(CẢNH.—Vẫn căn phòng ấy. Cửa thông sang phòng ăn đang đóng. Buổi sáng. BÀ STOCKMANN, tay cầm một bức thư đã bóc niêm phong, từ phòng ăn bước ra, đi tới cửa phòng làm việc của BÁC SĨ và nhòm vào.)

Bà Stockmann. Anh có trong đó không, Thomas?

Bác sĩ Stockmann (từ trong phòng vọng ra). Có, anh vừa mới vào. (Bước ra phòng ngoài.) Có chuyện gì thế em?

Bà Stockmann. Thư của anh trai anh đây.

Bác sĩ Stockmann. A, đưa anh xem nào! (Mở thư và đọc:) "Tôi xin gửi trả lại đây bản thảo mà anh đã gửi cho tôi..." (đọc lầm rầm tiếp) Hừm!

Bà Stockmann. Ông ấy nói gì thế anh?

Bác sĩ Stockmann (đút tập giấy vào túi áo). À, anh ấy chỉ viết là trưa nay sẽ tự mình tới đây.

Bà Stockmann. Vậy anh nhớ chuẩn bị ở nhà vào giờ đó nhé.

Bác sĩ Stockmann. Yên tâm đi em, anh đã đi thăm khám buổi sáng xong hết rồi mà.

Bà Stockmann. Em tò mò quá không biết anh ấy đón nhận chuyện này thế nào.

Bác sĩ Stockmann. Em cứ chờ mà xem, thể nào ông ấy cũng ấm ức vì người phát hiện ra lại là anh chứ không phải ông ấy cho mà xem.

Bà Stockmann. Anh không thấy hơi lo về chuyện đó à?

Bác sĩ Stockmann. Ôi dào, thực ra thì anh ấy cũng sẽ vui mừng thôi, em biết đấy. Nhưngặt một nỗi, Peter lại sợ đến phát điên lên nếu có ai đó làm được việc gì ích lợi cho thị trấn ngoài bản thân hắn.

Bà Stockmann. Em bảo anh thế này nhé, Thomas—anh hãy rộng lượng chia sẻ công trạng này với anh ấy đi. Chẳng lẽ anh không thể tìm cách nói rằng chính anh ấy là người đã gợi ý cho anh manh mối của phát hiện này sao?

Bác sĩ Stockmann. Anh hoàn toàn sẵn lòng thôi. Miễn là anh có thể làm cho mọi chuyện đâu ra đấy. Anh—

(MORTEN KIIL ngó đầu vào từ cánh cửa thông ra tiền sảnh, đưa mắt nhìn quanh với vẻ dò hỏi và cười khúc khích.)

Morten Kiil (ranh mãnh). Có... có thật thế không?

Bà Stockmann (đi về phía cửa). Cha!—là cha đấy ạ?

Bác sĩ Stockmann. A, thưa cụ Kiil—chào cụ, chào cụ ạ!

Bà Stockmann. Cha vào đây đi chứ ạ.

Morten Kiil. Nếu đúng là thật thì ta vào; còn không thì ta chuồn.

Bác sĩ Stockmann. Chuyện gì thật cơ ạ?

Morten Kiil. Cái chuyện bàn tán về nguồn nước ấy, có thật thế không?

Bác sĩ Stockmann. Chắc chắn là thật rồi ạ, nhưng sao cụ lại nghe được chuyện đó cơ chứ?

Morten Kiil (bước vào). Con Petra tạt qua lúc nó đang trên đường đến trường—

Bác sĩ Stockmann. Thế ạ?

Morten Kiil. Ừ; và nó cả quyết rằng... ta cứ nghĩ nó đang xỏ xiên mình—nhưng tính con Petra thì không bao giờ làm thế.

Bác sĩ Stockmann. Đương nhiên rồi ạ. Sao cụ lại có thể nghĩ thế được cơ chứ!

Morten Kiil. Ồ thì chớ, tốt nhất là chẳng nên tin ai hết; cậu có thể bị người ta dắt mũi lúc nào không hay đấy. Nhưng mà tóm lại là chuyện đó có thật thật chứ?

Bác sĩ Stockmann. Cụ cứ tin chắc là thật đi ạ. Mời cụ ngồi xuống đây đã nào. (Đỡ cụ ngồi lên ghế bành.) Chẳng phải đây là một vận may lớn cho thị trấn hay sao—

Morten Kiil (cố nén tiếng cười). Vận may lớn cho thị trấn cơ à?

Bác sĩ Stockmann. Vâng, vì tôi đã phát hiện ra kịp thời mà.

Morten Kiil (vẫn như trước). Ừ, ừ. Phải!—Nhưng ta không thể ngờ cậu lại là cái giống người điên rồ dám chơi khăm cả anh ruột mình thế này đâu đấy nhé!

Bác sĩ Stockmann. Chơi khăm ai cơ ạ?

Bà Stockmann. Thật đấy, cha yêu quý của con—

Morten Kiil (tì hai tay và cằm lên cán gậy, nháy mắt ranh mãnh với BÁC SĨ). Cho ta xem nào, câu chuyện thế nào nhỉ? Có một thứ quái vật nào đó lọt vào ống dẫn nước phải không?

Bác sĩ Stockmann. Trùng giày ạ—vâng.

Morten Kiil. Và theo con Petra thì rất nhiều lũ quái vật ấy đã lọt vào—nhiều khủng khiếp.

Bác sĩ Stockmann. Đúng vậy ạ; có lẽ là hàng trăm ngàn con ấy chứ.

Morten Kiil. Nhưng chẳng ai nhìn thấy chúng cả—có đúng thế không?

Bác sĩ Stockmann. Vâng, cụ không thể nhìn thấy chúng đâu ạ.

Morten Kiil (cười khúc khích nhỏ nhẹ). Mẹ kiếp—đây là câu chuyện hay nhất mà ta từng được nghe!

Bác sĩ Stockmann. Ý cụ là thế nào ạ?

Morten Kiil. Nhưng cậu đừng hòng mà làm cho ngài Thị trưởng tin được một chuyện như thế.

Bác sĩ Stockmann. Rồi chúng ta sẽ thấy.

Morten Kiil. Cậu nghĩ hắn ta đủ ngu ngốc để mà—?

Bác sĩ Stockmann. Tôi hy vọng cả thị trấn này sẽ đủ ngu ngốc để tin.

Morten Kiil. Cả thị trấn cơ à! Chà, thế lại hay. Cho chúng nó một bài học, đáng kiếp lắm. Chúng cứ tưởng chúng khôn ngoan hơn đám già chúng ta nhiều cơ. Chúng đã hùa nhau đá đít ta ra khỏi hội đồng thành phố; đúng thế đấy, ta nói cho cậu biết—chúng đã đá đít ta ra đấy. Giờ thì chúng phải trả giá thôi. Cậu cứ chơi khăm chúng nó đi, Thomas!

Bác sĩ Stockmann. Thật tình là cháu—

Morten Kiil. Cậu cứ chơi khăm chúng đi! (Đứng dậy.) Nếu cậu làm sao mà ngài Thị trưởng cùng lũ bạn của hắn nuốt trọn cái bẫy này, ta sẽ ủng hộ mười bảng cho quỹ từ thiện—chơi luôn không cần nghĩ!

Bác sĩ Stockmann. Cụ tốt quá ạ.

Morten Kiil. Ừ, ta chẳng có nhiều tiền để mà vung tay quá trán đâu, nói cho cậu biết thế; nhưng nếu cậu làm được việc này, ta sẽ biếu năm bảng cho quỹ từ thiện vào dịp Giáng sinh.

(HOVSTAD bước vào từ cửa tiền sảnh.)

Hovstad. Chào buổi sáng! (Dừng lại.) Ồ, xin lỗi anh...

Bác sĩ Stockmann. Có gì đâu; mời cậu vào đi.

Morten Kiil (lại cười khúc khích). Ồ ho!—cả cậu này cũng nhúng tay vào nữa cơ à?

Hovstad. Ý cụ là sao ạ?

Bác sĩ Stockmann. Cậu ấy nhúng tay vào chứ lị.

Morten Kiil. Tao biết ngay mà! Kiểu gì cũng phải đưa lên báo cho mà xem. Cậu rành mấy trò này lắm, Thomas ạ! Hãy vắt óc ra mà làm đi. Thôi ta phải đi đây.

Bác sĩ Stockmann. Cụ không ngồi chơi thêm lúc nữa ạ?

Morten Kiil. Không, ta phải té đây. Cậu cứ duy trì trò này cho đến bến đi; cậu sẽ không phải hối hận đâu, có chết ta cũng chẳng thèm nói điêu!

(Cụ đi ra; BÀ STOCKMANN đi theo tiễn ra tận tiền sảnh.)

Bác sĩ Stockmann (cười lớn). Cậu cứ tưởng tượng xem—lão già ấy chẳng tin lấy một chữ về chuyện nguồn nước này đâu.

Hovstad. Ồ, hóa ra là chuyện đó à bác?

Bác sĩ Stockmann. Đúng vậy, đó là điều chúng tôi vừa nói tới. Phải chăng cậu đến đây cũng vì chuyện này?

Hovstad. Vâng, đúng thế ạ. Bác có thể cho cháu xin vài phút chứ, thưa Bác sĩ?

Bác sĩ Stockmann. Bao lâu cũng được, anh bạn thân mến của tôi ơi.

Hovstad. Bác đã nhận được tin gì từ ngài Thị trưởng chưa ạ?

Bác sĩ Stockmann. Vẫn chưa. Lát nữa cậu ấy mới tới đây.

Hovstad. Từ tối qua đến giờ cháu đã suy nghĩ rất nhiều về vấn đề này.

Bác sĩ Stockmann. Thế nào cậu?

Hovstad. Đứng từ góc độ của bác, một bác sĩ và một nhà khoa học, thì vụ ô nhiễm nguồn nước này chỉ là một vấn đề đơn lẻ. Ý cháu là, bác chưa nhận ra rằng nó liên quan đến rất nhiều thứ khác nữa.

Bác sĩ Stockmann. Ý cậu là sao?—Nào, chúng ta ngồi xuống đã cậu bạn thân mến. Không, ngồi ghế này này, trên chiếc ghế bành ấy. (HOVSTAD ngồi xuống ghế bành, BÁC SĨ STOCKMANN ngồi vào chiếc ghế ở phía bên kia bàn.) Nào, thế ý cậu là—?

Hovstad. Hôm qua bác có nói việc nguồn nước bị vẩn đục là do các chất ô nhiễm trong lòng đất.

Bác sĩ Stockmann. Đúng vậy, chắc chắn là do cái vũng lầy độc hại ở tít trên thung lũng Mølledal gây ra rồi.

Hovstad. Xin lỗi bác nhé, nhưng cháu lại nghĩ nó bắt nguồn từ một vũng lầy hoàn toàn khác cơ.

Bác sĩ Stockmann. Vũng lầy nào?

Hovstad. Vũng lầy mà toàn bộ đời sống của thị trấn chúng ta đang được xây dựng trên đó và đang mục rữa trong đó.

Bác sĩ Stockmann. Cậu đang ám chỉ cái quái gì thế hả Hovstad?

Hovstad. Toàn bộ lợi ích của thị trấn đã dần dần rơi vào tay một lũ quan liêu chức sắc.

Bác sĩ Stockmann. Ô hay!—có phải tất cả bọn họ đều là quan chức đâu nào.

Hovstad. Vâng, nhưng những kẻ không phải quan chức thì ít ra cũng là bạn bè và vây cánh của bọn chúng; chính đám người giàu có, những dòng họ lâu đời trong thị trấn mới là kẻ đang nắm chặt chúng ta trong lòng bàn tay.

Bác sĩ Stockmann. Đúng thế, nhưng suy cho cùng thì họ cũng là những người có năng lực và học thức cơ mà.

Hovstad. Thế lúc họ đặt mấy cái ống dẫn nước ở vị trí hiện tại thì họ có biểu lộ năng lực hay học thức nào không?

Bác sĩ Stockmann. Không, dĩ nhiên đó là một sự ngu ngốc tột cùng của họ rồi. Nhưng chuyện đó bây giờ sẽ được sửa chữa lại.

Hovstad. Bác nghĩ mọi chuyện sẽ xuôi chèo mát mái thế sao?

Bác sĩ Stockmann. Xuôi chèo hay không thì thế nào cũng phải làm cho bằng được.

Hovstad. Vâng, với điều kiện là giới báo chí phải đứng ra vạch trần vấn đề này.

Bác sĩ Stockmann. Tôi không nghĩ là cần thiết đâu cậu bạn thân mến ạ, tôi tin chắc là anh trai tôi—

Hovstad. Xin lỗi bác; cháu cảm thấy có trách nhiệm phải nói rằng cháu nghiêng về hướng sẽ đưa vụ này lên báo.

Bác sĩ Stockmann. Lên mặt báo á?

Hovstad. Vâng. Khi cháu tiếp quản tờ "Sứ giả Nhân dân", ý định của cháu là đánh tan cái vây cánh của đám già cả bảo thủ, tự phụ đang nắm giữ toàn bộ ảnh hưởng trong tay.

Bác sĩ Stockmann. Nhưng chính cậu đã bảo với tôi kết quả ra sao rồi còn gì; cậu suýt nữa thì làm cho tờ báo của mình phá sản đấy thôi.

Hovstad. Vâng, hồi đó chúng cháu buộc phải nhún nhường vài bước, điều đó hoàn toàn chính xác—bởi vì nếu họ quay lưng thì có nguy cơ toàn bộ dự án Khu Tắm khoáng sẽ tan thành mây khói. Nhưng giờ đây dự án đã được thực hiện xong xuôi rồi, và chúng ta có thể quăng quật đám tai to mặt lớn ấy đi được rồi.

Bác sĩ Stockmann. Quăng quật họ thì đúng; nhưng chúng ta mang ơn họ rất nhiều đấy chứ.

Hovstad. Điều đó sẽ được ghi nhận một cách sòng phẳng. Nhưng một nhà báo mang tư tưởng dân chủ như cháu không thể bỏ lỡ một cơ hội như thế này được. Cái ảo tưởng về sự không bao giờ sai lầm của giới chức trách phải bị chọc thủng. Sự mê tín đó phải bị tiêu diệt, giống như bất kỳ thói mê tín nào khác.

Bác sĩ Stockmann. Tôi hoàn toàn ủng hộ cậu về điểm này, anh Hovstad; nếu đó là một sự mê tín, hãy dẹp quách nó đi!

Hovstad. Cháu rất ngần ngại khi phải lôi ngài Thị trưởng vào cuộc, bởi vì ông ấy là anh ruột của bác. Nhưng cháu chắc chắn bác cũng đồng ý với cháu rằng chân lý phải được đặt lên hàng đầu.

Bác sĩ Stockmann. Điều đó là đương nhiên rồi. (Với vẻ đột ngột nhấn mạnh.) Ừ, nhưng mà—nhưng mà—

Hovstad. Bác đừng có hiểu lầm cháu. Cháu không phải là kẻ vụ lợi hay tham vọng hơn người.

Bác sĩ Stockmann. Cậu bạn thân mến—ai lại đi nghĩ cậu thế chứ?

Hovstad. Cháu có xuất thân nghèo khó, như bác đã biết; và điều đó đã cho cháu cơ hội thấu hiểu được đâu là nhu cầu cấp thiết nhất của những tầng lớp lao động nghèo khổ. Đó là họ phải được phép có tiếng nói trong việc quản lý các công việc chung của công cộng, thưa Bác sĩ. Chính điều đó sẽ phát triển năng lực, trí tuệ và lòng tự trọng của họ—

Bác sĩ Stockmann. Tôi hoàn toàn đánh giá cao điều đó.

Hovstad. Vâng—và theo quan điểm của cháu, một nhà báo sẽ phải gánh vác một trách nhiệm nặng nề nếu bỏ lỡ cơ hội thuận lợi để giải phóng quần chúng—những người bần hàn và bị áp bức. Cháu thừa biết rằng trong các vòng tròn thượng lưu, người ta sẽ gọi cháu là kẻ kích động, và đủ thứ nhãn hiệu tương tự; nhưng họ muốn gọi gì thì tùy. Miễn là lương tâm cháu không cắn rứt, thì lúc đó—

Bác sĩ Stockmann. Rất đúng! Rất đúng, anh Hovstad. Nhưng dẫu sao đi nữa—mẹ kiếp! (Có tiếng gõ cửa.) Vào đi!

(ASLAKSEN xuất hiện ở cửa. Ông ta ăn mặc giản dị nhưng lịch sự trong bộ đồ đen, thắt chiếc khăn cổ màu trắng hơi nhàu; tay đeo găng và cầm một chiếc mũ phớt.)

Aslaksen (cúi đầu chào). Xin lỗi vì đã mạo muội quấy rầy, thưa Bác sĩ—

Bác sĩ Stockmann (đứng dậy). A, anh Aslaksen đấy à!

Aslaksen. Vâng, thưa Bác sĩ.

Hovstad (đứng lên). Anh tìm tôi đấy à, Aslaksen?

Aslaksen. Không; tôi không hề biết là mình lại gặp cậu ở đây. Không, tôi tìm Bác sĩ cơ—

Bác sĩ Stockmann. Tôi hoàn toàn sẵn sàng lắng nghe đây. Có chuyện gì thế anh?

Aslaksen. Có phải điều tôi nghe được từ anh Billing là sự thật không thưa ngài—rằng ngài có ý định cải thiện nguồn nước sinh hoạt của chúng ta?

Bác sĩ Stockmann. Vâng, cho Khu Tắm khoáng.

Aslaksen. Ra thế, tôi hiểu rồi. Vâng, tôi đến đây để thưa rằng tôi sẽ hậu thuẫn việc đó bằng mọi phương tiện trong khả năng của mình.

Hovstad (quay sang BÁC SĨ). Bác thấy chưa!

Bác sĩ Stockmann. Tôi rất biết ơn anh, nhưng—

Aslaksen. Bởi vì việc có đám tiểu thương chúng tôi đứng đằng sau chống lưng không phải là một điều tồi đâu thưa ngài. Hầu như chúng tôi tạo thành một khối đa số vững chắc trong thị trấn—nếu chúng tôi muốn. Và việc có phe đa số đứng về phía mình luôn luôn là một lợi thế, thưa Bác sĩ.

Bác sĩ Stockmann. Điều đó không có gì phải bàn cãi; nhưng thú thật tôi không hiểu tại sao trong trường hợp này lại cần phải có những sự chuẩn bị rườm rà bất thường đến thế. Tôi thấy đây là một việc quá đỗi rõ ràng và thẳng thắn...

Aslaksen. Ồ, dẫu vậy thì làm thế vẫn rất đáng hoan nghênh đấy ạ. Tôi hiểu rõ giới chức trách địa phương chúng ta lắm; các quan chức thường không mấy mặn mà gì với việc hưởng ứng những đề xuất do người ngoài đưa ra. Đó là lý do tại sao tôi nghĩ sẽ không thừa thãi chút nào nếu chúng ta tạo ra một cuộc biểu dương lực lượng nho nhỏ.

Hovstad. Đúng thế đấy.

Bác sĩ Stockmann. Biểu dương lực lượng, anh vừa nói gì cơ? Cậu định bày ra trò biểu dương lực lượng về cái quái gì chứ hả?

Aslaksen. Chúng ta sẽ tiến hành với tinh thần ôn hòa nhất có thể, thưa Bác sĩ. Sự ôn hòa luôn luôn là tôn chỉ của tôi; đó là đức tính lớn nhất của một người công dân—ít ra tôi vẫn nghĩ thế.

Bác sĩ Stockmann. Ai cũng biết đó là một đặc điểm nổi bật của anh mà, anh Aslaksen.

Aslaksen. Vâng, tôi nghĩ mình có quyền tự hào về điều đó. Và vấn đề nguồn nước này có tầm quan trọng vô cùng lớn đối với đám tiểu thương chúng tôi. Khu Tắm khoáng hứa hẹn sẽ là một mỏ vàng thực sự cho thị trấn. Tất cả chúng ta sẽ kiếm sống được nhờ nó, đặc biệt là những người làm chủ hộ gia đình như chúng tôi. Đó là lý do tại sao chúng tôi sẽ hết lòng ủng hộ dự án này bằng mọi giá. Và hiện tại tôi đang giữ chức Chủ tịch Hội Chủ hộ gia đình...

Bác sĩ Stockmann. Vâng—?

Aslaksen. Và hơn thế nữa, tôi còn là thư ký chi hội Phong trào Ôn tuyền—chắc ngài biết rõ tôi là một người tích cực đấu tranh cho phong trào cai rượu chứ ạ?

Bác sĩ Stockmann. Đương nhiên, đương nhiên rồi.

Aslaksen. Vâng, thế thì ngài có thể hiểu là tôi giao du với rất nhiều người. Và vì tôi có tiếng là một công dân ôn hòa, tuân thủ pháp luật—giống như ngài vậy, thưa Bác sĩ—nên tôi có một ảnh hưởng nhất định trong thị trấn, nói một cách khiêm tốn thì tôi cũng nắm giữ chút ít quyền lực.

Bác sĩ Stockmann. Tôi thừa biết điều đó mà, anh Aslaksen.

Aslaksen. Thế nên ngài thấy đấy, việc tôi đứng ra tổ chức một bức thư tri ân, nếu cần thiết, sẽ là một chuyện vô cùng dễ dàng.

Bác sĩ Stockmann. Một bức thư tri ân?

Aslaksen. Vâng, một kiểu biểu trưng cảm ơn của người dân thị trấn gửi tới ngài vì đã đóng góp trong một vấn đề có ý nghĩa to lớn như thế đối với cộng đồng. Tôi thiết nghĩ chẳng cần phải nói thì ngài cũng rõ là nó phải được soạn thảo với sự ôn hòa tối đa, sao cho không làm mếch lòng giới chức trách—dù sao đi nữa, họ vẫn là những kẻ nắm quyền trong tay. Nếu chúng ta tuân thủ nghiêm ngặt điều đó, chắc chắn sẽ chẳng có ai có thể phật ý cả!

Hovstad. Vâng, và ngay cả khi họ không thích thì sao...

Aslaksen. Không, không, không; tuyệt đối không được có thái độ bất kính với giới chức trách, anh Hovstad ạ. Chẳng ích gì khi đi chọc tức những kẻ mà sự ấm no của chúng ta lại phụ thuộc chặt chẽ vào họ. Thời trẻ tôi đã từng làm thế rồi, và chẳng bao giờ có kết quả tốt đẹp cả. Nhưng không ai có thể bắt bẻ một cách biểu đạt quan điểm của công dân một cách hợp lý và thẳng thắn cả.

Bác sĩ Stockmann (bắt tay ông ta). Tôi không sao nói hết được, anh Aslaksen thân mến ạ, tôi cảm thấy vui mừng biết bao khi nhận được sự hậu thuẫn nồng nhiệt như thế từ những người đồng bào của mình. Tôi vô cùng sung sướng—sung sướng lắm chứ! Nào, anh dùng một ly rượu xê-ri nhỏ nhé?

Aslaksen. Dạ không, cảm ơn ngài; tôi không bao giờ uống loại cồn dạng đó.

Bác sĩ Stockmann. Thế thì một ly bia nhỏ thì sao nào?

Aslaksen. Dạ cũng không nốt, cảm ơn thưa Bác sĩ. Sáng ra tôi không bao giờ uống bất cứ thứ gì thế này cả. Bây giờ tôi phải vào thị trấn để bàn bạc chuyện này với một vài chủ hộ gia đình, nhằm dọn đường trước đã.

Bác sĩ Stockmann. Anh tử tế quá thể đáng, anh Aslaksen ạ; nhưng tôi thực sự không hiểu tại sao lại cần phải có tất cả những sự thận trọng rườm rà ấy. Tôi cứ nghĩ mọi chuyện cứ thế mà tiến hành thôi chứ.

Aslaksen. Giới chức trách hành động hơi chậm chạp đấy, thưa Bác sĩ. Tôi không hề có ý định trách móc gì họ đâu...

Hovstad. Ngày mai chúng tôi sẽ lên báo để thúc đít họ, anh Aslaksen.

Aslaksen. Nhưng hy vọng là không quá bạo lực nhé, anh Hovstad. Hãy tiến hành trong sự ôn hòa, bằng không anh chẳng đạt được cái quái gì với bọn họ đâu. Cứ nghe lời khuyên của tôi; tôi đã tích lũy kinh nghiệm từ trường đời rồi. Thôi tôi xin phép chào bác sĩ nhé. Bây giờ ngài đã biết là đám tiểu thương chúng tôi luôn đứng đằng sau ngài như một bức tường thành vững chắc rồi đấy. Ngài có phe đa số tuyệt đối ủng hộ đằng sau cơ mà, thưa Bác sĩ.

Bác sĩ Stockmann. Tôi rất lấy làm cảm kích, anh Aslaksen thân mến. (Bắt tay ông ta.) Chào anh, chào anh nhé.

Aslaksen. Anh có đi cùng hướng với tôi về phía tòa soạn báo không, anh Hovstad?

Hovstad. Cháu sẽ tới sau; cháu còn phải giải quyết dở chút việc đã.

Aslaksen. Vâng, tùy anh. (Cúi đầu chào và đi ra; STOCKMANN đi theo tiễn ra tiền sảnh.)

Hovstad (khi STOCKMANN bước trở vào). Nào, bác nghĩ sao về người vừa rồi? Bác có thấy đã đến lúc chúng ta cần phải thổi một chút hơi ấm sự sống vào cái bầu không khí lờ đờ, dao động và hèn nhát này chưa?

Bác sĩ Stockmann. Ý cậu đang nhắm vào Aslaksen đấy à?

Hovstad. Vâng, đúng thế. Anh ta là một trong những kẻ đang lội bùn ngụp lặn—dù ngoài ra thì cũng là một tay cư xử phải phép. Và hầu hết người dân ở đây cũng rơi vào đúng hoàn cảnh đó—cứ bập bênh ngả qua ngả lại hết bên này sang bên nọ, bị cái sự thận trọng và đắn đo đè bẹp đến mức chẳng bao giờ dám bước đi một bước dứt khoát nào.

Bác sĩ Stockmann. Phải, nhưng Aslaksen đối với tôi tỏ ra là người có thiện chí lắm cơ mà.

Hovstad. Có một điều cháu coi trọng hơn thế nhiều; đó là một con người phải có tinh thần tự lập và vững vàng vào bản thân mình.

Bác sĩ Stockmann. Tôi nghĩ cậu hoàn toàn có lý ở điểm đó.

Hovstad. Đó là lý do tại sao cháu muốn chớp lấy cơ hội này, và thử xem bản thân có thể thổi một chút sinh khí vào đám người đầy thiện chí này cho ra ngô ra khoai một lần xem sao. Thần tượng Quyền uy phải bị đập nát trong thị trấn này. Cái sự lầm lẫn thô thiển và không thể tha thứ về nguồn nước này phải được khắc sâu vào tâm trí của mọi cử tri trong thành phố.

Bác sĩ Stockmann. Thôi được; nếu cậu cho rằng điều đó đem lại lợi ích cho cộng đồng, thì cứ làm thế đi. Nhưng phải đợi sau khi tôi đã nói chuyện với anh trai mình đã.

Hovstad. Dù sao thì cháu cũng sẽ soạn sẵn một bài xã luận; và nếu ngài Thị trưởng từ chối không chịu giải quyết vấn đề...

Bác sĩ Stockmann. Sao cậu lại có thể nghĩ có chuyện đó xảy ra được cơ chứ!

Hovstad. Vẫn có thể xảy ra chứ. Và trong trường hợp đó—

Bác sĩ Stockmann. Trong trường hợp đó tôi hứa với cậu... Nghe đây, trong trường hợp đó cậu có thể cho đăng bản báo cáo của tôi—từng chữ một.

Hovstad. Thật chứ ạ? Cháu có được lời hứa chắc chắn của bác không?

Bác sĩ Stockmann (đưa tập bản thảo cho cậu ta). Cầm lấy đi; mang nó theo đi. Cậu đọc qua đi cũng chẳng hại gì, rồi trả lại cho tôi sau cũng được.

Hovstad. Tốt lắm, tốt lắm! Cháu sẽ làm như vậy. Thôi cháu chào bác sĩ.

Bác sĩ Stockmann. Chào cậu, chào cậu nhé. Cậu cứ chờ xem, mọi chuyện sẽ trôi chảy suôn sẻ thôi anh Hovstad ạ—hết sức suôn sẻ.

Hovstad. Hừm!—rồi chúng ta sẽ thấy. (Cúi đầu và đi ra.)

Bác sĩ Stockmann (mở cửa phòng ăn và nhòm vào). Katherine! Ơ, em về rồi đấy à, Petra?

Petra (bước vào). Vâng, con vừa mới ở trường về ạ.

Bà Stockmann (bước vào). Ổng đã đến đây chưa anh?

Bác sĩ Stockmann. Peter á? Chưa, nhưng anh vừa có một cuộc nói chuyện dài với Hovstad. Cậu ấy tỏ ra vô cùng hào hứng về phát hiện của anh. Anh nhận ra rằng nó có tầm ảnh hưởng sâu rộng hơn nhiều so với tưởng tượng ban đầu của anh. Và cậu ấy đã đặt tờ báo của mình vào tay anh để tùy nghi sử dụng nếu tình thế đòi hỏi.

Bà Stockmann. Anh nghĩ tình thế sẽ đến mức đó sao?

Bác sĩ Stockmann. Chưa bao giờ anh nghĩ thế cả. Nhưng dẫu sao thì điều đó cũng làm anh cảm thấy tự hào khi biết rằng mình đang có bên cạnh tờ báo độc lập, mang tư tưởng tự do. Đúng thế, và em cứ tưởng tượng xem—anh vừa có chuyến ghé thăm của Chủ tịch Hội Chủ hộ gia đình đấy!

Bà Stockmann. Ồ! Ổng đến muốn gì thế anh?

Bác sĩ Stockmann. Để ngỏ ý muốn ủng hộ anh nữa chứ. Bọn họ sẽ đồng lòng hậu thuẫn anh nếu cần thiết. Katherine—em có biết đằng sau anh đang có ai không?

Bà Stockmann. Đằng sau anh ư? Không, đằng sau anh có ai cơ chứ?

Bác sĩ Stockmann. Phe đa số tuyệt đối.

Bà Stockmann. Thật á anh? Liệu đó có phải là điều hay ho cho anh không hả Thomas?

Bác sĩ Stockmann. Anh nghĩ đó là một điều tuyệt vời chứ lị. (Đi qua đi lại, xoa hai tay vào nhau.) Ôi chao, cảm nhận được cái sợi dây liên kết tình anh em giữa bản thân mình với những người đồng bào thật là sướng làm sao!

Petra. Và lại có thể làm được bao nhiêu việc tốt đẹp và hữu ích nữa chứ, thưa cha!

Bác sĩ Stockmann. Mà lại sẵn tiện làm cho chính thị trấn quê hương của mình nữa chứ, con yêu!

Bà Stockmann. Có tiếng chuông cửa kìa anh.

Bác sĩ Stockmann. Chắc chắn là hắn ta rồi. (Có tiếng gõ cửa.) Vào đi!

Peter Stockmann (từ tiền sảnh bước vào). Chào buổi sáng.

Bác sĩ Stockmann. Rất vui được gặp anh, Peter!

Bà Stockmann. Chào anh Peter. Dạo này anh thế nào?

Peter Stockmann. Tàm tạm thôi, cảm ơn thím. (Quay sang BÁC SĨ STOCKMANN.) Hôm qua, sau giờ làm việc, tôi có nhận được từ anh một bản báo cáo đề cập đến tình trạng nguồn nước ở Khu Tắm khoáng.

Bác sĩ Stockmann. Đúng vậy. Anh đã đọc nó chưa?

Peter Stockmann. Rồi, tôi đọc rồi.

Bác sĩ Stockmann. Và anh có ý kiến gì về nó nào?

Peter Stockmann (nhìn liếc xéo). Hừm!—

Bà Stockmann. Ra đây với mẹ nào, Petra. (Bà và PETRA đi vào căn phòng phía bên trái.)

Peter Stockmann (sau một khoảng lặng). Có nhất thiết phải tiến hành tất cả những cuộc điều tra này sau lưng tôi không?

Bác sĩ Stockmann. Có, bởi vì cho đến khi tôi hoàn toàn chắc chắn về nó...

Peter Stockmann. Thế ý anh là bây giờ anh đã hoàn toàn chắc chắn rồi đấy phỏng?

Bác sĩ Stockmann. Chắc chắn là anh phải bị thuyết phục bởi điều đó chứ.

Peter Stockmann. Ý định của anh là đưa tài liệu này trước Ủy ban Quản lý Khu Tắm khoáng như một kiểu thông cáo chính thức à?

Bác sĩ Stockmann. Chắc chắn rồi. Phải có hành động gì đó đối với vấn đề này—và phải thật nhanh chóng.

Peter Stockmann. Như thường lệ, anh lại dùng những từ ngữ đầy tính kích động trong bản báo cáo của mình. Trong số những điều khác, anh nói rằng thứ mà chúng ta cung cấp cho khách du lịch tại Khu Tắm khoáng là một nguồn độc dược vĩnh cửu.

Bác sĩ Stockmann. Ơ hay, anh còn có thể mô tả nó bằng cách nào khác được nữa hả Peter? Thử nghĩ mà xem—nước có chứa độc tố, cho dù anh uống hay tắm vào người! Và đây là thứ chúng ta đem dâng hiến cho những con người đau khổ nghèo khó đến với chúng ta bằng tất cả sự tin tưởng và phải trả một mức phí cắt cổ để được chữa lành bệnh!

Peter Stockmann. Và lý luận của anh dẫn anh đến kết luận này, rằng chúng ta phải xây dựng một hệ thống cống rãnh để tháo bỏ những thứ ô nhiễm bịa đặt từ thung lũng Mølledal và phải lắp đặt lại toàn bộ hệ thống ống dẫn nước.

Bác sĩ Stockmann. Vâng. Anh có thấy còn lối thoát nào khác nữa không? Tôi thì không đấy.

Peter Stockmann. Sáng nay tôi đã viện cớ đến gặp kỹ sư trưởng của thị trấn, và vờ như chỉ nói đùa nửa thật nửa đùa, đánh tiếng về những đề xuất này như một việc mà có lẽ chúng ta sẽ phải xem xét vào một lúc nào đó sau này.

Bác sĩ Stockmann. Vào một lúc nào đó sau này cơ á!

Peter Stockmann. Đương nhiên là anh ta đã cười trừ trước cái điều mà anh ta cho là sự hoang phí ngớ ngẩn của tôi rồi. Anh đã nhọc công tính toán xem những thay đổi mà anh đề xuất sẽ tiêu tốn bao nhiêu tiền chưa? Theo những thông tin tôi thu thập được, chi phí có lẽ sẽ đội lên đến mười lăm hoặc hai mươi nghìn bảng đấy.

Bác sĩ Stockmann. Tốn kém đến thế cơ à?

Peter Stockmann. Vâng; và điều tồi tệ nhất là công việc đó sẽ kéo dài ít nhất là hai năm.

Bác sĩ Stockmann. Hai năm? Tận hai năm trời cơ á?

Peter Stockmann. Ít nhất là thế. Và trong thời gian đó chúng ta sẽ phải làm gì với Khu Tắm khoáng? Đóng cửa nó ư? Chắc chắn chúng ta sẽ buộc phải làm thế. Và anh có cho là sẽ có ma nào thèm bén mảng đến cái xó này nữa sau khi cái tiếng đồn nước ở đây nguy hiểm lan ra không?

Bác sĩ Stockmann. Vâng nhưng, Peter, sự thực nó là như thế mà.

Peter Stockmann. Và tất cả những chuyện này lại diễn ra đúng vào thời điểm này—ngay khi Khu Tắm khoáng vừa mới bắt đầu được nhiều người biết đến. Ở vùng lân cận có những thị trấn khác có đầy đủ điều kiện để thu hút khách du lịch đến tắm táp. Anh không nghĩ là họ sẽ ngay lập tức dốc toàn lực để ném trọn dòng khách du lịch về phía họ hay sao? Chắc chắn họ sẽ làm thế; và khi đó chúng ta sẽ trôi dạt về xó nào? Có lẽ chúng ta sẽ phải từ bỏ toàn bộ dự án đã ngốn biết bao nhiêu là tiền của này—và khi đó anh sẽ tự tay hủy hoại thị trấn quê hương của mình.

Bác sĩ Stockmann. Tôi—đã tự tay hủy hoại ư—!

Peter Stockmann. Chính nhờ có Khu Tắm khoáng và chỉ vì nó mà thị trấn mới có được một tương lai đáng để bàn tới. Anh thừa biết điều đó rõ hơn tôi.

Bác sĩ Stockmann. Thế theo anh thì bây giờ phải làm thế nào?

Peter Stockmann. Bản báo cáo của anh chẳng hề thuyết phục được tôi rằng tình trạng nguồn nước ở Khu Tắm khoáng lại tồi tệ như cách anh mô tả.

Bác sĩ Stockmann. Tôi nói cho anh biết nó còn tồi tệ hơn thế nhiều!—hoặc ít ra thì vào mùa hè, khi thời tiết oi bức đến, nó sẽ trở nên như thế.

Peter Stockmann. Như tôi đã nói, tôi tin là anh đã phóng đại vấn đề lên rất nhiều. Một vị bác sĩ có năng lực phải biết cách áp dụng những biện pháp nào—anh ta phải có khả năng ngăn chặn những ảnh hưởng tai hại hoặc khắc phục chúng nếu chúng tỏ ra bám dai dẳng một cách rõ ràng.

Bác sĩ Stockmann. Thế nào? Còn gì nữa không?

Peter Stockmann. Nguồn nước cấp cho Khu Tắm khoáng nay đã là một sự việc đã rồi, và do đó phải được đối xử như một sự việc đã rồi. Nhưng có lẽ Ủy ban Quản lý, tùy theo sự cân nhắc của mình, sẽ không từ chối xem xét vấn đề làm thế nào để có thể áp dụng một số cải tiến nhất định sao cho phù hợp với một mức chi phí hợp lý.

Bác sĩ Stockmann. Và anh tưởng tượng là tôi sẽ dính líu đến một trò bịp bợm kiểu như thế ư?

Peter Stockmann. Bịp bợm cơ à!!

Bác sĩ Stockmann. Vâng, đó chính là một trò bịp—một vụ lừa đảo, một lời dối trá, một tội ác rành rành đối với công chúng, đối với toàn thể cộng đồng!

Peter Stockmann. Như tôi đã nói từ trước, tôi chưa thể tự thuyết phục mình rằng thực sự có bất kỳ mối nguy hiểm cận kề nào cả.

Bác sĩ Stockmann. Anh có chứ! Anh không thể nào mà không bị thuyết phục được. Tôi biết chắc mình đã trình bày các sự kiện hoàn toàn trung thực và công bằng. Và anh cũng thừa biết điều đó, Peter, chỉ là anh không chịu thừa nhận mà thôi. Chính là do hành động của anh mà cả Khu Tắm khoáng lẫn hệ thống ống dẫn nước mới được xây dựng ở vị trí hiện tại; và đó là điều anh không muốn thừa nhận—cái sai lầm chết tiệt của chính anh. Xí!—anh tưởng tôi không nhìn thấu bộ mặt của anh đấy phỏng?

Peter Stockmann. Và ngay cả khi điều đó có thật đi nữa? Nếu tôi có phần lo lắng giữ gìn danh tiếng của mình một chút, thì đó cũng là vì lợi ích chung của thị trấn. Không có uy quyền đạo đức, tôi sẽ hoàn toàn bất lực trong việc điều hành các công việc chung của công cộng theo cách mà tôi phán đoán là tốt nhất cho lợi ích chung. Và vì lý do đó—cùng với nhiều lý do khác nữa—tôi thấy việc bản báo cáo của anh không được chuyển tới Ủy ban là một vấn đề cực kỳ quan trọng. Vì lợi ích của công chúng, anh phải giữ nó lại. Rồi sau đó, tôi sẽ đưa ra vấn đề này và chúng ta sẽ làm hết sức mình, một cách kín đáo; nhưng không một ai được phép hay biết gì về vụ việc tai hại này—thậm chí một từ duy nhất cũng không được lọt đến tai công chúng.

Bác sĩ Stockmann. E rằng bây giờ anh không thể nào ngăn chặn được điều đó nữa đâu, anh Peter thân mến ạ.

Peter Stockmann. Phải ngăn chặn và nhất định sẽ ngăn chặn được.

Bác sĩ Stockmann. Vô ích thôi, tôi nói cho anh biết. Có quá nhiều người biết về chuyện này rồi.

Peter Stockmann. Biết về nó cơ à? Ai? Chắc là anh không có ý định nhắc đến đám người ở tờ "Sứ giả Nhân dân" đấy chứ?

Bác sĩ Stockmann. Vâng, bọn họ biết rồi. Tờ báo độc lập mang tư tưởng tự do sẽ đảm bảo rằng anh phải làm tròn bổn phận của mình.

Peter Stockmann (sau một thoáng dừng). Anh là một con người độc lập một cách kỳ lạ đấy, Thomas ạ. Anh đã suy nghĩ gì về những hậu quả mà việc này có thể mang lại cho chính bản thân anh chưa?

Bác sĩ Stockmann. Hậu quả ư?—đối với tôi ấy à?

Peter Stockmann. Cho anh và những người thân trong gia đình anh chứ sao, vâng.

Bác sĩ Stockmann. Cái quái gì mà anh đang ám chỉ thế hả?

Peter Stockmann. Tôi tin là từ trước tới nay mình vẫn luôn cư xử rất ra dáng một người anh—chẳng phải tôi luôn sẵn sàng giúp đỡ hay hỗ trợ anh hay sao?

Bác sĩ Stockmann. Vâng, anh có làm thế, và tôi rất biết ơn anh vì điều đó.

Peter Stockmann. Chẳng có gì phải bận tâm đâu. Thậm chí, ở một chừng mực nào đó tôi buộc phải làm thế—vì lợi ích của chính tôi. Tôi vẫn luôn hy vọng rằng, nếu tôi giúp cải thiện tình hình tài chính của anh, tôi sẽ có thể kiềm chế được anh phần nào.

Bác sĩ Stockmann. Cái gì! Hóa ra là chỉ vì lợi ích của riêng anh thôi ư—!

Peter Stockmann. Đến một mức độ nào đó thì đúng là thế. Thật là đau đầu cho một kẻ đang giữ chức vụ chính quyền khi có người thân ruột thịt cứ hết lần này đến lần khác tự làm tổn hại danh tiếng của chính mình.

Bác sĩ Stockmann. Và anh coi những việc tôi làm là thế đấy phỏng?

Peter Stockmann. Vâng, thật đáng tiếc là anh cứ làm thế, mà thậm chí còn chẳng mảy may nhận thức được. Anh mang trong mình một bản tính ngang ngạnh, ưa gây chiến và nổi loạn. Và lại thêm cái thói quen tai hại là cứ muốn viết lách về đủ mọi thứ có thể lẫn không thể trên đời. Hễ có một ý tưởng nào lóe lên trong đầu là anh lại phải lao đi viết ngay một bài báo hoặc thậm chí là cả một cuốn tiểu luận về nó cho bằng được.

Bác sĩ Stockmann. Ơ hay, nhưng chẳng lẽ bổn phận của một người công dân là để cho công chúng cùng chia sẻ bất kỳ ý tưởng mới mẻ nào mà anh ta có hay sao?

Peter Stockmann. Ồ, công chúng chẳng cần bất kỳ ý tưởng mới mẻ nào sất. Công chúng được phục vụ tốt nhất bởi những ý tưởng tốt đẹp, cũ kỹ và đã được thiết lập từ trước mà họ đang có sẵn.

Bác sĩ Stockmann. Và đó là ý kiến thành thật của anh đấy phỏng?

Peter Stockmann. Vâng, và nhân dịp này tôi phải nói thẳng thắn với anh. Từ trước đến nay tôi vẫn luôn cố gắng tránh làm điều đó, bởi vì tôi biết anh dễ nổi nóng thế nào; nhưng bây giờ tôi phải nói cho anh biết sự thật, Thomas ạ. Anh không thể tưởng tượng nổi anh đã tự gây ra bao nhiêu rắc rối cho chính mình chỉ vì cái tính bốc đồng đâu. Anh kêu ca phàn nàn về giới chức trách, thậm chí anh còn kêu ca cả về chính phủ—anh cứ luôn mồm xâu xé họ; anh khăng khăng cho rằng mình bị ghẻ lạnh và đàn áp. Nhưng một kẻ hay càu nhàu sinh sự như anh thì còn mong đợi gì hơn được nữa chứ?

Bác sĩ Stockmann. Lại còn thế nữa cơ à! Tôi là kẻ hay càu nhàu sinh sự cơ đấy?

Peter Stockmann. Vâng, Thomas ạ, anh là một con người cực kỳ khó ưa khi phải làm việc cùng—điều đó tôi đã phải trả giá đắt mới nhận ra được đấy. Anh phớt lờ tất cả mọi thứ mà lẽ ra anh phải cân nhắc tới. Anh dường như hoàn toàn quên mất rằng chính tôi là người mà anh phải mang ơn vì chiếc ghế bác sĩ trưởng tại Khu Tắm khoáng này.

Bác sĩ Stockmann. Tôi nghiễm nhiên xứng đáng có được nó!—tôi và không một ai khác! Tôi là người đầu tiên nhận ra rằng thị trấn này có thể được biến thành một khu nghỉ dưỡng suối khoáng hưng thịnh, và tôi là người duy nhất nhìn ra điều đó vào thời điểm ấy. Tôi đã phải đơn độc chiến đấu để bảo vệ ý tưởng đó trong suốt bao nhiêu năm trời; và tôi cứ viết rồi lại viết...

Peter Stockmann. Không ai phủ nhận điều đó. Nhưng thời điểm đó mọi chuyện chưa chín muồi cho dự án—mặc dù dĩ nhiên là anh không thể đánh giá được điều đó khi cứ rúm ró ở cái xó xỉnh tận đẩu tận đâu trên miền bắc của anh. Nhưng ngay khi thời cơ chín muồi đến thì tôi—và những người khác—đã tiếp quản lấy công việc đó.

Bác sĩ Stockmann. Vâng, và để rồi làm hỏng bét toàn bộ kế hoạch tuyệt đẹp của tôi. Bây giờ thì người ta thấy rõ rành rành các cậu thông minh đến mức nào rồi đấy!

Peter Stockmann. Theo quan điểm của tôi thì toàn bộ sự việc này chỉ chứng tỏ rằng anh đang tìm kiếm một lối thoát khác cho cái máu hiếu chiến của mình mà thôi. Anh muốn gây sự với những kẻ bề trên—đó là một thói quen lâu năm của anh rồi. Anh không tài nào chịu đựng nổi bất kỳ quyền lực nào ở trên đầu mình. Anh nhìn những kẻ giữ chức vụ cao hơn bằng con mắt dò xét, ngờ vực; anh coi họ như kẻ thù không đội trời chung, và rồi dùng bất cứ gậy gộc nào cũng được để quật ngã họ. Nhưng bây giờ tôi đã kéo sự chú ý của anh về một thực tế rằng lợi ích của thị trấn đang bị đặt lên bàn cân—và nhân tiện, cả lợi ích của chính tôi nữa. Và do đó, tôi phải nói cho anh biết, Thomas, rằng anh sẽ thấy tôi là một kẻ vô cùng cứng rắn đối với những gì tôi sắp sửa yêu cầu anh phải làm đấy.

Bác sĩ Stockmann. Và điều đó là gì?

Peter Stockmann. Vì anh đã tỏ ra thiếu suy xét khi đem bàn cái vấn đề nhạy cảm này với những kẻ ngoài cuộc, bất chấp việc lẽ ra anh phải coi nó là chuyện hoàn toàn chính trị và tuyệt mật, nên bây giờ hiển nhiên là không thể nào che đậy hay ém nhẹm nó đi được nữa rồi. Đủ thứ lời đồn đại sẽ lập tức bay đi tứ tung, và bất cứ kẻ nào có ác cảm với chúng ta đều sẽ chăm chú thêu dệt thêm thắt cho những lời đồn đó. Thế nên anh sẽ buộc phải công khai bác bỏ chúng.

Bác sĩ Stockmann. Tôi! Bằng cách nào? Tôi chẳng hiểu gì sất.

Peter Stockmann. Điều mà chúng tôi mong đợi ở anh là, sau khi tiến hành những cuộc điều tra sâu hơn nữa, anh sẽ đi đến kết luận rằng vấn đề hoàn toàn không nguy hiểm hay trầm trọng như những gì anh đã tưởng tượng trong lúc ban đầu.

Bác sĩ Stockmann. Ồ ho!—hóa ra đó là điều anh mong đợi ở tôi đấy phỏng!

Peter Stockmann. Và hơn thế nữa, chúng tôi sẽ mong đợi anh công khai bày tỏ sự tin tưởng của mình vào Ủy ban Quản lý cũng như sự sẵn sàng của họ trong việc cân nhắc một cách toàn diện và tận tâm xem cần phải thực hiện những bước đi nào để khắc phục bất kỳ sơ suất nào có thể xảy ra.

Bác sĩ Stockmann. Nhưng anh sẽ chẳng bao giờ có thể làm được điều đó bằng cách chắp vá hay gò hàn lén lút như thế đâu—không bao giờ! Cứ tin lời tôi đi, Peter; tôi nói câu nào là chắc nịch và nhấn mạnh câu đó một cách tối đa.

Peter Stockmann. Với tư cách là một nhân viên dưới quyền Ủy ban, anh không có quyền đưa ra bất kỳ quan điểm cá nhân nào hết.

Bác sĩ Stockmann (kinh ngạc). Không có quyền ư?

Peter Stockmann. Với tư cách là một quan chức đại diện cho cơ quan, thì không. Còn với tư cách là một tư nhân, đó lại là chuyện hoàn toàn khác. Nhưng với tư cách là một thành viên cấp dưới trong bộ máy nhân sự của Khu Tắm khoáng, anh hoàn toàn không có quyền biểu lộ bất kỳ ý kiến nào trái ngược với quan điểm của cấp trên.

Bác sĩ Stockmann. Thế thì quá thể lắm rồi! Tôi, một bác sĩ, một nhà khoa học, mà lại không có quyền—!

Peter Stockmann. Vấn đề đang nằm trên bàn không đơn thuần chỉ là một vấn đề khoa học. Nó là một vấn đề phức tạp, bao gồm cả khía cạnh kinh tế cũng như kỹ thuật.

Bác sĩ Stockmann. Tôi đếch thèm quan tâm nó là cái quái gì sất! Tôi có ý định được tự do bày tỏ quan điểm của mình về bất kỳ đề tài nào dưới ánh mặt trời này.

Peter Stockmann. Tùy anh muốn nghĩ sao thì nghĩ—nhưng tuyệt đối không được nói về bất kỳ chủ đề nào liên quan đến Khu Tắm khoáng. Điều đó chúng tôi cấm.

Bác sĩ Stockmann (gand giọng thét lên). Anh cấm—! Anh! Cả một lũ...

Peter Stockmann. Tôi cấm đấy—tôi, thủ trưởng của anh; và nếu tôi đã cấm thì anh bắt buộc phải tuân theo.

Bác sĩ Stockmann (cố kìm nén bản thân). Peter—giá như anh không phải là anh trai tôi...

Petra (tung cửa bước xộc vào). Cha, cha không được phép nhịn nhục thế này!

Bà Stockmann (bước theo sau con bé). Petra, Petra!

Peter Stockmann. Ồ, hóa ra là mấy người đứng rình mò nghe lén từ nãy đến giờ đấy phỏng.

Bà Stockmann. Anh nói to quá cơ mà, chúng tôi có muốn thế đâu!

Petra. Vâng, chính con đã đứng nghe đấy.

Peter Stockmann. Thôi được, dẫu sao thì tôi cũng rất lấy làm mừng—

Bác sĩ Stockmann (tiến lại gần hắn ta). Anh vừa mới nói cái gì mà cấm với chả tuân hả?

Peter Stockmann. Chính anh đã buộc tôi phải dùng giọng điệu đó với anh đấy chứ.

Bác sĩ Stockmann. Và thế là tôi phải tự vả vào miệng mình, công khai trước thiên hạ ư?

Peter Stockmann. Chúng tôi thấy việc anh đưa ra một tuyên bố công khai giống như tôi vừa yêu cầu là điều hoàn toàn bắt buộc.

Bác sĩ Stockmann. Và nếu tôi không—tuân theo thì sao?

Peter Stockmann. Vậy thì chính chúng tôi sẽ tự đứng ra công bố một tuyên bố để trấn an dư luận.

Bác sĩ Stockmann. Khá lắm; nhưng trong trường hợp đó tôi sẽ dùng ngòi bút của mình để chống lại các người. Tôi giữ vững những gì mình đã nói; tôi sẽ chứng minh rằng tôi đúng và các người đã sai. Và khi đó anh sẽ tính sao đây?

Peter Stockmann. Lúc đó thì tôi sẽ không thể nào ngăn cản việc anh bị sa thải được nữa.

Bác sĩ Stockmann. Cái gì—?

Petra. Cha ơi—bị sa thải ư!

Bà Stockmann. Sa thải sao!

Peter Stockmann. Bị sa thải khỏi bộ máy nhân sự của Khu Tắm khoáng. Tôi sẽ buộc phải đề xuất việc sa thải anh ngay lập tức, và anh sẽ không được phép nhúng tay vào bất kỳ công việc nào của Khu Tắm khoáng nữa.

Bác sĩ Stockmann. Anh dám làm thế cơ à!

Peter Stockmann. Chính anh mới là kẻ đang chơi một ván bài liều lĩnh đấy.

Petra. Bác ơi, đối xử với một người như cha con thế này là một việc làm hèn hạ đê tiện!

Bà Stockmann. Con im ngay cái miệng lại đi, Petra!

Peter Stockmann (nhìn PETRA). Ồ, hóa ra chúng ta đã sốt sắng nhảy vào xen mồm vào chuyện của người lớn rồi cơ đấy? Dĩ nhiên rồi. (Quay sang BÀ STOCKMANN.) Katherine, anh vẫn nghĩ em là người tỉnh táo nhất trong cái nhà này đấy. Hãy dùng bất kỳ ảnh hưởng nào em có để tác động lên chồng mình, và làm cho anh ta thấy rõ việc này sẽ kéo theo những hệ lụy gì cho gia đình anh ta cũng như...

Bác sĩ Stockmann. Gia đình tôi là chuyện riêng của tôi chứ không dính dáng đến bố con thằng nào hết!

Peter Stockmann. —cho chính gia đình anh ta, như tôi vừa nói, cũng như cho cái thị trấn mà anh ta đang sinh sống.

Bác sĩ Stockmann. Chính tôi mới là kẻ thực sự mang lợi ích của thị trấn ra để khắc ghi trong tim! Tôi muốn phơi bày những thứ tật xấu sớm muộn gì cũng phải lòi đuôi ra ánh sáng ngày mai. Tôi sẽ chứng minh cho thiên hạ thấy tôi yêu thị trấn quê hương mình đến mức nào.

Peter Stockmann. Một kẻ vì sự cố chấp mù quáng của mình mà muốn đập phá đi nguồn sinh kế quan trọng nhất của thị trấn như anh á?

Bác sĩ Stockmann. Nguồn sinh kế đó đã bị nhiễm độc rồi, đồ khùng này! Anh điên mất rồi phỏng? Chúng ta đang kiếm sống bằng việc buôn bán những thứ cặn bã và mục rữa đấy! Toàn bộ đời sống đô thị hưng thịnh của chúng ta đều đang đắp đổi qua ngày nhờ một lời dối trá!

Peter Stockmann. Toàn là trí tưởng tượng hão huyền—hoặc thậm chí còn tồi tệ hơn thế nữa. Kẻ nào dám thốt ra những lời ám chỉ xúc phạm bỉ ổi như thế về thị trấn quê hương mình thì chắc chắn phải là một kẻ thù của cộng đồng chúng ta.

Bác sĩ Stockmann (lao tới sát mặt hắn). Anh dám nói cái gì mà...!

Bà Stockmann (lao người chen vào giữa hai người). Thomas!

Petra (chộp lấy cánh tay cha). Cha đừng có để bốc đồng nổi giận mà cha!

Peter Stockmann. Tôi sẽ không hạ mình để chuốc lấy bạo lực đâu. Bây giờ các người đã được cảnh báo rồi đấy; hãy suy ngẫm cho kỹ về những gì các người phải có trách nhiệm với bản thân và gia đình mình đi. Chào nhé. (Bỏ đi ra.)

Bác sĩ Stockmann (đi qua đi lại trong phòng). Mình lại phải nuốt trôi cái sự đối xử khốn nạn thế này hay sao? Ngay trong chính ngôi nhà của mình đấy, Katherine! Em nghĩ sao hả em!

Bà Stockmann. Thật tình thì nó vừa hèn hạ lại vừa ngớ ngẩn quá đáng đấy, Thomas ạ—

Petra. Giá mà con được xả một trận cho bác ấy sáng mắt ra...

Bác sĩ Stockmann. Đó là lỗi tại anh. Lẽ ra anh phải vùng lên cãi chém cãi chiền với hắn từ lâu rồi mới phải!—phải nhe răng ra mà cắn lại chứ! Nghe hắn dám gọi mình là kẻ thù của cộng đồng kìa! Tôi á! Có chết tôi cũng không thèm nằm im chịu trói thế này đâu, thề có Chúa!

Bà Stockmann. Nhưng thưa anh Thomas yêu quý, anh trai anh đang nắm quyền lực trong tay cơ mà.

Bác sĩ Stockmann. Đúng, nhưng anh đã nói là anh nắm chân lý trong tay rồi cơ mà.

Bà Stockmann. Ôi dào, chân lý với chả chân lý. Nắm chân lý trong tay để làm cái quái gì khi mà mình không có nổi một mảy may thế lực trong tay hả anh?

Petra. Ôi mẹ ơi!—sao mẹ lại có thể nói thế được cơ chứ!

Bác sĩ Stockmann. Em tưởng trong một đất nước tự do mà việc nắm giữ chân lý trong tay lại vô tích sự chắc? Em ngớ ngẩn thật đấy Katherine ạ. Hơn thế nữa, chẳng lẽ anh không có tờ báo độc lập mang tư tưởng tự do đi đầu mở đường, và khối đa số tuyệt đối đứng đằng sau chống lưng hay sao? Chừng đó thế lực chắc cũng đủ lắm rồi chứ lị!

Bà Stockmann. Nhưng lạy Chúa tôi, Thomas, anh không định thế thật đấy chứ?

Bác sĩ Stockmann. Không định làm cái gì cơ?

Bà Stockmann. Định chống lại anh trai mình đến cùng đấy phỏng.

Bác sĩ Stockmann. Nhân danh Chúa, thế em tưởng anh còn có thể làm gì khác ngoài việc đứng vững trên lập trường chân lý và lẽ phải nữa cơ chứ?

Petra. Vâng, con cũng định nói đúng như thế đấy.

Bà Stockmann. Nhưng việc đó chẳng đem lại cho anh một chút lợi lộc cỏ con nào đâu. Bọn chúng đã không muốn làm thì có giời cấm.

Bác sĩ Stockmann. Ô hô, Katherine! Cứ cho anh chút thời gian đi, rồi em sẽ thấy anh sẽ đem chiến tranh đánh thẳng vào sào huyệt của bọn chúng như thế nào.

Bà Stockmann. Vâng, anh cứ đem chiến tranh đánh thẳng vào sào huyệt của chúng đi, rồi anh sẽ nhận lấy tờ quyết định sa thải—đó là tất cả những gì anh sẽ làm đấy.

Bác sĩ Stockmann. Dù thế nào thì tôi cũng đã hoàn thành trọn vẹn bổn phận của mình đối với công chúng—đối với cộng đồng rồi, tôi, kẻ mà tụi nó dám gọi là kẻ thù cơ đấy!

Bà Stockmann. Thế còn đối với gia đình anh thì sao hở Thomas? Đối với mái ấm của anh thì sao! Anh nghĩ thế là làm tròn bổn phận đối với những kẻ mà anh phải gánh vác trách nhiệm nuôi nấng đấy phỏng?

Petra. Ơ hay mẹ, mẹ đừng có lúc nào cũng đặt chúng con lên trên hết thế chứ.

Bà Stockmann. Ôi dào, các người nói thì dễ lắm; các người có thể tự xoay xở lo cho thân mình nếu cần thiết cơ mà. Nhưng hãy nhớ đến mấy đứa em trai nữa chứ Thomas; và hãy nghĩ một chút cho bản thân anh nữa đi, rồi nghĩ cho cả mẹ mày đây nữa—

Bác sĩ Stockmann. Anh nghĩ em điên mất rồi đấy Katherine ạ! Nếu anh mà hèn nhát đến mức quỳ sụp xuống lạy lục thằng Peter cùng cái lũ khốn nạn chết tiệt của nó, thì em có nghĩ suốt quãng đời còn lại sau đó anh có bao giờ được yên giấc nổi lấy một giờ không?

Bà Stockmann. Em chẳng biết mấy chuyện đó; nhưng xin Chúa hãy bảo vệ chúng ta khỏi cái sự bình yên mà chúng ta sẽ phải nhận lấy, toàn bộ đại gia đình này, nếu anh cứ tiếp tục chống đối ông ta! Anh sẽ lại rơi vào cảnh túng quẫn không có nổi một xu dính túi để mà sống qua ngày, chẳng có lấy một đồng thu nhập nào mà trông vào. Em nghĩ chúng ta đã nếm đủ mùi vị đó trong những ngày tháng cũ kỹ trước kia rồi chứ. Hãy nhớ lấy điều đó đi Thomas; hãy suy ngẫm xem cái cảnh đó nghĩa là gì.

Bác sĩ Stockmann (gồng mình nén giận và siết chặt hai tay thành nắm đấm). Và đây là những gì mà cái gông xiêm nô lệ này có thể giáng xuống đầu một con người tự do, danh giá đấy! Thật là kinh tởm làm sao hả Katherine?

Bà Stockmann. Vâng, đối xử với anh như thế là một tội ác đấy, hoàn toàn chính xác là như vậy. Nhưng lạy Chúa tôi, ở cái thế gian này người ta phải cắn răng chịu đựng biết bao nhiêu là chuyện bất công. Còn mấy đứa nhỏ nữa chứ Thomas! Hãy nhìn chúng nó kìa! Rồi số phận chúng nó sẽ ra sao đây? Ồ không, không, anh không thể nhẫn tâm đến thế được... (ĐOÀN KÝ và MORTEN đã bước vào từ lúc nào trong lúc bà đang nói, trên tay cầm theo những cuốn sách giáo khoa đến trường.)

Bác sĩ Stockmann. Mấy đứa con— Ta... (Bỗng bừng tỉnh lại.) Không, cho dù cả cái thế giới này có sụp đổ đi chăng nữa, ta cũng sẽ không bao giờ cúi đầu khuất phục trước cái tên nhà quê hách dịch này đâu. (Bước thẳng về phía phòng làm việc của mình.)

Bà Stockmann (lẽo đẽo bước theo sau). Thomas—anh định làm cái gì thế hả!

Bác sĩ Stockmann (đứng ở ngưỡng cửa phòng). Anh muốn giữ lấy cái quyền được ngẩng cao đầu nhìn thẳng vào mặt các con trai của mình khi chúng lớn khôn thành người. (Bước vào phòng và đóng sầm cửa lại.)

Bà Stockmann (bật khóc nức nở). Chúa cứu rỗi chúng con thoát khỏi cảnh này!

Petra. Cha thật là vĩ đại! Cha cháu sẽ không bao giờ chịu khuất phục đâu.

(Đám nhóc đứng ngây người nhìn với vẻ ngạc nhiên trân trối; PETRA ra hiệu bảo chúng im lặng đừng nói gì nữa.)