(CẢNH.—Phòng làm việc của BÁC SĨ STOCKMANN. Tường kê đầy các tủ sách và tủ kính đựng mẫu vật. Phía sau là cửa ra hành lang; ở góc trái tiền cảnh là cửa dẫn vào phòng khách. Tường bên phải có hai cửa sổ đều đã bị vỡ sạch kính. Bàn làm việc của BÁC SĨ ngập sách báo và giấy tờ, đặt ở giữa căn phòng đang bề bộn. Buổi sáng. BÁC SĨ STOCKMANN mặc áo khoác dài đi trong nhà, đi dép lê và đội mũ hút thuốc, đang lom khom dùng ô khều dưới gầm tủ. Lát sau, ông khều ra một viên đá.)

Bác sĩ Stockmann (gọi qua cánh cửa phòng khách đang mở). Katherine, anh lại tìm thấy một viên nữa này.

Bà Stockmann (từ trong phòng khách). Ồ, em đoán anh còn vớt được khối đấy.

Bác sĩ Stockmann (bỏ viên đá vào đống đá khác trên bàn). Anh sẽ trân trọng giữ những hòn đá này làm di vật. Ejlif và Morten sẽ phải ngắm chúng mỗi ngày, và khi lớn lên, chúng sẽ được thừa hưởng chúng như gia bảo. (Khều khều dưới gầm tủ sách.) Thế còn... quái lạ, con bé tên gì ấy nhỉ... cái con bé ấy mà... nó đã đi gọi thợ kính chưa em?

Bà Stockmann (đi vào). Rồi, nhưng nó bảo không biết có đến được hôm nay không.

Bác sĩ Stockmann. Em cứ chờ xem, hắn sẽ chẳng dám đến đâu.

Bà Stockmann. Vâng, Randine cũng nghĩ thế—rằng hắn không dám đến vì sợ hàng xóm láng giềng. (Gọi vào phòng khách.) Em muốn gì đấy, Randine? Đưa đây cho chị. (Đi vào, rồi quay ra ngay.) Có thư cho anh này, Thomas.

Bác sĩ Stockmann. Đưa anh xem nào. (Mở ra đọc.) À!—dĩ nhiên rồi.

Bà Stockmann. Thư của ai thế anh?

Bác sĩ Stockmann. Của chủ nhà. Giấy báo dọn đi.

Bà Stockmann. Có lý nào thế cơ chứ? Một người tốt như vậy...

Bác sĩ Stockmann (nhìn bức thư). Hắn bảo không dám làm khác. Hắn không muốn thế nhưng không dám làm khác—vì sợ đồng bào láng giềng—vì nể nang dư luận xã hội. Đang ở thế phụ thuộc—không dám mích lòng một số nhân vật có thế lực.

Bà Stockmann. Đấy, anh thấy chưa, Thomas!

Bác sĩ Stockmann. Rồi, rồi, anh thấy rõ lắm chứ; cả cái thị trấn này toàn một lũ hèn nhát; chẳng một ai dám làm gì vì sợ những kẻ khác. (Ném bức thư lên bàn.) Nhưng chúng ta chẳng bận tâm đâu, Katherine ạ. Chúng ta sẽ xuôi buồm sang Tân Thế Giới, và...

Bà Stockmann. Nhưng anh Thomas này, liệu chúng ta có chắc chắn là nên làm bước này không?

Bác sĩ Stockmann. Em lại có ý bảo anh ở lại cái nơi mà chúng đã bêu riếu anh là kẻ thù của nhân dân—đóng mấu phỉ báng anh—đập vỡ cửa sổ nhà anh ư! Mà em nhìn đây này, Katherine—chúng còn xé rách một miếng bự ở chiếc quần âu đen của anh nữa chứ!

Bà Stockmann. Trời ơi!—mà lại là chiếc quần đẹp nhất của anh chứ lị!

Bác sĩ Stockmann. Người ta không bao giờ nên mặc chiếc quần đẹp nhất của mình khi đi chiến đấu cho tự do và chân lý cả. Không phải vì anh tiếc cái quần đâu em; em lúc nào chẳng vá lại được cho anh. Nhưng việc đám dân đen dám cả gan tấn công anh, cứ làm như chúng ngang hàng với anh ấy—đó mới là điều mà suốt đời anh không tài nào nuốt trôi được!

Bà Stockmann. Chẳng nghi ngờ gì nữa, chúng đã cư xử rất tệ với anh, Thomas ạ; nhưng đó có phải là lý do đầy đủ để chúng ta bỏ xứ sở quê hương mà đi vĩnh viễn không?

Bác sĩ Stockmann. Nếu chúng ta đến một thị trấn khác, em có ngờ rằng người dân ở đó sẽ bớt phần hỗn xược hơn ở đây không? Tin anh đi, chẳng có mấy khác biệt giữa bọn chúng đâu. Thôi nào, cứ để cho lũ chó ghẻ ấy sủa râm ran đi—đó chưa phải là điều tồi tệ nhất. Tồi tệ nhất là từ đầu chí cuối đất nước này, ai nấy đều là nô lệ cho đảng phái của mình. Mặc dù, nói cho công bằng, chắc ở miền Tây tự do kia cũng chẳng khá hơn là bao; cái đa số áp đảo, rồi dư luận tự do, cùng bao nhiêu trò bịp bợm cổ lỗ sĩ chết tiệt ấy chắc cũng đang hoành hành ở đó thôi. Chỉ có điều ở trển người ta làm việc với quy mô lớn hơn, em ạ. Bọn chúng có thể giết anh, nhưng sẽ không hành quyết anh bằng cái chết từ từ đau đớn đâu. Chúng không bóp nghẹt tâm hồn của một con người tự do trong cái ê-tô như ở đây. Và nếu cần thiết, người ta có thể sống cô độc. (Đi lại loanh quanh.) Ước gì anh biết ở đâu có một khu rừng nguyên sinh hay một hòn đảo nhỏ Nam Hải nào đang bán rẻ...

Bà Stockmann. Nhưng hãy nghĩ đến mấy đứa trẻ chứ, Thomas!

Bác sĩ Stockmann (đứng khựng lại). Em thật là một người đàn bà kỳ lạ, Katherine! Em lại thích nuôi dạy bọn trẻ trong một xã hội thế này ư? Chính mắt em đã thấy tối hôm qua rằng một nửa dân số đã mất trí; còn nếu nửa kia chưa mất trí, thì chẳng qua vì chúng chỉ là lũ súc vật thuần túy, chẳng có chút lý trí nào để mà mất.

Bà Stockmann. Nhưng anh Thomas thân mến, những lời lẽ thiếu cẩn trọng của anh cũng góp phần gây ra chuyện đó chứ bộ.

Bác sĩ Stockmann. Ơ hay, thế những điều anh nói không hoàn toàn là sự thật chắc? Chẳng lẽ chúng không đảo lộn mọi ý niệm hay sao? Chẳng lẽ chúng không nhào nặn đúng sai thành một mớ hỗn độn hay sao? Chẳng lẽ chúng không bảo những điều anh biết là sự thật hóa ra lại là dối trá hay sao? Điên rồ nhất trong tất cả chuyện này là việc mấy tên "tự do" đó, những gã đàn ông đầu hai thứ tóc, cứ tụ tập từng đàn và tưởng bóm rằng mình là phe tư tưởng thoáng đạt! Em đã từng nghe thấy chuyện nào như thế chưa, Katherine!

Bà Stockmann. Vâng, vâng, đúng là chúng điên thật rồi; nhưng mà... (PETRA từ phòng khách đi vào.) Con đã về từ trường rồi đấy à?

Petra. Vâng ạ. Con vừa nhận được trát sa thải.

Bà Stockmann. Sa thải ư?

Bác sĩ Stockmann. Cả con nữa sao?

Petra. Cô Busk đưa trát cho con; thế nên con nghĩ tốt nhất là nên về ngay.

Bác sĩ Stockmann. Con làm thế hoàn toàn đúng lắm!

Bà Stockmann. Ai mà ngờ cô Busk lại là người đàn bà như thế chứ!

Petra. Cô Busk chẳng phải người như thế đâu mẹ; con thấy rất rõ cô ấy đau lòng nhường nào khi phải làm điều đó. Nhưng cô ấy bảo không dám làm khác; thế là con nhận được trát sa thải.

Bác sĩ Stockmann (cười lớn và xoa hai tay vào nhau). Cô ta cũng không dám làm khác nốt! Thật là tuyệt cú mèo!

Bà Stockmann. Chà, sau những cảnh tượng khủng khiếp tối qua thì...

Petra. Không chỉ vì chuyện đó đâu ạ. Bố nghe con kể đây này!

Bác sĩ Stockmann. Gì thế con?

Petra. Cô Busk đã cho con xem không dưới ba bức thư cô ấy nhận được sáng nay...

Bác sĩ Stockmann. Nặc danh phải không con?

Petra. Vâng ạ.

Bác sĩ Stockmann. Phải rồi, bởi vì chúng không dám mạo hiểm ký tên mình chứ sao, Katherine!

Petra. Và có hai bức thư nội dung nói rằng có một người từng là khách trọ nhà mình, tối qua đã lớn tiếng tuyên bố ở Câu lạc bộ rằng quan điểm của con về nhiều vấn đề tỏ ra cực kỳ phóng khoáng...

Bác sĩ Stockmann. Chắc con không chối chứ, bố mong là thế?

Petra. Không ạ, bố biết là con sẽ không chối mà. Bản thân quan điểm của cô Busk cũng khá phóng khoáng khi hai cô cháu ở một mình với nhau; nhưng giờ đây khi lời đồn đại về con lan ra như thế, cô ấy không dám giữ con lại nữa.

Bà Stockmann. Lại còn một kẻ từng là khách nhà mình nữa chứ! Thế mới thấy cái ơn nghĩa mà anh nhận lại được từ lòng hiếu khách đấy, Thomas ạ!

Bác sĩ Stockmann. Chúng ta sẽ không thèm sống ở cái ổ nhơ nhớp này thêm một ngày nào nữa. Thu dọn hành lý thật nhanh vào, em, càng xéo đi sớm được chừng nào càng tốt chừng nấy.

Bà Stockmann. Khẽ chứ—hình như em nghe thấy tiếng ai ở ngoài sảnh. Petra ra xem ai đấy con.

Petra (mở cửa). Ồ, là chú, Đại úy Horster! Xin mời chú vào.

Horster (đi vào). Chào buổi sáng mọi người. Tôi tạt qua thăm xem gia đình thế nào.

Bác sĩ Stockmann (bắt tay anh). Cảm ơn cậu—cậu thật tốt quá.

Bà Stockmann. Và cảm ơn cậu đã giúp chúng tôi vượt qua đám đông hôm trước nhé, Đại úy Horster.

Petra. Thế chú về nhà bằng cách nào vậy ạ?

Horster. À, thì đi kiểu này kiểu khác thôi. Tôi dẫu sao cũng khỏe mạnh, mà bọn người đó thì thùng rỗng kêu to là chính.

Bác sĩ Stockmann. Đúng thế, sự hèn nhát đê tiện của chúng có đáng kinh ngạc không chứ? Nhìn đây này, tôi cho cậu xem cái này! Đây là tất cả những hòn đá chúng ném qua cửa sổ nhà tôi đấy. Cứ nhìn chúng mà xem! Tôi dám cá là trong cả đống này chỉ có đúng hai viên đá cứng to vừa phải; còn lại toàn là sỏi đá—mấy thứ nhỏ mọn thảm hại. Vậy mà chúng cứ đứng ngoài đó gào thét rống lên rằng sẽ xử tôi ra bã; chứ còn hành động á—ở cái thị trấn này thì chẳng mấy khi thấy đâu.

Horster. Lần này thế lại may cho bác đấy, bác sĩ ạ!

Bác sĩ Stockmann. Quả thật là vậy. Nhưng nghĩ vẫn cứ tức điên lên cậu ạ; bởi vì nhỡ có ngày nào đó diễn ra một cuộc chiến tranh vệ quốc thực sự nghiêm túc, cậu sẽ thấy dư luận sẽ ủng hộ việc cắm cổ chạy lấy người, và cái đa số áp đảo đó sẽ quắp đuôi cắm cổ chạy như một bầy cừu cho mà xem, Đại úy Horster ạ. Điều đó mới đáng buồn làm sao; nó làm tôi bận tâm đến mức mà... Không, quỉ tha ma bắt đi, quan tâm đến chúng thì đúng là nực cười! Bọn chúng đã gọi tôi là kẻ thù của nhân dân, thế thì tôi cứ là kẻ thù của nhân dân vậy!

Bà Stockmann. Anh sẽ không bao giờ là thế đâu, Thomas.

Bác sĩ Stockmann. Đừng có thề thốt điều đó, Katherine. Bị gán cho một cái tên xấu xa có thể gây tác hại y như một vết kim châm vào phổi vậy. Và cái tên đáng ghét ấy—anh không sao rũ bỏ được nó. Nó cứ nghẹn ứ ở đây này, ở cuống họng anh, gặm nhấm anh như một thứ axit ăn mòn. Và chẳng viên thuốc magiê nào tẩy sạch được nó đâu.

Petra. Thôi nào!—Bố chỉ nên cười vào mặt chúng thôi chứ, bố.

Horster. Rồi thế nào họ cũng đổi ý thôi, thưa Bác sĩ.

Bà Stockmann. Vâng, anh Thomas ạ, chắc chắn là thế.

Bác sĩ Stockmann. Có lẽ là khi mọi chuyện đã quá muộn màng. Lúc ấy thì tha hồ mà hưởng phước nhé! Cứ tha hồ mà ngụp lặn trong đống bùn nhơ của chúng đi rồi sẽ hối hận vì đã đuổi cổ một người yêu nước đi lưu vong. Khi nào tàu của cậu khởi hành vậy, Đại úy Horster?

Horster. Hừm!—Đó chính là chuyện tôi đến để thưa đây...

Bác sĩ Stockmann. Ơ kìa, tàu thuyền có trục trặc gì à?

Horster. Không; nhưng ngặt nỗi là tôi không được phép làm thuyền trưởng con tàu đó nữa.

Petra. Ý chú là chú bị sa thải khỏi chức thuyền trưởng rồi ạ?

Horster (cười). Vâng, đúng thế đấy.

Petra. Cả chú nữa sao.

Bà Stockmann. Đấy, anh thấy chưa, Thomas!

Bác sĩ Stockmann. Và chỉ vì dám nói lên sự thật ư! Ồ, nếu tôi mà nghĩ chuyện đó có thể xảy ra...

Horster. Bác đừng để bụng làm gì; thế nào tôi chẳng kiếm được việc làm với một chủ tàu nào đó ở nơi khác.

Bác sĩ Stockmann. Lại chính là cái tay Vik đó—một kẻ giàu có, độc lập chẳng cần dựa vào ai và bất cứ thứ gì—! Thật nhục nhã cho hắn!

Horster. Hắn ta ngoài ra cũng là một kẻ rất tử tế; chính miệng hắn bảo với tôi rằng hắn sẵn sàng giữ tôi lại, giá mà hắn dám...

Bác sĩ Stockmann. Nhưng hắn không dám? Vâng, dĩ nhiên rồi.

Horster. Chuyện đó không dễ dàng gì đối với một kẻ thuộc về phe phái, hắn bảo thế...

Bác sĩ Stockmann. Người anh em đáng kính ấy nói rất chuẩn. Một đảng phái chẳng khác nào một cỗ máy xay xúc xích; nó nghiền nát mọi thứ đầu óc lại với nhau thành cùng một mớ thịt băm—đầu đất hay đầu gỗ, tất tần tật nhồi chung vào một cỗ!

Bà Stockmann. Thôi nào, anh Thomas thân mến!

Petra (với HORSTER). Giá như chú không đi cùng chúng cháu về nhà, thì mọi chuyện đã chẳng đến cơ sự này.

Horster. Tôi không hối hận đâu.

Petra (đưa tay ra với anh). Cháu cảm ơn chú vì điều đó!

Horster (với BÁC SĨ STOCKMANN). Thế nên tôi sang đây là để nói rằng, nếu bác nhất quyết muốn đi, tôi đã nghĩ ra một kế hoạch khác...

Bác sĩ Stockmann. Tuyệt vời quá!—miễn là chúng ta đi được ngay lập tức.

Bà Stockmann. Suỵt!—hình như có ai gõ cửa thì phải?

Petra. Chắc là bác ạ.

Bác sĩ Stockmann. A ha! (Gọi lớn.) Mời vào!

Bà Stockmann. Anh Thomas thân yêu, hãy hứa dứt khoát với em rằng... (PETER STOCKMANN từ ngoài sảnh bước vào.)

Peter Stockmann. Ồ, nhà mình có khách à. Nếu vậy để anh...

Bác sĩ Stockmann. Không, không, cứ vào đi chứ.

Peter Stockmann. Nhưng anh muốn nói chuyện riêng với chú cơ.

Bà Stockmann. Thế thì chúng tôi sang phòng khách vậy.

Horster. Còn tôi lát nữa sẽ ghé lại.

Bác sĩ Stockmann. Không, cứ vào trong ấy với họ đi, Đại úy Horster; tôi muốn nghe thêm về chuyện...

Horster. Thôi được, vậy tôi sang chờ vậy. (Anh đi theo BÀ STOCKMANN và PETRA vào phòng khách.)

Bác sĩ Stockmann. Chắc hôm nay cậu thấy ở đây hơi lộng gió đấy. Cứ đội mũ vào đi.

Peter Stockmann. Cảm ơn chú, nếu được vậy thì hay quá. (Đội mũ lên.) Anh nghĩ là anh đã bị cảm lạnh tối qua; anh đứng rét run cả người...

Bác sĩ Stockmann. Thật á? Tôi lại thấy ấm áp chán.

Peter Stockmann. Anh rất tiếc vì đã không có khả năng ngăn chặn những hành vi quá khích tối qua.

Bác sĩ Stockmann. Cậu còn điều gì cụ thể muốn nói với tôi nữa ngoài chuyện đó ra không?

Peter Stockmann (lấy từ trong túi ra một bức thư lớn). Anh mang văn bản này đến cho chú, từ Ủy ban Quản lý Suối nước nóng.

Bác sĩ Stockmann. Trát sa thải của tôi à?

Peter Stockmann. Đúng vậy, có hiệu lực từ hôm nay. (Đặt bức thư lên bàn.) Chúng tôi rất đau lòng khi phải làm thế; nhưng nói thẳng ra, chúng tôi không dám làm khác vì sợ dư luận xã hội.

Bác sĩ Stockmann (cười nhạt). Không dám ư? Dường như hôm nay tôi nghe từ ấy đến nhàm tai rồi thì phải.

Peter Stockmann. Anh phải đề nghị chú ý thức rõ về hoàn cảnh của mình. Từ nay về sau chú không được mong đợi bất kỳ một bệnh nhân hành nghề nào trong thị trấn này nữa đâu.

Bác sĩ Stockmann. Quái quỷ cái nghề y chứ lị! Nhưng sao cậu lại chắc chắn thế?

Peter Stockmann. Hiệp hội Chủ nhà đang đi phát tờ khai từ nhà này sang nhà khác. Tất cả những công dân có tư tưởng đúng đắn đều được kêu gọi từ bỏ việc thuê chú chữa bệnh; và anh có thể đảm bảo với chú rằng không một gia trưởng nào dám mạo hiểm từ chối ký tên đâu. Đơn giản là họ không dám.

Bác sĩ Stockmann. Không, không; tôi chẳng nghi ngờ gì nữa. Nhưng rồi sao nữa?

Peter Stockmann. Nếu anh được phép khuyên chú, thì tốt nhất là nên rời khỏi đây một thời gian...

Bác sĩ Stockmann. Phải, ý định rời khỏi đây cũng vừa lóe lên trong đầu tôi rồi.

Peter Stockmann. Tốt. Và rồi, khi chú đã có sáu tháng để suy ngẫm mọi chuyện, nếu sau khi cân nhắc chín chắn, chú tự thuyết phục mình viết vài lời hối hận, thừa nhận lỗi lầm của mình...

Bác sĩ Stockmann. Ý cậu là tôi có thể được phục chức chứ gì?

Peter Stockmann. Có lẽ vậy. Hoàn toàn không phải là không thể.

Bác sĩ Stockmann. Nhưng còn dư luận xã hội thì sao nhỉ? Chẳng lẽ các người lại không dám làm thế chỉ vì tình hình dư luận...

Peter Stockmann. Dư luận là một thứ cực kỳ dễ thay đổi. Và nói thật lòng với chú, việc có được sự thừa nhận kiểu đó bằng văn bản từ chú là một vấn đề vô cùng quan trọng đối với chúng tôi.

Bác sĩ Stockmann. À, hóa ra các người nhắm vào cái đó đấy à! Làm phiền cậu nhớ lại những gì tôi vừa mới nói với cậu gần đây về mấy ngón nghề luồn lách kiểu cáo già đó nhé!

Peter Stockmann. Hoàn cảnh của chú lúc đó hoàn toàn khác. Lúc ấy chú có lý do để cho rằng cả thị trấn đang đứng sau lưng mình...

Bác sĩ Stockmann. Đúng thế, và bây giờ tôi thấy cả thị trấn đang đè NGAY TRÊN LƯNG tôi—(nổi giận). Dù có cả quỷ dữ lẫn mụ vợ gã đứng sau lưng, tôi cũng không đời nào làm thế—! Không bao giờ—không bao giờ đâu, tôi nói cho cậu biết nhé!

Peter Stockmann. Một người có gia đình thì không có quyền hành xử như chú đâu. Chú không có quyền làm thế, Thomas ạ.

Bác sĩ Stockmann. Tôi không có quyền! Trên thế giới này chỉ có đúng một điều duy nhất mà một con người tự do không có quyền làm. Cậu có biết đó là gì không?

Peter Stockmann. Không.

Bác sĩ Stockmann. Dĩ nhiên là cậu không biết rồi, nhưng tôi sẽ nói cho cậu nghe. Một con người tự do không có quyền tự bôi nhọ mình bằng bùn nhơ; anh ta không có quyền hành xử theo cách khiến anh ta tự nhổ nước bọt vào mặt mình.

Peter Stockmann. Những lời lẽ kiểu này nghe ra thì vô cùng có lý đương nhiên rồi; và nếu không còn lời giải thích nào khác cho sự bướng bỉnh của chú... Nhưng ngặt một nỗi là lại có.

Bác sĩ Stockmann. Ý cậu là gì?

Peter Stockmann. Chú thừa hiểu anh muốn nói gì mà. Nhưng với tư cách là anh trai chú và là một người cẩn trọng, anh khuyên chú đừng quá kỳ vọng và trông chờ vào những viễn cảnh rất dễ làm chú thất vọng.

Bác sĩ Stockmann. Quái quỷ gì thế này hả trời?

Peter Stockmann. Chẳng lẽ chú thực sự muốn anh tin rằng chú không biết gì về các điều khoản trong di chúc của ông Kiil sao?

Bác sĩ Stockmann. Tôi biết là số tiền ít ỏi cụ có sẽ được sung vào một quỹ từ thiện cho những công nhân già nghèo khó. Việc đó thì liên quan gì đến tôi?

Peter Stockmann. Trước hết, số tiền đang nhắc tới hoàn toàn không phải là một khoản nhỏ đâu. Ông Kiil là một người khá giàu có.

Bác sĩ Stockmann. Tôi nào có biết mảy may về chuyện đó!

Peter Stockmann. Hừm!—thật thế không? Thế thì chắc chú cũng chẳng hề hay biết rằng một phần đáng kể tài sản của cụ sẽ thuộc về các con chú, còn vợ chồng chú được hưởng quyền thụ hưởng trọn đời trên số vốn đó. Cụ chưa bao giờ nói với chú à?

Bác sĩ Stockmann. Chưa bao giờ, xin thề trên danh dự! Hoàn toàn ngược lại là đằng khác; cụ chẳng làm gì ngoài việc suốt ngày gầm lên vì bị đánh thuế nặng đến mức vô lý. Nhưng cậu có chắc chắn hoàn toàn về điều này không, Peter?

Peter Stockmann. Anh lấy tin từ một nguồn hoàn toàn đáng tin cậy.

Bác sĩ Stockmann. Thế thì, tạ ơn Chúa, Katherine đã có chỗ dựa—cả lũ trẻ nữa! Tôi phải báo ngay cho cô ấy biết chuyện này—(gọi lớn) Katherine, Katherine!

Peter Stockmann (giữ anh lại). Suỵt, đừng hé răng vội!

Bà Stockmann (mở cửa). Có chuyện gì thế anh?

Bác sĩ Stockmann. À, không có gì, không có gì đâu; em cứ vào trong đi. (Bà đóng cửa lại. BÁC SĨ STOCKMANN đi lại bồn chồn vì phấn khích.) Có chỗ dựa rồi!—Cứ nghĩ mà xem, tất cả chúng ta đều có chỗ dựa rồi! Và trọn đời nữa chứ! Thật là một cảm giác hạnh phúc khôn tả khi biết mình đã có nơi nương tựa!

Peter Stockmann. Vâng, nhưng ngặt một nỗi là chú hoàn toàn chưa có gì cả. Ông Kiil có thể sửa đổi di chúc bất cứ ngày nào cụ thích.

Bác sĩ Stockmann. Nhưng cụ sẽ không làm thế đâu, Peter thân mến ạ. "Con Lửng" đang vô cùng hả hê trước đòn tấn công của tôi vào cậu và những người bạn thông thái của cậu cơ mà.

Peter Stockmann (giật mình nhìn chằm chằm vào anh). À, thế thì mọi chuyện sáng tỏ rồi.

Bác sĩ Stockmann. Chuyện gì cơ?

Peter Stockmann. Anh hiểu rằng toàn bộ sự việc thực ra là một màn phối hợp nhịp nhàng giữa chú và lão. Những đòn tấn công hung hăng, bất chấp hậu quả mà chú giáng vào các nhân vật sừng sỏ trong thị trấn, với cái cớ vì danh nghĩa sự thật...

Bác sĩ Stockmann. Thì sao nào?

Peter Stockmann. Anh thấy rằng chúng chẳng là gì khác ngoài cái giá đã thỏa thuận để đổi lấy bản di chúc của lão già thù vặt ấy.

Bác sĩ Stockmann (gần như á khẩu). Peter—cậu là kẻ bần tiện ghê tởm nhất mà tôi từng gặp trong đời.

Peter Stockmann. Mọi chuyện giữa chúng ta chấm hết. Trát sa thải của chú là không thể thu hồi—giờ thì chúng tôi đã có vũ khí trong tay rồi đấy. (Đi ra.)

Bác sĩ Stockmann. Thật nhục nhã! Quá nhục nhã! (Gọi lớn.) Katherine, em phải cho người cọ rửa sàn nhà sau khi hắn vừa bước qua đấy! Cho gọi... tên gì ấy nhỉ, quỷ tha ma bắt đi, cái con bé lúc nào cũng dính nhọ nồi trên mũi ấy...

Bà Stockmann (trong phòng khách). Suỵt, Thomas, khẽ chứ!

Petra (ra tới cửa). Bố ơi, ông ngoại đến kìa, ông hỏi có gặp riêng bố được không ạ.

Bác sĩ Stockmann. Chắc chắn là được chứ. (Đi ra cửa.) Mời vào, thưa ông Kiil. (MORTEN KIIL bước vào. BÁC SĨ STOCKMANN khép cửa lại sau lưng ông.) Tôi có thể giúp gì cho ông ạ? Ông có muốn ngồi xuống không?

Morten Kiil. Tôi không ngồi. (Nhìn xung quanh.) Hôm nay cậu trông có vẻ thoải mái nhỉ, Thomas.

Bác sĩ Stockmann. Vâng, sao lại không chứ ạ!

Morten Kiil. Rất thoải mái—lắm không khí trong lành ghê. Chắc hôm nay cậu đã hít thở đủ cái thứ ô-xi mà hôm qua cậu ba hoa rồi chứ nhỉ. Lương tâm chắc hôm nay phải trong sạch lắm cơ chứ.

Bác sĩ Stockmann. Vâng, đúng thế.

Morten Kiil. Tôi cũng nghĩ thế. (Vỗ vào ngực.) Cậu có biết tôi đang mang cái gì trong này không?

Bác sĩ Stockmann. Chắc cũng là một lương tâm trong sạch chứ ạ, tôi hy vọng thế.

Morten Kiil. Bậy nào!—Không, thứ này còn ngon lành hơn thế. (Ông lấy ra một cuốn sổ tay dày từ túi ngực, mở ra và trưng ra một bọc giấy.)

Bác sĩ Stockmann (kinh ngạc nhìn ông). Cổ phần Suối nước nóng à?

Morten Kiil. Mua chúng ngày hôm nay có khó khăn gì đâu.

Bác sĩ Stockmann. Và ông đã đi mua ư—?

Morten Kiil. Mua bao nhiêu tùy thích, miễn là tôi trả nổi tiền.

Bác sĩ Stockmann. Nhưng, lạy Chúa, thưa ông Kiil—ông hãy xem lại tình hình tồi tệ của Suối nước nóng đi chứ!

Morten Kiil. Nếu cậu cư xử như một người khôn ngoan, chẳng mấy chốc cậu sẽ vực Suối nước nóng đứng vững trở lại thôi.

Bác sĩ Stockmann. Ơ hay, tự ông cũng thấy là tôi đã làm tất cả những gì có thể rồi còn gì, nhưng mà... Bọn họ ở cái thị trấn này điên hết cả rồi!

Morten Kiil. Hôm qua cậu bảo phần lớn chất thải ô nhiễm này xuất phát từ xưởng thuộc da của tôi. Nếu điều đó là sự thật, vậy thì ông nội tôi, cha tôi trước kia, và bản thân tôi suốt bao nhiêu năm qua đã và đang đầu độc cả cái thị trấn này giống như ba thiên thần hủy diệt vậy. Cậu nghĩ tôi sẽ ngồi im chịu đựng cái tiếng oan đó chắc?

Morten Kiil. Không, cảm ơn nhé. Tôi rất coi trọng danh tiếng và uy tín của mình. Người ta gọi tôi là "con Lửng", tôi nghe thấy thế. Lửng lơ thì cũng là một loài lợn thôi, tôi nghĩ vậy; nhưng tôi không đời nào cho phép chúng có quyền gọi mình bằng cái tên đó đâu. Tôi định sống và chết như một con người trong sạch.

Bác sĩ Stockmann. Và ông tính sẽ làm thế nào đây?

Morten Kiil. Cậu sẽ là người tẩy rửa cho tôi, Thomas ạ.

Bác sĩ Stockmann. Tôi ư!

Morten Kiil. Cậu có biết tôi dùng tiền ở đâu để mua số cổ phần này không? Không, dĩ nhiên cậu không thể biết rồi—nhưng tôi sẽ nói cho cậu hay. Đó chính là số tiền mà Katherine, Petra và mấy đứa nhỏ sẽ được hưởng khi tôi nhắm mắt xuôi tay. Bở vì dù sao thì tôi cũng tích cóp được chút đỉnh mà, cậu biết đấy.

Bác sĩ Stockmann (nổi giận). Thế mà ông lại đi lấy cả tiền của Katherine để mua mấy thứ này sao!

Morten Kiil. Đúng thế, toàn bộ số tiền ấy giờ đã được đầu tư vào Suối nước nóng rồi. Và giờ đây tôi chỉ muốn xem thử cậu có thực sự điên khùng, mất trí hẳn rồi không thôi, Thomas ạ! Nếu cậu vẫn cứ khẳng định rằng mấy con vật nhơ nhớp và những thứ gớm ghiếc đại loại thế xuất phát từ xưởng thuộc da của tôi, thì điều đó chẳng khác nào cậu đang lóc từng miếng da bản rộng trên thân thể của Katherine, của Petra và mấy đứa nhỏ; và chẳng có người tử tế nào lại làm thế cả—trừ khi hắn bị điên.

Bác sĩ Stockmann (đi lại loanh quanh). Phải, nhưng tôi điên thật rồi; tôi điên mất rồi!

Morten Kiil. Cậu không thể điên đến cái mức ngớ ngẩn như thế được khi liên quan đến vợ con mình chứ.

Bác sĩ Stockmann (đứng khựng lại trước mặt ông). Sao trước khi đi mua đống rác rưởi ấy, ông không bàn bạc với tôi một tiếng cơ chứ?

Morten Kiil. Việc đã rồi, không sửa được nữa đâu.

Bác sĩ Stockmann (bồn chồn đi lại). Ước gì tôi không chắc chắn về chuyện đó... Nhưng tôi hoàn toàn bị thuyết phục là mình đúng cơ mà.

Morten Kiil (cầm cuốn sổ tay cân đong trong tay). Nếu cậu cứ khăng khăng cái ý tưởng điên rồ ấy, đống này chẳng còn đáng giá mấy đâu đấy nhé. (Đút cuốn sổ vào túi.)

Bác sĩ Stockmann. Nhưng mà, quỷ tha ma bắt! Chắc khoa học vẫn có cách tìm ra một chất phòng ngừa nào đó chứ nhỉ—hoặc một thứ thuốc giải độc gì đó chẳng hạn...

Morten Kiil. Ý cậu là tiêu diệt mấy con vật đó phỏng?

Bác sĩ Stockmann. Vâng, hoặc làm cho chúng vô hại.

Morten Kiil. Thế sao cậu không thử dùng bả chuột đi?

Bác sĩ Stockmann. Đừng nói nhảm nữa! Ai nấy đều bảo đó chỉ là trí tưởng tượng của tôi thôi mà. Thôi, cứ cho là thế đi! Cứ để chúng muốn làm gì thì làm! Chẳng lẽ mấy tên chó hèn dốt nát, tiểu nhân ấy chưa từng sỉ nhục tôi là kẻ thù của nhân dân đấy phỏng?—và chẳng lẽ chúng không chực xé toạc cả quần áo trên người tôi ra nữa sao?

Morten Kiil. Lại còn đập nát toàn bộ cửa sổ nhà cậu nữa chứ!

Bác sĩ Stockmann. Và rồi còn trách nhiệm của tôi với gia đình nữa. Tôi phải bàn lại với Katherine; cô ấy rất giỏi mấy chuyện đó.

Morten Kiil. Thế mới phải chứ; hãy nghe theo lời khuyên của một người phụ nữ khôn ngoan ấy.

Bác sĩ Stockmann (tiến lại gần ông). Không thể ngờ ông lại làm một chuyện vô lý đến thế! Đem tiền của Katherine ra đánh bạc kiểu này, và đẩy tôi vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan đau đớn đến phát cuồng! Nhìn mặt ông lúc này, tôi cứ tưởng mình đang nhìn thấy chính con quỷ sứ...

Morten Kiil. Thế thì tốt nhất tôi nên chuồn. Nhưng tôi phải nhận được câu trả lời từ cậu trước hai giờ chiều—có hoặc không. Nếu là không, chỗ cổ phần này sẽ được sung vào quỹ từ thiện, và sẽ làm ngay trong ngày hôm nay.

Bác sĩ Stockmann. Thế còn Katherine thì sao?

Morten Kiil. Không được một xu dính túi. (Cửa dẫn ra hành lang mở ra, HOVSTAD và ASLAKSEN xuất hiện.) Nhìn hai kẻ kìa!

Bác sĩ Stockmann (trân trân nhìn họ). Quỷ tha ma bắt!—Cả hai anh mà cũng còn mặt mũi bước chân vào nhà tôi ư?

Hovstad. Chắc chắn rồi.

Aslaksen. Chúng tôi có chuyện muốn thưa với anh mà.

Morten Kiil (thì thầm). Có hoặc không—trước hai giờ chiều đấy.

Aslaksen (liếc nhìn HOVSTAD). A ha! (MORTEN KIIL bước ra.)

Bác sĩ Stockmann. Nào, các anh muốn gì ở tôi? Nói ngắn gọn thôi.

Hovstad. Tôi hoàn toàn hiểu được việc anh đang bực bội với chúng tôi vì thái độ trong cuộc họp hôm qua.

Bác sĩ Stockmann. Thái độ, các anh gọi thế là thái độ à? Vâng, một thái độ thật đáng yêu! Tôi gọi đó là hèn nhát, đàn bà—đáng khinh bỉ chết tiệt!

Hovstad. Anh muốn gọi thế nào cũng được, chúng tôi không thể làm khác được.

Bác sĩ Stockmann. Các anh KHÔNG DÁM làm khác—chẳng phải thế sao?

Hovstad. Ờ, nếu anh thích diễn đạt theo hướng đó.

Aslaksen. Nhưng sao anh lại không cho chúng tôi hay trước một tiếng nhỉ?—chỉ cần một chút hé lộ với anh Hovstad hoặc với tôi thôi chẳng hạn?

Bác sĩ Stockmann. Hé lộ ư? Về cái gì cơ?

Aslaksen. Về những uẩn khúc đằng sau toàn bộ câu chuyện ấy.

Bác sĩ Stockmann. Tôi hoàn toàn chẳng hiểu các anh đang lảm nhảm gì sất...

Aslaksen (với cái gật đầu ra điều thân mật). Ồ thôi nào, anh hiểu rõ chứ, Bác sĩ Stockmann.

Hovstad. Giấu giếm mãi cũng chẳng ích gì nữa đâu.

Bác sĩ Stockmann (nhìn người này rồi lại nhìn người kia). Cả hai anh đang ám chỉ cái quái gì thế hả?

Aslaksen. Tôi xin phép được hỏi liệu ông bố vợ của anh có đang đi khắp thị trấn để mua gom toàn bộ cổ phần Suối nước nóng không?

Bác sĩ Stockmann. Đúng, hôm nay cụ có mua cổ phần Suối nước nóng; nhưng mà...

Aslaksen. Lẽ ra sẽ khôn ngoan hơn nếu nhờ người khác đứng tên—một người ít có họ hàng gần gũi với anh hơn.

Hovstad. Và anh không nên để tên tuổi mình dính líu vào vụ này. Chẳng có lý do gì để ai nấy phải biết rằng cuộc tấn công vào Suối nước nóng xuất phát từ anh cả. Lẽ ra anh nên bàn với tôi mới phải, Bác sĩ Stockmann ạ.

Bác sĩ Stockmann (nhìn đăm đăm về phía trước; rồi dường như có ánh sáng lóe lên trong đầu, anh kinh ngạc thốt lên.) Lại có chuyện động trời thế cơ á? Những chuyện thế này mà cũng có thể xảy ra được sao?

Aslaksen (cười). Rõ ràng là có thể chứ. Nhưng dẫu sao dùng chút uyển chuyển vẫn hơn mà anh.

Hovstad. Và trong những việc kiểu này, có nhiều người cùng tham gia sẽ tốt hơn nhiều; bởi vì trách nhiệm của mỗi cá nhân sẽ được giảm bớt khi có người khác gánh cùng.

Bác sĩ Stockmann (bình tĩnh). Vào vấn đề chính đi, các gentlemen. Các anh muốn gì?

Aslaksen. Có lẽ anh Hovstad nên thì hơn...

Hovstad. Không, anh nói đi, Aslaksen.

Aslaksen. Vâng, sự thể là thế này, giờ khi chúng tôi đã nắm rõ ngọn nguồn của toàn bộ sự việc, chúng tôi nghĩ rằng mình có thể mạo muội đặt tờ "Sứ giả Nhân dân" dưới quyền chi phối của anh.

Bác sĩ Stockmann. Bây giờ mà các anh còn dám làm thế á? Thế còn dư luận xã hội thì sao? Các anh không sợ một cơn giông bão trút lên đầu chúng ta à?

Hovstad. Chúng tôi sẽ tìm cách vượt qua cơn bão đó.

Aslaksen. Và anh cũng phải sẵn sàng nhanh chóng đổi hướng gió đi chứ, Bác sĩ. Ngay khi những lời đả kích của anh hoàn thành sứ mệnh...

Bác sĩ Stockmann. Ý các anh là, ngay khi bố vợ tôi và tôi thâu tóm được số cổ phần với giá bèo bọt chứ gì?

Hovstad. Tôi cho rằng những lý do khiến anh muốn giành quyền kiểm soát Suối nước nóng chủ yếu mang tính khoa học.

Bác sĩ Stockmann. Dĩ nhiên rồi; chính vì những lý do khoa học mà tôi đã thuyết phục lão "Lửng" già cùng hùn vốn với tôi trong vụ này đấy. Thế nên chúng tôi sẽ sửa sang lại mấy cái ống dẫn nước một chút, đào xới một góc bờ biển lên một tí, và sẽ chẳng tốn của thị trấn đến sáu xu đâu. Mọi chuyện sẽ ổn thỏa cả thôi—hả?

Hovstad. Tôi nghĩ là thế—nếu anh có tờ "Sứ giả Nhân dân" hậu thuẫn phía sau.

Aslaksen. Báo chí là một thế lực trong một cộng đồng tự do đấy, thưa Bác sĩ.

Bác sĩ Stockmann. Phải hoàn toàn như vậy. Dư luận cũng thế thôi. Còn anh, anh Aslaksen—tôi đoán là anh sẽ chịu trách nhiệm phần Hiệp hội Chủ nhà chứ?

Aslaksen. Vâng, và cả Hội Cai rượu nữa. Anh cứ hoàn toàn tin tưởng ở tôi.

Bác sĩ Stockmann. Nhưng các gentlemen—thú thực tôi thấy ngượng khi phải hỏi câu này—nhưng các anh sẽ đòi lại quyền lợi gì đây...?

Hovstad. Tin tôi đi, chúng tôi sẵn sàng giúp anh vô điều kiện còn hơn. Nhưng tờ "Sứ giả Nhân dân" đang trong tình trạng hơi lảo đảo; nó làm ăn không thực sự khấm khởi lắm; và tôi rất không đành lòng phải đình bản tờ báo ngay lúc này, khi mà có biết bao nhiêu công việc chính trị đang chờ giải quyết ở đây.

Bác sĩ Stockmann. Phải rồi; đó sẽ là một thử thách lớn đối với một người bạn của nhân dân như anh đấy. (Nổi giận.) Nhưng hãy nhớ cho rằng tôi là kẻ thù của nhân dân đấy nhé! (Đi lại quanh phòng.) Mình để cái gậy ở đâu rồi nhỉ? Cái gậy quái quỷ đâu rồi không biết?

Hovstad. Gì thế hả anh?

Aslaksen. Chắc anh không có ý định...

Bác sĩ Stockmann (đứng khựng lại). Giả sử tôi không cho các anh dù chỉ một xu từ tất cả những gì tôi kiếm được trong vụ này thì sao? Tiền bạc kiếm từ túi chúng tôi ra đâu phải chuyện dễ dàng đâu, xin hãy nhớ cho!

Hovstad. Và xin anh cũng nhớ cho rằng vụ cổ phần này hoàn toàn có thể được lái theo hai hướng khác nhau đấy nhé!

Bác sĩ Stockmann. Phải, và anh chính là kẻ thích hợp nhất để làm việc đó. Nếu tôi không ra tay cứu trợ tờ "Sứ giả Nhân dân", chắc chắn anh sẽ nhìn nhận vụ việc theo hướng cực kỳ xấu xa; anh sẽ săn đuổi tôi, tôi thừa tưởng tượng ra đấy—bám theo tôi—tìm cách bóp cổ tôi như chó săn đuổi thỏ rừng.

Hovstad. Đó là quy luật tự nhiên thôi; con vật nào chẳng phải chiến đấu vì miếng ăn sinh kế của mình.

Aslaksen. Và kiếm thức ăn ở bất cứ nơi nào nó có thể chứ sao, anh biết đấy.

Bác sĩ Stockmann (đi lại trong phòng). Thế thì các anh cứ đi mà tìm phần của mình ở dưới cống rãnh ấy; bởi vì tôi sắp sửa cho các anh thấy ai mới là con thú mạnh nhất trong ba chúng ta đây! (Vớ lấy một chiếc ô và khua khoắng trên đầu.) A, xem đây này—!

Hovstad. Chắc anh không định dùng vũ lực đấy chứ!

Aslaksen. Cẩn thận cái cây ô trên tay anh đấy nhé.

Bác sĩ Stockmann. Ra khỏi cửa sổ đi, anh Hovstad!

Hovstad (lấm lét lùi về phía cửa). Anh điên thật rồi sao!

Bác sĩ Stockmann. Cả anh nữa, Aslaksen, nhảy ra cửa sổ mau! Nhảy đi tao bảo! Sớm muộn gì các anh cũng phải làm thế thôi.

Aslaksen (chạy vòng qua bàn viết). Ôn hòa thôi, Bác sĩ—tôi là một người sức khỏe yếu đuối—tôi chịu sao nổi mấy trò này—(gọi lớn) cứu tôi với, cứu tôi với!

(BÀ STOCKMANN, PETRA và HORSTER từ phòng khách bước vào.)

Bà Stockmann. Chúa tôi, Thomas! Có chuyện gì thế này?

Bác sĩ Stockmann (khua chiếc ô). Nhảy ra ngoài mau tao bảo! Nhảy xuống cống đi!

Hovstad. Hành hung một người vô tội! Tôi xin làm chứng cho việc này nhé, Đại úy Horster. (Hối hả chuồn ra ngoài lối sảnh.)

Aslaksen (lưỡng lự). Giá mà tôi biết đường đi lối lại ở đây... (Lủi thủi chuồn qua ngả phòng khách.)

Bà Stockmann (giữ chồng lại). Kiềm chế lại đi anh, Thomas!

Bác sĩ Stockmann (ném chiếc ô xuống đất). Thật quỷ tha ma bắt, rốt cuộc chúng vẫn trốn thoát được.

Bà Stockmann. Bọn chúng đến bắt anh làm gì thế?

Bác sĩ Stockmann. Lát nữa anh sẽ kể cho em; giờ anh còn khối chuyện khác phải bận tâm đây. (Đi tới bàn, viết gì đó lên một tấm danh thiếp.) Nhìn này, Katherine; trên này viết gì thế em?

Bà Stockmann. Ba chữ Không to tướng; nghĩa là gì thế anh?

Bác sĩ Stockmann. Lát nữa anh cũng sẽ giải thích cho em. (Đưa tấm danh thiếp cho PETRA.) Kia con; bảo con bé nhọ nồi chạy nhanh mang cái này sang chỗ lão "Lửng" giùm bố. Nhanh chân lên! (PETRA nhận danh thiếp rồi đi ra sảnh.)

Bác sĩ Stockmann. Chà, hôm nay chắc là ngày tôi được tiếp đón đầy đủ tất cả các sứ giả của quỷ sứ rồi đấy! Nhưng giờ thì tôi sẽ mài sắc ngòi bút của mình cho đến khi chúng phải nếm mùi lợi hại; tôi sẽ nhúng nó vào nọc độc và mật đắng; tôi sẽ ném thẳng cái lọ mực vào mặt chúng!

Bà Stockmann. Vâng, nhưng chúng ta đằng nào chẳng dọn đi nơi khác, anh Thomas.

(PETRA quay lại.)

Bác sĩ Stockmann. Sao hả con?

Petra. Em ấy đi rồi ạ.

Bác sĩ Stockmann. Tốt.—Dọn đi, em vừa nói gì cơ? Không, tao thề là chúng ta sẽ không đi đâu sất! Chúng ta sẽ ở lại đây, ngay tại nơi này, Katherine ạ!

Petra. Ở lại đây ạ?

Bà Stockmann. Ở đây, giữa thị trấn này ư?

Bác sĩ Stockmann. Đúng, ở đây. Đây chính là bãi chiến trường—đây là nơi diễn ra cuộc chiến. Đây là nơi anh sẽ khải hoàn! Ngay khi cái quần của anh được vá lại xong, anh sẽ ra ngoài tìm một ngôi nhà khác. Chúng ta phải có mái che đầu qua mùa đông chứ.

Horster. Việc đó thì bác cứ ở nhà tôi.

Bác sĩ Stockmann. Nhà cậu thật chứ?

Horster. Vâng, thoải mái đi bác. Nhà tôi rộng rãi lắm, mà tôi thì hầu như chẳng mấy khi ở nhà.

Bà Stockmann. Cậu tốt quá ngần nào, Đại úy Horster!

Petra. Cháu cảm ơn chú ạ!

Bác sĩ Stockmann (nắm chặt tay anh). Cảm ơn cậu, cảm ơn cậu nhé! Gỡ được một mối lo rồi đấy! Giờ thì tôi có thể bắt tay vào việc thực sự ngay được rồi. Ở đây còn ngồn ngộn những việc phải xem xét lại đấy, Katherine ạ! May sao tôi sẽ có dư dả thời gian rảnh rỗi; bởi vì tôi đã bị Suối nước nóng sa thải rồi mà, em quên à.

Bà Stockmann (thở dài). Ồ vâng, em đoán trước được điều đó rồi.

Bác sĩ Stockmann. Và chúng còn muốn tước đoạt cả hành nghề y của tôi nữa chứ. Cứ việc! Tôi vẫn còn những người nghèo để nương nhờ—những người chẳng phải trả xu nào cả; mà suy cho cùng, họ mới là những người cần tôi nhất. Nhưng mà, thề có chúa, chúng sẽ phải lắng nghe tôi; tôi sẽ ra rả giảng giải cho họ bất cứ lúc nào, dù thời thuận lợi hay khó khăn, như đâu đó đã từng viết.

Bà Stockmann. Nhưng anh Thomas thân mến, em tưởng các sự kiện vừa qua đã cho anh thấy việc giảng giải đạo lý có tích sự gì đâu cơ chứ.

Bác sĩ Stockmann. Em thật quá nực cười, Katherine. Chẳng lẽ em muốn anh để cho dư luận, cho cái đa số áp đảo và lũ quỷ quái ấy đánh đuổi anh khỏi trận địa chắc? Không đời nào, cảm ơn nhé! Và điều tôi muốn làm thật quá đỗi đơn giản, rõ ràng và thẳng thắn. Tôi chỉ muốn nện vào đầu lũ chó ghẻ ấy sự thật rằng mấy tên tự do là những kẻ thù hiểm độc nhất của tự do—rằng các cương lĩnh đảng phái bóp nghẹt mọi chân lý tươi trẻ và tràn đầy sức sống—rằng những toan tính vụ lợi đảo lộn đạo đức và công lý—và rằng chúng sẽ kết thúc bằng việc biến cuộc đời ở đây trở nên không tài nào chịu nổi. Cậu có nghĩ rằng tôi có thể làm cho mọi người hiểu được điều đó không, Đại úy Horster?

Horster. Rất có thể đấy; bản thân tôi thì không rành mấy chuyện này lắm.

Bác sĩ Stockmann. Thế thì nhìn đây này—tôi sẽ giải thích! Chính mấy kẻ cầm đầu đảng phái mới là bọn cần phải bị tiêu diệt sạch. Kẻ cầm đầu đảng phái giống như một con sói, em thấy đấy—giống như một con sói ăn hoang mồm rộng. Nó cần phải có một số lượng nhất định các nạn nhân nhỏ bé để săn mồi mỗi năm thì mới sống nổi. Cứ nhìn Hovstad và Aslaksen mà xem! Chúng đã tiêu diệt—hoặc ít nhất cũng làm cho tàn phế, bầm dập đến mức chẳng còn làm được tích sự gì ngoài việc làm chủ nhà hay đặt báo "Sứ giả Nhân dân"—biết bao nhiêu nạn nhân nhỏ bé rồi cơ chứ! (Ngồi phịch xuống mép bàn.) Lại đây nào, Katherine—em nhìn xem hôm nay nắng chiếu đẹp làm sao! Và cái không khí mùa xuân tuyệt diệu này đang tràn vào lồng ngực anh đây!

Bà Stockmann. Vâng, giá mà chúng ta sống được bằng ánh nắng với không khí mùa xuân thôi đấy, anh Thomas.

Bác sĩ Stockmann. Ồ, thế thì chúng ta sẽ phải thắt lưng buộc bụng một chút—rồi mọi chuyện cũng sẽ xuôi chèo mát mái thôi. Chuyện đó chẳng đáng lo mấy đâu. Điều tồi tệ hơn nhiều là anh chẳng tìm thấy ai có tư tưởng phóng khoáng và cao thượng để dám đứng lên tiếp quản công việc của anh sau khi anh đi cả.

Petra. Bố đừng bận tâm chuyện đó; bố còn khối thời gian cơ mà.—Ây chà, mấy đứa nhỏ về tới kìa!

(EJLIF và MORTEN từ phòng khách chạy vào.)

Bà Stockmann. Hôm nay các con được nghỉ học à?

Morten. Không ạ; nhưng chúng con đánh nhau với mấy đứa khác giữa giờ học...

Ejlif. Không phải thế ạ; chính mấy đứa kia gây sự đánh chúng con trước chứ.

Morten. Vâng, thế rồi thầy Rorlund bảo chúng con tốt nhất là cứ ở nhà một hai ngày.

Bác sĩ Stockmann (búng tay một cái rồi đứng phắt dậy khỏi bàn). Ra rồi! Anh tìm ra rồi, lạy Chúa! Từ nay các con sẽ không bao giờ đặt chân đến cái trường học ấy nữa!

Lũ trẻ. Không đến trường nữa ạ!

Bà Stockmann. Nhưng anh Thomas...

Bác sĩ Stockmann. Không bao giờ nữa, anh nói thế. Chính tay anh sẽ dạy dỗ các con; nghĩa là các con sẽ chẳng phải học cái thói quái quỷ gì hết...

Morten. Hoan hô!

Bác sĩ Stockmann. —nhưng anh sẽ nhào nặn các con thành những con người có tư tưởng phóng khoáng và cao thượng. Con phải giúp bố việc đó nhé, Petra.

Petra. Vâng, thưa bố, bố cứ tin ở con.

Bác sĩ Stockmann. Và trường học của bố sẽ đặt ngay tại căn phòng nơi bọn chúng đã sỉ nhục bố và gọi bố là kẻ thù của nhân dân. Nhưng số lượng chúng ta hiện tại hãy còn ít quá; ít nhất bố phải có mười hai cậu học trò để bắt đầu khóa học.

Bà Stockmann. Chắc chắn anh sẽ chẳng bao giờ kiếm nổi ngần ấy đứa ở cái thị trấn này đâu.

Bác sĩ Stockmann. Sẽ kiếm được thôi. (Nói với lũ trẻ.) Các con có quen đứa trẻ đường phố nào không—mấy đứa nhóc rách rưới chính hiệu ấy...?

Morten. Có chứ bố, con quen khối đứa ạ!

Bác sĩ Stockmann. Quá tuyệt! Mang mấy đứa mẫu vật như thế về đây cho bố. Bố sẽ làm thí nghiệm với lũ chó ghẻ này xem sao, chỉ lần này thôi; biết đâu trong đám chúng lại có những bộ đầu óc xuất chúng thì sao.

Morten. Thế sau khi bố đã huấn luyện chúng con thành những người phóng khoáng và cao thượng rồi, chúng con sẽ làm gì nữa ạ?

Bác sĩ Stockmann. Lúc đó các con sẽ đuổi cổ toàn bộ lũ sói ra khỏi đất nước này, các con trai của ta!

(EJLIF tỏ vẻ khá hoài nghi; MORTEN nhảy cẫng lên hò reo "Hoan hô!")

Bà Stockmann. Chỉ cầu mong sao chính lũ sói ấy không đuổi cổ anh ra khỏi xứ sở này mới là may đấy, Thomas ạ.

Bác sĩ Stockmann. Em điên rồi chắc, Katherine? Đuổi cổ anh á! Bây giờ ư—khi mà anh đang là người đàn ông quyền lực nhất trong cái thị trấn này!

Bà Stockmann. Quyền lực nhất—bây giờ á?

Bác sĩ Stockmann. Đúng thế, và anh xin nói thẳng rằng giờ đây anh chính là người đàn ông quyền lực nhất trên toàn cõi thế giới này.

Morten. Con ghê cơ!

Bác sĩ Stockmann (hạ thấp giọng). Suỵt! Các con chưa được phép hé răng nói gì về chuyện này nhé; nhưng bố đã phát hiện ra một chân lý vĩ đại.

Bà Stockmann. Lại thêm một phát hiện nữa à?

Bác sĩ Stockmann. Đúng thế. (Quần tụ mọi người lại xung quanh mình, rồi nói ra vẻ đầy bí mật:) Đó chính là điều này đây, bố bảo cho mà biết—rằng kẻ nào đứng trơ trọi một mình, kẻ đó là người mạnh nhất trên thế gian.

Bà Stockmann (mỉm cười lắc đầu). Ồ, anh Thomas, Thomas ơi!

Petra (đầy khích lệ, khi nắm lấy tay bố). Bố ơi!