Tôi chỉ cần cắn vỡ cái căng mọng của trái dâu là thấy mùa hè - thấy bụi và bầu trời sà thấp. Với tôi nó vẫn là mùa bão. Những ngày nắng cháy và đêm nhớp nháp không có nét gì nổi bật trong óc tôi, nhưng những cơn bão, những cơn bão bất chợt dữ dội, vừa làm tôi hoảng sợ vừa giúp tôi thỏa cơn khát. Nhưng trí nhớ của tôi không chắc; tôi nhớ lại cơn bão mùa hè trong thành phố chúng tôi sống và hình dung mùa hè mẹ tôi biết năm 1929. Năm đó có trận cuồng phong, mẹ kể, thổi bay phân nửa miền nam Lorain. Tôi lẫn lộn mùa hè của mẹ với của tôi. Cắn trái dâu, nghĩ đến bão, tôi thấy mẹ. Một thiếu nữ mảnh mai mặc váy nhiễu hồng. Một tay chống nạnh; tay kia để thõng bên đùi - chờ đợi. Cơn gió cuốn mẹ lên, cao hơn nhà cửa, nhưng mẹ vẫn đứng, chống nạnh. Mỉm cười. Sự chờ đợi và hứa hẹn trong bàn tay buông lơi không bị cuộc tàn sát làm biến đổi. Trong trận cuồng phong mùa hè 1929, bàn tay mẹ tôi không bị dập tắt. Mẹ mạnh mẽ, tươi cười, và thư thái khi thế giới sụp đổ xung quanh. Ký ức chỉ có thế thôi. Sự kiện chung trở thành thực tại riêng, và các mùa của một thành phố miền Trung Tây trở thành Moirai[1] trong đời sống nhỏ hẹp của chúng tôi.

Gần hết mùa hè rồi Frieda với tôi mới nhận được hạt. Từ tháng Tư chúng tôi đã chờ gói hàng mầu nhiệm chứa đựng từng gói từng gói hạt chúng tôi sẽ đem bán lấy năm xu mỗi gói, như vậy chúng tôi sẽ đủ tiền mua xe đạp mới. Chúng tôi tin vậy, và ngày nào cũng bỏ gần cả ngày kéo nhau đi khắp thành phố để bán. Dù mẹ đã giới hạn cho chị em tôi đến nhà những người mẹ quen hay các khu xóm quen thuộc với chúng tôi, chúng tôi vẫn gõ mọi cửa nhà, lượn ra lượn vào mọi căn nhà chịu mở cửa cho chúng tôi: những tòa nhà mười hai phòng chứa sáu gia đình, bốc mùi dầu mỡ và nước tiểu; những nhà gỗ nhỏ xíu bốn phòng nép trong cây bụi gần đường ray; những chỗ ở bên trên tiệm - phòng ở bên trên chợ cá, tiệm thịt, tiệm đồ nội thất, quán rượu, quán ăn; nhà gạch tinh tươm có thảm hoa và chén thủy tinh viền khía.

Suốt cả mùa hè bán hạt đó chúng tôi nghĩ về tiền, nghĩ về hạt, và chỉ thờ ơ lắng nghe chuyện mọi người nói. Trong nhà những người biết chúng tôi thì chúng tôi được mời vào ngồi, được cho nước lạnh hay nước chanh; và trong khi chúng tôi ngồi đó giải khát, mọi người tiếp tục trò chuyện hay lo công chuyện. Từng tí từng tí một chị em tôi bắt đầu ráp nối lại thành câu chuyện, một câu chuyện bí mật, khủng khiếp, ghê rợn. Và phải sau hai ba cuộc chuyện trò nghe lỏm loáng thoáng như vậy chúng tôi mới nhận ra rằng câu chuyện nói về Pecola. Xếp cho đúng thì các mẩu trò chuyện là thế này:

“Chị nghe về con bé đó chưa?”

“Sao? Chuyện có thai hả?”

“Phải. Nhưng đoán coi ai?”

“Ai? Tôi không rành hết mấy thằng nhỏ này.”

“Vậy mới nói. Không phải thằng nhỏ nào hết. Nghe nói đó là Cholly.”

“Cholly? Cha nó?”

“Ừ hửm.”

“Chúa ơi. Xin rủ lòng thương. Tên mọi đen tục tĩu đó.”

“Còn nhớ lần hắn cố thiêu rụi cả nhà họ không? Lúc đó tôi đã biết chắc là hắn khùng rồi.”

“Chị ta định làm gì? Bà mẹ đó?”

“Tôi chắc là cứ như trước thôi à. Hắn bỏ đi rồi.”

“Hạt sẽ không để nó giữ đứa bé đâu đúng không?”

“Không biết.”

“Cái nhà Breedlove đó tuồng như không ai bình thường hết ráo. Thằng nhỏ thì lúc nào cũng đi đâu mất, còn đứa con gái thì lúc nào cũng ngu ngốc.”

“Dù sao cũng không ai biết gì về họ. Việc họ từ đâu tới hay gì. Có vẻ như không có bà con gì.”

“Chị nghĩ cái gì xui hắn làm ra chuyện như vậy?”

“Tôi chịu. Đổ đốn vậy luôn chứ.”

“Chậc, chắc họ phải cho nó nghỉ học.”

“Phải vậy thôi. Nó cũng có phần đáng trách.”

“Ôi thôi mà. Nó mới độ mười hai thôi chứ mấy trời.”

“Phải. Nhưng không biết được đâu. Sao nó không chống cự lại hắn?”

“Nhiều khi là có.”

“Vậy á? Biết đâu được.”

“Chậc, chắc nó cũng không sống được đâu. Nghe nói mẹ nó đánh nó kiểu đó thì nó còn sống đã là may lắm rồi.”

“Nếu nó không sống được thì phước cho con nhỏ. Chắc là thứ xấu xí nhất từng sống trên đời.”

“Phải vậy thôi chứ sao giờ. Chắc là quy luật rồi: hai người xấu xí ăn nằm với nhau như vậy rồi tạo ra cái giống còn xấu xí hơn. Nằm dưới ba tấc đất cho xong.”

“Ai cha, tôi không lo đâu. Nó mà sống mới lạ đó.”

Chúng tôi sững sờ không được lâu, vì phải nhường chỗ cho một kiểu xấu hổ tự vệ kỳ lạ; chúng tôi thấy ngượng cho Pecola, đau cho nó, rồi cuối cùng chúng tôi chỉ thấy ái ngại cho nó. Nỗi buồn phiền xua hết mọi ý nghĩ về chiếc xe đạp mới. Và tôi tin nỗi buồn phiền của chị em tôi càng thêm thấm thía vì dường như không ai khác có. Họ thấy gớm, buồn cười, bàng hoàng, phẫn nộ, hay thậm chí háo hức khi nghe câu chuyện. Chúng tôi dỏng tai nghe xem có ai nói, “Tội con bé,” hay “Tội đứa bé,” không, nhưng người ta chỉ lắc đầu khi đáng lẽ ra họ phải nói mấy lời này. Chúng tôi tìm những cặp mắt nhíu lại đầy quan tâm, nhưng chỉ thấy mắt cụp xuống.

Tôi nghĩ về đứa bé mà ai cũng muốn nó chết, và thấy nó thật rõ ràng. Nó ở trong một chỗ tối tăm, ẩm ướt, đầu đầy những chữ O cỡ đại bằng len, gương mặt đen thui giữ hai con mắt đen trong, như đồng kền năm xu, mũi tòe, môi trề, và làn da đen mịn đang sống, đang hít thở. Không có tóc mái vàng bằng sợi tổng hợp trên hai con mắt xanh như viên bi, không có mũi cao và miệng trái tim. Mạnh mẽ hơn cả tình cảm trìu mến tôi dành cho Pecola, tôi thấy cần phải có ai đó muốn đứa bé da đen sống - chỉ để làm đối trọng tình yêu cả thiên hạ dành cho những con búp bê da trắng, những Shirley Temple, và những Maureen Peal. Và chắc Frieda cũng cảm thấy vậy. Chúng tôi không nghĩ đến chuyện Pecola chưa chồng, rất nhiều đứa con gái có con mà chưa có chồng. Chúng tôi cũng không nghĩ nhiều về chuyện cha đứa bé cũng là cha của Pecola; quá trình có con với đàn ông nào đi nữa chúng tôi cũng chưa hiểu - ít ra thì nó biết cha nó. Chúng tôi chỉ nghĩ đến nỗi căm hận tràn lấp này đối với đứa bé còn chưa ra đời. Chúng tôi nhớ chị Breedlove đánh Pecola té lăn rồi vỗ về những giọt nước mắt hồng của con búp bê đứng sững nghe như cánh cửa tủ ướp lạnh nhà chúng tôi. Chúng tôi nhớ đôi mắt cụp xuống của lũ học trò dưới cái nhìn của Bánh Kem Chanh và cũng chính đôi mắt của những đứa đó khi chúng nhìn Pecola. Cũng có thể chúng tôi không nhớ, chúng tôi chỉ biết vậy. Kể từ ký ức đó chúng tôi bảo vệ mình trước mọi thứ và mọi người, xem mọi lời nói là mật mã để chúng tôi phá giải, và mọi cử chỉ đều cần phân tích kĩ càng; chúng tôi trở nên cứng đầu, ranh ma, và cao ngạo. Không ai để tâm gì đến chúng tôi, nên chúng tôi rất để tâm đến mình. Những hạn chế của mình thì chúng tôi không biết - lúc đó thì chưa. Trở ngại duy nhất của chúng tôi là vóc dáng, mọi người sai khiến chúng tôi vì họ to khỏe hơn. Vậy nên chính bằng sự tự tin, mạnh thêm nhờ xót thương và kiêu hãnh, mà chúng tôi quyết định đổi chiều sự việc và biến cải một đời người.

“Mình làm sao đây, Frieda?”

“Mình làm sao được bây giờ? Cô Johnson nói nó mà sống được thì đúng là phép lạ.”

“Vậy thì mình làm phép đi.”

“Ừ, nhưng làm sao?”

“Mình cầu nguyện.”

“Vậy chưa đủ đâu. Nhớ lần trước con chim không?”

“Chuyện đó khác, khi mình tìm thấy thì nó cũng gần chết rồi.”

“Chị không biết, chị vẫn nghĩ lần này bọn mình phải làm gì đó thật mạnh.”

“Mình xin Ngài để cho con của Pecola sống và hứa sẽ ngoan trọn một tháng đi.”

“Được. Nhưng tốt hơn là mình hy sinh cái gì đó để Ngài biết lần này mình thật bụng.”

“Hy sinh cái gì? Mình có gì đâu. Không có gì hết ngoài tiền bán hạt, hai đô la.”

“Thì mình hy sinh cái đó. Hoặc, em biết gì không? Mình có thể hy sinh cái xe đạp. Chôn tiền rồi... gieo hạt xuống.”

“Hết tiền luôn hả?”

“Claudia, em có muốn làm hay không đây?”

“Được. Em chỉ nghĩ... được.”

“Mình phải làm cho đúng, làm ngay. Mình chôn tiền đằng nhà nó để mình không quay lại đào lên được, rồi mình sẽ gieo hạt đằng sau nhà để còn canh. Rồi khi nào chúng mọc lên, mình sẽ biết mọi thứ đều ổn. Được không?”

“Được. Có điều lần này em hát nghe. Chị đọc thần chú.”

[1]

Moirai là các nữ thần vận mệnh trong thần thoại Hy Lạp.

NHÌNKÌANHÌNKÌAĐÂYBẠNĐẾNKÌABẠN SẼCHƠIVỚIJANECHÚNGSẼCHƠITHẬT VUICHƠIĐIJANEÀCHƠIĐI

Bạn định nhìn vào thứ đó bao lần một phút đây?

Lâu rồi mình không nhìn.

Bạn có nhìn...

Thì sao? Thích thì mình nhìn thôi.

Mình không nói là bạn không được nhìn. Mình chỉ không biết tại sao bạn phải mỗi phút mỗi nhìn. Chúng có mất đi đâu.

Mình biết mà. Mình chỉ thích nhìn thôi.

Bạn sợ chúng mất đi à?

Tất nhiên là không. Làm sao chúng mất đi được?

Những thứ khác mất đi.

Chúng không mất đi. Chúng biến đổi.

Mất đi. Biến đổi. Có khác gì đâu?

Nhiều mà. Ông Đầu Xà Phòng nói chúng sẽ còn đời đời.

Đời đời Amen?

Phải, nếu bạn muốn biết.

Bạn không phải tinh ranh như vậy khi nói chuyện với mình đâu.

Mình không tinh ranh. Bạn gây chuyện trước mà.

Mình chỉ muốn làm gì khác ngoài nhìn bạn nhìn đăm đăm vào cái gương đó.

Bạn ganh tị đó.

Mình không ganh.

Bạn ganh tị. Bạn ước gì bạn có.

Ha. Mình sẽ trông ra sao nếu có mắt xanh?

Cũng không gì nhiều đâu.

Nếu bạn định tiếp tục kiểu này, mình bỏ đi một mình cho rồi.

Đừng. Đừng đi. Bạn muốn làm gì?

Mình nghĩ ta ra ngoài chơi được đấy.

Nhưng trời nóng quá.

Bạn cứ đem theo cái gương. Bỏ trong túi áo khoác, rồi bạn cứ soi suốt dọc đường.

Trời! Mình không ngờ bạn ganh tị như vậy.

Ôi thôi đi!

Có mà.

Có gì?

Ganh tị.

Được. Thì mình ganh.

Thấy chưa. Mình nói rồi mà.

Không. Mình nói bạn.

Chúng có đẹp thật không?

Có. Rất đẹp.

Chỉ “rất đẹp” thôi sao?

Thật sự, đúng là rất đẹp.

Thật sự, đúng là xanh đẹp?

Ôi trời. Bạn điên rồi.

Mình không điên!

Ý mình không phải vậy.

Ủa, vậy ý bạn là sao?

Đi thôi. Trong này nóng quá.

Chờ chút. Mình không thấy giày đâu.

Nó kia kìa.

Ồ. Cảm ơn bạn.

Lấy gương chưa?

Rồi bạn yêu...

Được, vậy mình đi thôi... Ối!

Chuyện gì vậy?

Mặt trời chói quá. Làm mình nhức mắt.

Mình thì không. Mình còn chẳng chớp mắt. Nhìn nè. Mình nhìn thẳng vào mặt trời được nè.

Đừng làm vậy.

Sao không được? Có nhức đâu. Mình còn không phải chớp mắt.

Ừ thì cứ chớp đi. Bạn làm mình thấy buồn cười, cứ nhìn chằm chằm mặt trời kiểu đó.

Thấy buồn cười làm sao?

Mình không biết.

Có, bạn biết mà. Thấy buồn cười làm sao?

Mình nói rồi, mình không biết.

Sao bạn không nhìn mình khi nói vậy? Bạn cụp mắt như bà Breedlove.

Bà Breedlove cụp mắt nhìn bạn à?

Phải. Giờ bà làm vậy. Từ khi mình có mắt xanh, bà cứ ngoảnh mắt đi suốt. Bạn có nghĩ bà cũng ganh tị không?

Có thể. Nó đẹp mà bạn biết đấy.

Mình biết. Ông ta làm hay thật. Ai cũng ganh tị. Mỗi lần mình nhìn ai, họ đều nhìn đi chỗ khác.

Có phải vì vậy mà không ai nói bạn là chúng đẹp?

Chắc vậy rồi. Bạn hình dung được không? Chuyện như vậy xảy ra với một người, rồi không ai nói gì hết? Họ đều cố giả như không thấy. Vậy có buồn cười không?... Mình nói, vậy có buồn cười không?

Ừ.

Có mỗi mình bạn là nói chúng đẹp.

Ừ.

Bạn mới đúng là bạn. Mình xin lỗi lúc nãy bắt nạt bạn. Ý mình là nói bạn ganh tị này kia.

Không sao đâu.

Không. Thật mà. Bạn là bạn thân nhất của mình. Sao trước đây mình không quen bạn?

Trước đây bạn không cần mình.

Không cần bạn sao?

Ý mình là... trước kia bạn rất không vui. Mình nghĩ trước kia bạn không để ý thấy mình.

Mình nghĩ bạn nói cũng đúng. Và mình rất nhớ bạn bè. Còn bạn thì ở ngay đây. Ngay trước mắt mình.

Không, bạn yêu. Ngay sau mắt bạn.

Sao cơ?

Maureen nghĩ sao về mắt bạn?

Nó chẳng nói gì hết. Nó có nói gì với bạn không?

Không. Không nói gì hết.

Bạn có thích Maureen không?

Ôi. Nó cũng được. Tức là so với một đứa con gái lai da trắng.

Mình hiểu ý bạn. Nhưng bạn có muốn làm bạn nó không? Ý mình là bạn có thích chơi với nó hay gì đó không?

Không.

Mình cũng không. Nhưng nó đúng là nổi tiếng.

Ai cần nổi tiếng?

Mình thì không.

Mình cũng không.

Nhưng đằng nào bạn cũng đâu nổi tiếng được. Bạn còn không đi học.

Bạn cũng không.

Mình biết. Nhưng mình từng đi học.

Sao bạn lại nghỉ?

Họ bắt mình nghỉ.

Ai bắt bạn?

Mình không biết. Sau hôm đầu ở trường sau khi mình có mắt xanh. Rồi hôm sau họ mời bà Breedlove đến. Giờ mình không đi học nữa. Nhưng mình chẳng cần.

Không cần ư?

Ừ, mình không cần. Họ chỉ là có thành kiến, vậy thôi.

Phải, họ đúng là có thành kiến.

Chỉ vì mình có mắt xanh, xanh hơn mắt họ, mà họ có thành kiến.

Đúng rồi.

Mắt mình xanh hơn mà phải không?

Ồ phải. Xanh hơn nhiều.

Xanh hơn mắt Joanna?

Xanh hơn mắt Joanna nhiều.

Xanh hơn cả mắt Michelena?

Xanh hơn mắt Michelena nhiều.

Mình cũng nghĩ vậy. Michelena có nói gì với bạn về mắt mình không?

Không. Không nói gì hết.

Bạn có nói gì với nó không?

Không.

Tại sao?

Tại sao cái gì?

Tại sao bạn không nói với ai hết?

Mình nói với bạn mà.

Ngoài mình ra.

Mình không thích ai ngoài bạn.

Bạn sống ở đâu?

Mình nói bạn nghe rồi mà.

Mẹ bạn tên gì?

Sao bạn cứ lo làm phiền mình vậy?

Mình chỉ thắc mắc thôi mà. Bạn không nói chuyện với ai. Bạn không đi học. Cũng không ai nói chuyện với bạn.

Sao bạn biết không ai nói chuyện với mình?

Không mà. Khi bạn ở trong nhà với mình, ngay cả bà Breedlove cũng không nói gì với bạn. Chưa bao giờ. Thỉnh thoảng mình thắc mắc không biết bà có trông thấy bạn không nữa.

Sao bà lại không thấy mình?

Mình không biết. Bà cứ như bước thẳng qua người bạn luôn.

Có lẽ bà thấy không được vui từ lúc Cholly bỏ đi.

Ồ phải rồi. Chắc bạn nói đúng.

Có lẽ bà nhớ ông ta.

Mình không biết sao bà lại nhớ. Ông ta chỉ biết say sưa rồi đánh đập bà.

Chậc, bạn biết người lớn sao rồi đó.

Phải. À không. Họ làm sao?

À mà chắc bà cũng yêu ông ta.

ÔNG TA?

Phải. Sao không? Dù gì, nếu bà không yêu ông ta, bà đã để ông ta làm vậy với bà nhiều lắm.

Chuyện đó thì có gì đâu.

Sao bạn biết?

Mình thấy họ hoài. Bà không thích chuyện đó.

Vậy sao bà để ông ta làm vậy với bà?

Vì ông ta bắt bà làm vậy.

Sao mà ai bắt mình làm cái chuyện như vậy được?

Dễ mà.

Vậy hả? Dễ làm sao?

Họ cứ bắt mình làm, vậy thôi.

Mình nghĩ bạn nói cũng đúng. Cholly thì có thể bắt bất cứ ai làm bất cứ gì.

Ông ta đâu thể.

Ông ta bắt bạn mà, không phải sao?

Im đi!

Mình chỉ chọc thôi mà.

Im đi!

Được rồi. Được rồi.

Ông ta chỉ cố thôi, hiểu chưa? Ông ta chưa làm gì cả. Bạn nghe chưa?

Mình đang im mà.

Bạn nên im. Mình không ưa nói những chuyện như vậy.

Mình nói mình đang im mà.

Bạn lúc nào cũng nói chuyện rất tục tĩu. Mà ai kể bạn nghe chuyện đó?

Mình quên rồi.

Sammy?

Không. Là bạn.

Mình không kể.

Bạn kể mà. Bạn nói ông ta cố làm vậy với bạn khi bạn đang ngủ trên trường kỷ.

Thấy chưa! Bạn còn không biết mình đang nói gì. Đó là khi mình đang rửa chén.

À phải rồi. Chén.

Một mình. Trong bếp.

Ừ, mình mừng là bạn không để ông ta làm.

Ừ.

Bạn có không?

Mình có không gì?

Để ông ta làm.

Giờ ai mới khùng đây?

Mình nghĩ là mình.

Chứ còn gì nữa.

Nhưng mà...

Được rồi. Cứ nói đi. Nhưng gì?

Mình thắc mắc không biết chuyện đó thế nào.

Khủng khiếp.

Thật sao?

Ừ. Khủng khiếp.

Vậy sao bạn không kể với bà Breedlove?

Mình có kể bà nghe mà!

Mình không nói lần đầu. Mình nói lần thứ hai, khi bạn ngủ trên trường kỷ.

Mình không ngủ! Lúc ấy mình đang đọc!

Bạn không cần phải la lên vậy.

Bạn không hiểu gì cả sao? Bà còn chẳng tin mình khi mình nói bà nghe.

Vì vậy mà bạn không nói bà nghe về lần thứ hai?

Lúc đó bà cũng sẽ không chịu tin mình.

Bạn nói đúng. Nếu bà không chịu tin bạn thì nói cũng chẳng để làm gì.

Thì đó là cái mình đang cố nhét vào cái đầu đặc trít của bạn đây.

Được rồi. Giờ mình hiểu rồi. Hơi hơi.

Bạn nói hơi hơi là sao?

Hôm nay bạn đúng là xấu tính.

Bạn cứ nói những chuyện xấu xa lén lút. Mình tưởng bạn là bạn mình.

Mình là bạn của bạn mà. Phải mà.

Vậy thì để mình yên về chuyện Cholly đi.

Được.

Dù sao cũng không còn gì để nói về ông ta nữa. Dù gì thì ông ta cũng đi rồi.

Phải. Rảnh nợ.

Phải. Rảnh nợ.

Sammy cũng đi luôn rồi.

Sammy cũng đi luôn rồi.

Vậy nên nói về chuyện đó để làm gì. Ý mình là họ.

Phải. Không ích gì cả.

Giờ mọi chuyện đã qua rồi.

Phải.

Và bạn cũng không phải sợ Cholly xông vào bạn nữa.

Ừ.

Chuyện đó khủng khiếp, phải không?

Ừ.

Lần thứ hai cũng vậy?

Ừ.

Thật hả? Lần thứ hai cũng vậy?

Để mình yên! Bạn để mình yên đi.

Bạn không biết đùa à? Mình chỉ chọc chơi thôi.

Mình không thích nói những chuyện tục tĩu.

Mình cũng vậy. Thôi mình nói chuyện khác đi.

Chuyện gì? Mình nói chuyện gì bây giờ?

Ừ, thì mắt bạn.

À phải rồi. Mắt mình. Mắt xanh của mình. Để mình xem lần nữa.

Xem chúng đẹp làm sao.

Ừ. Mỗi lần nhìn mình lại thấy chúng đẹp hơn.

Đó là đôi mắt đẹp nhất mình từng thấy.

Thật không?

Thật mà.

Đẹp hơn bầu trời?

Đúng rồi. Đẹp hơn bầu trời nhiều.

Đẹp hơn mắt trong quyển truyện Alice và Jerry?

Đúng rồi. Đẹp hơn mắt trong quyển truyện Alice và Jerry nhiều.

Đẹp hơn mắt Joanna nữa?

Đúng vậy. Cũng xanh hơn nữa.

Xanh hơn mắt Michelena?

Phải.

Bạn có chắc không?

Tất nhiên là mình chắc.

Nghe bạn có vẻ không chắc...

Ừ, mình chắc. Trừ khi...

Trừ khi gì?

Ồ, không có gì. Mình chỉ đang nghĩ về một bà mình thấy hôm qua. Mắt bà đúng là xanh. Nhưng không. Không xanh hơn mắt bạn.

Bạn chắc không?

Ừ. Giờ mình nhớ rồi. Mắt bạn xanh hơn.

Mình mừng quá.

Mình cũng vậy. Mình ghét phải nghĩ rằng có ai quanh đây có mắt xanh hơn mắt bạn. Mình tin chắc là không có. Ít nhất thì quanh đây cũng không có.

Nhưng bạn không biết mà đúng không? Bạn chưa thấy hết mọi người mà, đúng không?

Ừ. Mình chưa thấy hết.

Nên có thể có, đúng không?

Không hẳn.

Nhưng có thể. Có thể. Bạn nói “quanh đây”. Chắc không ai “quanh đây” có mắt xanh hơn. Còn chỗ khác thì sao? Dù cho mắt mình xanh hơn mắt Joanna và xanh hơn mắt Michelena và xanh hơn mắt cái bà bạn thấy, lỡ như có ai đó đâu đó xa đây có mắt xanh hơn mình?

Đừng ngớ ngẩn vậy.

Có thể có mà. Đúng không?

Không hẳn

Nhưng lỡ như. Lỡ như cách xa đây. Ở Cincinnati chẳng hạn, có ai đó có đôi mắt xanh hơn mắt mình? Lỡ như có hai người có mắt xanh hơn?

Thì sao? Bạn xin đôi mắt xanh. Bạn có được mắt xanh rồi.

Lẽ ra ông ta phải làm cho nó xanh hơn.

Ai?

Ông Đầu Xà Phòng.

Bạn có nói bạn thích mắt màu xanh nào không?

Không. Mình quên nói.

Ồ. Thôi.

Nhìn đi. Nhìn kia kìa. Con nhỏ đó. Nhìn mắt nó đi. Chúng có xanh hơn mắt mình không?

Không, mình không nghĩ vậy.

Bạn nhìn kĩ chưa?

Rồi.

Có người tới kìa. Nhìn mắt ông ta đi. Xem có xanh hơn không.

Bạn ngớ ngẩn rồi. Mình không định nhìn vào mắt tất cả mọi người đâu.

Bạn phải nhìn mà.

Không mình không nhìn.

Làm ơn đi. Nếu có ai có mắt xanh hơn mình, vậy thì chắc là có người có đôi mắt xanh nhất. Đôi mắt xanh nhất trên đời.

Vậy thì tệ quá phải không?

Nhìn giúp mình đi mà.

Không được.

Lỡ như mắt mình chưa đủ xanh thì sao?

Đủ xanh cho cái gì?

Đủ xanh cho... Mình không biết nữa. Đủ xanh cho cái gì đó. Đủ xanh... cho bạn!

Mình không chơi với bạn nữa đâu.

Ơ. Đừng bỏ mình mà.

Có. Mình bỏ đó.

Sao vậy? Bạn giận mình hả?

Ừ.

Vì mắt mình chưa đủ xanh? Vì mình không có đôi mắt xanh nhất?

Không phải. Vì bạn đang cư xử ngớ ngẩn.

Đừng đi mà. Đừng bỏ mình. Nếu mình có thì bạn có quay lại không?

Có gì?

Đôi mắt xanh nhất. Lúc đó bạn có quay lại không?

Tất nhiên là có. Mình chỉ đi một chốc thôi.

Bạn hứa chứ?

Ừ. Mình sẽ quay lại. Ngay trước mắt bạn.

Chuyện là như vậy.

Một đưa con gái da đen ước ao có đôi mắt xanh của đứa con gái da trắng, và nỗi ghê rợn trong cốt lõi niềm ao ước của nó chỉ thua cái ác nghiệt trong việc thực hiện ao ước đó.

Thỉnh thoảng chị em tôi thấy nó. Frieda và tôi - sau khi đứa bé lọt lòng quá sớm và chết. Sau những đàm tiếu và những cái lắc đầu chậm rãi. Nhìn nó thấy sao buồn quá. Người lớn ngoảnh mắt đi; trẻ con, những đứa không sợ nó, cười cợt không chút e dè.

Cái tác hại gây ra đã toàn triệt. Nó bỏ hết tháng ngày, những ngày tua cuốn, nhựa xanh, đi tới đi lui, đi lui đi tới, đầu giật giật theo một nhịp trống thật xa xăm chỉ mình nó nghe thấy. Cùi chỏ co lại, hai tay trên vai, nó vung vẩy hai cánh tay như con chim trong nỗ lực muôn đời, vô ích đến lố bịch để bay. Đập cánh, một con chim có cánh nhưng mắc kẹt dưới đất, một lòng nhắm đến khoảng không xanh thẳm nó không vươn tới được - thậm chí nó còn không thấy được - nhưng khoảng không đó lấp đầy những lũng sâu trong tâm trí nó.

Chị em tôi cố gắng thấy nó mà không nhìn, và không bao giờ, không bao giờ lại gần. Không phải vì nó lố bịch, hay đáng ghét, hay vì chúng tôi khiếp sợ, mà vì chúng tôi đã phụ lòng nó. Hoa chúng tôi trồng không bao giờ mọc lên. Tôi tin chắc là Frieda đúng, là tôi đã gieo hạt xuống quá sâu. Sao tôi lại có thể cẩu thả như vậy? Nên chúng tôi tránh mặt Pecola Breedlove - mãi mãi.

Và năm tháng xếp lại như những chiếc khăn tay. Sammy bỏ thành phố đi từ lâu, Cholly chết trong nhà tế bần, chị Breedlove vẫn giúp việc nhà. Còn Pecola thì đâu đó trong căn nhà nâu nhỏ xíu nó với mẹ dọn đến ở ngoài rìa thành phố, nơi đến giờ ta vẫn còn thỉnh thoảng thấy nó. Những cử chỉ như chim mất dần đi chỉ còn là rón ra rón rén từng bước giữa những vành bánh xe và hoa mặt trời, giữa những chai Coca và hoa bông tai, giữa mọi thứ rác rưởi và đẹp đẽ của cõi đời - ấy là chính nó. Mọi thứ rác rưởi chúng tôi đổ lên nó và nó hấp thụ. Mọi thứ đẹp đẽ của chúng tôi, thứ ban đầu là của nó và nó trao cho chúng tôi. Tất cả chúng tôi - tất cả những ai biết nó - cảm thấy thật khỏe khoắn sau khi tắm dội lên nó. Chúng tôi thật xinh đẹp khi đứng giạng chân trên sự xấu xí của nó. Cái đơn sơ của nó trang hoàng cho chúng tôi, lỗi lầm của nó chuẩn y chúng tôi, nỗi đau của nó làm chúng tôi hồng hào khỏe mạnh, cái vụng về của nó làm chúng tôi nghĩ mình hài hước. Cái ngọng nghịu của nó làm chúng tôi tin mình lưu loát. Cái nghèo của nó làm chúng tôi hào phóng. Ngay cả những cơn mộng du của nó chúng tôi cũng dùng - để làm những ác mộng của mình im tiếng. Và nó để chúng tôi làm vậy, vì vậy nó đáng bị chúng tôi khinh bỉ. Chúng tôi mài bén bản ngã của mình lên nó, độn dày tính cách mình bằng sự mỏng manh của nó, và ngáp dài trong ảo tưởng về sức mạnh của chính mình.

Và nó đúng là ảo tưởng, vì chúng tôi không mạnh, chỉ hung hăng; chúng tôi không tự do, chỉ được phép; chúng tôi không trắc ẩn, chúng tôi lịch thiệp; không tốt đẹp, chỉ biết cư xử. Chúng tôi liều mạng để nhận mình can đảm, và lẩn tránh cuộc đời như trộm cắp. Chúng tôi lấy trí tuệ thay thế văn phạm đúng; chúng tôi đổi thói quen để học đòi chín chắn; chúng tôi sắp xếp lại những lời dối trá rồi gọi đó là sự thật, thấy Khải Huyền và Ngôi Lời trong mô thức mới của một ý niệm cũ.

Tuy vậy, nó đã thành điên loạn, cái điên loạn chở che nó trước chúng tôi chỉ vì cuối cùng thứ ấy làm cho chúng tôi chán.

Ồ, chúng tôi cũng có vài người “yêu thương” nó. Tuyến phòng thủ Maginot. Cholly cũng yêu thương nó. Tôi tin chắc là có. Anh ta, dù có thế nào, cũng là người yêu thương nó đủ để động vào nó, bao bọc nó, trao chút gì của bản thân mình cho nó. Nhưng cái động chạm của anh ta là tai họa, và cái chút gì anh ta cho nó lấp đầy dạ con thống khổ của nó bằng cái chết. Tình yêu không bao giờ tốt đẹp hơn kẻ yêu. Kẻ ác độc yêu theo cách ác độc, kẻ hung bạo yêu theo cách hung bạo, kẻ yếu đuối yêu theo cách yếu đuối, kẻ ngu ngốc yêu theo cách ngu ngốc, nhưng tình yêu của người tự do không bao giờ an toàn. Không có quà cho người được yêu. Chỉ một mình kẻ yêu sở hữu món quà tình yêu của hắn. Kẻ được yêu bị cắt xén, bị vô hiệu hóa, rồi hóa đá trong ánh nhìn trừng trừng từ bên trong của kẻ yêu.

Còn giờ khi tôi thấy nó moi thùng rác - tìm cái gì? Thứ chúng tôi giết hại? Tôi nói về chuyện tôi đã không gieo hạt xuống quá sâu, rằng đó là lỗi của đất đai, vùng đất, nơi thành phố chúng tôi sống. Giờ tôi còn nghĩ rằng năm đó đất đai cả nước đã khắc kỵ cúc vạn thọ. Đất này không tốt cho một số loài hoa. Một số hạt nó không chịu nuôi dưỡng, một số trái nó không chịu cho ra, và khi đất tự ý giết chóc, chúng tôi mặc nhận và tuyên bố nạn nhân không có quyền được sống. Chúng tôi sai, tất nhiên, nhưng có hề gì. Đã quá trễ. Ít ra ở ngoài rìa thành phố tôi, giữa rác rưởi và hoa mặt trời nơi thành phố tôi, đã quá, quá, quá trễ.