Ngoài lớp học bổ túc ban đêm của Vân Ngưng và Quan Tầm Phương, nhà nước còn tổ chức rất nhiều lớp học văn hóa cấp hai, cấp ba ban đêm khác. Học phí và tạp phí của học viên đều do nhà trường chi trả, sau khi hoàn thành khóa học, trường sẽ cấp giấy chứng nhận tốt nghiệp. Đất nước đang khát nhân tài, chính sách này ra đời nhằm giải quyết tình thế cấp bách.
Lớp ban đêm mà Vân Ngưng đang theo học do Đại học Lương Án trực tiếp mở, giảng viên đều là giáo sư của trường, không giống như những nơi khác chỉ cử sinh viên hệ chính quy đứng lớp. Chương trình học của họ quy củ hơn hẳn, có cả thi giữa kỳ và thi cuối kỳ.
Hai lớp Vật lý hiện tại đã coi nhau như kẻ thù không đội trời chung chỉ vì một chậu bánh bao chay.
Cũng không trách lớp 1 ghim lớp 2 được. Tiếng ác thì họ mang, còn bánh bao thì lớp Vân Ngưng ăn sạch, thử hỏi ai mà không tức? Bọn họ thậm chí còn chẳng ngửi được mùi bánh bao thơm ra sao! Nghe đồn đó là bánh bao làm từ bột mì trắng tinh! Bánh bao trắng đấy!
Lại nhìn đám khốn nạn lớp 2 xem, ngày nào cũng hùng dũng oai vệ, khí thế ngút trời, làm như ăn một cái bánh bao có thể bồi bổ sinh lực cho cả tháng vậy. Càng nghĩ càng tức.
Bọn họ tuyệt đối không thù hằn nhau chỉ vì mấy cái bánh bao đâu, tuyệt đối không.
Bên lớp Vân Ngưng vẫn đang học, thầy Hoắc Niên giảng nán lại một chút, còn lớp 1 đối diện đã tan. Vài thanh niên trạc tuổi hăm mấy đứng lố nhố trước cửa lớp với thái độ khiêu khích.
Có gã gân cổ lên gào: "Lớp các người lại lùa vịt à!" Rồi cười hề hề né đi.
Vân Ngưng đang giảng bài cho Tần Chính Tín, nghe vậy liền nhíu mày nhìn ra. Hoắc Niên xua tay, ra hiệu cho Mạnh Hải ra đóng cửa.
Lớp họ phân công rất rõ ràng. Tiến độ của Mạnh Hải nhanh, chủ yếu là tự học. Vài người khác thì gục mặt lên bàn ngủ, bọn họ vốn không ưa học hành, ban ngày cày ải ở xưởng đã đủ mệt, tối đến lại bị lùa đi học, cả người chẳng còn chút sức lực nào.
Hoắc Niên điềm đạm nói: “Đừng để bọn họ làm ảnh hưởng. Dù là ai đi nữa, cuối cùng vẫn phải lấy thành tích ra nói chuyện, con trai hiệu trưởng cũng không ngoại lệ.”
Tề Từ đang yên đang lành tự dưng lại "nằm không cũng trúng đạn".
"Thầy ơi, lớp họ cũng chỉ có Mạnh Hải là học khá một chút. Chúng em lớn tuổi cả rồi, đâu phải mấy đứa oắt con mới cắp sách tới trường, thầy đừng lấy điểm số ra dọa bọn em."
Đám thanh niên ngoài hai mươi, mấp mé ba mươi, đi làm nhiều năm nên ít nhiều nhiễm thói đời, nghe mấy lời "cổ hủ" này liền ngứa tai.
Vân Ngưng buông sách bài tập, phóng tầm mắt ra ngoài: “Học lớp ban đêm không so thành tích thì so cái gì? So xem ai gào to hơn à?”
Mấy gã đàn ông định lớn tiếng chửi lại, nhưng thấy Vân Ngưng là một cô gái trẻ, mặt mũi lại vô cùng xinh đẹp, chửi bới thì hơi mất mặt nên bèn nói mát mẻ: “Đến cái chốn này có mấy ai là tự nguyện? Chẳng phải vì cái danh hiệu để về nhà máy xét tăng lương thăng chức sao? Đừng giở mấy trò đó ra đây.”
"Hóa ra các anh không muốn học à?" Thái độ Vân Ngưng cực kỳ thành khẩn, “Để tôi đi tìm hiệu trưởng bàn bạc xem sao, các anh đã không thiết tha học hành thì đừng làm lỡ việc lớn của người khác.”
Nói đoạn, cô đứng dậy làm bộ định đi thật.
Bọn họ sợ Vân Ngưng méc hiệu trưởng thật, lập tức giải tán cái rụp.
Vân Ngưng hướng về phía cửa sổ nói vọng ra: “Nhưng mà bánh bao thơm lắm đấy! Thật sự rất ngon!”
Đám người lớp 1: “...”
Hoắc Niên bất lực lắc đầu: “Cái miệng của em, chẳng chịu nhường ai bao giờ.”
"Chịu thiệt là phúc mà thầy," Vân Ngưng đáp trả, “Cái phúc khí này cứ nhường cho bọn họ là được, em chỉ phụ trách phát tán phúc khí thôi.”
Hoắc Niên dở khóc dở cười. Ai mà cưới được Vân Ngưng thì gia đạo chắc chắn sẽ hưng thịnh, con bé này tuy hiếu thắng nhưng rất biết quán xuyến. Nhớ lại hồ sơ của Vân Ngưng, hình như cô đã kết hôn rồi thì phải? Hoắc Niên không nhớ rõ lắm, ông vốn không bận tâm đến tình trạng hôn nhân của học viên.
Vân Ngưng cầm cây bút máy xoay vài vòng điệu nghệ. Mạnh Hải cầm vở bài tập bước tới, đang định buông lời thán phục thì thấy vài giọt mực từ ngòi bút văng ra.
Vân Ngưng luống cuống tay chân lau dọn tờ giấy bài tập bị mực làm lem nhem.
Mạnh Hải: “...”
Bút máy rỉ mực mà cũng không nỡ lấy giấy vệ sinh ra lau. Ở thời buổi này, giấy vệ sinh cũng là hàng quý hiếm. Lần trước Vân Ngưng còn thấy có người cầm theo giấy nháp đi vào nhà xí công cộng, cô không dám tưởng tượng cảm giác đó sẽ "chua xót" đến mức nào.
Vân Ngưng thở vắn than dài. Cô phải tìm cách kiếm tiền thôi, cuộc sống hiện tại vẫn quá khổ sở.
Mạnh Hải ngập ngừng: “Tôi có hai công thức Vật lý không giải thích được, cô xem giúp tôi với được không?”
Vân Ngưng liếc nhìn tờ nháp Mạnh Hải đưa tới, chớp chớp mắt, ra chiều suy nghĩ.
Vấn đề Mạnh Hải đưa ra khó hơn nhiều so với thắc mắc của các bạn học khác. Trình độ của cậu vượt xa họ, hơn nữa cậu lại rất ham học. Nếu năm xưa cậu có thể thuận lợi thi đỗ đại học, có lẽ tương lai đã gặt hái được không ít thành tựu. Xuyên không về thập niên 80, Vân Ngưng bỗng sinh ra lòng trân trọng nhân tài. So với bọn họ, những tháng ngày cô được đi học thật sự là quá đỗi hạnh phúc.
Mạnh Hải nhìn các bước giải Vân Ngưng viết ra, bừng tỉnh đại ngộ: “Cô thực sự rất thông minh, những cái này cô đều tự học sao? Thế này mà cũng tự học được à? Tôi học bao lâu nay cũng chưa hiểu rõ.”
Vân Ngưng đáp: “Ngày mai tôi đến phòng đọc sách chọn cho cậu vài cuốn sách, cậu cứ lấy về đọc, nhớ phải trả lại tôi đấy nhé.”
Mạnh Hải nở nụ cười rạng rỡ: “Cảm ơn cô! Tôi biết lấy gì báo đáp cô đây? Nhà cô có cần làm việc đồng áng không? Tôi biết làm ruộng, cái gì cũng biết làm!”
Vân Ngưng tạm thời chưa cần thêm một "nàng tiên ốc" thứ hai để giúp việc nhà. Cô làm ra vẻ thâm trầm: “Giúp đỡ lẫn nhau là chuyện nên làm, tất cả chúng ta đều đang đóng góp sức lực cho công cuộc xây dựng tổ quốc mà.”
Mạnh Hải nghe vậy càng thêm xúc động.
Hoắc Niên: “...”
Cả cái lớp hơn ba chục người, chẳng lẽ không ai nhìn thấu bộ mặt thật của Vân Ngưng sao??
Hai tiết học trôi qua, Thiệu Trân vẫn bặt tăm.
Thường ngày, Thiệu Trân là người tích cực nhất, luôn đến lớp sớm nhất, còn bị mọi người mỉa mai là cứ làm như mình là sinh viên Đại học Lương Án thật. Trong miệng họ, Thiệu Trân giống như một con gà rừng đang nuôi mộng hóa phượng hoàng. Nhưng như thế thì có gì sai? Chẳng lẽ cam phận làm gà rừng mới là tốt? Hơn nữa, Thiệu Trân không phải gà rừng, không một ai sinh ra đã là gà rừng cả.
Vân Ngưng tìm đến Hoắc Niên hỏi: “Thầy Hoắc, hôm nay Thiệu Trân xin nghỉ ạ?”
Hoắc Niên lắc đầu: “Sau này có lẽ cô ấy sẽ không đến nữa.”
"Thiệu Trân ạ?" Vân Ngưng kinh ngạc, “Em đang hỏi Thiệu Trân cơ.”
"Là Thiệu Trân đấy," Hoắc Niên thở dài, “Tối qua chồng cô ấy tìm gặp tôi, bảo cô ấy không khỏe nên xin nghỉ vài ngày. Sáng nay mẹ chồng cô ấy cũng tới, nói là dạo này cô ấy không thể đến lớp. Lớp học ban đêm của chúng ta tuy mở ra để phổ cập kiến thức, nhưng không thể không có quy củ. Cứ nghỉ học kiểu này, cô ấy chắc chắn không lấy được giấy chứng nhận tốt nghiệp.”
Vân Ngưng nghe xong càng thêm sinh nghi: “Tối qua Thiệu Trân vẫn bình thường, sao mới qua một đêm đã ốm nặng được?”
Hoắc Niên nửa đùa nửa thật: “Mấy chuyện bao đồng này em cũng muốn quản à? Việc nhà người ta, chúng ta đâu can thiệp được, bỏ đi.”
Vân Ngưng quay về chỗ ngồi, trong đầu hiện lên dáng vẻ chăm chỉ của Thiệu Trân lúc đọc sách.
Thiệu Trân mới tốt nghiệp cấp ba, năm thi đại học bị trượt, muốn ôn thi lại nhưng gia cảnh không cho phép. Cô lấy chồng khi chưa đủ tuổi luật định, sinh con xong mới đi đăng ký kết hôn. Vì tiếc tiền mua vở, cô luôn cố viết chữ thật nhỏ, phủ kín cả hai mặt giấy. Vân Ngưng nhớ Thiệu Trân ghi chép các bước giải đầy đủ nhất, đến cả Điền Chu viết "2+2=4" cô ấy cũng cẩn thận chép vào.
Trong mắt Mạnh Hải chỉ có việc học, cậu chẳng hề nhận ra lớp vắng một người, nhưng cậu lại nhận ra vẻ bồn chồn của Vân Ngưng.
Mạnh Hải lo lắng hỏi: “Có phải việc đồng áng nhà cô nhiều quá không? Không sao đâu, một mình tôi làm cũng xong hết, tôi làm việc nhanh lắm.”
Vân Ngưng: “...”
Cô thở hắt ra: “Tôi muốn đi thăm Thiệu Trân. Hôm nay lớp tan sớm, vừa hay tiện đường.”
Mạnh Hải không chút do dự: “Tôi đi cùng cô.”
Vân Ngưng gật đầu cảm kích.
Mạnh Hải lại hỏi: “Nhà cô ấy cũng có ruộng à?”
Vân Ngưng: “... Ngoan, lo học đi.”
Ngày thứ bảy phải học cả ngày, giờ tan tầm buổi chiều cũng sớm, lịch trình khá giống với các lớp chính quy. Thầy Hoắc Niên hôm nay bận việc nên cho tan học sớm một tiếng.
Vân Ngưng tìm thầy xin địa chỉ nhà Thiệu Trân. Hồ sơ thầy Hoắc giữ cũng không ghi chính xác, chỉ nhớ đại khái cô ấy ở con ngõ nào.
Tan học, Mạnh Hải bám gót Vân Ngưng như hình với bóng.
Vân Ngưng khéo léo từ chối: “Nhà Thiệu Trân không có việc nặng nhọc gì đâu, cậu về nhà đi, chuyện nhà cô ấy có lẽ không tiện cho cậu xen vào.”
Mạnh Hải nhanh nhảu: “Quét nhà, giặt giũ tôi cũng làm được mà.”
Vân Ngưng: “...”
Cậu ta với Lục Lăng là cùng một lò đào tạo ra hay sao vậy?
Sáng nay Lục Lăng đi viện nghiên cứu tăng ca, chắc giờ này chưa về. Vân Ngưng cùng Mạnh Hải đi thẳng đến nhà Thiệu Trân.
Thiệu Trân là nữ công nhân xưởng dệt, chồng làm ở xưởng máy móc Hồng Tinh. Hai vợ chồng được phân cho căn nhà trệt trong khu tập thể xưởng máy móc. Vân Ngưng sống ở khu đại viện toàn nhà cao tầng quen rồi, giờ ra ngoài mới thấy hoàn cảnh ở đại viện tính ra vẫn còn rất tốt.
Mạnh Hải cất công tìm đến dãy nhà trệt lụp xụp theo thông tin của Thiệu Trân. Đi sâu vào một con ngõ, rẽ trái rồi rẽ phải, lúc nào cũng bất thình lình thấy một cánh cửa ở những góc khuất kỳ lạ. Có cánh cửa hẹp đến mức chỉ vừa một người lớn lách qua. Đất thủ đô tấc đất tấc vàng, khoảnh sân được phân cũng bé tí tẹo.
Hai người đi loanh quanh muốn chóng mặt mà vẫn chưa tìm thấy nhà Thiệu Trân.
Cùng lúc đó, Từ Lan - mẹ chồng Thiệu Trân - vừa chuẩn bị xong bữa tối. Hôm nay Triệu Quốc Siêu đến xưởng đi làm, không có nhà. Bữa tối của gia đình họ đạm bạc vô cùng: Từ Lan hấp một nồi bánh bột ngô, nấu bát canh cà chua trứng, ăn kèm chút dưa muối. Khoảnh sân nhỏ là dùng chung với nhà hàng xóm, Từ Lan lén trồng vài cây ớt.
Từ Lan múc một bát canh trứng, lựa chỗ có nhiều trứng hơn, rồi lại dùng thìa chắt bớt trứng vào hộp cơm nhôm phần cho Triệu Quốc Siêu. Xong xuôi, bà cầm theo hai cái bánh bột ngô đi về phía căn phòng nhỏ.
Cửa phòng đã bị khóa chặt. Từ Lan gõ cửa, cất giọng: “Cô hứa không làm loạn nữa đi thì tối nay tôi mới cho ăn cơm.”
Bên trong im lìm không một tiếng động.
Từ Lan đe dọa: “Tôi mở cửa đây, cô mà còn ầm ĩ lên là tôi bảo thằng Quốc Siêu đuổi cô về nơi sản xuất luôn đấy, cả đời này cô đừng hòng gặp lại thằng bé Tiểu Giai.”
Mười giây sau, Từ Lan nghe thấy tiếng đáp rầu rĩ vọng ra từ trong phòng: “Biết rồi.”
Lúc này Từ Lan mới yên tâm mở khóa.
Căn nhà đơn vị phân cho gia đình họ chỉ vỏn vẹn 20 mét vuông. Thường ngày Từ Lan ngủ ở căn phòng nhỏ nhường phòng lớn cho hai vợ chồng Thiệu Trân, cháu trai cũng ngủ cùng bố mẹ.
Triệu Quốc Siêu có công ăn việc làm ổn định, Thiệu Trân cũng có thể yên phận sống qua ngày ở xưởng dệt, lại còn được ở phòng lớn, vậy mà cô không biết hài lòng, ngang nhiên chạy đi học lớp ban đêm, lại còn học thứ chẳng liên quan gì đến công việc hiện tại.
Từ Lan đi dò hỏi, người ta bảo lớp học ban đêm bổ túc cả chương trình cấp hai, cấp ba. Chẳng phải lúc trước Thiệu Trân lấy cớ học bổ túc cấp ba để tiện dạy dỗ con cái sao? Chắc mẩm cô ta có mưu đồ khác.
Từ hồi đi học, tối nào Thiệu Trân cũng phải quá 9 giờ mới mò về. Từ Lan bàn với Triệu Quốc Siêu, thấy tình hình này không ổn, nhỡ đâu Thiệu Trân tòm tem ai bên ngoài thì sao. Hơn nữa, cô vắng nhà, bao nhiêu việc đổ lên đầu Từ Lan, bài vở của thằng bé Tiểu Giai cũng chẳng ai kèm cặp.
Tiểu Giai đã học lớp một rồi. Trẻ con là phải được rèn giũa cẩn thận. Mẹ nó mà bỏ bê thì ai lo?
Thế là Từ Lan dứt khoát khóa trái cửa phòng nhỏ, cấm tiệt Thiệu Trân không được đi học lớp ban đêm nào nữa.
Bị nhốt cả ngày, tinh thần Thiệu Trân rệu rã. Cô ngấu nghiến húp bát canh Từ Lan mang vào.
Từ Lan ngồi chễm chệ bên mép giường gấp, lải nhải không ngừng: “Cô nói xem cô phí sức đi học làm cái gì? Cái giấy chứng nhận tốt nghiệp kia thì làm nên trò trống gì? Chẳng phải rồi cũng cắm mặt vào xưởng dệt, xong việc xưởng lại lo việc nhà sao? Thằng Tiểu Giai lớn bấy nhiêu rồi mà cô còn nuôi mấy cái mộng tưởng viển vông đó? Cô phải đặt gia đình lên hàng đầu, chăm lo cho thằng Quốc Siêu với thằng Tiểu Giai, đó mới là bổn phận của người làm vợ, làm mẹ.”
Từ Lan nói liên thanh, không để lại khoảng trống nào.
Thiệu Trân nghe lùng bùng lỗ tai, bắt đầu tự hoài nghi bản thân. Cô vứt Tiểu Giai ở nhà để chạy đi học, có phải thực sự quá nhẫn tâm không? Tiểu Giai là do cô đẻ ra, sinh con ra phải có trách nhiệm, cô không thể vì thỏa mãn ước muốn cá nhân mà bỏ mặc con cái.
Thấy con dâu xuôi xuôi, Từ Lan đắc ý: “Cô hiểu ra là tốt, chúng tôi cũng chỉ vì muốn tốt cho cô thôi. Cô nhìn xem có con dâu nhà ai lại chạy nhông nhông ngoài đường tối ngày không? Chúng tôi đã nói chuyện với cái thầy giáo kia rồi, từ nay cô không đi học nữa. Thầy ấy cũng bảo cô bận bịu, không hợp việc học hành. Mà tôi thấy trong lớp đấy toàn đàn bà con gái, đúng là rặt một lũ trốn việc nhà.”
Trong cơn mơ hồ, Thiệu Trân chợt nhớ tới Vân Ngưng.
Không hiểu sao, cô luôn cảm nhận được ở Vân Ngưng toát ra một thứ nội lực đáng gờm. Mặc dù Vân Ngưng hay tỏ ra yếu đuối, nhưng nội tâm cô ấy vô cùng kiên định. Cô ấy không bao giờ để giới tính trói buộc bản thân, thầy giáo vừa bảo con gái không hợp học Vật lý là cô ấy lập tức phản bác ngay.
Thiệu Trân khẽ thở dài thườn thượt.
Từ nay về sau, có lẽ cô chẳng còn cơ hội gặp lại Vân Ngưng nữa. Vân Ngưng không giống cô, cô ấy sẽ không cam chịu chôn chân làm nữ công nhân xưởng dệt cả đời. Thế giới trong mắt cô ấy rất rộng lớn, Thiệu Trân có thể nhìn ra được điều đó.
Thiệu Trân im lặng không đáp, Từ Lan cũng chẳng buồn nói thêm. Căn phòng nhỏ chìm vào tĩnh mịch.
Mặt trời xuống núi, ngoài cửa sổ phủ lên một lớp sương mù ảm đạm. Thiệu Trân nhìn không rõ bát canh nhạt nhẽo trên tay, cũng giống như cô không thể nhìn rõ con đường phía trước của mình sẽ đi về đâu.
Trong lúc im ắng, tiếng gõ cửa gỗ ngoài sân vang lên.
Thiệu Trân nghe thấy một giọng nói trong trẻo đang dò hỏi: “Xin hỏi Thiệu Trân có nhà không?”
,
