độ là một cây bút, tôi không trách cậu ấy chút nào khi hướng ngòi bút về những nơi cậu ấy tìm thấy sự đồng cảm sẵn có nhất. Hơn nữa, bản thân tôi cũng không có lý do gì để mang lòng thù hằn với tờ báo của anh, anh Hovstad.

Hovstad. Tôi hoàn toàn đồng ý với ngài.

Peter Stockmann. Nhìn chung lại, thị trấn chúng ta có một tinh thần khoan dung tuyệt vời—một tinh thần đô thị đáng ngưỡng mộ. Và tất cả bắt nguồn từ việc chúng ta có một lợi ích chung lớn lao gắn kết mọi người lại với nhau—một lợi ích mà mức độ quan trọng đối với mỗi công dân lương thiện đều cao như nhau.

Hovstad. Khu Tắm khoáng, vâng.

Peter Stockmann. Chính xác—Khu Tắm khoáng tuyệt đẹp, mới mẻ và khang trang của chúng ta. Hãy nhớ lấy lời tôi, anh Hovstad—Khu Tắm khoáng sẽ trở thành tâm điểm đời sống đô thị của chúng ta! Không còn nghi ngờ gì nữa!

Bà Stockmann. Đó cũng chính là điều Thomas vẫn thường nói.

Peter Stockmann. Hãy nghĩ xem nơi này đã phát triển phi thường thế nào trong một hoặc hai năm qua! Tiền bạc đang đổ về, và thị trấn đã có sinh khí cũng như hoạt động kinh doanh. Nhà cửa và bất động sản đang tăng giá từng ngày.

Hovstad. Và nạn thất nghiệp đang giảm dần,

Peter Stockmann. Vâng, đó là một điều nữa. Gánh nặng trợ cấp người nghèo đã được giảm nhẹ, mang lại niềm an ủi lớn lao cho tầng lớp có tài sản; và sự giảm nhẹ đó sẽ còn lớn hơn nữa nếu năm nay chúng ta có một mùa hè thực sự tuyệt vời và đông đảo du khách—nhiều bệnh nhân đến đây, những người sẽ làm cho Khu Tắm khoáng được bàn tán rộng rãi.

Hovstad. Và tôi nghe nói triển vọng về điều đó rất tốt.

Peter Stockmann. Trông có vẻ rất hứa hẹn. Những yêu cầu hỏi thuê căn hộ và đại loại như thế đang gửi đến chúng ta mỗi ngày.

Hovstad. Chà, bài báo của bác sĩ sẽ xuất hiện rất đúng lúc.

Peter Stockmann. Dạo gần đây cậu ấy có viết gì không?

Hovstad. Đây là bài anh ấy viết hồi mùa đông; một bài ca ngợi Khu Tắm khoáng—một bản tường thuật về điều kiện vệ sinh tuyệt vời ở đây. Nhưng tôi tạm hoãn chưa đăng.

Peter Stockmann. À,—chắc là có chút rắc rối nhỏ nào đó phải không?

Hovstad. Không, không có gì cả; tôi nghĩ tốt hơn nên đợi đến mùa xuân, bởi vì chính vào thời điểm này mọi người bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về nơi nghỉ hè của họ.

Peter Stockmann. Rất đúng; anh hoàn toàn đúng, anh Hovstad.

Hovstad. Vâng, Thomas thực sự không biết mệt mỏi khi nhắc đến Khu Tắm khoáng.

Peter Stockmann. Hãy nhớ cho, cậu ấy là Bác sĩ Y tế của Khu Tắm khoáng cơ mà.

Hovstad. Vâng, và hơn thế nữa, chúng có được sự tồn tại này là nhờ ơn anh ấy.

Peter Stockmann. Nhờ cậu ấy ư? Thật sao! Đúng là thỉnh thoảng tôi có nghe một số người có quan điểm đó. Đồng thời tôi phải nói rằng tôi cứ tưởng mình cũng đóng góp một phần khiêm tốn vào dự án này.

Bà Stockmann. Vâng, đó là điều Thomas vẫn luôn miệng nói.

Hovstad. Nhưng ai phủ nhận điều đó đâu, thưa ngài Stockmann? Ngài là người khởi xướng và biến nó thành một công trình có tính thực tế; tất cả chúng tôi đều biết điều đó. Ý tôi chỉ là ý tưởng xuất phát từ bác sĩ trước.

Peter Stockmann. Ồ, ý tưởng ư! Em trai tôi có khối ý tưởng trong suốt cuộc đời nó—đáng tiếc thay. Nhưng khi vấn đề là hiện thực hóa một ý tưởng thành hình thấu đáo, anh phải nhờ đến một con người có bản lĩnh khác, anh Hovstad. Và quả thực tôi cứ nghĩ rằng ít nhất là trong ngôi nhà này...

Bà Stockmann. Anh Peter thân mến—

Hovstad. Sao ngài có thể nghĩ thế—?

Bà Stockmann. Anh không vào ăn chút gì sao, anh Hovstad? Chồng tôi thể nào cũng về ngay thôi.

Hovstad. Cảm ơn chị, có lẽ tôi xin phép ăn một miếng nhỏ. (Đi vào phòng ăn.)

Peter Stockmann (hơi hạ giọng). Thật là kỳ lạ khi những đứa con nhà nông dân này dường như không bao giờ bỏ được cái thói vô duyên của chúng.

Bà Stockmann. Chắc chắn là không đáng để bận tâm đâu! Hai anh em Thomas không thể cùng nhau chia sẻ công trạng hay sao?

Peter Stockmann. Tôi tưởng thế; nhưng hình như có những kẻ không thỏa mãn với một phần công trạng.

Bà Stockmann. Thật vớ vẩn! Anh và Thomas hợp nhau đến thế cơ mà. (Lắng nghe.) Chắc anh ấy về đến nơi rồi đấy.

(Đi ra và mở cửa dẫn ra hành lang.)

Dr. Stockmann (vừa cười vừa nói ở bên ngoài). Này—lại có thêm một vị khách cho mình đây, Katherine. Thật tuyệt làm sao! Mời vào, thuyền trưởng Horster; anh hãy treo áo khoác lên móc này. À, anh không mặc áo khoác à. Em nghĩ xem, Katherine; anh gặp cậu ấy ngoài đường và suýt nữa thì không nài nỉ được cậu ấy lên nhà!

(THUYỀN TRƯỞNG HORSTER bước vào phòng và chào BÀ STOCKMANN. Theo sau ông là BÁC SĨ STOCKMANN.)

Vào đi các con. Mấy đứa lại đang đói ngấu lên rồi đấy. Lại đây nào, thuyền trưởng Horster; anh phải ăn một miếng thịt bò mới được. (Đẩy HORSTER vào phòng ăn. EJLIF và MORTEN đi theo sau họ.)

Bà Stockmann. Nhưng Thomas, anh không thấy—?

Dr. Stockmann (quay người ở ngưỡng cửa). Ồ, anh Peter đấy ư? (Bắt tay ông.) Thật là vui mừng quá.

Peter Stockmann. Đáng tiếc là tôi phải đi ngay bây giờ—

Dr. Stockmann. Vớ vẩn! Rượu pha ấm sắp mang lên rồi đây. Em không quên rượu pha ấm chứ, Katherine?

Bà Stockmann. Đương nhiên là không rồi; nước đang sôi đây. (Đi vào phòng ăn.)

Peter Stockmann. Lại cả rượu pha ấm nữa ư!

Dr. Stockmann. Vâng, ngồi xuống đây rồi chúng ta sẽ thưởng thức cho thoải mái.

Peter Stockmann. Cảm ơn, tôi chưa bao giờ thích uống rượu vào buổi tối cả.

Dr. Stockmann. Nhưng đây đâu phải là một chầu nhậu nhẹt buổi tối.

Peter Stockmann. Tôi thấy có vẻ như—. (Nhìn về phía phòng ăn.) Thật phi thường là họ có thể tống vào bụng ngần ấy thức ăn.

Dr. Stockmann (xoa hai tay vào nhau). Vâng, thấy thanh niên ăn uống có sướng mắt không chứ? Chúng lúc nào chả thèm ăn, anh biết đấy! Phải thế chứ. Thật nhiều đồ ăn—để xây dựng thể lực chứ lị! Bạc đầu chúng nó là những kẻ sẽ khuấy động những lực lượng men mọc của tương lai đấy, Peter.

Peter Stockmann. Cho phép tôi hỏi họ sẽ tìm thấy gì ở đây để "khuấy động" như cách cậu vừa nói?

Dr. Stockmann. À, anh phải đi mà hỏi giới trẻ ấy—khi thời điểm đến. Đương nhiên là chúng ta sẽ chẳng thể nhìn thấy điều đó đâu. Điều đó là hiển nhiên—hai ông già lẩm cẩm như chúng ta cơ mà.

Peter Stockmann. Thật là, thật là! Tôi phải nói đó là một cách diễn đạt cực kỳ kỳ quặc để—

Dr. Stockmann. Ôi, anh đừng có bắt bẻ từng câu chữ của tôi thế, Peter. Tôi đang vô cùng hạnh phúc và mãn nguyện cơ mà. Tôi nghĩ thật là một điều may mắn phi thường khi được sống giữa trung tâm của tất cả sự sống đang đâm chồi nảy lộc này. Thật là một thời đại huy hoàng để sống! Cứ như thể cả một thế giới hoàn toàn mới đang được tạo ra xung quanh mình vậy.

Peter Stockmann. Cậu thực sự nghĩ thế sao?

Dr. Stockmann. Ả, đương nhiên là anh không thể cảm nhận nó một cách sâu sắc như tôi rồi. Anh đã sống cả đời trong môi trường này, và ấn tượng của anh đã bị cùn mòn đi rồi. Còn tôi, kẻ đã bị chôn vùi suốt bao nhiêu năm trong xó xỉnh nhỏ bé ở miền bắc của mình, hầu như chưa từng nhìn thấy một người lạ nào có thể mang theo những ý tưởng mới—chà, trong trường hợp của tôi, nó có tác dụng hệt như thể tôi vừa được đưa đến giữa một thành phố đông đúc vậy.

Peter Stockmann. Ồ, một thành phố—!

Dr. Stockmann. Tôi biết, tôi biết chứ; ở đây mọi thứ đều chật chội đủ đường, so với nhiều nơi khác. Nhưng ở đây có sự sống—có niềm hy vọng—có vô vàn thứ để phấn đấu và chiến đấu; và đó mới là điều chính yếu. (Gọi lớn.) Katherine, bác đưa thư chưa đến à?

Bà Stockmann (từ phòng ăn vọng ra). Chưa.

Dr. Stockmann. Và rồi có được một cuộc sống sung túc nữa chứ, Peter! Đó là điều người ta học được cách trân trọng, khi người ta từng đứng bên bờ vực đói khát, giống như vợ chồng tôi vậy.

Peter Stockmann. Ồ, chắc chắn là—

Dr. Stockmann. Quả thực tôi có thể đảm bảo với anh rằng chúng tôi đã có lúc rất khốn đốn ở trên đó. Và giờ đây được sống như những ông hoàng! Chẳng hạn như hôm nay, bữa trưa chúng ta có thịt bò quay—và hơn thế nữa, bữa tối cũng có luôn. Anh không vào làm một miếng chứ? Hoặc ít nhất để tôi cho anh xem nhé? Lại đây nào—

Peter Stockmann. Không, không—có chết cũng không!

Dr. Stockmann. Chà, thế thì cứ lại đây xem nào. Anh thấy không, chúng ta đã có khăn trải bàn rồi đấy?

Peter Stockmann. Có, tôi có để ý thấy.

Dr. Stockmann. Và chúng ta cũng có cả chụp đèn nữa. Anh thấy chưa? Tất cả đều là tiền tiết kiệm của Katherine đấy! Nó làm cho căn phòng ấm cúng hẳn lên. Anh có nghĩ thế không? Cứ đứng ở đây một lát xem—không, không, không phải ở chỗ đó—đứng ngay đây này, đúng rồi! Nhìn này, khi ánh sáng chiếu rọi vào nó. Tôi thực sự nghĩ nó trông rất đẹp mắt, phải không nào?

Peter Stockmann. Ồ, nếu cậu có khả năng sắm những thứ xa xỉ kiểu này—

Dr. Stockmann. Vâng, bây giờ thì tôi có khả năng rồi. Katherine bảo tôi kiếm được gần bằng số tiền chúng tôi chi tiêu.

Peter Stockmann. Gần bằng—vâng!

Dr. Stockmann. Nhưng một nhà khoa học thì cũng phải sống có phong cách một chút chứ. Tôi chắc chắn là một công chức bình thường tiêu tốn trong một năm còn nhiều hơn tôi ấy chứ.

Peter Stockmann. Tôi dám cá là vậy. Một công chức—một người ở vị trí lương cao...

Dr. Stockmann. Chà, thế thì bất kỳ thương gia bình thường nào đi! Một người ở vị trí đó tiêu gấp hai hoặc gấp ba lần—

Peter Stockmann. Còn tùy thuộc vào hoàn cảnh nữa chứ.

Dr. Stockmann. Dù thế nào đi nữa, tôi bảo đảm với anh là tôi không phung phí tiền bạc vô ích. Nhưng tôi không nỡ lòng nào từ chối niềm vui được tiếp đón bạn bè. Tôi cần những thứ đó, anh biết đấy. Tôi đã sống quá lâu trong cảnh bị cách ly khỏi tất cả những điều ấy, nên việc được hòa mình vào những thanh niên trẻ trung, nhiệt huyết, đầy tham gia, những con người có tư duy phóng khoáng và năng động đã trở thành một nhu cầu thiết yếu của cuộc sống đối với tôi; và điều đó miêu tả đúng từng người trong số những gã đang thưởng thức bữa tối trong kia. Tôi ước gì anh biết nhiều hơn về Hovstad.

Peter Stockmann. Nhân tiện đây, Hovstad vừa nói với tôi rằng cậu ta định in thêm một bài báo nữa của cậu.

Dr. Stockmann. Bài báo của tôi á?

Peter Stockmann. Vâng, về Khu Tắm khoáng. Một bài báo cậu viết vào mùa đông.

Dr. Stockmann. Ồ, bài đó á! Không, hiện tại tôi chưa có ý định cho nó xuất hiện.

Peter Stockmann. Tại sao không? Tôi thấy đây sẽ là thời điểm thích hợp nhất.

Dr. Stockmann. Vâng, rất có thể—trong điều kiện bình thường. (Đi qua đi lại trong phòng.)

Peter Stockmann (dõi theo anh bằng ánh mắt). Có điều gì bất thường về các điều kiện hiện tại à?

Dr. Stockmann (đứng sững lại). Nói thật với anh nhé, Peter, lúc này tôi chưa thể nói được—dù sao thì cũng không phải tối nay. Có thể có rất nhiều điều bất thường về các điều kiện hiện tại—và cũng có khả năng chẳng có gì bất thường ở chúng cả. Rất có thể đó chỉ là trí tưởng tượng của tôi mà thôi.

Peter Stockmann. Tôi phải nói là nghe rất ra điều bí hiểm đấy. Có chuyện gì đang diễn ra mà tôi lại bị giữ trong vòng mù tịt phải không? Tôi cứ nghĩ rằng với tư cách là Chủ tịch hội đồng quản trị Khu Tắm khoáng—

Dr. Stockmann. Và tôi cứ nghĩ rằng tôi—. Thôi nào, đừng có nổi nóng với nhau chứ, Peter.

Peter Stockmann. Chúa cấm! Tôi không có thói quen nổi nóng với mọi người như cậu gọi đâu. Nhưng tôi có quyền yêu cầu một cách kiên quyết nhất rằng mọi sự sắp xếp phải được tiến hành một cách chuyên nghiệp, thông qua các kênh chính thống, và phải được giải quyết bởi các cơ quan có thẩm quyền hợp hi pháp. Tôi không thể dung thứ cho bất kỳ hành động lén lút qua mặt chúng tôi bằng những thủ đoạn vòng vo nào cả.

Dr. Stockmann. Có bao giờ tôi cố gắng đi sau lưng các người chưa?

Peter Stockmann. Cậu có một xu hướng ăn sâu vào máu là làm theo ý mình; và điều đó hầu như cũng không thể dung thứ được trong một cộng đồng có trật tự. Cá nhân không nghi ngờ gì nữa phải tuân thủ việc đặt mình dưới quyền cộng đồng—hoặc nói chính xác hơn là dưới quyền các nhà chức trách đang gánh vác phúc lợi của cộng đồng.

Dr. Stockmann. Rất có thể. Nhưng quái quỷ thế nào mà tất cả những chuyện này lại dính dáng đến tôi cơ chứ?

Peter Stockmann. Đó chính xác là điều mà cậu dường như không bao giờ chịu học hỏi, Thomas thân mến ạ. Nhưng hãy nhớ lấy lời tôi, có ngày cậu sẽ phải gánh chịu hậu quả vì điều đó—sớm hay muộn thôi. Giờ thì tôi đã nói với cậu rồi đấy. Chào nhé.

Dr. Stockmann. Anh mất trí rồi à? Anh hoàn toàn đi lạc hướng rồi còn gì.

Peter Stockmann. Tôi thì thường không thế. Giờ thì cậu phải tha lỗi cho tôi nếu tôi—(gọi vọng vào phòng ăn). Chúc ngủ ngon, Katherine. Chúc ngủ ngon các vị. (Đi ra.)

Bà Stockmann (từ phòng ăn bước ra). Anh ấy đi rồi à?

Dr. Stockmann. Vâng, và đang nổi giận lôi đình như thế đấy.

Bà Stockmann. Nhưng Thomas thân mến, anh lại vừa làm gì anh ấy thế?

Dr. Stockmann. Có làm gì đâu. Mà dù sao đi nữa, anh ta cũng không thể ép tôi phải nộp báo cáo trước thời hạn được.

Bà Stockmann. Anh phải làm báo cáo cho anh ấy về chuyện gì cơ chứ?

Dr. Stockmann. Hừm! Cứ để việc đó cho tôi, Katherine. Thật là kỳ lạ là bác đưa thư mãi vẫn chưa đến.

(HOVSTAD, BILLING và HORSTER đứng dậy khỏi bàn ăn và đi vào phòng khách. EJLIF và MORTEN đi theo sau họ.)

Billing (vươn vai). Chà!—người ta cảm thấy như biến thành một con người hoàn toàn mới sau một bữa ăn như thế.

Hovstad. Xem ra ngài thị trưởng tối nay tâm trạng không được vui vẻ cho lắm nhỉ.

Dr. Stockmann. Tại cái bao tử của anh ta thôi; anh ta bị hệ tiêu hóa tồi tệ mà.

Hovstad. Tôi đoán chừng hai chúng tôi bên tờ "Sứ giả Nhân dân" mới là thứ mà anh ta không tài nào tiêu hóa nổi.

Bà Stockmann. Mẹ thấy các cậu ứng phó với anh ấy khá ổn đấy chứ.

Hovstad. Ồ vâng; nhưng đó chẳng qua chỉ là một dạng hưu chiến thôi.

Billing. Đúng thế đấy! Từ ngữ đó tóm gọn toàn bộ tình hình rồi.

Dr. Stockmann. Chúng ta phải nhớ rằng Peter là một kẻ cô độc, tội nghiệp thay. Anh ấy chẳng có chút tiện nghi gia đình nào; chỉ toàn là công việc ngập đầu. Và cả thứ nước trà nhạt nhẽo quỷ quái mà anh ấy cứ nốc vào người nữa chứ! Nào mấy đứa, hãy kéo ghế lại bàn đi. Chúng ta chuẩn bị uống rượu ấm thôi chứ, Katherine?

Bà Stockmann (đi vào phòng ăn). Chị đang chuẩn bị đây.

Dr. Stockmann. Ngồi xuống đây lên chiếc ghế dài cạnh tôi nào, thuyền trưởng Horster. Lắm lúc lắm hồi chúng ta mới gặp lại anh. Mời các bạn cứ ngồi xuống đi. (Họ ngồi xuống bàn. BÀ STOCKMANN mang ra một chiếc khay đựng đèn cồn, ly, chai lọ, v.v.)

Bà Stockmann. Đây nhé! Đây là rượu arrack, đây là rượu rum, còn chai này là rượu mạnh. Bây giờ mỗi người cứ tự nhiên phục vụ mình đi.

Dr. Stockmann (lấy một chiếc ly). Chúng ta sẽ uống nào. (Tất cả tự pha rượu ấm cho mình.) Và mang xì gà ra đây nào. Ejlif, con biết hộp xì gà để ở đâu mà. Còn con, Morten, có thể đi lấy tẩu cho bố. (Hai đứa bé đi vào căn phòng bên phải.) Bố cứ hoài nghi là Ejlif thỉnh thoảng lại giấu xì gà vào túi đấy!—nhưng bố cứ lờ đi không thèm chấp. (Gọi với theo.) Cả mũ hút thuốc của bố nữa nhé, Morten. Katherine, em có thể bảo con chỗ anh để quên nó mà. À, con bé lấy được rồi kìa. (Mấy đứa trẻ mang các thứ ra.) Nào các bạn của tôi. Tôi thì trung thành với cái tẩu của mình thôi, các bạn biết đấy. Cái tẩu này đã cùng tôi trải qua bao nhiêu trận cuồng phong bão táp ở miền bắc rồi đấy. (Chạm ly với họ.) Chúc sức khỏe các anh! À, thật tuyệt khi được ngồi ấm cúng và thoải mái ở đây thế này.

Bà Stockmann (ngồi đan len). Anh có sớm ra khơi nữa không, thuyền trưởng Horster?

Horster. Tôi hy vọng tuần tới sẽ sẵn sàng nhổ neo.

Bà Stockmann. Chắc là anh định sang Mỹ phải không?

Horster. Vâng, kế hoạch là thế.

Bà Stockmann. Thế thì anh sẽ không thể tham gia cuộc bầu cử sắp tới rồi?

Horster. Sắp có bầu cử à?

Billing. Anh không biết thật đấy chứ?

Horster. Không, tôi không dính líu gì đến mấy thứ đó.

Billing. Nhưng anh không quan tâm đến công việc chung của công cộng à?

Horster. Không, tôi chẳng biết gì về chính trị cả.

Billing. Dù sao đi nữa, ít nhất người ta cũng phải đi bỏ phiếu chứ.

Horster. Ngay cả khi người ta chẳng biết gì về những gì đang diễn ra á?

Billing. Không biết! Ý anh là thế nào? Một cộng đồng giống như một con tàu; mọi người đều phải sẵn sàng cầm lái.

Horster. Có lẽ điều đó ở trên bờ thì rất ổn; nhưng ở trên tàu thì không vận hành kiểu đó được đâu.

Hovstad. Thật đáng kinh ngạc là hầu hết các thủy thủ lại ít quan tâm đến những gì diễn ra trên bờ đến thế.

Billing. Thật quá đổi phi thường.

Dr. Stockmann. Thủy thủ cũng giống như loài chim di cư; họ cảm thấy thoải mái như ở nhà ở bất kỳ vĩ tuyến nào. Và đó chỉ là một lý do bổ sung để chúng ta càng thêm nhiệt huyết hơn thôi, Hovstad. Số báo "Sứ giả" ngày mai có đăng gì về vấn đề công cộng không?

Hovstad. Không có gì về việc đô thị cả. Nhưng ngày kia tôi đang tính in bài báo của bác sĩ—

Dr. Stockmann. À, quỷ tha ma bắt—bài báo của tôi! Nghe này, cái đó phải hoãn lại một chút đã.

Hovstad. Thật thế sao? Chúng tôi vừa mới có khoảng trống thuận tiện cho nó, và tôi cứ nghĩ đó là thời điểm thích hợp nhất chứ—

Dr. Stockmann. Vâng, vâng, rất có thể anh đúng; nhưng dù sao nó vẫn phải chờ. Tôi sẽ giải thích cho anh sau. (PETRA từ ngoài hành lang bước vào, đội mũ, khoác áo choàng và cầm một bó vở bài tập dưới nách.)

Petra. Chào buổi tối mọi người.

Dr. Stockmann. Chào buổi tối, Petra; lại đây con.

(Mọi người chào hỏi nhau; PETRA cởi đồ ra và đặt lên một chiếc ghế cạnh cửa.)

Petra. Và tất cả các người đều ngồi đây hưởng thụ vui vẻ, trong khi con phải ra ngoài đầu tắt mặt tối làm tôi đòi!

Dr. Stockmann. Nào, lại đây và cũng hưởng thụ đi chứ!

Billing. Anh có được phép pha một ly cho cô không?

Petra (tiến lại bàn). Cảm ơn, để tự con pha thì hơn; các anh toàn pha quá đặc thôi. Mà con quên mất, bố ạ—con có một bức thư cho bố đây. (Đi tới chiếc ghế nơi con bé đặt đồ.)

Dr. Stockmann. Thư à? Từ ai thế?

Petra (lục trong túi áo khoác). Bác đưa thư đưa cho con đúng lúc con chuẩn bị bước ra ngoài.

Dr. Stockmann (đứng phắt dậy và tiến về phía con bé). Thế mà bây giờ con mới chịu đưa cho bố!

Petra. Thật sự con không có thời gian để chạy ngược lên nhà mà. Nó đây này!

Dr. Stockmann (giật lấy bức thư). Để bố xem nào, để bố xem nào con gái! (Nhìn vào phần địa chỉ.) Vâng, đúng rồi!

Bà Stockmann. Có phải bức thư mà anh đã ngóng trông suốt mấy ngày nay không, Thomas?

Dr. Stockmann. Vâng, chính nó đây. Bây giờ bố phải vào phòng đây và— Bố lấy lửa ở đâu nhỉ, Katherine? Phòng bố lại không có đèn nữa à?

Bà Stockmann. Có chứ, đèn của anh đã được thắp sẵn trên bàn làm việc rồi.

Dr. Stockmann. Tốt, tốt lắm. Mọi người tha lỗi cho tôi một lát nhé—, (Đi vào phòng làm việc.)

Petra. Mẹ đoán xem đó là gì thế?

Bà Stockmann. Mẹ không biết; mấy ngày nay lúc nào bố cũng hỏi bác đưa thư đã đến chưa.

Billing. Chắc lại là bệnh nhân ở vùng quê nào đó thôi.

Petra. Tội nghiệp bố già của con!—chẳng mấy chốc bố lại làm việc đến kiệt sức cho mà xem. (Tự pha cho mình một ly.) Nào, vị này uống chắc sẽ ngon đây!

Hovstad. Hôm nay cô lại dạy ở lớp học buổi tối à?

Petra (nhấp một ngụm từ ly của mình). Hai tiếng.

Billing. Và bốn tiếng ở trường vào buổi sáng?

Petra. Năm tiếng.

Bà Stockmann. Và mẹ thấy con vẫn còn bài tập để chấm nữa cơ mà.

Petra. Cả một đống luôn chứ lị, vâng.

Horster. Xem chừng cô cũng ngập đầu trong công việc chẳng kém gì ai nhỉ.

Petra. Vâng—nhưng thế lại hay. Người ta cảm thấy mệt mỏi một cách vô cùng dễ chịu sau đó.

Billing. Cô thích thế á?

Petra. Vâng, bởi vì sau đó người ta ngủ rất ngon giấc.

Morten. Chắc chị Petra phải độc ác lắm đấy.

Petra. Độc ác á?

Morten. Vâng, bởi vì chị làm việc nhiều thế cơ mà. Thầy Rorlund bảo công việc là sự trừng phạt cho tội lỗi của chúng ta cơ mà.

Ejlif. Xì, mày đúng là đồ ngốc khi đi tin cái loại chuyện đó!

Bà Stockmann. Nào, nào, Ejlif!

Billing (cười lớn). Hay tuyệt!

Hovstad. Chẳng nhẽ em không muốn làm việc chăm chỉ như thế à, Morten?

Morten. Không ạ, con không thèm đâu.

Hovstad. Thế sau này em muốn làm nghề gì nào?

Morten. Con thích nhất được làm một tên cướp biển Viking,

Ejlif. Thế thì mày phải trở thành kẻ ngoại đạo đấy nhé.

Morten. Ồ, con có thể thành kẻ ngoại đạo chứ bộ, phải không ạ?

Billing. Tôi đồng ý với em đấy, Morten! Hoàn toàn đúng với tâm tư của tôi.

Bà Stockmann (ra hiệu cho anh ta). Chắc chắn là không đúng thế đâu, anh Billing.

Billing. Có chứ, tôi xin thề là có đấy! Tôi là một kẻ ngoại đạo, và tôi tự hào vì điều đó. Tin tôi đi, chẳng bao lâu nữa tất cả chúng ta đều sẽ là người ngoại đạo hết cho mà xem.

Morten. Và khi đó chúng con sẽ được phép làm bất cứ điều gì mình thích chứ ạ?

Billing. Chà, rồi em sẽ thấy thôi, Morten.

Bà Stockmann. Các con phải vào phòng mình ngay đi, mấy đứa; mẹ chắc là các con còn bài tập phải học cho ngày mai đấy.

Ejlif. Con rất muốn được ở lại thêm chút nữa—

Bà Stockmann. Không, không; đi ra ngoài mau lên, cả hai đứa. (Mấy đứa trẻ chúc ngủ ngon rồi đi vào căn phòng bên trái.)

Hovstad. Chị có thực sự nghĩ việc nghe những điều như thế sẽ có hại cho bọn trẻ không?

Bà Stockmann. Tôi không biết; nhưng tôi không thích thế.

Petra. Nhưng mẹ biết đấy, con lại nghĩ thực ra mẹ đã lầm về chuyện đó.

Bà Stockmann. Có thể thế, nhưng mẹ vẫn không thích—không thích điều đó xuất hiện chính trong ngôi nhà của chúng ta.

Petra. Có quá nhiều sự giả dối cả ở nhà lẫn ở trường. Ở nhà thì người ta không được phép nói, còn ở trường thì chúng con cứ phải đứng đó để nói dối lũ trẻ.

Horster. Nói dối á?

Petra. Vâng, anh không nghĩ là chúng con phải dạy chúng đủ thứ chuyện mà chính chúng con còn chẳng tin sao?

Billing. Hoàn toàn chính xác là như vậy.

Petra. Giá như con có đủ phương tiện, con sẽ tự mở một ngôi trường của riêng mình; và nó sẽ được điều hành theo những phương thức rất khác.

Billing. Ồ, phiền muộn gì cái chuyện phương tiện chứ—!

Horster. Chà, nếu cô đang nghĩ đến chuyện đó, cô Stockmann, tôi sẽ rất vui lòng cung cấp cho cô một phòng học. Ngôi nhà cũ rộng thênh thang mà bố tôi để lại hiện đang bỏ trống gần như hầu hết; có một phòng ăn vô cùng lớn ở tầng dưới—

Petra (cười lớn). Cảm ơn anh rất nhiều; nhưng e rằng sẽ chẳng đi đến đâu đâu.

Hovstad. Không, tôi đoán là cô Petra có nhiều khả năng dấn thân vào nghề làm báo hơn đấy. Nhân tiện đây, cô đã có thời gian làm gì với câu chuyện tiếng Anh mà cô hứa sẽ dịch cho chúng tôi chưa?

Petra. Chưa, vẫn chưa ạ, nhưng các anh sẽ có nó đúng hạn mà.

(BÁC SĨ STOCKMANN từ phòng mình bước ra, trên tay cầm một bức thư đang mở.)

Dr. Stockmann (vung vẩy bức thư). Nào, bây giờ thì thị trấn sẽ có một chủ đề mới để bàn tán rồi đấy, tôi có thể nói cho mọi người biết!

Billing. Chủ đề mới á?

Bà Stockmann. Cái gì thế này anh?

Dr. Stockmann. Một phát hiện vĩ đại, Katherine.

Hovstad. Thật á?

Bà Stockmann. Phát hiện của anh à?

Dr. Stockmann. Phát hiện của tôi chứ còn của ai. (Đi qua đi lại.) Cứ để cho bọn chúng đến nói, như mọi khi, rằng tất cả chỉ là ảo tưởng và là trí tưởng tượng của một kẻ điên đi! Nhưng lần này chúng sẽ phải cẩn thận với những gì chúng nói đấy, tôi nói cho mà biết!

Petra. Nhưng bố ơi, bố phải nói cho chúng con biết đó là cái gì chứ.

Dr. Stockmann. Vâng, vâng—chỉ cần cho bố thời gian, rồi các con sẽ biết tất tần tật về nó. Giá mà lúc này tôi có Peter ở đây! Nó cho thấy chúng ta, những thằng đàn ông, có thể đi vòng quanh đưa ra các phán đoán của mình như thế nào, trong khi thực tế thì chúng ta mù lòa chẳng khác gì loài chuột chũi—

Hovstad. Bác sĩ đang ám chỉ điều gì thế?

Dr. Stockmann (đứng sững lại cạnh bàn). Chẳng phải quan điểm chung là thị trấn của chúng ta là một nơi có sức khỏe cực tốt hay sao?

Hovstad. Chắc chắn rồi.

Dr. Stockmann. Thậm chí là một nơi có sức khỏe tốt đến mức phi thường—một nơi xứng đáng được giới thiệu bằng những lời lẽ nồng nhiệt nhất có thể cho dù là những người đau ốm hay những người khỏe mạnh—

Bà Stockmann. Vâng, nhưng Thomas thân mến—

Dr. Stockmann. Và chúng ta đã giới thiệu và ca ngợi nó—tôi đã viết hết bài này đến bài khác, cả trên tờ "Sứ giả" lẫn trong các ấn phẩm mỏng...

Hovstad. Vâng, rồi sao nữa?

Dr. Stockmann. Và Khu Tắm khoáng—chúng ta đã gọi chúng là "mạch máu chính của sự sống đô thị", là "trung tâm thần kinh của thị trấn chúng ta", và quỷ mới biết còn gọi là gì nữa—

Billing. "Trái tim đang đập rộn ràng của thị trấn" là cụm từ tôi đã từng dùng trong một dịp quan trọng.

Dr. Stockmann. Đúng thế. Chà, các anh có biết chúng thực sự là gì không, những Khu Tắm khoáng vĩ đại, tuyệt vời, được ca tụng hết lời và đã tốn ngần ấy tiền của—các anh có biết chúng là gì không?

Hovstad. Không, chúng là cái gì ạ?

Bà Stockmann. Vâng, chúng là cái gì thế?

Dr. Stockmann. Cả cái nơi đó là một ổ dịch bệnh!

Petra. Khu Tắm khoáng á, bố?

Bà Stockmann (đồng thời vang lên). Khu Tắm khoáng của chúng ta á?

Hovstad. Nhưng thưa bác sĩ—

Billing. Hoàn toàn không thể tin nổi!

Dr. Stockmann. Toàn bộ cơ sở Tắm khoáng đó là một ngôi mộ quét vôi trắng, ngập tràn độc chất, tôi nói cho các anh biết—đó là mối nguy hiểm trầm trọng nhất có thể xảy ra đối với sức khỏe công cộng! Tất cả những thứ xú uế ở Molledal, tất cả thứ rác rưởi hôi thối đó, đang làm nhiễm độc nguồn nước trong các ống dẫn nước ngầm dẫn đến hồ chứa; và chính cái chất độc hôi thối bị nguyền rủa đó cũng rỉ ra cả ở vùng bờ biển nữa—

Horster. Nơi có khu vực tắm táp ấy ạ?

Dr. Stockmann. Chính xác là ở đó.

Hovstad. Làm thế nào mà bác sĩ lại có thể chắc chắn về tất cả những điều này đến vậy?

Dr. Stockmann. Tôi đã điều tra vấn đề này một cách vô cùng tận tụy và lương tâm. Từ lâu tôi đã hoài nghi về một chuyện đại loại thế. Năm ngoái chúng ta đã có một số ca bệnh kỳ lạ chưa từng thấy trong số các du khách—các ca sốt thương hàn, và các ca sốt dạ dày—

Bà Stockmann. Vâng, điều đó hoàn toàn đúng.

Dr. Stockmann. Vào thời điểm đó, chúng ta cứ đinh ninh rằng du khách đã bị nhiễm bệnh trước khi họ đến; nhưng sau đó, vào mùa đông, tôi bắt đầu có một quan điểm khác; và thế là tôi tự mình tiến hành kiểm tra nguồn nước, hết mức có thể.

Bà Stockmann. Hóa ra đó là việc mà anh đã bận rộn suốt thời gian qua đấy à?

Dr. Stockmann. Quả thực tôi đã rất bận rộn, Katherine. Nhưng ở đây tôi không có bất kỳ thiết bị khoa học cần thiết nào; thế nên tôi đã gửi các mẫu vật, cả nước uống lẫn nước biển, lên tận Đại học, để nhờ một nhà hóa học phân tích thật chính xác.

Hovstad. Và bác sĩ đã có kết quả rồi chứ?

Dr. Stockmann (giơ bức thư cho anh ta xem). Nó đây này! Nó chứng minh sự hiện diện của các chất hữu cơ đang phân hủy trong nước—nó đặc quánh những động vật nguyên sinh. Nước hoàn toàn nguy hiểm khi sử dụng, dù là để uống bên trong hay dùng bên ngoài cơ thể.

Bà Stockmann. Thật là may mắn làm sao khi anh đã phát hiện ra nó kịp thời.

Dr. Stockmann. Em nói rất chuẩn.

Hovstad. Và bây giờ bác sĩ dự định sẽ làm gì?

Dr. Stockmann. Đương nhiên là phải chấn chỉnh lại cho đúng đắn rồi.

Hovstad. Liệu có làm được điều đó không?

Dr. Stockmann. Bắt buộc phải làm chứ. Bằng không Khu Tắm khoáng sẽ trở nên hoàn toàn vô tích sự và uổng phí. Nhưng chúng ta không cần phải phỏng đoán trước làm gì; tôi đã có một ý tưởng rất rõ ràng về những việc chúng ta phải làm.

Bà Stockmann. Nhưng tại sao anh lại giữ kín tất cả chuyện này một cách âm thầm thế, anh yêu?

Dr. Stockmann. Em tưởng anh sẽ chạy rông khắp thị trấn để ba hoa bàn tán về nó trước khi anh có bằng chứng xác thực tuyệt đối chắc chắn á? Không, cảm ơn em. Anh không phải là một kẻ ngốc đến thế.

Petra. Tuy thế, ít nhất bố cũng có thể nói cho chúng con biết chứ—

Dr. Stockmann. Không một mống sống nào hết. Nhưng ngày mai con có thể chạy qua chỗ Lão Lửng—

Bà Stockmann. Ôi, Thomas! Thomas!

Dr. Stockmann. Chà, thế thì chạy qua chỗ ông ngoại của các con vậy. Ông cụ sẽ có thứ để mà tròn xoe mắt ngạc nhiên đấy! Bố thừa biết ông nghĩ bố bị khùng—và có rất nhiều người khác cũng nghĩ thế, bố để ý thấy rồi. Nhưng giờ thì mấy con người tốt ơn đó sẽ được tận mắt chứng kiến—họ sẽ được chứng kiến ngay thôi! (Đi qua đi lại, xoa xoa hai tay.) Sẽ có một phen chấn động lớn trong thị trấn đây, Katherine; em không thể tưởng tượng nổi nó sẽ ra sao đâu. Tất cả các đường ống dẫn nước sẽ phải được đào lên lắp đặt lại từ đầu.

Hovstad (đứng dậy). Tất cả các đường ống dẫn nước ư—?

Dr. Stockmann. Vâng, đương nhiên rồi. Đầu mối thu nước nằm quá thấp; nó sẽ phải được nâng lên một vị trí cao hơn rất nhiều.

Petra. Thế thì hóa ra cuối cùng bố đã đúng.

Dr. Stockmann. À, con còn nhớ chứ, Petra—bố đã viết thư phản đối các bản kế hoạch trước khi công trình được khởi xây đấy chứ. Nhưng vào thời điểm đó chẳng có ai thèm lắng nghe bố. Chà, giờ thì bố chuẩn bị cho bọn chúng nhận đủ bài học đây. Đương nhiên là tôi đã chuẩn bị một bản báo cáo cho Hội đồng Quản lý Khu Tắm khoáng; tôi đã soạn sẵn nó từ một tuần nay rồi, và chỉ đợi cái này đến tay thôi. (Giơ bức thư lên.) Bây giờ thì nó sẽ được gửi đi ngay lập tức. (Đi vào phòng mình và quay ra với một ít giấy tờ.) Hãy nhìn cái này mà xem! Bốn trang viết đặc kín chữ!—và bức thư sẽ đi kèm với chúng. Đưa cho tôi một mẩu giấy nào, Katherine—thứ gì đó để gói chúng lại ấy. Thế là đủ! Bây giờ hãy đưa nó cho-cho-(dậm chân xuống đất)—quỷ tha ma bắt tên con bé là gì ấy nhỉ?—đưa nó cho con hầu, và bảo nó mang ngay lập tức đến chỗ ngài Thị trưởng.

(Bà Stockmann cầm gói tài liệu và đi ra ngoài qua ngả phòng ăn.)

Petra. Bố nghĩ bác Peter sẽ nói gì nào, bố?

Dr. Stockmann. Ông ấy còn có gì để mà nói nữa chứ? Tôi nghĩ chắc ông ấy sẽ rất vui mừng vì một chân lý quan trọng như vậy đã được đưa ra ánh sáng.

Hovstad. Bác sĩ có cho phép tôi in một mẩu tin ngắn về phát hiện của bác trên tờ "Sứ giả" không?

Dr. Stockmann. Tôi sẽ vô cùng biết ơn nếu anh làm thế.

Hovstad. Rất đáng mong mỏi là công chúng nên được thông báo về điều đó mà không chậm trễ.

Dr. Stockmann. Dĩ nhiên rồi.

Bà Stockmann (bước vào). Con bé vừa đi gửi rồi đấy.

Billing. Thề có chúa phù hộ tôi, thưa bác sĩ, bác sắp trở thành nhân vật số một trong cái thị trấn này rồi đấy!

Dr. Stockmann (vừa đi đi lại lại vừa vui vẻ). Vớ vẩn! Thú thật là

tôi chẳng làm gì hơn ngoài việc làm trònn bổn phận của mình. Tôi chỉ có một phát hiện may mắn thôi—có thế thôi mà. Dẫu vậy, dẫu sao đi nữa...

Billing. Hovstad, anh có nghĩ thị trấn nên trao cho bác sĩ Stockmann một thứ giấy chứng nhận tuyên dương công trạng nào đó không?

Hovstad. Dù thế nào tôi cũng sẽ đề xuất điều đó.

Billing. Và tôi sẽ nói chuyện với Aslaksen về việc này.

Dr. Stockmann. Không, các bạn tốt của tôi ơi, đừng có bày ra mấy cái trò vớ vẩn đó. Tôi không muốn nghe bất cứ điều gì kiểu như thế. Và nếu Ủy ban Khu Tắm khoáng có nghĩ đến chuyện biểu quyết tăng lương cho tôi, tôi cũng sẽ không nhận đâu. Các người nghe rõ chưa, Katherine?—tôi sẽ không nhận đâu.

Bà Stockmann. Anh hoàn toàn đúng, Thomas.

Petra (nâng ly lên). Chúc sức khỏe bố!

Hovstad và Billing. Chúc sức khỏe bác sĩ! Chúc bác sĩ dồi dào sức khỏe!

Horster (chạm ly với BÁC SĨ STOCKMANN). Tôi hy vọng nó sẽ mang lại cho bác không gì ngoài những điều may mắn.

Dr. Stockmann. Cảm ơn, cảm ơn các bạn thân mến của tôi! Tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc! Thật là một điều tuyệt vời khi một người có thể cảm thấy rằng mình đã làm được một việc ích nước lợi nhà cho thị trấn quê hương và cho những người đồng bào của mình. Muôn năm, Katherine! (Anh ôm chầm lấy vợ và quay mòng mòng, trong khi vợ anh vừa phản đối vừa cười rộ lên. Tất cả mọi người đều cười, vỗ tay, và hoan hô BÁC SĨ. Mấy đứa trẻ thò đầu vào cửa để xem chuyện gì đang xảy ra.)