Tommy không tài nào biết được thời gian trôi qua thế nào ở chốn âm u kỳ lạ đó. Chiếc đồng hồ của anh đã hỏng trong cú ngã máy bay; còn Dodd thì chẳng bao giờ nhớ lên dây cót cho đồng hồ của mình, nhưng dựa theo số lần họ ngủ và ăn, họ ước tính khoảng hai tuần đã trôi qua.
Trong hai tuần đó, họ dần quen với khung cảnh xung quanh. Haidia, cô gái nọ, đã cưỡi bọ quay trở lại chỉ trong vòng một tiếng sau khi Bram rời đi, dường như chui ra từ một kẽ nứt trên vách đá — Tommy hoàn toàn không hiểu làm thế nào mà hắn có thể truyền đạt mệnh lệnh cho những con bọ chiến mã ấy. Nhờ sự chăm sóc tận tình của cô gái, vết thương của Dodd đang hồi phục rất khả quan.
Rõ ràng là Haidia đem lòng yêu Dodd theo một cách rất đỗi con người. Để làm vui lòng cô, cả Dodd và Tommy đã tập ăn tôm sống; vì lũ tôm này không có máu nên thực ra chẳng khác gì hàu, lại có hương vị nằm giữa tôm biển và tôm đất. Để chiều lòng hai vị khách, Haidia cố gắng không rùng mình mỗi khi thấy họ ngấu nghiến trái sa-kê và quả xuân đào mà Bram luôn dự trữ rất dồi dào. Về phần Bram, hắn cũng tỏ ra ân cần hỏi han sức khỏe của Dodd.
"Jim, tôi vẫn đang nghĩ về cơ hội thoát thân của chúng ta," Tommy nói vào một buổi sáng. "Rõ ràng là Bram chỉ đang đợi anh hồi phục để đưa ra yêu sách nào đó với chúng ta thôi. Giả sử anh thử giả vờ bị liệt xem sao."
"Ý cậu là thế nào? Để làm gì chứ?" Dodd vặn hỏi.
"Nếu hắn nghĩ anh đã bất động, hắn sẽ lơi là cảnh giác hơn. Anh chưa từng đi lại trước mặt hắn cơ mà." Điều đó quả thực đúng, bởi mọi hoạt động của hai người đều diễn ra vào ban đêm, khi Bram đã đi vắng. "Cứ để hắn nghĩ rằng một dây thần kinh ở cổ anh đã bị đứt, hoặc đại loại thế. Nếu không hiệu quả, anh lúc nào cũng có thể khỏe lại được cơ mà."
Màn diễn xuất như thật của Dodd về một người bị liệt nửa người bên phải đã khiến Bram hoảng hốt kêu lên trong buổi sáng hôm sau. Hắn ân cần đỡ Dodd quay lại chiếc ghế dài. Những lúc không bị ảnh hưởng bởi thứ thuốc phiện, Bram đôi khi vẫn bộc lộ chút cảm xúc con người.
"Anh không thể cử động nổi cánh tay và chân đó chút nào sao, Dodd?" hắn hỏi. "Không còn chút cảm giác nào nữa à?"
"Cảm giác thì vẫn còn đủ cả," Dodd cằn nhỗi, "nhưng chúng cứ trơ ra không chịu nghe lời, thế thôi."
"Anh sẽ khỏe lại thôi," Bram tha thiết nói. "Anh phải khỏe lại chứ. Tôi cần anh, Dodd ạ, dẫu cho giữa chúng ta vẫn còn những bất đồng. Vẫn có công việc dành cho tất cả chúng ta, một công việc tuyệt vời. Một nhân loại mới đang chờ ngày chào đời, hỡi Dodd, không phải từ giống loài vượn khốn kiếp, mà từ... từ..."
Hắn khựng lại, một vẻ gian xảo thoáng hiện trên khuôn mặt. Hắn đột ngột quay lưng bỏ đi.
Khoảng hai tuần sau, một điều kỳ diệu đã xảy ra. Một ngày nọ, Haidia với ánh mắt đắc thắng đã cất lời nói với Dodd bằng vài từ tiếng Anh!
Bộ não của cô, vốn có lẽ đã phát triển một số năng lực theo những tỷ lệ khác nhau so với loài người trên mặt đất, đã ghi nhận từng từ ngữ mà hai người từng thốt lên và khắc ghi trong trí nhớ. Ngay khi Dodd nhận ra điều đó, anh bắt đầu dạy cô, và nhờ có trí nhớ siêu phàm ấy, chẳng mấy chốc cô đã có thể trò chuyện khá rành mạch. Rào cản đứng giữa họ đã bị xóa bỏ. Cô đã thực sự thuộc về họ.
Trong những ngày sau đó, cô gái đã đứt quãng kể cho họ nghe đôi điều về lịch sử giống loài mình, về truyền thuyết trận đại hồng thủy đã đẩy họ xuống tận tâm trái đất, về cuộc chiến kéo dài hàng thế kỷ với loài bọ, về việc lũ côn trùng dần khuất phục loài người, và cuối cùng biến nhân loại thành một nhúm tàn dư khốn khổ, bất lực.
Haidia cho biết, khắp nơi đều là những bầy bọ đàn đàn lớp lớp, khắp nơi nhân loại đã bị thu hẹp chỉ còn lại vài nhúm nhỏ. Bram, bằng cách nhân giống loài người từ những dòng giống sai hoa trái và dùng những đứa trẻ mới sinh làm thức ăn, đã tạm thời ngăn chặn được nạn đói tuyệt chủng trên diện rộng. Thế nhưng, một đàn bọ mới chuẩn bị nở ra trong thời gian ngắn sắp tới, và khi đó thì...
Cô gái rùng mình, đưa tay lên ngực áo và kéo ra một con thằn lằn nhỏ đôi mắt sáng long lanh.
"Ông cụ mà các anh đã thấy đi cùng tôi, một trong những bậc hiền triết của chúng tôi, đã bảo với dân làng rằng loài vật này ăn ấu trùng bọ," cô nói. "Chúng tôi đang âm thầm thả chúng vào các tổ ổ. Nhưng vài con thằn lằn thì làm sao chống lại nổi hàng triệu con cơ chứ." Cô ngẩng đầu lên. "Ở tầng đất ngay trên đầu chúng ta, ấu trùng bọ kéo dài tới hàng dặm, thành một khối đặc quánh," cô nói. "Khi chúng lột xác thành bọ trưởng thành, đó sẽ là dấu chấm hết cho tất cả chúng ta."
Bram đã bớt hoài nghi hơn khi thời gian trôi qua. Những chuyến ghé thăm hang động đột xuất của hắn đã chấm dứt. Dodd và Tommy thừa biết rằng hắn dành toàn bộ ban đêm — nếu có thể gọi đó là ban đêm — để nằm chìm trong giấc ngủ mê man vì thuốc ở một xó xỉnh nào đó giữa các hẻm đá. Họ từng hỏi Haidia xem có ngả đường nào trốn lên thế giới bên trên hay không.
"Có hai lối đi từ đây," cô gái đáp. "Một là lối các anh đã đi đến, nhưng không thể vượt qua lính canh bọ mà không bị xé xác thành trăm mảnh. Lối thứ hai..."
Cô rùng mình, thoáng kéo lớp màng che khỏi con ngươi rồi kêu lên một tiếng đau đớn vì ánh sáng, dẫu cho nó rất mờ ảo.
"Có một chiếc cầu bắc ngang qua con quái vật khủng khiếp nuốt chửng mọi thứ nó chạm vào," cô nói với vẻ sợ hãi, ý muốn nhắc đến biển lửa.
Bỗng nhiên Dodd nảy ra một ý tưởng. Anh vẫn giữ chiếc áo khoác lông mà mình từng mặc, liền thò tay vào túi rút ra một cặp kính chống tuyết rồi đeo lên sống mũi cho Haidia.
"Giờ thì nhìn xem!" anh nói.
Haidia nhìn, chớp mắt và cố gắng mở trân trân đôi mắt. Cô kinh ngạc nhìn Dodd. Dodd cười lớn, kéo cô lại gần mình. Anh hôn cô, và đôi mắt Haidia khép lại.
"Cái gì thế này?" cô thì thầm. "Đầu tiên anh cho tôi thứ thuốc làm tôi mở mắt, rồi sau đó lại cho tôi thứ thuốc làm tôi nhắm mắt lại."
"Có gì đâu," Dodd cười toe toét. "Đợi đến khi em hiểu rõ về anh hơn đi đã."
Đôi mắt của Bram sáng rực một cách kỳ lạ. Rõ ràng là thời gian gần đây hắn đã tăng liều thuốc của mình lên, và hiện tại hắn đang hoàn toàn chìm đắm trong cơn phê thuốc.
"Nào, thưa các ngài, đã đến lúc chúng ta nên thẳng thắn với nhau rồi," hắn nói khi cả ba quây quần bên chiếc bàn nhỏ, trong khi Haidia đang co ro ở một góc khuất trong hang. "Tôi muốn các anh làm việc cho tôi trong kế hoạch tái sinh nhân loại. Khoảng thời gian mà tôi hằng mong mỏi bấy lâu nay đã cận kề. Bất kỳ ngày nào từ bây giờ, bầy bọ mới có thể chui ra từ giai đoạn nhộng. Nhưng trước khi tôi nói thêm, hãy đến tận mắt chứng kiến chúng đi, thưa các ngài!"
Hắn đứng dậy, Dodd và Tommy cũng đứng theo, Tommy đỡ lấy Dodd khi gã này lê lết cánh tay và chân một cách vụng về lúc di chuyển.
Bram dẫn đầu đi vào khe núi giữa những tảng đá nơi hắn vẫn thường lui tới. Vượt qua cửa khẩu này, hai người nhìn thấy một hang động nhỏ hơn khác, với một con lính canh bọ đứng gác ở mỗi bên, cặp râu nguẩy tít.
Bram phát ra một âm thanh rít lên, và cặp râu liền cụp xuống. Cả ba bước qua. Tommy nhìn thấy một chiếc đệm tết bằng tóc kê sát vách đá, một cái bàn và một chiếc ghế. Xa hơn nữa là một lối đi thoai thoải bằng đất. Phía trên đầu là trần đá.
Bram dẫn đường đi lên lối dốc, và cả ba bước qua một kẽ hở giữa các tảng đá để rồi nhận ra mình đang đứng trên một đồng cỏ mênh mông. Thế nhưng, thay vì thảm cỏ đỏ rực lại là một vùng biển bùn khổng lồ.
Dưới ánh sáng hắt ra từ ngọn lửa dầu mỏ đang gầm rú đằng xa, một đài phun lửa thực thụ, hai người Mỹ có thể nhìn thấy bùn lặn ngập những hình thù kén bọc khổng lồ, những con dòi dài chừng ba đến bốn thước, nằm bất động trong đất.
Bram múc lên một con rồi hất tung nó lên không trung. Nó rơi bịch xuống chân họ và vẫn nằm im bất động.
Bram nói: "Trải dài tới tận tầm mắt các anh, và xa hơn thế hàng dặm, những con nhộng bọ này nằm vùi trong lớp thực vật mục nữa nơi trứng của chúng đã nở thành. Cứ một trăm rưỡi năm, theo những gì tôi có thể phán đoán từ giải phẫu học so sánh, một thế hệ bọ mới lại ra đời. Nhìn kìa!"
Hắn chỉ vào con nhộng vừa đào lên được, lúc này dường như bị kích thích hoạt động bởi sự đụng chạm của hắn, bắt đầu cựa quậy. Hoặc đúng hơn là có cái gì đó đang chuyển động bên trong lớp kén.
Lớp vỏ nứt ra, cái đầu gớm ghiếc và cặp râu cuộn gập của một con bọ hiện ra. Bằng một cử động oằn oại đầy co giật, con quái vật giũ bỏ lớp vỏ bọc và bước ra ngoài. Nó giương đôi cánh còn ướt sũng hơi nước từ lớp giáp hoặc vỏ vẫn còn mềm mại và dẻo dai, rồi đột vụt bay vút vào khoảng không xa xăm.
Tommy rùng mình khi tiếng vỗ cánh ù ù của nó nhỏ dần rồi chìm hẳn.
"Bất cứ ngày nào từ bây giờ, toàn bộ bầy đàn sẽ trồi lên," Bram hét lớn. "Tôi không biết chúng phải lột xác mấy lần trước khi đạt đến giai đoạn trưởng thành, nhưng như các anh thấy đấy, chúng đã sẵn sàng cho cuộc chiến sinh tồn ngay khi chào đời. Chúng đói ngấu nghiến. Con bọ đó sẽ lao vào đàn người và ngấu nghiến một người trưởng thành, trừ khi lính canh tiêu diệt nó."
Hắn giơ hai tay lên với cử chỉ của một nhà tiên tri cổ đại. "Khốn cho nhân loại," hắn thét lên, "lũ vượn khốn nạn đã xua đuổi các bậc thầy của mình và bức hại những kẻ tìm cách nâng nó lên những tầm cao mới!"
Tommy thừa biết Bram đang ám chỉ chính bản thân hắn. Bram quay phắt sang Dodd với vẻ hung hãn.
"Khi tôi tham gia chuyến thám hiểm Greystoke," hắn quát lớn, "đó là với chủ ý minh bạch là bác bỏ những lý thuyết nhảm nhí của các hóa thạch thú đơn huyệt do anh đặt ra. Tôi đã không thể ăn ngủ yên giấc, vì bị chúng sỉ nhục quá sâu sắc. Bởi vì, nếu chúng đúng, thì loài thú có túi mào (dasyuridae) là một sự đổi mới trong đại cục tự nhiên, và con người, thay vì chỉ là một ý nghĩ phát sinh sau, một trò đùa của Sáng Thế Lực, đã đến Trái Đất với một mục đích nào đó."
"Tôi phủ nhận điều đó," hắn gào lên. "Con người chỉ là một trò đùa. Tự nhiên tạo ra loài người khi ngài đã mệt mỏi, giống như một kiến trúc sư xây nhà thờ tiện tay tạo ra một cái máng nước hình mặt quỷ trong phút giây vui đùa. Chính côn trùng, chứ không phải con người, mới là chúa tể được định sẵn của muôn đời!"
Và có lẽ nhờ một lần hiếm hoi trong đời — hoặc do lúc đó Tommy đã huých một cú thật mạnh vào sườn — Dodd đã khôn hồn giữ im lặng. Bram sải bước nhanh dẫn đầu quay trở lại hang lớn.
Hắn nói: "Khi bầy đàn này nở rộ, tôi tính toán rằng sẽ có tới một nghìn tỷ con bọ đi kiếm ăn. Dưới lòng đất này hoàn toàn không đủ thức ăn cho dù chỉ một phần mười số đó. Vậy thì sao? Các anh có nhận thức được sức mạnh tột đỉnh của chúng, sự bất khả chiến bại của chúng không?"
"Không, các anh không nhận ra đâu, bởi vì tâm trí các anh, do thói quen lâu ngày, chỉ biết suy nghĩ theo lăng kính con người. Toàn bộ lịch sử đẫm máu tàn sát những sinh vật gọi là hạ đẳng bấy lâu nay đã ám ảnh các anh, làm mờ mắt sự hiểu biết của các anh. Một con bọ ư? Thứ để giẫm đạp dưới chân, để nghiền nát cho vui sao! Nhưng tôi nói cho các anh hay, tự nhiên — hay Chúa trời, tùy các anh gọi — đã định đoạt thay thế loài vượn-người bằng loài bọ."
"Ngài đã quyết định quật đổ cái trí khôn rởm đời khốn kiếp của giống loài các anh cũng như của tôi, để thay thế nó bằng bản năng thần thánh của loài bọ, một thứ bản năng vô cùng vượt trội, bởi vì nó đạt được kết quả ngay tức khắc. Nó biết rõ những gì con người phải phỏng đoán. Gắn kết chặt chẽ với tự nhiên, chỉ có nó mới đủ khả năng thực hiện kế hoạch thần thánh của Sáng Thế."
Bram quả thực đang chìm trong cơn phê thuốc; tuy nhiên, những cử chỉ của hắn quá đỗi cuồng nhiệt, lời lẽ của hắn quá đỗi thần sầu khiến Tommy và Dodd lắng nghe gần như kinh hãi.
"Chúng là bất khả chiến bại," Bram nói tiếp. "Khả năng sinh sản của chúng lớn đến mức khi bầy đàn mới nở ra, số lượng đơn thuần của chúng cũng đủ khiến chúng trở thành thứ không thể cản phá. Chúng không biết sợ là gì. Chúng chẳng lùi bước trước bất cứ thứ gì. Và chúng sẽ tuân theo tôi, thủ lĩnh của chúng — tôi, kẻ nắm giữ bí quyết điều khiển chúng. Vậy thì, con người nhỏ bé làm sao có thể hy vọng đứng vững trước chúng đây?"
"Hãy gia nhập cùng tôi, hỡi các ngài," Bram tiếp tục thuyết phục. "Và hãy cẩn trọng đừng đưa ra quyết định vội vàng. Bởi vì đây là thời khắc tối quan trọng, không chỉ cho chính cuộc đời các anh, mà còn cho toàn thể nhân loại và vương quốc loài bọ. Tương lai của thế giới phụ thuộc vào quyết định của các anh."
"Bởi vì, dẫu lũ bọ có bất khả chiến bại đến đâu, chúng vẫn thiếu một thứ. Đó chính là ý thức về tính liên tục của lịch sử. Nếu chúng tiêu hủy loài người, chúng sẽ chẳng hay biết gì về những thành tựu của con người, dù cho chúng có nghèo nàn đi chăng nữa. Công trình của chính tôi về các loài thú đơn huyệt hóa thạch..."
"...vốn chỉ là một mớ những điều sai sự thật và những suy luận non tay!" Dodd quát lên.
Bram giật nảy mình như thể vừa bị một nhát roi quất vào người. "Đồ dối trá!" hắn gào lên. "Anh tưởng rằng tôi, kẻ đã rời bỏ đoàn thám hiểm Greystoke giữa cơn bão tuyết gầm rú chỉ vì biết rằng ở đây, trong lòng đất sâu thẳm này, tôi có thể bác bỏ những trò bịp bợm khốn nạn của anh — anh tưởng rằng tôi đang có tâm trạng để ngồi nghe cái mớ hỗn độn vô lý khốn kiếp của anh sao?"
"Lắng nghe tôi đây," Dodd gầm lên, bước tới với đôi tay khua khoắng. "Một lần cho tấc đất, hãy để tôi nói cho anh biết rằng mọi suy luận của anh đều dựa trên những tiền đề sai lầm. Không, tôi sẽ không ngậm miệng lại đâu, Tom Travers! Anh muốn tôi giúp đỡ lũ bọ chết tiệt của anh trong công cuộc tiêu diệt nhân loại ư! Tôi nói cho anh hay, con phascalotherium, amphitherium của anh, và tất cả những thứ khác nữa, bao gồm cả con sư tử có túi, đều là những sự phát triển thoái hóa của thời kỳ hậu thế Pleistocene. Tôi khẳng định toàn bộ thế giới côn trùng được tạo ra là để bón phân cho thế giới thực vật, sao cho nó sinh hoa kết trái làm thức ăn cho con người. Con người mới là đỉnh cao của thang tiến hóa, và tôi sẽ không bao giờ nhúng tay vào bất kỳ âm ưu ti tiện nào nhằm tiêu diệt loài người."
Bram trừng trừng nhìn Dodd như một kẻ mất trí. Ba lần hắn há miệng định nói, nhưng chỉ có những âm thanh ú ớ phát ra từ cổ họng. Và khi cuối cùng hắn cũng cất được lời, hắn đã thốt ra điều mà cả Dodd lẫn Tommy đều không thể ngờ tới.
"Xem ra anh không đến nỗi bị liệt như những gì anh đã diễn kịch," hắn cười nhạt. "Anh sẽ phải đổi ý trong vòng cái thời gian mà người ta vẫn gọi là một ngày thôi, Dodd. Anh sẽ bò đến dưới chân tôi và cầu xin sự khoan hồng. Và anh sẽ phải rút lại những lý thuyết dối trá của mình về loài thú đơn huyệt hóa thạch, nếu không thì hai người bọn anh sẽ phải chết — chính xác là phải chết!"
