13
- Ai?
- Savel – Giọng nói có vẻ rắn rỏi, tự tin và hách dịch hơn – Mở cửa ra đi anh bạn, cho tôi vào.
- Ai đấy? – Cô gái vừa hỏi vừa dừng lại trên cầu thang.
Một niềm hy vọng vô biên bừng dậy trong lòng Sarlo, vừa an tâm vừa sung sướng lão rụt rè đáp:
- Savel! Anh ta bảo rằng anh ta là Savel.
Thế là từ nay, lão nghĩ, ta sẽ thực sự là Sarlo. Cứ để cho người khác hứng chịu lòng căm thù đó…
- Cho ông ta vào. – Cô nói và lão gỡ cái dây xích.
Người mới tới có dáng quen quen, nhưng gặp ở đâu thì Sarlo không nhớ. Gã dong dỏng cao, cân đối với dáng điệu phô trương rẻ tiền, bước đi nhún nhảy… Bộ mặt nhợt nhạt, có vẻ như được thoa phấn, tiếng nói dịu dàng như hát: gã sử dụng ngữ điệu rất chính xác. Nghe gã nói người ta có cảm giác có thể đóng được tất cả các vai gã muốn.
- Cô chủ khả kính của tôi – Gã hướng về phía Tereza – Xin cô thứ lỗi cho sự đường đột này.
Gã liếc nhìn Sarlo và lập tức im bặt, dường như gã cũng nhận ra lão.
- Ông cần gì? – Tereza hỏi.
Phải khó khăn lắm gã mới rời mắt được khỏi Sarlo và đáp:
- Một mái nhà trú tạm và ít đồ ăn.
Tereza hỏi lại:
- Thế ông đúng là Savel chứ?
Gã lưỡng lự gật đầu:
- Vâng, vâng. Tất nhiên, tôi là Savel.
Cô bước xuống và tiến lại sát gã:
- Tôi đã biết – Cô nói – rồi sẽ có ngày ông xuất hiện.
Gã chìa tay về phía cô, rõ ràng trong thâm tâm không hề có ý tránh bất kỳ một hình thức xã giao quen thuộc nào.
- Cô em đáng yêu nhất đời – Gã long trọng nói, nhưng ngay lúc ấy đã bị cô nhổ thẳng vào mắt.
Cô đã chờ đợi giây phút này bao nhiêu tháng nay và bây giờ, công việc đã xong, thì y như một đứa trẻ khi ngày hội kết thúc, cô cay đắng ôm mặt khóc.
- Sao ông không đi đi? – Sarlo hỏi.
Người tự nhận là Savel đưa ống áo lau mặt.
- Tôi không thể đi – Gã nói – Tôi đang bị truy nã.
- Truy nã? Tại sao?
- Bây giờ thì hễ ai bị người ta thù, người đó là tay sai của địch.
- Nhưng ông đã bị bọn Đức giam cơ mà?
- Họ nói rằng chúng cố tình giam tôi để làm chỉ điểm – Gã hờ hững giải thích, nhưng câu trả lời rất đạt đó có vẻ như đã mang lại cho gã cảm giác tự trọng.
Hướng về phía Tereza, gã nói với vẻ nghiêm trang như cũ: - Tất nhiên là phải thế rồi! Cô là tiểu thư Mangio. Về phía tôi, tôi biết rằng mình đến đây là rất không nên, nhưng con thú bị săn đuổi thì bao giờ cũng quay về chỗ cũ. Xin tiểu thư tha thứ cho sự khiếm nhã này của tôi. Tôi xin ra ngay đây.
Cô ngồi trên bậc thang cuối cùng, mặt úp trong hai bàn tay.
- Vâng, tốt hơn hết là ông đi ngay đi – Sarlo bảo.
Gã quay mặt về phía Sarlo, môi gã đã khô và gã thò lưỡi ra liếm, điều duy nhất không giả tạo trong con người này là nỗi sợ hãi. Nhưng nỗi sợ hãi cũng được chế ngự, nó chỉ hiện ra trong khóe mắt liếc ngang, trong cái môi trề ra, như con ngựa được một kị sĩ khéo léo điều khiển. Gã nói:
- Thực ra, tôi xin lỗi được nói thêm: tôi đem đến cho tiểu thư lời chào vĩnh biệt của người em – Cái nhìn ngạc nhiên bất ngời của Sarlo rõ ràng đã làm gã không tự chủ được, gã lẩm bẩm: - Tôi có cảm tưởng như tôi biết ông.
Tereza vội vã ngẩng đẩu nói:
- Ông lại còn không biết. Ông ấy cũng bị tù ở đấy đấy.
Và một lần nữa Sarlo ngạc nhiên vì sự bình tĩnh của gã.
- À, à, theo tôi, tôi nhớ rồi – Gã nói - ở đấy có biết bao nhiêu người.
- Ông ta có đúng là Savel không? – Cô gái hỏi.
Nỗi hoảng sợ của gã vẫn chưa hết, nhưng đã được che đậy kỹ càng. Sarlo chỉ còn biết ngạc nhiên trước sự táo tợn của gã. Gã hướng bộ mặt trắng bệch về phía lão, bốn mắt dọi thẳng vào nhau: kẻ nào sẽ phải quay đi trước. Sarlo không chịu được cái nhìn đó.
- Vâng – Lão trả lời – Đây là ông Savel. Nhưng ông ấy đã khác nhiều quá.
Khuôn mặt gã gợn lên những nét hân hoan giả tạo, nhưng điều đó biến đi rất nhanh.
- Sao? Em tôi nhắn ông điều gì? – Cô hỏi.
- Anh ấy chỉ nhắn là anh ấy rất quý cô và đây là điều tốt nhất mà anh ấy có thể làm cho cô.
Tiển sảnh rất lạnh, khách bỗng so vai. Gã nói:
- Chúc ngủ ngon, thưa tiểu thư. Xin cô bỏ quá cho sự đường đột của tôi. Tôi cần biết rằng chỗ trú ẩn này đã đóng lại vĩnh viễn đối với tôi.
Gã cúi gập xuống chào, nhưng cô đã kịp quay đi rồi khuất dần vào chỗ ngoặt của thang gác.
- Xin mời, thưa ngài Savel – vừa chỉ tay ra cửa Sarlo vừa nhạo báng nói.
Nhưng vẫn còn một con bài nữa. Gã vội vã tung ra:
- Ông là một tên gian trá. Ông chưa ngồi tù và không hề quen tôi. Chả lã ông nghĩ rằng tôi lại có thể quên được các bạn tù sao? Tôi sẽ buộc phải tố cáo ông với cô của của ông. Rõ ràng là ông đã lừa dối và lợi dụng lòng tốt của cô ta.
Sarlo không ngắt lời, mặc cho gã sa lầy lâu hơn. Chờ cho gã nói hết lão mới nhẹ nhàng bảo:
- Không, tôi có bị tù đấy và tôi đã nhận ra ngài, thưa ngài Kaross.
- Trời ơi – Gã nói, mắt nhìn chằm chằm vào mặt Sarlo – Chả lẽ đây là Pido à? Không có thể, giọng đâu có giống.
- Một lần ông đã cho tôi là Pido. Họ của tôi là Sarlo. Đây là lần thứ hai ông giúp đỡ tôi đấy, thưa ông Kaross.
- Hóa ra ông định lấy oán trả ơn đấy, ông định hất tôi ra ngoài đường trong một đêm như thế này sao. Gió đông đang thổi, ngay cả không có mưa như trút thế kia cũng đủ chết tôi rồi – Càng sợ gã càng nói năng lưu loát, sự suồng sã chính là thuốc an thần đối với gã. Gã dựng cổ áo bành tô – Bị la ó phản đối ở tỉnh lẻ - Gã nói bằng giọng rầu rĩ giả tạo – là một kết cục thảm hại cho một đời công danh chói lọi. Chúc ngủ ngon, thưa ngài Sarlo vô ơn của tôi. Làm sao tôi lại có thể nhầm ông với ông Pido tội nghiệp của tôi được nhỉ?
- Ông sẽ chết rét mất.
- Có thể lắm. Edgar Alan Po cũng chết rét đấy.
- Ông hãy nghe đây – Sarlo nói – Tôi cũng không đến nỗi vô ơn đến thế đâu. Ông có thể ở lại đây đêm nay. Ông bỏ giầy ra đi, tôi sẽ đóng cửa – Lão rập mạnh cánh cửa – Bây giờ xin ông theo tôi.
- Sarlo, hắn đi chưa?
- Đi rồi – Đợi một chút, lão nói vọng lên – Tôi đi kiểm tra xem cửa sau đã chốt chưa – Sau đó lão dẫn Kaross, chân trần, đi theo hành lang xuống bếp rồi theo cầu thang phụ lên buồng riêng:
- Ông có thể ngủ ở đây – Lão bảo – Nhưng làm sao để không ai trông thấy ông, kẻo tôi cũng phải ra đi cùng ông đấy.
Kịch sĩ hài lòng ngồi lên giường, hai chân duỗi thẳng về phía trước.
- Thế ông chính là ông Kaross mà tôi đã gặp à? – Sarlo hỏi.
- Tôi chưa từng gặp một Kaross nào khác cả - Khách đáp – Tôi không có anh trai, em gái, cũng chẳng còn cha mẹ gì ráo. Có thể đâu đó ở quê vẫn còn một vài người mang họ Kaross vô danh, cũng không loại trừ trường hợp một thằng em họ đang sống ở Limog. Ừ ngoài ra – Gã nhăn nhó nói thêm – Con đĩ già vợ đầu của tôi cũng vẫn còn.
- Thế ông đang bị truy nã à?
- Ở đất nước này đang thịnh hành một quan niệm độc tôn phi lý là con người chỉ sống bằng bánh mì thôi – Kaross nói – Một khái niệm phi công giáo hạng nhất. Cứ giả sử là trong thời gian tạm chiếm tôi có thể chỉ sống bằng bánh mì, mà là bánh mì đen đi nữa thì linh hồn cũng cần chăm sóc đầy đủ - Gã nở nụ cười thỏa mãn – Mà cái đó thì chỉ có thể kiếm được bằng một cách duy nhất.
- Nhưng cái gì xua ông đến đây?
- Cảnh sát, bạn thân mến ạ. Cảnh sát và những gã trai trẻ điên khùng tay lăm lăm súng ngắn trong cái phong trào gọi là kháng chiến ấy. Chính ra là tôi định đi xuống miền nam cơ, nhưng mà mặt tôi thì ngoài cái nhà này ra chẳng có ai lạ - Gã cay đắng kết luận.
- Nhưng làm sao ông biết?... Tại sao ông lại định?...
- Ngay cả trong hài kịch cổ điển, bạn thân mến ơi, người ta cũng đã sử dụng những xảo thuật đơn giản – Gã lơ đễnh phủi gối – Đấy là một xảo thuật, mặc dù, chắc ông cũng thấy, không phải là đạt lắm. Nhưng ông có biết rằng tôi không có nhiều thời gian, nếu không chắc chắn tôi sẽ làm cho cô ấy sa lệ, có trời chứng giám – Gã tiếc rẻ nói.
- Nhưng tôi vẫn không hiểu làm sao ông lại đến đúng cái nhà này?
- Cảm hứng dẫn dắt. Một lần tôi rẽ vào quán điểm tâm, cách đây chừng sáu mươi dặm, thị trấn gì tôi không nhớ nữa, hình như bắt đầu bằng chữ B. Trong quán có một lão già tức cười, mới ở tù ra, đang chén chú chén anh với các chiến hữu. Ông ta là một nhân vật có thế lực, theo tôi hiểu thì là thị trưởng vùng ấy, một người, ông biết không, bụng phệ, có cái đồng hồ quả quít to gắn sợi dây chuyền trong túi áo gilê. Trông lão khệnh khạng, quan cách lắm. Lão ấy kể lại toàn bộ câu chuyện rằng có một người đã mua được cuộc sống. “Người thứ mười” lão gọi anh ta như vậy, nếu là kịch bản thì tên ấy chẳng hấp đâu. Lão già có phê phán anh ta về cái gì đấy, có trời biết về cái gì. Tôi cho rằng tay Savel nọ khó mà dám về lại ngôi nhà của mình vì vậy tôi quyết định thế chân anh ta. Tôi đóng cái vai này chắc chắn là đạt hơn anh ta, hơn bọn luật sư tay nào cũng khô như ngói vậy, mà ông biết anh ta rồi còn gì.
- Vâng, điều đó thì ông chưa ngờ tới.
- Ai có thể đoán được? Một sự trùng hợp hiếm có. Đúng là ông đã từng bị giam với ông ta à? Ông không đóng kịch như tôi đấy chứ?
- Không, đúng là tôi đã bị giam.
- Thế tại sao ông lại giả bộ nhận ra tôi?
Sarlo đáp:
- Cô ấy luôn nghĩ rằng trước sau gì rồi Savel xuất hiện. Cái đó đã thành căn bệnh thường xuyên ám ảnh cô ta. Tôi nghĩ rằng, có thể ông đã chữa được cho cô ấy. Mà đúng thế cũng nên. Bây giờ tôi phải đi một chút. Ông không được ra khỏi phòng; nếu không tôi buộc phải đẩy ông ra ngoài mưa.
Lão tìm thấy Tereza trong phòng ăn. Cô đang ngắm bức ảnh cụ cố của lão.
- Không giống – Cô bảo – Không giống tí nào.
- Thế cô không thấy đôi mắt.
- Không. Tôi không thấy giống gì cả. Thí dụ, ông còn có có nét giống cái ảnh này hơn hắn nhiều.
Lão bảo:
- Bày bàn cô ăn nhé.
- Không, không, hắn đã về rồi, nghĩa là từ nay ta không thể ăn ở đây.
- Việc gì cô phải sợ. Chứng thư có giá trị luật pháp. Không bao giờ ông ta còn làm phiền cô được nữa. Từ nay cô có thể vĩnh viễn quên ông ta.
- Đấy chính là điều tôi không làm được – Cô sôi nổi phản đối – Ông thấy tôi hèn đến mức nào. Ông nhớ chứ, có lần tôi đã nói rằng trong đời mỗi người sẽ có một lần thử thách và sau đó anh ta sẽ biết rõ giá trị của mình. Đấy, bây giờ tôi đã biết rõ giá trị của tôi rồi. Đáng nhẽ tôi phải bắt tay ông ta và bảo “Rất hân hạnh, anh ạ, chúng ta là bà con với nhau”
- Tôi chẳng hiểu gì cả - Sarlo nói – Cô đã đuổi hắn cơ mà. Cô có thể làm gì với hắn?
- Bắn. Tôi luôn luôn tin rằng sẽ bắn hắn.
- Cô không thể nào đi lấy súng rồi quay lại lạnh lùng cho một viên đạn vào đầu hắn được.
- Tại sao? Thế không phải hắn đã lạnh lùng đẩy em tôi vào làn đạn ư? Hắn đủ bình tĩnh suốt một đêm đúng không? Chính ông kể rằng cuộc hành quyết tiến hành vào buổi sáng cơ mà.
Và một lần nữa lão cảm thấy cần phải tự biện hộ.
- Tôi chưa kể cho cô, nhưng đêm đó, có một lần hắn đã định rút đề nghị của mình và hủy bỏ hợp đồng nhưng em cô không thèm nghe.
- Một lần! – Cô nhắc lão – Thử một lần. Và tất nhiên đã cố gắng hết sức.
Vẫn như mọi khi họ ăn tối trong nhà bếp. Bà Mangio bực bội hỏi tại sao lại có chuyện ồn ào ở tiền sảnh.
- Cứ như mít tinh ấy – Bà càu nhàu.
- Một người ăn mày gõ cửa – Sarlo đáp – Hắn xin ngủ lại.
- Chả nhẽ có thể cho nó vào à? Hễ tôi nhãng đi một cái là bọn khố rách áo ôm kéo đến đây. Nghĩ xem, Misel sẽ nói thế nào?
- Chúng con có cho nó vào quá tiền sảnh đâu mẹ - Têrêza nói.
- Mẹ nghe thấy hai người đi qua hành lang xuống bếp. Không phải con. Lúc ấy con ở trên gác.
Sarlo vội giải thích:
- Phải cho người ta một mẩu bánh mì đã chứ. Nếu không thì thật vô nhân đạo. Tôi đã cho anh ta vào theo lối sau.
Têrêza chuyển đôi mắt u buồn khỏi Sarlo và hướng vào màn mưa đen ngòm ngoài cửa sổ. Nghe rõ tiếng mưa rơi tí tách vào cửa kính rồi đổ ào ào trong ống máng. Thật khốn nạn cho những kẻ vô gia cư. Cô ta căm thù mới khiếp chứ, lão tự nhủ. Lão nghĩ về Savel ở ngôi thứ ba, như nghĩ về một người nào đó, lão có cảm tưởng như đã giải thoát khỏi chính mình.
Họ tiếp tục yên lặng ăn. Sau khi ăn no, bà Mangio nặng nề đứng dậy đi ngủ. Bây giờ bà ta không làm việc gì nữa và cũng không muốn thấy con gái phải dọn dẹp, nấu ăn. Cái mà bà ta không thấy nghĩa là không tồn tại. Mẹ con bà Magio đúng như những địa chủ, họ không làm mà thuê…
- Nhìn bề ngoài thì không thể nói hắn ta hèn được – Têrêza bảo.
- Cô hãy quên hắn đi.
- Cơn mưa này truy kích hắn – Têrêza nói – Hắn vừa bước ra là đổ mưa ngay. Chính trận mưa này đây. Y như là một mắt xích nối tiếp vậy.
- Cô có thể không cần nghĩ đến hắn nữa.
- Misel không còn nữa. Bây giờ thì đúng là cậu ấy không còn nữa. Cô lấy tay lau cửa sổ đẫm hơi nước – Hắn đến rồi đi; nhưng Misel thì không còn nữa. Ngoài hắn ra thì chẳng có ai biết cậu ấy cả.
- Tôi biết cậu ấy.
- Vâng – Cô hờ hững xác nhận, dường như điều đó chẳng có ý nghĩa gì.
- Têrêza – lão nói, lần đầu tiên lão gọi tên cô.
- Sao? – Cô đáp.
Lão luôn luôn là người của những qui tắc. Lão có sẵn những nguyên tắc ứng xử cho mọi trường hợp trong đời, có thể nói lão bị những nguyên tắc đó vây bọc bốn phía, như bọn quảng cáo quần áo trong hiệu may bao vây khách hàng. Mặc dù nguyên tắc ứng xử của một tử tù thì lúc đó lão chưa nắm được nhưng đã sống đến tuổi tứ tuần; dựa vào kinh nghiệm bản thân lão biết chính xác hỏi vợ thì phải làm thế nào. Thực ra lúc đó có các điều kiện thuận lợi hơn. Bấy giờ lão có thể nêu chính xác lợi tức đồng tiền cũng như miên tả cụ thể những bất động sản của mình. Còn trước đó thì chuẩn bị được những điều kiện thân mật nhất định, tin chắc rằng mình và nhân vật nữ trẻ được chọn có cùng quan điểm về chính trị, tôn giáo cũng như cuộc sống gia đình. Nhưng lúc này cái bóng trong chậu nước rửa bát đang nhìn lão là một người không tiền, không bất động sản, tóm lại không có tài sản gì và cũng không hiểu gì về người mình lựa chọn, mà chỉ là một kẻ thấy nàng hấp dẫn cả về tinh thần lẫn thể xác đang nuôi trong lòng niềm thương cảm vô biên, và thèm muốn một nhu cầu mới, nhu cầu được chở che, bảo vệ…
- Cái gì? – Cô hỏi lại. Cô vẫn ngồi, mặt quay về phía cửa sổ, dường như không đủ sức bức khỏi những ý nghĩ về tên Savel giả.
Lão chân thành nói:
- Tôi đã ở đây đúng ba tuần, thế mà cô chưa biết gì về tôi cả.
- Chuyện vặt – Cô gạt đi.
- Thế cô không nghĩ sẽ phải làm gì khi bà mất à?
- Tôi không biết. Còn kịp chán – Phải khó khăn lắm cô mới quay được khỏi cái cửa sổ đẫm nước – Có thể tôi sẽ lấy chồng – Cô nói và mỉm cười.
Tim lão bỗng nhói lên vô vọng. Hoàn toàn có thể giả định rằng tại Pari cô đang có một gã bạn trai cùng phố nào đó, cô đã từng cùng anh ta luồn lách vào ngõ ngách ở Menimontan.
- Lấy ai?
- Làm sao tôi biết được – Cô đáp - Ở đây thì khả năng cũng không có nhiều. Có Ros, người anh hùng một tay. Nhưng tôi chẳng thích lấy một người đàn ông không hoàn chỉnh. Sau đó, tất nhiên còn ông nữa…
Miệng lão khô lại. Chỉ có người ngu mới hồi hộp như vậy khi đặt vấn đề với con gái một mụ hàng xén… Nhưng khoảnh khắc đó đã bị bỏ lỡ.
- Mà có thể phải ra chợ Brinak để tìm cũng nên – Cô tiếp tục nói – Người ta vẫn bảo: nếu cô giầu thì khối kẻ muốn đào mỏ. Thế mà tôi chưa thấy ai.
Lão lại long trọng bắt đầu:
- Têrêza – Rồi lại lặp tức im bặt – Ai nhỉ?
- Mẹ. Còn ai nữa.
- Têrêza – Có tiếng người gọi từ chỗ cầu thang – Têrêza.
- Ông phải rửa nốt một mình vậy – Têrêza bảo – Nghe giọng tôi biết mẹ muốn cầu nguyện. Bây giờ thì cụ sẽ không đi nằm trước khi đọc đến 150 lần kinh lạy mẹ và kinh lại cha. Chúc ông ngủ ngon, thưa ông Sarlo.
Cô vẫn hay gọi lão một cách long trọng như vậy lúc chia tay đi ngủ chắc là hy vọng lấy sự dịu dàng để chữa những vết thương mà cô, có thể, đã gây ra cho lòng tự ái của lão trong một ngày. Giây phút thuận lợi đã đi qua, khi nào nó lại đến? Lão cảm thấy rằng hôm nay cô sẵn sàng nhượng bộ; nhưng ngày mai?...
Khi lão mở cửa buồng mình thì Kaross đang nằm trên cái chăn giữa đường, hàm dưới hơi trễ xuống, miệng phát ra tiếng ngáy đứt đoạn. Tiếng khóa cửa làm gã thức giấc, không cử động, gã mở mắt nhìn Sarlo miệng mỉm cười độ lượng:
- Sao – Gã nói – Các vị nói xấu tôi đủ rồi chứ?
- Ông là diễn viên từng trải như thế mà lần này lại chọn một vai không hợp.
- Tôi không nghĩ thế - Kaross đáp. Gã ngồi dậy và đưa tay xoa cái cằm bự thịt – Ông biết không? Theo tôi, tôi đã vội đi. Rốt cuộc ông cũng không thể phủ nhận rằng tôi đã gợi được sự chú ý. Mà đấy chính là một nửa của thành công; bạn thân mến ạ.
- Cô ấy căm thù Savel.
- Nhưng tôi không phải là Savel chính cống. Không được quên điều đó. Tôi là một Savel lí tưởng, do những phương tiện của nghệ thuật tạo ra. Tôi đang ở trong một tình thế thuận lợi vì không phải gò bó bởi sự thật đáng buồn và chắc chắn là chẳng tốt đẹp gì. Điều đó quá rõ. Hãy cho tôi thời gian, bạn thân yêu, tôi sẽ làm cho cô ta yêu Savel. Ông chưa thấy tôi đóng vai Pie Lusar nhỉ?
- Chưa.
- Một vai tuyệt vời. Tôi đã đóng một tên vô liêm sỉ, nghiện rượu, đểu giả, và tán gái vô sỉ. Thế mà phụ nữ thích làm sao. Vai Lusar mang đến cho tôi nhiều thành công hơn…
- Cô ấy đã nhổ vào mặt ông.
- Bạn thân mến ơi, chả nhẽ ông lại nghĩ rằng tôi quên sao? Thật là tuyệt. Một trong những khoảnh khắc chói lọi nhất trong đời tôi. Trên sân khấu làm sao có thể tạo ra sự chân thực đến thế. Theo tôi lúc đó tôi diễn xuất hoàn toàn không đến nỗi. Ông thấy tôi lấy vạt áo chùi chứ? Đàng hoàng quá. Tôi xin cuộc với ông là bây giờ cô ấy vẫn thức và nhớ lại động tác đó…
- Thì tất nhiên – Sarlo bảo – Savel còn xa mới bằng ông.
- Thế mà tôi lại không nhớ là ông quen hắn ta đấy. Giá mà ông xùy ra điều gì thực thực một chút cho có tính thuyết phục thì hay biết bao.
- Chẳng ích gì. Ngày mai rạng sáng ông đã đi rồi. Vở diễn chấm dứt. Còn bây giờ xin ông vui lòng trả giường cho tôi.
- Đủ cho hai người đấy – Kịch sĩ vừa nói vừa khẽ nhích lại gần tường. Từ xao xuyến gã lại rơi vào trạng thái cuồng nhiệt nhuốc nhơ thời trai trẻ và thích thú tận hưởng nó. Đấy không còn là gã Kaross trung niên, chậm chạp, da phát phì, mà bây giờ trong huyết quản dưới lớp mỡ dày của gã dòng máu trẻ trai đang cuộn chảy. Chống người trên khuỷu tay gã láu lĩnh hỏi:
- Ông không giận tôi chứ?
- Ông bảo sao.
- Này bạn thân mến ơi, chỉ cần nhìn qua cũng biết rằng ông đang bị lửa tình hành hạ.
Gã khẽ ợ rồi nhếch ép cười, mắt không rời Sarlo.
- Đừng nói nhảm. – Sarlo bảo.
- Chuyện đó cũng hoàn toàn tự nhiên thôi. Một người đàn ông đang độ tuổi hễ thấy gái trẻ là cuống lên lại sống cùng một nhà với một nữ lưu trẻ tuổi tuy còn hơi thô lậu nhưng đầy hấp dẫn như vậy. Ngoài ra ông lại đã ngồi tù khá lâu và biết em cô ta. Công thức hóa học mà, bạn thân mến – Gã lại ợ - Hễ cứ ăn tối muộn là tôi lại bị như thế đấy. – Đôi khi có ngày tôi đành phải bỏ bữa tối. Lạy chúa, thói trăng hoa chỉ vài năm nữa là hết thôi, còn nếu thấy bọn đàn bà già hơn thì chẳng sao đâu.
- Tốt nhất là ngủ đi. Mai tôi sẽ gọi ông dậy sớm.
- Hẳn là ông định cưới cô ta chứ?
Sarlo dựa vào chậu rửa mặt khinh bỉ quan sát Kaross, nhưng không chỉ một mình Kaross: trong cái gương trên tủ là bóng cả hai người, hai người đàn ông có tuổi, hai kẻ không may đang bình luận về một cô gái trẻ. Chưa bao giờ lão có cảm giác về tuổi tác xót xa đến thế.
- Ông biết không – Kaross nói – Thật đáng tiếc là tôi không thể ở lại đây. Lạy chúa, tôi có thể đua tranh với ông ngay trong vai Gian-Lui Savel. Ông thiếu tính kiên quyết, ông bạn thân mến ạ. Đúng ra ông phải gặp thẳng cô ấy, lợi dụng việc tôi đã làm cho cô ta xao xuyến và giật lấy chiến quả.
- Tôi không muốn phải chịu ơn ông.
- Tại sao thế? Có điều gì làm ông phật ý chăng? Ông quên rằng tôi không phải là Savel – Gã duỗi dài người ra và ngáp – Thôi được, không quan trọng – Gã xoay người cho thoải mái hơn – Xin ông làm ơn tắt hộ đèn – gã nói và chỉ một phút sau đã lại ngủ say.
Sarlo ngồi lên chiếc ghế đẩu, trong phòng chẳng còn chỗ nào khác. Thấy ngay là gã Savel giả danh hành động như ở nhà y vậy. Cái áo bành tô của gã treo sau cánh cửa, nước đang rỏ xuống thành vũng nhỏ. Còn chiếc áo khoác của gã vắt ngang lưng chiếc ghế tựa. Khi Sarlo thử nằm xuống giường thì có một vật gì đó rất rắn trong túi áo kịch sĩ thúc vào sườn lão. Kaross lăn ra giữa giường, những cái lò xo kêu lên cót két. Sarlo tắt điện, lần này lão vẫn cảm thấy cái vật rắn trong túi Kaross tì vào sườn. Mưa vẫn rì rào, đều nhịp gõ vào cửa sổ. Niềm hy vọng tươi vui của ngày qua đã chết hẳn trong lòng, nhìn Kaross ngủ lão bỗng nghĩ rằng con người xấu xí, bơ phờ đó chính là hiện thân của những ước vọng của lão. Tốt hơn hết là cả hai ta cùng chuồn khỏi đây – lão nghĩ.
Lão trở mình và lại cảm thấy vật trong túi Kaross chạm vào sườn. Nghệ sĩ nằm ngửa, tiếng ngáy của gã nhỏ; nhưng rất khó chịu. Trong đêm tối chỉ thấy một đống lù lù như bao bột. Sarlo thọc tay vào túi gã, một cái nòng súng lành lạnh. Lão không ngạc nhiên: chúng ta đã trở lại thời kỳ vũ trang toàn dân, bây giờ khẩu súng lục cũng thông dụng như thanh kiếm cách đây 300 năm vậy. Nhưng dù sao, Sarlo nghĩ, tốt nhất là cho vào túi mình. Khẩu này nhỏ, kiểu cũ, Sarlo quay băng đạn: chỉ còn năm viên. Ô thứ sáu trống, đưa súng lên mũi hít, Sarlo cảm thấy rõ ràng mùi của phát súng mới bắn. Gần đống bao tải có cái gì đó động đậy. Chuột chắc? Nhưng hóa ra là tay Kaross, gã vừa lẩm bẩm câu gì đó, Sarlo chỉ nghe rõ một từ: “Phatum”. Chắc gã đang mơ đóng một vai nào đó.
Sarlo đút khẩu súng vào túi. Lão tiếp tục nắn cái áo khoác vứt trên ghế. Lão tìm thấy một xấp giấy buộc bằng cao su đen. Trong phòng rất tối lão thận trọng mở cửa và bước ra hành lang. Để tránh tiếng động lão không sập cửa, nhẹ nhàng bật điện rồi bắt đầu xem mớ giấy tờ vừa vớ được.
Ngay từ đầu lão đã nhận ra rằng đấy không phải là giấy tờ của Kaross. Có một cái hóa đơn mua một tá dao của một tay Tupar nào đó đề ngày 30 tháng ba năm 1939 tại Đigion – người ta ít khi giữ hóa đơn lâu đến thế, chắc tay này phải là người lo xa lắm đây, mà có lẽ Tupar là người như thế thật, ảnh hắn dán trên chứng minh thư đây: rụt rè, nhút nhát, luôn luôn ngờ vực. Sarlo đã gặp biết bao nhiêu người như vậy, những người luôn luôn có ý né tránh, trả lời vòng vo để mong thoát khỏi phiền lụy. Làm sao giấy tờ của hắn lại rơi vào tay Kaross? Sarlo sực nhớ đến cái ô trống trong băng đạn. Bây giờ giấy tờ giá trị hơn tiền bạc. Để kiếm một chỗ ngủ tay diễn viên này đã ứng khẩu vai Savel, nhưng chẳng lẽ gã định mạo nhận là người này sao? Tất nhiên, lúc này có thể nói rằng năm năm qua đã làm gã thay đổi đến không nhận ra được. Đến cuối cuộc chiến chân dung của tất cả chúng ta đã khác đi nhiều: kẻ nhút nhát thì cầm trên tay vũ khí giết người, kẻ dũng cảm lại quỳ gối trước họng súng.
Sarlo vào phòng, lão trả lại giấy tờ và khẩu súng cho Kaross. Ý định giữ lại khẩu súng đã tiêu ma. Cánh cửa sập lại, ổ khóa vang lên như một phát súng bất ngờ. Kaross vùng dậy, gã nhìn Sarlo bằng đôi mắt mở rộng hốt hoảng hỏi: “ông là ai?” nhưng trước khi nghe trả lời thì lại đã rơi vào giấc ngủ rất say. Tại sao tất cả những tên giết người đều không thể ngủ say? Sarlo chợt nghĩ.
14
- Ông đi đâu về đấy? – Têrêza hỏi.
Vừa lấy dao gạt bùn khỏi đế giày lão vừa trả lời:
- Đêm qua tôi có cảm giác như có ai đi gần kho ấy, tôi vừa ra xem.
- Ông không thấy dấu vết gì chứ?
- Không.
- Có thể là Savel đấy - Cô bảo – Tôi nằm nghĩ rất lâu. Đêm hôm mưa gió như vậy mà mình đuổi người ta ra đường. Tôi với mẹ thì cầu nguyện, còn anh ta lại lang thang trong mưa lạnh. Chúng tôi đọc 150 lần kinh lạy cha. Thế mà tôi không dám bỏ lời cầu xin tha tội, sợ mẹ biết.
- Thà rằng bị mưa rét còn hơn xơi đạn.
- Tôi không biết. Cũng không hẳn, còn tùy quan niệm. Khi tôi nhổ vào mặt anh ta… Cô bỗng ngừng và bên tai lão còn văng vẳng những lời lẽ huênh hoang của tay diễn viên rằng giờ này cô chưa ngủ và đang nhớ lại động tác rất đạt của gã. Thật là đau lòng khi nghĩ rằng một người giả dối đến tận xương tủy như vậy lại có khả năng đoán đúng được tâm trạng người khác, ngay cả khi người kia là hiện thân của lòng chân thành. Chứ không phải ngược lại. Lòng chân thành là trợ thủ tồi trong việc nhìn nhận đồng loại.
Lão bảo:
- Chuyện đó chấm dứt rồi. Cô đừng nghĩ về hắn ta nữa.
- Ông nghĩ sao, anh ta tìm được chỗ tá túc chứ? Anh ta chắc là ngại người làng đấy nhỉ? Thực ra nếu cho anh ta nghỉ lại một đêm thì cũng chẳng việc gì cả - Cô trách lão – Tại sao ông không bênh anh ta nhỉ? Ông có cớ gì thù ghét anh ta đâu cơ chứ.
- Tốt nhất là cô hãy quên hắn đi. Theo tôi, trước khi nhìn thấy hắn cô có ý định tha thứ cho hắn đâu?
- Người mà ta nhìn thấy tận mắt khó mà căm thù như người ta tưởng tượng ra.
Nếu đúng như thế, lão nghĩ, thì ta thật là thằng ngu.
- Cuối cùng – Cô tiếp tục – Giữa chúng tôi có nhiều điểm chung hơn là tôi đã nghĩ: tôi đã không dám bắn anh ta. Giống như anh ta, tôi đã không vượt qua được thử thách.
- Vâng, nếu cô tìm sự tương đồng – Lão phản đối – thì xin cô hãy lấy tôi làm thí dụ. Chả lẽ một kẻ không may đến thế còn chưa đủ hay sao?
Cô ngước nhìn lão bằng đôi mắt hờ hững đến rợn người.
- Phải – Cô gật đầu – Ông nói đúng đấy. Nhưng anh ta đã chuyển cho tôi lời chào vĩnh biệt của Misel.
- Hắn nói thế đấy.
- Anh ta nói dối điều đó làm gì nếu như đã thú nhận cái chính. Và nói chung – Cô tiếp với một giọng hồn nhiên nhất đời – anh ta không gây cảm giác là một kẻ giả dối.
Đêm đó bà Mangio bất ngờ ngã bệnh: đằng sau bộ ngực đồ sộ đó từ lâu ẩn chứa một căn bệnh và chính nó là bức bình phong cho một quá trình suy sụp không thể đảo ngược. Con bệnh yếu đi nhanh đến nỗi chẳng ai còn nghĩ đến chuyện mời bác sĩ, mà vùng xa xôi hẻo lánh như Brinak thì đào đâu ra bác sĩ. Phải mời ngay ông cố đạo và thế là lần đầu tiên Sarlo đi sâu vào vùng nguy hiểm – Saint – Gian. Trời còn sớm lắm, chưa có ai dậy, và lão không gặp người nào trên đường đến nhà Cha Xứ. Nhưng khi lão bấm chuông trên cửa thì tim lão bỗng đập rộn lên. Ông cố đạo già với lão vốn là chỗ thân tình từ xưa, trước đây, mỗi lần lão ở Paris về thì ông lão vẫn thường đến dùng bữa tại nhà. Tất nhiên bây giờ lão để râu và khuôn mặt đã thay đổi nhiều sau năm năm qua, nhưng làm sao lừa được ông cụ và Sarlo vừa sốt ruột vừa hốt hoảng chờ đợi: sẽ ra sao nếu phải trở lại với chính mình dù chỉ trước một người?
Nhưng mở cửa cho lão lại là một người không quen. Trên ngưỡng cửa xuất hiện người đàn ông quyết đoán, tóc đen, còn khá trẻ, trông giống như một gã thợ nhà quê khéo tay. Ông ta tống đồ hành lễ vào cặp nhanh nhẹn như tay thợ nguội nhét dụng cụ vào túi xách và hỏi:
- Đồng chắc còn ẩm?
- Vâng.
- Thế thì ông đợi tôi một chút để tôi đi đôi ủng cao su đã.
Ông ta bước rất nhanh, phải khó khăn lắm Sarlo mới theo kịp. Đôi ủng kêu ộp oạp và làm nước bắn lên tung tóe. Sarlo nói với theo:
- Ở đây, ngày xưa hình như có cha Riuss.
- Chết rồi – không quay đầu lại, ông ta đáp – Năm ngoái – Và nói thêm giọng trách móc – Cụ ấy để chân bị ướt đấy – rồi ông ta quay lại phía Sarlo – Ông không thể tưởng tượng được có bao nhiêu cha xứ đã chết vì chuyện đó đâu. Có thể nói đấy là bệnh nghề nghiệp được.
- Nghe nói ông cụ là người tốt lắm.
- Người nhà quê có cần gì nhiều – người kế vị cha Riuss kiêu hãnh nói – Đối với họ người nào ở yên vị một chỗ suốt bốn mươi năm là tốt.
Có cảm giác như từ nào ông ta cũng nói lắp, nhưng thật ra đấy là cái ủng kêu mà thôi.
Têrêza đón họ ở ngay cửa. Tay ôm cặp, hệt như tay thợ xách đồ lề, cha xứ nhanh nhẹn theo cô lên gác. Rõ ràng là ông ta chẳng phí thời gian vô ích vì chỉ chưa đầy mười phút sau đã lại thấy ông ta xỏ chân vào ủng ở tiền sảnh. Sarlo đứng cách xa khi ông ta dặn dò lúc chia tay:
- Nếu cần – ông ta bảo – cô cứ cho người đến tìm tôi, nhưng xin cô nhớ cho, thưa tiểu thư, rằng tôi, tất nhiên luôn sẵn sàng phục vụ tất cả bà con ở Saint-Gian nữa.
- Cha ban phước cho con chứ, thưa cha.
- Tất nhiên rồi.
Ông ta vung tay làm dấu, y như gã chưởng khế đóng dấu vào chỗ cần phải đóng rồi bước ra. Chỉ còn lại hai người và lần đầu tiên Sarlo cảm thấy họ cực kỳ cô đơn. Dường như thần chết đã bước vào nhà và từ nay họ sẽ phải hành động theo sự xét đoán của chính mình.
