(CẢNH.—Phòng tòa soạn báo "Sứ giả Nhân dân". Cửa ra vào nằm ở phía bên trái bức tường hậu; bên phải là một cửa kính khác có thể nhìn thấu vào phòng in. Một cánh cửa nữa nằm ở bức tường bên phải. Giữa phòng kê một chiếc bàn lớn bày đầy giấy tờ, báo chí và sách vở. Phía trước bên trái là một ô cửa sổ, trước cửa sổ có kê một chiếc bàn làm việc và một chiếc ghế đẩu cao. Cạnh bàn có đôi ghế bành, cùng vài chiếc ghế khác kê dọc theo tường. Căn phòng tối tăm và ngột ngạt; đồ đạc đã cũ, ghế ngồi sờn rách. Trong phòng in, mấy người thợ sắp chữ đang làm việc, và một thợ in đang vận hành máy ép tay. HOVSTAD đang ngồi viết bên bàn làm việc. BILLING từ bên phải bước vào, tay cầm bản thảo của BÁC SĨ STOCKMANN.)

Billing. Chà, tôi phải thốt lên đấy!

Hovstad (vẫn viết). Anh đã đọc kỹ chưa?

Billing (đặt bản thảo lên bàn). Rồi, đọc kỹ lắm rồi chứ lị.

Hovstad. Cậu không thấy vị Bác sĩ quất cho bọn chúng một trận nên thân đấy chứ?

Billing. Nên thân à? Chúa hiển linh, thế thì gọi là nghiền nát ấy chứ! Từng từ rơi xuống cứ như—tôi phải nói thế nào nhỉ?—như búa tạ giáng xuống đầu vậy.

Hovstad. Đúng thế, nhưng bọn chúng không phải loại dễ bề buông xuôi ngay cú đấm đầu tiên đâu.

Billing. Điều đó thì chuẩn; và vì thế chúng ta phải nện liên tiếp những đòn chí mạng cho đến khi toàn bộ cái lũ quý tộc này sụp đổ hoàn toàn. Ngồi trong kia đọc đoạn này, suýt nữa tôi tưởng như mình đang chứng kiến một cuộc cách mạng thực thụ sắp diễn ra.

Hovstad (quay người lại). Suỵt!—Nói nhỏ thôi kẻo Aslaksen nghe thấy.

Billing ( hạ giọng). Aslaksen là cái đồ nhát gan, hèn nhát; trong người hắn chẳng có lấy chút khí phách đàn ông nào cả. Nhưng lần này anh sẽ quyết làm đến cùng chứ? Anh sẽ đăng bài của Bác sĩ chứ?

Hovstad. Có chứ, và nếu Ngài Thị trưởng không ưng cái bụng ấy—

Billing. Thế thì lại rách việc to.

Hovstad. Ồ, may sao chúng ta lúc nào cũng có thể xoay chuyển tình thế thành có lợi cho mình, dù chuyện gì xảy ra đi nữa. Nếu Ngài Thị trưởng không chịu hùa theo kế hoạch của Bác sĩ, ngài ấy sẽ chuốc lấy sự thù địch của toàn bộ tầng lớp tiểu thương—cả cái Hội Chủ nhà lẫn đám đông còn lại. Còn nếu ngài ấy hùa theo, ngài ấy sẽ trở thành kẻ thù của toàn bộ cổ đông lớn trong khu Tắm khoáng, những kẻ bấy lâu nay vẫn là hậu phương vững chắc nhất của ngài ấy—

Billing. Đúng thế, vì tụi nó chắc chắn sẽ phải móc hầu bao ra kha khá đấy—

Hovstad. Chuẩn rồi, cậu cứ yên tâm. Và bằng cách này, phe cánh của chúng sẽ bị đập tan, cậu thấy đấy, rồi trong số báo nào chúng ta cũng sẽ phơi bày trước công chúng về sự bất tài của Ngài Thị trưởng từ chuyện này sang chuyện khác, đồng thời làm cho mọi người thấy rõ rằng toàn bộ các chức vụ ủy thác trong thị trấn, toàn bộ quyền kiểm soát việc công đáng lẽ phải được trao vào tay những người theo trường phái Tự do.

Billing. Hoàn toàn chính xác! Tôi thấy nó đang đến gần rồi—tôi thấy nó đang đến gần; chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc cách mạng!

(Có tiếng gõ cửa.)

Hovstad. Suỵt! (Cất tiếng gọi.) Vào đi! (BÁC SĨ STOCKMANN bước vào từ cửa chính. HOVSTAD ra đón.) A, chào Bác sĩ! Thế nào rồi ạ?

Bác sĩ Stockmann. Anh có thể bắt tay vào in ngay được rồi đấy, anh Hovstad!

Hovstad. Mọi chuyện đã ngã ngũ đến thế rồi cơ ạ?

Billing. Hoan hô!

Bác sĩ Stockmann. Đúng thế, cứ in đi. Chắc chắn là ngã ngũ rồi. Giờ thì bọn chúng phải nhận những gì chúng đáng phải nhận thôi. Sắp có một trận chiến nổ ra trong thị trấn này rồi đấy, anh Billing ạ!

Billing. Hy vọng đó sẽ là một cuộc chiến một mất một còn! Chúng ta sẽ kề dao vào cổ tụi nó, thưa Bác sĩ!

Bác sĩ Stockmann. Bài báo này mới chỉ là khởi đầu thôi. Tôi đã phác thảo sẵn trong đầu thêm bốn, năm bài nữa rồi. Aslaksen đâu rồi?

Billing (gọi vọng vào phòng in). Aslaksen, ra đây một phút xem nào!

Hovstad. Bốn, năm bài nữa cơ ạ? Về cùng một chủ đề ấy ạ?

Bác sĩ Stockmann. Không—còn lâu nhé, anh bạn trẻ. Không, chúng bàn về một vấn đề hoàn toàn khác. Nhưng tất cả đều bắt nguồn từ vấn đề cấp nước và hệ thống cống rãnh. Cứ việc nọ xọ sang việc kia thôi, anh biết đấy. Nó y hệt như việc bắt đầu đập phá một ngôi nhà cổ vậy.

Billing. Thề có chúa, đúng là thế thật; anh sẽ thấy mình chẳng thể dừng lại cho đến khi đập nát toàn bộ đống rác rưởi cổ lỗ sĩ ấy xuống.

Aslaksen (bước vào). Đập phá ư? Chắc anh không có ý định đập phá khu Tắm khoáng đấy chứ, thưa Bác sĩ?

Hovstad. Đâu có chuyện đó, đừng lo.

Bác sĩ Stockmann. Không, ý chúng tôi hoàn toàn khác cơ. Nào, anh nghĩ sao về bài báo của tôi, anh Hovstad?

Hovstad. Tôi cho rằng nó thực sự là một kiệt tác.

Bác sĩ Stockmann. Cậu thực sự nghĩ thế chứ? Chà, tôi vui lắm, vui lắm.

Hovstad. Bài báo rất rõ ràng và dễ hiểu. Chẳng cần phải có kiến thức chuyên môn gì cũng có thể thấu hiểu được sức nặng của nó. Anh sẽ có mọi người có tư tưởng tiến bộ đứng về phía mình.

Aslaksen. Và hy vọng là cả những người thận trọng nữa chứ ạ?

Billing. Cả người thận trọng lẫn kẻ thiếu thận trọng—gần như toàn bộ thị trấn.

Aslaksen. Nếu vậy thì chúng ta có thể mạo muội đem in được rồi.

Bác sĩ Stockmann. Tôi nghĩ thế chứ!

Hovstad. Chúng ta sẽ đưa nó lên báo vào sáng mai.

Bác sĩ Stockmann. Dĩ nhiên rồi—các anh không được chậm trễ lấy một ngày. Điều tôi muốn nhờ anh, anh Aslaksen, là liệu anh có thể trực tiếp giám sát việc in ấn bài này được không.

Aslaksen. Vâng, rất hân hạnh.

Bác sĩ Stockmann. Hãy giữ gìn nó cứ như bảo vật ấy nhé! Tuyệt đối không để xảy ra lỗi in sai—từng từ một đều quan trọng cả. Lát nữa tôi sẽ ghé lại; biết đâu lúc đó các anh đã có thể cho tôi xem bản in thử. Tôi không sao diễn tả nổi sự háo hức muốn được nhìn thấy nó in trên trang giấy, và muốn thấy nó bùng nổ trước công chúng—

Billing. Bùng nổ trước mặt họ—vâng, giống như một tia chớp!

Bác sĩ Stockmann. —và được đem ra phán xét trước những người đồng hương thông thái của tôi. Các anh không thể tưởng tượng nổi tôi đã phải trải qua những gì trong ngày hôm nay đâu. Tôi hết lần này đến lần khác bị đe dọa đủ điều; chúng tìm cách tước đoạt của tôi những quyền lợi cơ bản nhất của một con người—

Billing. Cái gì! Quyền làm người của anh cơ á?

Bác sĩ Stockmann. —chúng tìm cách hạ nhục tôi, biến tôi thành một kẻ hèn nhát, ép buộc tôi phải đặt lợi ích cá nhân lên trên những niềm tin thiêng liêng nhất của mình.

Billing. Thế thì quá thể lắm rồi—có chết tôi cũng không ngửi nổi.

Hovstad. Ồ, anh không phải ngạc nhiên về bất cứ điều gì xuất phát từ phía đó đâu.

Bác sĩ Stockmann. Chà, bọn chúng sẽ phải nhận phần thua thiệt khi đối đầu với tôi; chúng cứ việc đoan chắc là thế đi. Tôi sẽ coi tờ "Sứ giả Nhân dân" là chỗ dựa cứu mạng của mình từ nay về sau, và ngày nào tôi cũng sẽ nã vào mặt chúng hết bài này đến bài khác, giống như những quả bom vậy—

Aslaksen. Vâng, nhưng mà—

Billing. Hoan hô!—chiến tranh rồi, chiến tranh nổ ra rồi!

Bác sĩ Stockmann. Tôi sẽ đánh gục bọn chúng—tôi sẽ nghiền nát tụi nó—tôi sẽ san bằng mọi hàng phòng thủ của chúng ngay trước mắt của công chúng lương thiện! Tôi sẽ làm thế đấy!

Aslaksen. Vâng, nhưng xin hãy ôn hòa, thưa Bác sĩ—hãy tiến hành một cách ôn hòa.

Billing. Ôn hòa cái nỗi gì, dẹp đi! Đừng có tiếc thuốc nổ!

Bác sĩ Stockmann. Bởi vì bây giờ vấn đề không chỉ đơn thuần là chuyện cấp nước và cống rãnh nữa, các anh biết đấy. Không—đó là toàn bộ đời sống xã hội của chúng ta cần phải được thanh lọc và tẩy trùng—

Billing. Nói câu nghe hệt như một vị cứu tinh!

Bác sĩ Stockmann. Tất cả những kẻ bất tài đều phải bị tống cổ ra ngoài, các anh hiểu chứ—và ở mọi ngóc ngách của đời sống! Những chân trời vô tận đã mở ra trước mắt tâm trí tôi ngày hôm nay. Tôi chưa thể nhìn thấy mọi thứ một cách hoàn toàn rõ ràng ngay lúc này, nhưng rồi tôi sẽ thấy. Những người cầm kỳ thanh niên và sung sức—đó mới là những gì chúng ta cần và phải tìm kiếm, hỡi các bạn của tôi; chúng ta phải đưa những con người mới lên nắm quyền chỉ huy tại mọi tiền đồn.

Billing. Hay lắm, hay lắm!

Bác sĩ Stockmann. Chúng ta chỉ cần đoàn kết sát cánh bên nhau, và mọi chuyện sẽ trở nên vô cùng dễ dàng. Con tàu cách mạng sẽ được hạ thủy trượt dài êm êm trên đà. Các anh không nghĩ thế sao?

Hovstad. Về phần mình, tôi cho rằng giờ đây chúng ta đã có viễn cảnh đưa chính quyền thành phố vào đúng những bàn tay mà nó thuộc về.

Aslaksen. Và miễn là chúng ta cứ tiến hành một cách ôn hòa, tôi tin rằng sẽ chẳng có chút rủi ro nào đâu.

Bác sĩ Stockmann. Mẹ kiếp, ai thèm quan tâm có rủi ro hay không chứ! Những gì tôi đang làm, tôi làm vì danh nghĩa của sự chân lý và vì lương tâm của chính mình.

Hovstad. Anh là một con người xứng đáng nhận được sự ủng hộ, thưa Bác sĩ.

Aslaksen. Vâng, không thể chối cãi rằng Bác sĩ là một người bạn chân chính của thị trấn—một người bạn thực sự của cộng đồng, đúng thế.

Billing. Nghe tôi này Aslaksen, Bác sĩ Stockmann chính là người bạn của nhân dân.

Aslaksen. Tôi đoán là Hội Chủ nhà sẽ sớm sử dụng câu nói đó thôi.

Bác sĩ Stockmann (xúc động, siết chặt tay họ). Cảm ơn, cảm ơn các anh, những người bạn kiên trung thân thiết của tôi. Thật là sảng khoái khi nghe các anh nói thế; anh trai tôi vừa gọi tôi bằng một từ hoàn toàn khác cơ. Thề có chúa, tôi sẽ trả lại hắn cả vốn lẫn lãi! Nhưng giờ tôi phải đi thăm một người khốn khổ đây—tôi sẽ quay lại như đã nói. Hãy trông chừng bản thảo thật cẩn thận nhé, anh Aslaksen, và ngàn lần đừng bỏ sót một dấu chấm than nào của tôi đấy nhé! Thà thêm vào một hai dấu còn hơn! Tuyệt lắm, tuyệt lắm! Thôi, tạm biệt các anh hiện tại nhé—tạm biệt, tạm biệt! (Họ tiễn bác sĩ ra cửa và cúi chào tiễn ông đi.)

Hovstad. Lão ấy có thể sẽ tỏ ra là một kẻ hữu dụng vô giá đối với chúng ta đấy.

Aslaksen. Vâng, chừng nào lão còn chỉ quẩn quanh trong cái chuyện khu Tắm khoáng này. Nhưng nếu lão đi quá xa vùng biên ải đó, tôi nghĩ chúng ta không nên dại dột bám theo lão đâu.

Hovstad. Hừm!—còn tùy cơ ứng biến—

Billing. Cậu lúc nào cũng nhát gan chết tiệt, Aslaksen!

Aslaksen. Nhát gan ư? Vâng, khi đụng đến vấn đề chính quyền địa phương, tôi nhát gan đấy, thưa anh Billing; đó là bài học mà tôi đã được dạy trong trường đời, xin thưa cho anh biết. Nhưng cứ thử giao cho tôi việc đại sự quốc gia, những vấn đề liên quan đến chính phủ trung ương xem, rồi cậu sẽ thấy tôi có nhát gan hay không.

Billing. Không, anh không nhát, tôi thừa nhận. Nhưng thế này thì chẳng khác nào tự mâu thuẫn với chính mình.

Aslaksen. Tôi là một người có lương tâm, vấn đề chỉ có thế thôi. Nếu anh tấn công chính phủ, dẫu sao thì anh cũng chẳng gây hại gì cho cộng đồng cả; mấy gã đó có thèm đếm xỉa gì đến những lời tấn công đâu, anh thấy đấy—họ vẫn cứ điều hành như cũ, phớt lờ tất cả. Nhưng chính quyền địa phương thì khác; họ có thể bị lật đổ, và khi đó biết đâu anh lại đưa một đám dốt nát lên nắm quyền, gây ra những tổn hại không thể cứu vãn cho những người chủ nhà và tất cả mọi người.

Hovstad. Thế còn việc giáo dục công dân thông qua tự quản—cậu không coi trọng điều đó chút nào sao?

Aslaksen. Khi một người có những lợi ích riêng tư phải bảo vệ, anh ta không thể lo xuể mọi thứ được đâu, thưa anh Hovstad.

Hovstad. Vậy thì tôi hy vọng mình sẽ chẳng bao giờ có cái gọi là lợi ích riêng tư để mà phải bảo vệ cả!

Billing. Hay lắm, nói hay lắm!

Aslaksen (cườim mỉm). Hừm! (Chỉ tay về phía bàn làm việc.) Cựu Thư ký Stensgaard chính là người tiền nhiệm của anh ngồi chiếc bàn biên tập đó đấy.

Billing (nhổ bọt). Phì! Cái đồ xoay chiều như chong chóng ấy.

Hovstad. Tôi không phải là kẻ thấy gió chiều nào xoay chiều ấy—và sẽ không bao giờ là như thế.

Aslaksen. Một chính trị gia không bao giờ nên quá chắc chắn về điều gì cả, thưa anh Hovstad. Còn về phần anh, anh Billing, tôi nghĩ đã đến lúc anh nên thu bớt buồm lại đi là vừa, khi mà anh đang nộp đơn xin cái chức thư ký Hội đồng trọng tài đấy.

Billing. Tôi—!

Hovstad. Cậu đang xin việc đó thật à, Billing?

Billing. Ờ, thì có—nhưng anh phải hiểu rõ cho rằng tôi chỉ làm thế để chọc tức đám tai to mặt lớn thôi.

Aslaksen. Dù sao thì đó cũng chẳng phải việc của tôi. Nhưng nếu tôi bị buộc tội là nhát gan và thiếu trước quên sau trong các nguyên tắc của mình, thì đây là điều tôi muốn chỉ ra: quá khứ chính trị của tôi là một cuốn sách mở. Tôi chưa bao giờ thay đổi, ngoại trừ việc có lẽ trở nên ôn hòa hơn một chút, anh thấy đấy. Trái tim tôi vẫn hướng về nhân dân; nhưng tôi không phủ nhận rằng lý trí của tôi có chút nghiêng ngả về phía nhà cầm quyền—ý tôi là chính quyền địa phương. (Đi vào phòng in.)

Billing. Chẳng lẽ chúng ta không nên tìm cách hất cẳng lão ta đi sao, Hovstad?

Hovstad. Cậu còn biết ai chịu bỏ tiền tài trợ cho tờ báo và hóa đơn in ấn của chúng ta nữa không?

Billing. Đúng là cái nỗi khốn khổ chết tiệt khi chúng ta chẳng có chút vốn liếng nào giắt lưng để làm ăn.

Hovstad (ngồi phịch xuống bàn làm việc). Đúng thế, giá mà chúng ta có được cái đó, thì—

Billing. Hay là cậu thử đến xin Bác sĩ Stockmann xem sao?

Hovstad (lật giở vài tờ giấy). Xin xỏ nỗi gì? Lão có xu nào dính túi đâu.

Billing. Không, nhưng lão có một chỗ dựa vững chắc ở phía sau, lão già Morten Kiil—"Con lửng", như người ta vẫn gọi lão ấy.

Hovstad (vẫn viết). Cậu có chắc là lão ta có của ăn của để không?

Billing. Chúa ơi, tất nhiên là có rồi! Và kiểu gì thì một phần trong số đó cũng phải lọt vào tay đám con cháu nhà Stockmann chứ. Rất có thể thế nào lão cũng sẽ để dành chút gì cho lũ trẻ, bằng cách này hay cách khác.

Hovstad (quay nửa người lại). Cậu đang trông mong vào điều đó à?

Billing. Trông mong ư? Dĩ nhiên là tôi chẳng trông mong vào cái gì sất.

Hovstad. Thế thì tốt. Và nếu là tôi, tôi cũng sẽ chẳng trông mong gì cái chức thư ký Hội đồng trọng tài kia đâu; vì tôi có thể bảo đảm với cậu—cậu không húp nổi miếng đó đâu.

Billing. Cậu tưởng tôi không biết thừa điều đó chắc? Mục đích của tôi chính là để không nhận được nó. Một cú phớt lờ như thế sẽ kích thích tinh thần chiến đấu của một con người—nó giống như việc được tiếp thêm một nguồn mật đắng tươi mới vậy—và tôi chắc chắn người ta rất cần thứ đó ở một cái xó xỉnh khỉ ho cò gáy như thế này, nơi mà hiếm hoi lắm mới có chuyện gì xảy ra để khuấy động bầu không khí lên.

Hovstad (tiếp tục viết). Phải rồi, phải rồi.

Billing. À, rồi tên tuổi của tôi cũng sẽ được người ta nhắc đến cho mà xem!—Giờ thì tôi đi viết bản kêu gọi gửi Hội Chủ nhà đây. (Đi vào căn phòng bên phải.)

Hovstad (ngồi bên bàn làm việc, cắn cán bút, lẩm bẩm chậm rãi). Hừm!—thế ra là vậy. (Có tiếng gõ cửa.) Vào đi! (PETRA bước vào từ cửa ngoài. HOVSTAD đứng phắt dậy.) Ơ, cô!—lại đây có chuyện gì thế?

Petra. Vâng, anh phải thứ lỗi cho tôi—

Hovstad (kéo dịch một chiếc ghế ra). Cô không ngồi xuống à?

Petra. Không, cảm ơn anh; tôi phải đi ngay bây giờ đây.

Hovstad. Lẽ nào cô mang thông điệp gì từ bố mình đến đây sao?

Petra. Không, tôi đến vì chuyện của riêng tôi. (Lấy một cuốn sách từ trong túi áo khoác ra.) Đây là câu chuyện tiếng Anh đây.

Hovstad. Sao cô lại mang trả lại nó thế này?

Petra. Bởi vì tôi sẽ không dịch nó nữa.

Hovstad. Nhưng cô đã hứa chắc như đinh đóng cột với tôi rồi cơ mà.

Petra. Đúng thế, nhưng khi ấy tôi chưa đọc nó, và chắc là anh cũng chưa đọc nó bao giờ phải không?

Hovstad. Không, cô thừa biết là tôi có biết tiếng Anh đâu; nhưng mà—

Petra. Đúng thế. Đó là lý do tại sao tôi muốn nói với anh rằng anh phải tìm câu chuyện khác đi. (Đặt cuốn sách lên bàn.) Anh không thể dùng cuốn này cho tờ "Sứ giả Nhân dân" được đâu.

Hovstad. Tại sao lại không thể chứ?

Petra. Bởi vì nó đi ngược lại với mọi quan điểm của các anh.

Hovstad. Ồ, nếu chỉ vì chuyện đó—

Petra. Anh chẳng hiểu gì cả. Thông điệp cốt lõi của câu chuyện này là có một thế lực siêu nhiên luôn chăm lo cho những kẻ gọi là người tốt trên cõi đời này và làm cho mọi chuyện đều diễn ra tốt đẹp nhất đối với họ—trong khi tất cả những kẻ gọi là kẻ xấu đều bị trừng phạt.

Hovstad. Chà, nhưng thế thì có sao đâu. Đó chính là những gì độc giả của chúng ta đang cần đấy.

Petra. Và anh định là người mang thứ đó đến cho họ ư? Bản thân tôi, tôi chẳng tin lấy một chữ vào cái thứ nhảm nhí đó. Anh thừa biết thực tế mọi chuyện đâu có diễn ra như thế.

Hovstad. Cô nói hoàn toàn chính xác; nhưng một chủ bút không phải lúc nào cũng có thể hành động theo ý thích của mình. Anh ta thường bị buộc phải cúi đầu trước mong muốn của công chúng trong những vấn đề không mấy quan trọng. Chính trị mới là điều quan trọng nhất trong cuộc sống—đối với một tờ báo, dù sao đi nữa; và nếu tôi muốn lôi kéo công chúng đi theo mình trên con đường dẫn đến tự do và tiến bộ, tôi không được làm họ hoảng sợ mà bỏ chạy. Nếu họ tìm thấy một câu chuyện mang tính đạo đức kiểu này ở phần truyện dài kỳ dưới cùng của trang báo, họ sẽ càng sẵn sàng đón nhận những gì được in ở phía trên hơn; cảm giác của họ sẽ được an toàn hơn, có thể nói là thế.

Petra. Thật xấu hổ quá! Anh lại định giăng một cái bẫy như thế để lừa bịp độc giả của mình sao; anh đâu phải là một con nhện!

Hovstad (cười). Cảm ơn vì cô đã có một đánh giá tốt đẹp về tôi như vậy. Không; thực ra đó là ý tưởng của Billing chứ không phải của tôi.

Petra. Của Billing á!

Hovstad. Vâng; dù sao đi nữa, chính hắn đã tung ra lý thuyết đó ở đây hôm nọ. Và cũng chính Billing là kẻ tha thiết muốn có câu chuyện đó xuất hiện trên báo; còn tôi thì chẳng biết gì về cuốn sách này cả.

Petra. Nhưng sao Billing, với những tư tưởng tân tiến của hắn—

Hovstad. Ồ, Billing là một con người đa mặt. Tôi nghe nói hắn cũng đang nộp đơn xin cái chức thư ký Hội đồng trọng tài kìa.

Petra. Tôi không tin đâu, thưa anh Hovstad. Sao hắn có thể nhúng tay làm một việc như thế được chứ?

Hovstad. À, điều đó cô phải đi mà hỏi hắn.

Petra. Tôi chưa bao giờ nghĩ hắn lại là con người như thế.

Hovstad (nhìn cô kỹ hơn). Không á? Chẳng nhẽ chuyện đó lại khiến cô ngạc nhiên đến thế cơ à?

Petra. Vâng. Hoặc có lẽ cũng không hẳn là hoàn toàn ngạc nhiên. Thật đấy, tôi cũng chẳng biết nữa—

Hovstad. Bọn làm báo chúng tôi vốn chẳng có giá trị gì mấy đâu, cô Stockmann ạ.

Petra. Anh thực sự nghĩ thế thật sao?

Hovstad. Thỉnh thoảng tôi vẫn nghĩ vậy.

Petra. Vâng, trong những chuyện tầm thường của đời sống hàng ngày thì có lẽ thế; tôi có thể hiểu được. Nhưng giờ đây, khi anh đang gánh vác một trọng trách lớn lao—

Hovstad. Ý cô là vấn đề của bố cô chứ gì?

Petra. Chính thế. Tôi có cảm giác là lúc này anh phải thấy mình là một con người có giá trị hơn khối kẻ khác.

Hovstad. Vâng, hôm nay thì quả thực tôi đang có chút cảm giác như thế.

Petra. Dĩ nhiên là anh phải thấy thế chứ, phải không? Đó là một sứ mệnh vô cùng cao cả mà anh đã chọn lựa—dọn đường cho sự tiến bước của những sự thật chưa được trân trọng, cùng những luồng tư tưởng mới mẻ và dũng cảm. Nếu chỉ vì anh đứng hiên ngang giữa thanh thiên bạch nhật và đứng lên bảo vệ chính nghĩa cho một con người bị oan ức—

Hovstad. Nhất là khi người bị oan ức đó lại là—khụ khụ!—tôi không biết chính xác phải—

Petra. Ý anh là khi con người ấy vô cùng chính trực và ngay thẳng chứ gì?

Hovstad (dịu giọng hơn). Ý tôi muốn nói là nhất là khi người ấy là bố của cô.

Petra (bỗng khựng lại). Cái gì cơ?

Hovstad. Vâng, Petra—cô Petra ạ.

Petra. Hóa ra là vì điều đó, điều đó mới là trên hết đối với anh sao? Chứ không phải vì bản thân sự việc ư? Không phải vì sự thật ư?—không phải vì trái tim lớn lao cao thượng của bố tôi ư?

Hovstad. Chắc chắn rồi—tất nhiên là—cả điều đó nữa chứ.

Petra. Không, cảm ơn anh; anh đã tự lòi cái đuôi ra rồi, thưa anh Hovstad, và từ nay về sau tôi sẽ chẳng bao giờ tin tưởng anh trong bất cứ chuyện gì nữa.

Hovstad. Cô có thực sự thấy quá phật ý khi động lực chính là vì cô hay không—?

Petra. Điều khiến tôi phẫn nộ ở anh, chính là việc anh đã không thành thật với bố tôi. Anh nói chuyện với ông cứ làm như thể sự thật và lợi ích của cộng đồng mới là những điều anh để tâm nhất. Anh đã biến cả bố tôi lẫn tôi thành những kẻ ngốc. Anh không phải là con người mà anh đã tự tô vẽ. Và tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho anh chuyện đó—không bao giờ!

Hovstad. Cô không nên nói những lời cay đắng thế, cô Petra ạ—nhất là vào lúc này.

Petra. Sao lại không thể nói thế vào lúc này chứ, nhất là lúc này?

Hovstad. Bởi vì bố cô không thể xoay sở nổi nếu thiếu sự giúp đỡ của tôi.

Petra (đảo mắt nhìn anh từ đầu đến chân). Anh cũng là loại người đấy ư? Thật là xấu hổ!

Hovstad. Không, không, tôi không phải thế. Mọi chuyện đến với tôi đột ngột quá—cô phải tin điều đó chứ.

Petra. Tôi biết điều gì nên tin rồi. Tạm biệt.

Aslaksen (từ phòng in bước ra, hớt hãi và mang vẻ mặt đầy bi ẩn). Khỉ thật, Hovstad!—(Nhìn thấy PETRA.) Ồ, rắc rối to rồi đây—

Petra. Cuốn sách đây; anh hãy mang đưa cho người khác đi. (Đi về phía cửa.)

Hovstad (bước theo cô). Nhưng cô Stockmann—

Petra. Tạm biệt. (Bước ra ngoài.)

Aslaksen. Này—anh Hovstad—

Hovstad. Thôi được rồi!—có chuyện gì thế?

Aslaksen. Ngài Thị trưởng đang ở ngoài phòng in kìa.

Hovstad. Ngài Thị trưởng, anh vừa nói ai cơ?

Aslaksen. Vâng, ngài ấy muốn gặp anh. Ngài ấy đi vào bằng cửa sau—không muốn bị nhìn thấy, anh hiểu chứ.

Hovstad. Ngài ấy muốn gì nhỉ? Chờ một chút—tôi sẽ ra ngay. (Đi về phía cửa phòng in, mở ra, cúi đầu mời PETER STOCKMANN bước vào.) Này Aslaksen, hãy canh chừng đừng để ai—

Aslaksen. Rõ rồi. (Đi vào phòng in.)

Peter Stockmann. Chắc anh không ngờ lại gặp tôi ở đây đâu nhỉ, anh Hovstad?

Hovstad. Vâng, thú thật là tôi không ngờ tới.

Peter Stockmann (đảo mắt nhìn quanh). Các anh làm ăn ở đây ấm cúng phết nhỉ—thực sự rất đẹp đấy.

Hovstad. Ồ—

Peter Stockmann. Và thế là tôi đường đột đến đây quấy rầy thời gian của các anh!

Hovstad. Đâu có chuyện đó, thưa Ngài Thị trưởng. Tôi luôn sẵn sàng phục vụ ngài. Xin để tôi đỡ hộ ngài—(lấy mũ và gậy của STOCKMANN đặt lên một chiếc ghế). Ngài không ngồi xuống sao?

Peter Stockmann (ngồi xuống bên bàn). Cảm ơn anh. (HOVSTAD ngồi xuống.) Hôm nay tôi đã trải qua một chuyện vô cùng bực bội, anh Hovstad ạ.

Hovstad. Thật thế ạ? À vâng, tôi đoán là với bao nhiêu công việc bận rộn mà ngài phải giải quyết—

Peter Stockmann. Viên Sĩ quan Y tế của khu Tắm khoáng chính là thủ phạm gây ra chuyện rắc rối ngày hôm nay.

Hovstad. Thế cơ ạ? Ý ngài là Bác sĩ ư?

Peter Stockmann. Lão ta đã gửi một thứ gọi là báo cáo cho Ủy ban Quản lý Tắm khoáng về một vài khiếm khuyết được cho là tồn tại ở khu Tắm khoáng.

Hovstad. Lão ta làm thế thật cơ ạ?

Peter Stockmann. Vâng—chẳng lẽ lão không nói gì với anh sao? Tôi cứ nghĩ là lão có kể—

Hovstad. À, vâng—đúng là lão có đề cập thoáng qua về chuyện—

Aslaksen (từ phòng in bước ra). Tôi cần lấy bản thảo đó.

Hovstad (bực bội). Khụ!—nó ở trên bàn kìa.

Aslaksen (cầm lấy). Rõ.

Peter Stockmann. Nhưng kìa—đó chính là thứ tôi đang nhắc tới đấy!

Aslaksen. Vâng, đây là bài báo của Bác sĩ, thưa Ngài Thị trưởng.

Hovstad. Ồ, ĐÓ là thứ ngài đang nói tới ư?

Peter Stockmann. Vâng, chính nó đấy. Anh nghĩ sao về nó?

Hovstad. Ồ, tôi chỉ là một kẻ ngoại đạo—và tôi mới chỉ lướt qua nó một cách rất phớt lờ thôi.

Peter Stockmann. Nhưng anh định in nó cơ à?

Hovstad. Tôi khó lòng mà từ chối một nhân vật lỗi lạc được.

Aslaksen. Tôi chẳng dính dáng gì đến việc biên tập báo chí cả, thưa Ngài Thị trưởng—

Peter Stockmann. Tôi hiểu mà.

Aslaksen. Tôi chỉ đơn thuần là in những gì được giao cho tôi thôi.

Peter Stockmann. Phải rồi.

Aslaksen. Và thế nên tôi xin phép— (lùi dần về phía phòng in).

Peter Stockmann. Không, hãy chờ một lát đã, anh Aslaksen. Anh không phiền chứ, anh Hovstad?

Hovstad. Xin cứ tự nhiên, thưa Ngài Thị trưởng.

Peter Stockmann. Anh là một con người kín đáo và chu đáo, anh Aslaksen.

Aslaksen. Tôi rất lấy làm vinh hạnh khi ngài nghĩ thế, thưa ngài.

Peter Stockmann. Và lại là một người có sức ảnh hưởng đáng kể nữa.

Aslaksen. Chủ yếu là trong giới tiểu thương thôi, thưa ngài.

Peter Stockmann. Những người đóng thuế nhỏ lẻ luôn chiếm đa số—ở đây cũng như bất cứ nơi nào khác.

Aslaksen. Đúng thế ạ.

Peter Stockmann. Và tôi chắc chắn là anh nắm rất rõ xu hướng chung của dư luận trong số họ, phải không?

Aslaksen. Vâng, tôi nghĩ mình có thể nói là nắm rõ, thưa Ngài Thị trưởng.

Peter Stockmann. Vâng. Thế thì, vì ở những người dân ít tiền của thị trấn chúng ta đang tồn tại một tinh thần hy sinh vì cộng đồng rất đáng biểu dương—

Aslaksen. Cái gì cơ ạ?

Hovstad. Hy sinh vì cộng đồng ư?

Peter Stockmann. Đó là một bằng chứng rất đáng khích lệ về tinh thần vì lợi ích chung, một bằng chứng vô cùng đáng khích lệ. Tôi suýt phải thốt lên rằng mình hầu như không ngờ tới điều đó. Nhưng anh là người am tường dư luận sát sao hơn tôi.

Aslaksen. Nhưng thưa Ngài Thị trưởng—

Peter Stockmann. Và quả thực đó không phải là một sự hy sinh nhỏ nhoi gì đối với thị trấn.

Hovstad. Thị trấn á?

Aslaksen. Nhưng tôi không hiểu. Ý ngài là khu Tắm khoáng—?

Peter Stockmann. Theo một ước tính sơ bộ, những sửa đổi mà Viên Sĩ quan Y tế khẳng định là cần thiết sẽ ngốn khoản chi phí rơi vào khoảng đâu đó hai mươi nghìn bảng Anh.

Aslaksen. Số tiền lớn đấy chứ, nhưng—

Peter Stockmann. Dĩ nhiên là chúng ta sẽ buộc phải phát hành một khoản công trái thành phố.

Hovstad (đứng phắt dậy). Chắc chắn là ngài không có ý định bắt thị trấn phải trả tiền—?

Aslaksen. Ý ngài là tiền sẽ phải trích từ ngân sách thành phố ư?—từ những chiếc túi rỗng tuếch của đám tiểu thương chúng tôi á?

Peter Stockmann. Chà, thân gửi anh Aslaksen, nếu không lấy từ đó thì còn lấy từ đâu ra nữa?

Aslaksen. Mấy vị sở hữu khu Tắm khoáng phải là người lo khoản tiền đó chứ.

Peter Stockmann. Các chủ sở hữu của khu Tắm khoáng không có khả năng gánh vác thêm bất kỳ khoản chi phí nào nữa.

Aslaksen. Điều đó là chắc chắn 100% chứ, thưa Ngài Thị trưởng?

Peter Stockmann. Tôi đã tự mình kiểm chứng và xác thực điều đó rồi. Nếu thị trấn muốn thực hiện những cải tạo quy mô lớn này, thị trấn sẽ phải tự móc hầu bao ra trả.

Aslaksen. Nhưng mẹ kiếp—tôi xin phép được lổi thiển ý—đây lại là một chuyện hoàn toàn khác đấy, anh Hovstad!

Hovstad. Đúng thế thật.

Peter Stockmann. Điều tai hại nhất là chúng ta sẽ buộc phải đóng cửa khu Tắm khoáng trong vài năm trời.

Hovstad. Đóng cửa ư? Đóng cửa hoàn toàn luôn sao?

Aslaksen. Tận hai năm cơ á?

Peter Stockmann. Vâng, công việc sẽ ngốn ngấu ngần ấy thời gian—tối thiểu là thế.

Aslaksen. Có chết chúng tôi cũng không đời nào chịu để yên chuyện đó đâu, thưa Ngài Thị trưởng! Thế chúng tôi, những người chủ nhà này thì lấy gì mà sống trong khoảng thời gian đó hả?

Peter Stockmann. Rất tiếc, đó lại là một câu hỏi cực kỳ khó trả lời, anh Aslaksen. Nhưng theo anh thì chúng ta phải làm gì đây? Anh có tưởng tượng ra là chúng ta sẽ còn lôi kéo nổi dù chỉ một mống du khách nào đến thị trấn nữa không, nếu chúng ta cứ đi rao giảng khắp nơi rằng nguồn nước của chúng ta bị ô nhiễm, rằng chúng ta đang sống trên một ổ dịch hạch, rằng toàn bộ thị trấn—

Aslaksen. Và toàn bộ câu chuyện đó chỉ là sự tưởng tượng thêu dệt thôi ư?

Peter Stockmann. Dù đã cố gắng hết sức mình, tôi vẫn không thể đi đến bất kỳ kết luận nào khác ngoài điều đó.

Aslaksen. Vậy thì tôi phải nói rằng hành động của Bác sĩ Stockmann là hoàn toàn không thể dung tha được—tôi xin lỗi nhé, thưa Ngài Thị trưởng.

Peter Stockmann. Những gì anh vừa nói là một sự thật đáng buồn, anh Aslaksen. Tiếc thay, em trai tôi từ trước đến nay vẫn luôn là một kẻ cứng đầu cứng cổ.

Aslaksen. Sau chuyện này rồi, anh còn định tiếp tục ủng hộ lão ta nữa chứ, anh Hovstad?

Hovstad. Cậu lại có thể nghĩ là tôi sẽ—?

Peter Stockmann. Tôi đã soạn sẵn một bản tóm tắt ngắn gọn về tình hình dưới góc nhìn của một người có lý trí. Trong đó tôi đã chỉ ra cách thức mà một số khiếm khuyết có thể xảy ra có thể được khắc phục một cách thích hợp mà không vượt quá nguồn lực của Ủy ban Tắm khoáng.

Hovstad. Ngài có mang nó theo người không, thưa Ngài Thị trưởng?

Peter Stockmann (lục lọi trong túi áo). Có, tôi mang theo đây phòng hờ các anh cần—

Aslaksen. Chúa thánh thần ơi, lão ta đến kìa!

Peter Stockmann. Ai cơ? Em trai tôi á?

Hovstad. Ở đâu? Ở đâu cơ?

Aslaksen. Lão vừa mới đi xuyên qua phòng in xong.

Peter Stockmann. Xui xẻo thật đấy! Tôi không muốn giáp mặt lão ở đây chút nào, trong khi tôi vẫn còn mấy chuyện định bàn với các anh.

Hovstad (chỉ tay về phía cánh cửa bên phải). Ngài hãy vào trong đó tránh tạm một lát đi.

Peter Stockmann. Nhưng mà—?

Hovstad. Trong đó chỉ có mỗi mình Billing thôi.

Aslaksen. Nhanh lên, nhanh lên thưa Ngài Thị trưởng—lão sắp đến nơi rồi kìa.

Peter Stockmann. Ừm, được rồi; nhưng nhớ phải tìm cách tống cổ lão đi cho nhanh đấy nhé. (Đi ra qua cánh cửa bên phải do ASLAKSEN mở sẵn và khép lại ngay sau lưng ngài.)

Hovstad. Giả vờ đang bận làm việc đi, Aslaksen. (Ngồi xuống viết. ASLAKSEN bắt đầu cúi xuống lục lọi đống báo chí đang chất đống trên một chiếc ghế.)

Bác sĩ Stockmann (từ phòng in bước vào). Tôi đã quay lại rồi đây. (Đặt mũ và gậy xuống.)

Hovstad (vẫn cặm cụi viết). Về rồi đấy hả Bác sĩ? Khẩn trương làm nốt việc chúng ta vừa bàn đi nào, Aslaksen. Hôm nay chúng ta đang bị thời gian đuổi sát nút lắm đấy.

Bác sĩ Stockmann (nói với ASLAKSEN). Tôi nghe nói vẫn chưa có bản in thử nào cho tôi xem à.

Aslaksen (không quay đầu lại). Anh chưa thể mong đợi có ngay lúc này được đâu, thưa Bác sĩ.

Bác sĩ Stockmann. Không, không; nhưng các anh cũng hiểu là tôi đang rất nóng lòng mà. Tôi sẽ chẳng tài nào có nổi lấy một phút bình yên trong tâm hồn cho đến khi tận mắt nhìn thấy nó được in ra.

Hovstad. Hừm!—sẽ còn phải mất khối thời gian đấy, phải không anh Aslaksen?

Aslaksen. Vâng, tôi e là như thế thật.

Bác sĩ Stockmann. Thôi được rồi, các anh bạn thân mến của tôi; tôi sẽ lại ghé qua. Tôi chẳng ngại gì việc phải quay lại tới hai lần nếu cần thiết. Một vấn đề mang ý nghĩa trọng đại đến thế—với phúc lợi của cả thị trấn đang bị đặt lên bàn cân—đây không phải là lúc để ngại phiền hà, (định bước đi nhưng lại khựng lại rồi quay người trở lại.) À này—còn một chuyện nữa tôi muốn trao đổi với các anh.

Hovstad. Xin lỗi bác sĩ, nhưng việc đó liệu có thể để sang lúc khác được không?

Bác sĩ Stockmann. Tôi chỉ nói gọn trong nửa tá từ là xong ấy mà. Chỉ thế này thôi. Khi bài báo của tôi được đọc vào ngày mai và mọi người nhận ra rằng tôi đã âm thầm cống hiến suốt cả mùa đông vì phúc lợi của thị trấn—

Hovstad. Vâng nhưng thưa Bác sĩ—

Bác sĩ Stockmann. Tôi biết anh định nói gì rồi. Anh không hiểu sao ngần ấy chẳng qua cũng chỉ là bổn phận của tôi thôi—bổn phận hiển nhiên của một người công dân. Dĩ nhiên là thế rồi; tôi cũng thừa biết điều đó chẳng kém gì anh. Nhưng lũ đồng hương của tôi, anh biết đấy—! Chúa ơi, nghĩ đến tất cả những tâm hồn lương thiện đánh giá quá cao về tôi—!

Aslaksen. Vâng, người dân thị trấn chúng ta xưa nay vẫn luôn có đánh giá vô cùng cao về anh đấy, thưa Bác sĩ.

Bác sĩ Stockmann. Đúng thế, và đó chính là lý do tại sao tôi lại e rằng bọn họ—. Thôi được rồi, vấn đề là thế này; khi bài báo này đến tay họ, đặc biệt là tầng lớp nghèo khó, và vang lên trong tai họ như một tiếng kèn hiệu triệu hãy tự cầm lấy vận mệnh của thị trấn vào tay mình trong tương lai...

Hovstad (đứng bật dậy). Khụ! Thưa Bác sĩ, tôi không giấu anh sự thật này đâu—

Bác sĩ Stockmann. À ha!—tôi biết ngay là có uẩn khúc gì mà! Nhưng tôi không muốn nghe dù chỉ nửa lời. Nếu có chuyện gì đại loại thế đang được dựng lên—

Hovstad. Chuyện gì đại loại thế là thế nào?

Bác sĩ Stockmann. Chà, bất kể là gì đi nữa—dù đó là một cuộc mít tinh biểu tình vinh danh tôi, hay một bữa tiệc mừng, hay một quỹ quyên góp để tặng quà cho tôi—bất kể là gì đi nữa, anh phải hứa với tôi một cách long trọng và kiên quyết là phải dẹp bỏ nó ngay lập tức. Cả anh nữa, thưa anh Aslaksen; anh có hiểu không?

Hovstad. Xin Bác sĩ hãy thứ lỗi cho, sớm muộn gì chúng tôi cũng phải nói cho anh biết sự thật phũ phàng này—

(Bị ngắt lời bởi sự xuất hiện của BÀ STOCKMANN, người vừa bước vào từ cửa chính.)

Bà Stockmann (nhìn thấy chồng). Đúng như mình đoán chí hó!

Hovstad (tiến ra phía bà). Cả chị nữa sao, thưa bà Stockmann?

Bác sĩ Stockmann. Em đến đây làm cái quái gì thế hả Katherine?

Bà Stockmann. Em nghĩ là anh thừa biết rõ em muốn gì chứ lị.

Hovstad. Bà không ngồi xuống một lát chứ? Hay có lẽ—

Bà Stockmann. Không, cảm ơn anh; khỏi cần phiền phức. Và anh cũng đừng có mà thấy khó chịu khi em đến đây để lôi cổ chồng mình về; dẫu sao thì em cũng là mẹ của ba đứa con cơ mà.

Bác sĩ Stockmann. Thôi đi bậy bạ nào!—chúng ta biết thừa chuyện đó rồi.

Bà Stockmann. Chà, ngày hôm nay người ta sẽ chẳng đời nào đánh giá cao nổi một chút suy nghĩ nào của anh dành cho vợ con đâu; nếu anh có được điều đó, anh đã chẳng đi kéo tất cả chúng tôi vào vũng lầy bất hạnh này.

Bác sĩ Stockmann. Em mất trí rồi à hả Katherine! Chẳng nhẽ vì một người đã có vợ con thì không được phép lớn tiếng tuyên bố sự thật ư—không được phép trở thành một công dân hữu ích một cách tích cực ư—không được phép làm một việc có ích cho quê hương xứ sở của mình hay sao!

Bà Stockmann. Vâng, thưa anh Thomas—nhưng phải trong khuôn khổ hợp lý chứ.

Aslaksen. Chuẩn không cần chỉnh, tôi cũng vừa nói thế. Ôn hòa trong mọi chuyện.

Bà Stockmann. Và đó chính là lý do tại sao anh đang đối xử bất công với chúng tôi, thưa anh Hovstad, khi đã lôi kéo chồng tôi khỏi nhà và biến anh ấy thành một con rối trong tất cả những chuyện này.

Hovstad. Tôi xin khẳng định là tôi chẳng biến ai thành con rối cả—

Bác sĩ Stockmann. Biến tôi thành con rối á! Em tưởng tôi lại để cho người ta dắt mũi dắt mõm chắc!

Bà Stockmann. Anh đang làm đúng điều đó còn gì. Em biết rõ thừa anh là người thông minh hơn bất cứ kẻ nào trong cái thị trấn này, nhưng anh lại cực kỳ dễ bị lừa bịp đấy, anh Thomas ạ. (Nói với Hovstad.) Xin anh hãy tỉnh ngộ ra giùm cho, anh ấy sẽ mất béng cái chức vụ ở khu Tắm khoáng nếu anh đem in những gì anh ấy vừa viết đấy.

Aslaksen. Cái gì cơ!

Hovstad. Ô hay, thưa Bác sĩ!

Bác sĩ Stockmann (cười lớn). Ha-ha!—cứ để cho bọn chúng thử bén mảng xem nào! Không, không—bọn chúng còn lâu mới dám dại dột thế. Tôi đang có cả một khối đa số vững như bàn thạch hậu thuẫn đằng sau lưng đấy, xin thưa cho các anh biết nhé!

Bà Stockmann. Vâng, đó mới chính là điều tệ hại nhất đấy—việc anh có cái thứ quái quỷ đó đứng sau lưng.

Bác sĩ Stockmann. Nhảm nhí, Katherine!—Em hãy về nhà mà lo coi sóc nhà cửa đi, để mặc anh lo chuyện cộng đồng. Sao em lại có thể sợ hãi trong khi anh đang vô cùng tự tin và hạnh phúc thế này cơ chứ? (Đi qua đi lại, xoa xoa hai bàn tay vào nhau.) Sự thật và Nhân dân nhất định sẽ giành chiến thắng trong trận chiến này, em cứ tin là thế đi! Anh nhìn thấy toàn bộ tầng lớp trung lưu tư tưởng phóng khoáng đang diễu hành tiến bước hệt như một đạo quân chiến thắng vậy—! (Dừng lại bên cạnh một chiếc ghế.) Cái khỉ khô gì đang vứt ở đây thế này?

Aslaksen. Chúa tôi!

Hovstad. Khụ!

Bác sĩ Stockmann. Chà chà, hóa ra đây là chiếc mũ biểu tượng cho đỉnh cao quyền lực! (Cẩn thận nhặt chiếc mũ quan chức của Ngài Thị trưởng lên bằng đầu ngón tay rồi giơ cao lên không trung.)

Bà Stockmann. Mũ của Ngài Thị trưởng kìa!

Bác sĩ Stockmann. Và đây lại còn cả chiếc gậy quyền uy nữa chứ. Bằng cách kỳ diệu nào mà cái quái—?

Hovstad. À, vâng, thưa anh—thì là—

Bác sĩ Stockmann. Ồ, tôi hiểu rồi. Lão ta đã đến đây để tìm cách phỉnh phờ các anh chứ gì. Ha-ha!—lão ta đã tính toán nhầm một vố đau rồi đấy! Và ngay khi lão thoáng nhìn thấy tôi trong phòng in. (Cười phá lên.) Lão đã tẩu thoát chạy mất dép phải không anh Aslaksen?

Aslaksen (hớt hải). Vâng, ngài ấy chạy mất rồi, thưa Bác sĩ.

Bác sĩ Stockmann. Chạy mất dép mà bỏ quên cả gậy gác lẫn—. Tào lao! Peter đời nào lại chạy trốn mà lại bỏ lại tư trang của mình thế chứ. Nhưng mà quái quỷ thật, các anh đã tống cổ lão vào đâu rồi? À!—ở trong kia chứ gì. Giờ thì em hãy xem đây, Katherine!

Bà Stockmann. Thomas—xin anh đừng có—!

Aslaksen. Xin đừng hành động liều lĩnh, thưa Bác sĩ.

(BÁC SĨ STOCKMANN đã đội chiếc mũ của Ngài Thị trưởng lên đầu và cầm chiếc gậy trên tay. Ông tiến đến gần cửa, mở tung ra và đứng thẳng người, tay đưa lên vành mũ chào kiểu quân đội. PETER STOCKMANN bước vào, mặt đỏ bừng vì tức giận. BILLING lúp xúp đi theo sau.)

Peter Stockmann. Trò hề ngu ngốc gì thế này hả?

Bác sĩ Stockmann. Hãy tỏ ra tôn trọng đi, anh Peter thân mến của tôi. Giờ đây tôi mới là nhà cầm quyền tối cao trong thị trấn này đấy. (Đi qua đi lại.)

Bà Stockmann (suýt khóc). Thôi đi anh Thomas!

Peter Stockmann (đi theo sau giữ ông lại). Trả lại mũ và gậy cho tôi ngay.

Bác sĩ Stockmann (với giọng điệu cũ). Nếu cậu là cảnh sát trưởng, thì tôi xin nói cho cậu biết tôi chính là Thị trưởng—tôi là chủ nhân của toàn bộ thị trấn này đấy, xin hãy ghi nhận điều đó cho thủng óc vào!

Peter Stockmann. Bỏ cái mũ của tôi xuống ngay, tôi ra lệnh cho anh đấy. Hãy nhớ rằng nó là một phần trong trang phục công vụ đấy.

Bác sĩ Stockmann. Xí! Cậu tưởng cái đám nhân dân với tinh thần sư tử vừa mới thức tỉnh kia lại đi sợ hãi một cái mũ quan chức vớ vẩn chắc? Ngày mai sẽ có một cuộc cách mạng nổ ra ở cái thị trấn này đấy, xin báo trước cho cậu hay. Cậu tưởng cậu có thể tống cổ tôi đi ư; nhưng giờ thì tôi sẽ tống cổ cậu—tống cổ cậu khỏi tất cả các chức vụ lớn nhỏ của cậu. Cậu tưởng tôi không làm được chắc? Lắng nghe đây. Tôi đang có những thế lực xã hội khải hoàn hậu thuẫn sau lưng. Hovstad và Billing sẽ gióng lên những tiếng sấm sét trên tờ "Sứ giả Nhân dân", còn Aslaksen sẽ xông pha ra trận dẫn đầu toàn bộ Hội Chủ nhà—

Aslaksen. Tôi không đời nào làm thế đâu, thưa Bác sĩ.

Bác sĩ Stockmann. Cậu đương nhiên là sẽ phải làm thế—

Peter Stockmann. A!—thế tôi xin mạn phép hỏi liệu anh Hovstad có định tham gia vào phong trào náo động này không hả?

Hovstad. Không, thưa Ngài Thị trưởng.

Aslaksen. Không, anh Hovstad không phải là kẻ ngốc đến mức đi tự hủy hoại tờ báo của mình và bản thân mình vì một nỗi ấm ức tưởng tượng đâu.

Bác sĩ Stockmann (đảo mắt nhìn quanh). Thế này là thế nào?

Hovstad. Anh đã trình bày vụ việc của mình dưới một ánh sáng sai lệch, thưa Bác sĩ, và do đó tôi không thể trao cho anh sự ủng hộ của mình được nữa.

Billing. Và sau những gì Ngài Thị trưởng vừa tử tế thông báo cho tôi lúc nãy, thì tôi—

Bác sĩ Stockmann. Sai lệch ánh sáng á! Cứ để phần việc đó cho tôi lo. Chỉ cần in bài báo của tôi ra; tôi hoàn toàn đủ khả năng để bảo vệ nó.

Hovstad. Tôi sẽ không in nó đâu. Tôi không thể, không muốn và không dám in nó.

Bác sĩ Stockmann. Anh không dám ư? Thật là nhảm nhí!—anh là chủ bút; và một chủ bút thì có quyền kiểm soát tờ báo của mình chứ bộ!

Aslaksen. Không đâu, quyền đó thuộc về độc giả, thưa Bác sĩ.

Peter Stockmann. May mắn thay, đúng là thế đấy.

Aslaksen. Đó là dư luận công chúng—công chúng minh triết—những người chủ nhà và đại loại những tầng lớp như thế; họ mới là người kiểm soát báo chí.

Bác sĩ Stockmann (điềm tĩnh). Và tôi đang phải đơn độc chống lại tất cả những thế lực đó ư?

Aslaksen. Vâng, anh đang phải chống lại tất cả đấy. Nó sẽ đồng nghĩa với sự sụp đổ hoàn toàn của cộng đồng nếu bài báo của anh được xuất hiện.

Bác sĩ Stockmann. Ra thế cơ đấy.

Peter Stockmann. Xin trả lại mũ và gậy cho tôi. (BÁC SĨ STOCKMANN cởi mũ đặt lên bàn cùng cây gậy. PETER STOCKMANN bước đến cầm lấy.) Quyền lực thị trưởng của anh đã chấm dứt không đúng lúc rồi đấy.

Bác sĩ Stockmann. Chúng ta vẫn chưa đi đến hồi kết đâu. (Nói với HOVSTAD.) Vậy ra các anh hoàn toàn không thể in bài báo của tôi lên tờ "Sứ giả Nhân dân" nữa đúng không?

Hovstad. Hoàn toàn không thể—cũng vì muốn nghĩ cho gia đình anh nữa đấy.

Bà Stockmann. Cảm ơn anh Hovstad, anh không cần phải bận tâm lo lắng hộ cho gia đình nhà tôi đâu.

Peter Stockmann (rút một tờ giấy từ trong túi áo ra). Việc này xuất hiện sẽ là quá đủ để định hướng cho công chúng. Đây là một tuyên bố chính thức. Tôi làm phiền anh một chút nhé?

Hovstad (đón lấy tờ giấy). Vâng, xin cứ tự nhiên; tôi sẽ cho in nó ngay.

Bác sĩ Stockmann. Còn bài của tôi thì không. Các anh tưởng mình có thể bịt miệng tôi và bóp nghẹt sự thật được ư! Các anh sẽ thấy nó không hề dễ dàng như các anh tưởng đâu. Anh Aslaksen, làm ơn hãy cầm lấy bản thảo của tôi và in nó ngay thành một cuốn sách nhỏ—tính tiền chi phí vào tài khoản của tôi. Tôi muốn in bốn trăm bản—không, năm hoặc sáu trăm bản.

Aslaksen. Dù anh có đem vàng ném nặng bằng trọng lượng của nó để đổi lại, tôi cũng không đời nào cho anh mượn nhà in vào mục đích như thế đâu, thưa Bác sĩ. Làm thế chẳng khác nào đi ngược lại với dư luận công chúng. Anh sẽ chẳng thể tìm được nơi nào trong cái thị trấn này chịu in nó cho anh đâu.

Bác sĩ Stockmann. Vậy thì trả lại nó cho tôi.

Hovstad (trao lại bản thảo). Của anh đây.

Bác sĩ Stockmann (cầm lấy mũ và gậy). Dù thế nào đi nữa thì nó vẫn sẽ được công bố trước thiên hạ. Tôi sẽ đọc nó trong một cuộc mít tinh quần chúng của người dân thị trấn. Tất cả những người đồng hương của tôi sẽ được nghe tiếng nói của sự thật!

Peter Stockmann. Anh sẽ chẳng tìm được bất kỳ cơ quan đoàn thể nào trong thị trấn này cho anh mượn hội trường vì mục đích đó đâu.

Aslaksen. Kể cả một nơi duy nhất, tôi dám chắc là cũng không có.

Billing. Đúng thế, có chết tôi cũng chẳng tin anh tìm nổi đâu.

Bà Stockmann. Nhưng thế này thì quá mức chịu đựng rồi! Sao ai nấy cũng đều quay lưng lại chống lại anh thế này hả?

Bác sĩ Stockmann (giận dữ). Để tôi nói cho em biết tại sao. Bởi vì tất cả đám đàn ông trong cái thị trấn này đều là một lũ đàn bà yếu đuối—giống như em vậy; trong đầu tụi nó chẳng nghĩ gì ngoài gia đình mình, và không bao giờ biết nghĩ đến cộng đồng.

Bà Stockmann (khoác tay chồng). Thế thì em sẽ cho tụi nó thấy một mụ đàn bà yếu đuối cũng có thể sống ra dáng một người đàn ông cho dù chỉ một lần. Em sẽ đứng về phía anh, Thomas!

Bác sĩ Stockmann. Nói hay lắm, Katherine! Nó sẽ được công bố—dù tôi còn sống trên cõi đời này! Nếu tôi không thuê nổi một cái hội trường, tôi sẽ đi thuê một cái trống, rồi vừa giễu hành khắp thị trấn vừa gõ trống và đọc nó ở mọi góc đường ngã tư!

Peter Stockmann. Chắc anh không đến nỗi là một kẻ ngốc nghếch lầm đường lạc lối đến thế chứ!

Bác sĩ Stockmann. Có chứ, tôi chính là kẻ ngốc như thế đấy.

Aslaksen. Anh sẽ chẳng tìm nổi dù chỉ một người trong toàn bộ thị trấn này chịu đi theo anh đâu.

Billing. Vâng, có chết cũng chẳng ai thèm đi theo anh đâu.

Bà Stockmann. Đừng chịu khuất phục nhé, Thomas. Để em bảo mấy đứa nhỏ đi theo anh.

Bác sĩ Stockmann. Ý kiến tuyệt vời đấy!

Bà Stockmann. Thằng Morten chắc chắn sẽ thích lắm; và thằng Ejlif bảo gì nó làm nấy thôi.

Bác sĩ Stockmann. Đúng thế, cả con Petra nữa!—và cả em nữa, Katherine!

Bà Stockmann. Không, em thì không tham gia đi cùng đâu; nhưng em sẽ đứng bên cửa sổ để dõi theo các anh, em sẽ làm đúng như thế đấy.

Bác sĩ Stockmann (vòng tay ôm lấy vợ và hôn bà). Cảm ơn em yêu! Giờ thì anh và em sẽ chuẩn bị đấu một trận sống mái với cái đám quý ông lịch thiệp này đây! Anh muốn xem thử liệu một bầy hèn nhát có thể thành công trong việc bịt miệng một nhà ái quốc muốn thanh lọc xã hội hay không! (Ông và vợ bước ra ngoài từ cửa chính.)

Peter Stockmann (lắc đầu vẻ trầm ngâm lo lắng). Thế là lão ta đã làm cho mụ vợ cũng phát rồ lên mất trí theo rồi.