PHẦN THỨ TƯ

15

Kịch sĩ Kaross ngồi dưới mái che hàng rau và suy nghĩ về tình huống đã được tạo ra. Việc gã rơi vào hoàn cảnh khốn nạn như vậy cũng chẳng làm gã bận tâm. Gã bình thản như một quận công đứng trên mọi khác biệt và định kiến giai cấp. Kaross từng sắm vai Quận Công đệ ngũ trước vua Anh, sắm vai hoàng đế trước vua Rumani, trước đại công tước Ôtô, trước đại diện đặc biệt của Tổng thống Mĩ, trước nguyên soái Cơrinh, trước rất nhiều đại sứ ngoại quốc kể cả Nga, Ý. Những nhân vật vĩ đại đó, tựa như châu báu ánh lên trong tâm trí gã: gã có cảm tưởng rằng khi cần thì cứ có tiền là mua được ngay những tước vị đó. Mặc dù vậy, lão đã giật mình khi nhìn thấy sáng nay hai tờ thông báo treo sát nhau ở đồn cảnh sát Saint-Gian. Trên tờ thứ nhất có tên gã trong số những tên tay sai của địch còn chưa sa lưới, tờ thứ hai là thông báo về xác một nạn nhân được phát hiện tại một làng cách đây chừng 50 dặm. Cảnh sát chưa nắm được tình tiết vụ án, nếu không chắc chắn họ đã có thông báo truy nã. Thực chất là gã đã hành động hoàn toàn vì mục đích tự vệ, tên tiểu tư sản ngu ngốc ấy có ý định tố cáo gã. Gã đem giấu xác nạn nhân dưới khóm đỗ tùng, còn giấy tờ thì giữ lại, hi vọng trong trường hợp khẩn cấp nếu người ta không chú ý thì có thể bảo là của chính gã. Nhưng bây giờ thì chúng chẳng còn tác dụng gì, nếu người ta phát hiện thấy trong người thì chỉ tổ nguy hiểm thêm, vì vậy đã đem đốt hết giấy tờ rồi trộn tro vào lớp đất trong bồn hoa.

Khi phát hiện ra hai tờ thông báo đó, gã hiểu rằng đi nữa cũng vô ích. Ít nhất cho đến khi những tờ giấy ấy bạc hẳn và rách tan ra từng mảnh. Phải nằm lại, mà gã chỉ còn một ngôi nhà duy nhất để nằm mà thôi. Tay Sarlo ấy đã một lần nói dối khi hắn ủng hộ sự mạo nhận của Kaross, đồng thời lại vi phạm pháp luật, chứa chấp kẻ phản bội, đấy là cái đòn bẩy thuận lợi, có thể lợi dụng. Nhưng giờ đây, ngồi trên cái xe ba gác dưới mái che suy ngẫm sâu sắc tình thế, Kaross tự khích lệ bằng một kế hoạch còn táo bạo hơn nhiều: gã tưởng tượng ra một cảnh đầy lãng mạn, nhưng muốn đóng nó một cách thuyết phục thì phải là một diễn viên thiên tài thực sự, mặc dù ý tưởng thì chẳng có gì mới, Seksepia cũng đã nghĩ tới rồi.

Qua lỗ thủng trên hàng rào, Kaross nhìn thấy Sarlo đang đi tắt qua cánh đồng vào lòng. Chợ thì quá sớm, mà hắn rõ ràng rất vội. Kaross kiên trì chờ đợi. Thành xe hằn sâu vào cái mông mềm nhũn của gã. Và cuối cùng gã trông thấy Sarlo quay lại với ông cố đạo. Một lúc sau ông cố đạo ra về một mình tay xách cái va li nhỏ. Cuộc viếng thăm này chỉ có một ý nghĩa duy nhất và trí tưởng tượng sáng tạo của gã lập tức lợi dụng ngay điểm mới này, đưa thêm một chút thay đổi vào hoạt cảnh đã hoạch định xong. Nhưng gã tiếp tục ngồi đợi. Nếu thiên tài đúng là sự kiên trì thì Kaross thực tế đã tỏ ra là một kịch sĩ thiên tài. Cuối cùng sự kiên nhẫn của gã đã được đền bù: gã trông thấy Sarlo lại ra khỏi nhà và đi về hướng Saint-Gian. Kaross phủi gấu áo bành tô khỏi những cánh lá mục, dậm dậm cái chân tê và vươn vai, hệt như một chú mèo thiến to lớn và lười biếng. Khẩu súng lục trong túi quần đập vào đùi gã.

Không có diễn viên nào trên thế giới không tỏ ra sợ hãi khi chuẩn bị bước ra sân khấu, Kaross cũng sợ hãi thực sự khi bước qua vườn rau để đến cổng sau tòa nhà. Tất cả từ ngữ của vai biến đi đâu hết, cổ họng gã khô lại, và tiếng chuông kêu lên một cách gay gắt trong lần gã mới tới thì hôm nay nghe có vẻ rất thận trọng, rụt rè. Tay giữ chặt khẩu súng lục trong túi quần, đấy là vật đảm bảo cho lòng dũng cảm của gã. Cánh cửa xịt mở và gã nói giọng run run::

“X… in th… ứ l… ỗi”. Mặc dù sợ hãi, gã lập tức nhận ra rằng giọng run là một phát kiến khá thành công, giọng gã nghe thật đáng thương mà sự thương hại cũng như bàn chân ấn vào khe cửa, nó sẽ ngăn không để cho cánh cửa sập lại. Cô đứng khuất, gã không trông thấy mặt cô, nhưng gã vừa lắp bắp nói vừa lắng tai nghe tiếng nói của chính mình, gã bình tĩnh dần. Cửa không sập lại, đấy là tất cả những gì gã cần lúc này.

Gã nói:

- Tôi vừa vào đến xóm thì nghe được chuyện mẹ cô. Thưa tiểu thư, tôi không thể không quay lại. Tôi biết rằng cô căm thù tôi, nhưng xin cô hiểu cho, ngay trong tiềm thức tôi cũng không thể để mình phạm thêm một tội nữa là giết mẹ cô.

- Ông chẳng có gì mà phải quay lại. Mẹ tôi chưa biết chuyện Misel đâu.

Giọng cô vang lên đầy hứa hẹn. Gã rất thèm bước qua ngưỡng cửa, nhưng gã cũng hiểu rằng đấy có thể là bước không cứu vãn nổi. Là người thành phố; không quen với sự vắng vẻ nơi thôn dã, tỉ như người bán hàng rong hay người tùy phái xuất hiện sau lưng gã, mà cũng có thể Sarlo về quá sớm cũng nên. Gã luôn chú ý nghe ngóng xem có tiếng sỏi lạo sạo không.

- Thưa tiểu thư – Gã tiếp tục bài diễn văn ngọt ngào – Tôi không thể nào quay lại. Hôm qua cô chưa cho tôi được trình bày. Tôi chưa nói hết những lời của Misel – Quỷ sứ, gã nghĩ, hố rồi: lời nào nữa? – Anh ấy nói vào cái đêm chúng đem đi hành hình – Gã bắt đầu từ xa và ngạc nhiên nhận ra rằng câu vừa rồi khá thành công.

- Ban đêm, khi chúng bắn cậu ấy à? Chúng bắn ban đêm sao?

- Vâng. Dĩ nhiên là ban đêm.

- Thế là Sarlo bảo tôi rằng buổi sáng, sáng hôm sau.

- Ồ, thằng ấy vốn là tên lừa đảo bất trị .

- Ông ấy nói dối làm gì?

- Để bôi xấu tôi chứ còn làm gì nữa – Karos lập tức phản ứng và đau đớn thở dài, gã hãnh diện vì sự nhanh trí đã khai thông con đường vào nhà, lúc ấy Têrêza Mangio đã tránh sang một bên, nhường lối cho gã. – Đúng là phải tồi tệ lắm mới có thể đưa một người đến chỗ chết không phải do bột phát mà có cả một đêm suy nghĩ. Lão còn chưa hài lòng khi không có chuyện đó thì tôi cũng đã là tên vô lại hạng nhất rồi hay sao?

- Ông ấy bảo một lần ông đã định rút lui đề nghị của mình.

- Một lần! Kaross hét lên - Ồ, vâng, một lần. Tôi không kịp nhắc lại lần thứ hai thì chúng đã dẫn cậu ấy ra. – Mắt đẫm lệ gã nhắc lại bằng giọng van lơn – Xin cô hãy tin tôi, thưa tiểu thư, chuyện đó xảy ra ban đêm.

- Vâng, tôi biết là ban đêm, - Cô nói – Tôi đã thức giấc vì đau đớn.

- Lúc mấy giờ?

- Qua nửa đêm một chút.

- Đúng lúc đó đấy – Gã sôi nổi nói.

- Sao lão lại đểu thế nhỉ - Cô bảo – Lừa chuyện đó thì thật là đểu.

- Cô không biết tay Sarlo là người thế nào đâu, thưa tiểu thư, còn trong tù chúng tôi biết nó khá rõ. Thưa tiểu thư, tôi thật đáng khinh. Tôi đã mua cuộc sống của mình bằng cuộc sống của em cô. Nhưng ít nhất tôi đã không gian trá.

- Không gian trá.

Gã sực nhớ câu chuyện của ông thị trưởng về cách bốc thăm. Gã lập tức trả lời:

- Thưa tiểu thư, chúng tôi bốc thăm theo vần chữ cái. Cuối cùng chỉ còn hai mảnh giấy, còn hai người là tôi và lão ta. Một trong hai mảnh đó có dấu chữ thập. Trong phòng lúc ấy có gió lùa, nó đã lật những tờ giấy lên, và chắc chắn là lão đã trông thấy tờ nào bị đánh dấu. Vì vậy lão đã bốc trước khi đến lượt. – Sarlo chả đứng sau Savel là gì.

Cô nói như một lẽ tự nhiên:

- Ông có thể đòi rút thăm lại chứ.

- Thưa tiểu thư – Kaross đáp – Lúc đó tôi cho rằng lão ấy vượt hàng là do nhầm lẫn thôi. Khi vấn đề liên quan đến cái sống và cái chết thì không nên trừng phạt người ta chỉ vì một lỗi nhỏ.

- Tuy vậy ông đã lợi dụng khả năng mua được cuộc sống.

Gã hiểu rằng đang đóng một vai đầy mâu thuẫn, trong đó chuyện nọ chẳng hề liên quan gì đến chuyện kia, ở đây, để chinh phục khán giả cần phải đưa thêm vào tình tiết ủy mị nữa mới ổn.

- Thưa tiểu thư – Gã kêu lên thống thiết – Cô còn chưa nắm được nhiều điều lắm. Sarlo giải thích mọi chuyện đều theo hướng xấu. Em cô ốm lắm.

- Tôi biết.

Chút nữa thì gã reo lên bởi thành công; mọi chuyện gã nói đều trúng. Hơi quá đà gã bảo:

- Cậu ấy mới quí cô làm sao! Cậu ấy rất lo lắng sau khi chết thì cô sẽ ra sao. Có lần cậu ấy còn giơ cả ảnh cô cho tôi xem…

- Cậu ấy làm gì có ảnh.

- Điều đó làm tôi ngạc nhiên đây. – Thực ra điều đó không làm gã ngạc nhiên mà làm gã lúng túng. Gã hoàn toàn tin chắc vào thắng lợi. Nhưng gã phản ứng rất nhanh: - Cậu ấy thường giơ cho tôi xem một cái ảnh, đây là bức ảnh trên báo, cảnh đường phố, một cô gái khá xinh, khuất một nửa trong đám đông. Bây giờ thì tôi hiểu rằng đấy không phải là cô mà là một cô gái nào đó rất giống cô. Vì thế mà cậu ấy giữ kỹ mảnh báo, thường đem ra xem và tưởng tượng dường như… Trong tù người ta có những hành động rất kỳ quặc, thưa tiểu thư. Khi cậu ấy đề nghị tôi bán cho mảnh giấy có dấu chữ thập thì tôi…

- Không phải thế - Tôi ngắt lời gã – Không. Như ông nói thì mọi chuyện có vẻ suôn sẻ quá. Cậu ấy đề nghị ông? … Đâu phải như thế.

Gã rầu rĩ lắc đầu.

- Người ta đã vu khống tôi, thưa tiểu thư. Tôi có lỗi, điều đó thì không thể chối cãi được. Nhưng nếu tôi có nhiều tôi như ông ta nói thì tôi còn dám trở lại đây hay sao?

- Đấy không phải là ông ta, không phải Sarlo nói. Chính ông thị trưởng Buốcgia, người đã gửi di chúc và những giấy tờ khác đến đây kể lại với tôi như vậy.

- Tôi không còn nói được gì nữa, thưa tiểu thư. Hai tên đó đồng lõa với nhau. Đây là một âm mưu. Bây giờ thì tôi hiểu hết rồi.

- Thế mà tôi lại không thấy. Thật đáng tiếc.

- Hai thằng ấy lúc nào cũng bám lấy nhau, có gỡ cũng chẳng ra – Gã hồi hộp nói – Còn bây giờ xin vĩnh biệt, thưa tiểu thư. Cầu chúa phù hộ cho cô. – Từ Chúa được gã phát âm kéo dài nghe thật cảm động, mà thực ra trong toàn bộ tập hợp những từ cảm thán thì từ Chúa được gã thích nhất, coi là một trong những từ hiệu quả hơn cả. “Cầu chúa phù hộ”, “Có chúa chứng giám”, “Chúa tha tội”, những câu nói cửa miệng, nhàm tai đó vây bọc xung quanh từ Chúa nhiều sắc màu lung linh. Kaross quay lưng và chậm chạp bước ra cửa.

- Còn những lời cuối cùng của Misel?

Vừa tì khuỷu tay lên hàng rào Kaross vừa quan sát một bóng người bé tí đi ngang qua cánh đồng từ hướng Saint-Gian. Gã đứng bình thản, như một người đang nghỉ trong chính mảnh vườn của mình. Một lần gã còn khẽ cười vì một ý nghĩ bất ngờ xuất hiện trong đầu, nhưng khi cái bóng đã lại gần đủ để xác định chắc chắn rằng đấy là Sarlo thì dáng điệu tự nhiên của Kaross biến thành hồi hộp. Gã căng óc nghĩ.

Sarlo vẫn nhớ là Kaross có khẩu súng lục đút trong túi quần nên dừng lại từ khá xa. Nhìn thẳng vào mặt gã, lão nói:

- Tôi tưởng ông đi rồi?

- Tôi quyết định ở lại.

- Ở lại đây?

Kaross nhẹ nhàng nhận xét:

- Nói gì thì nói, ngôi nhà này cũng là của tôi.

- Của Kaross, người đã hợp tác với bọn Đức?

- Không. Của Gian-Lui Savel, người đã tỏ ra quá nhu nhược.

- Nhưng khi quyết định đóng vai Savel ông đã quên mất hai điều.

- Tôi có cảm giác là vai này tôi đóng không đến nỗi.

- Nếu ông có ý định đóng vai Savel thì ông không thể vào nhà, hoặc là người ta lại nhổ vào mặt ông.

- Còn điều thứ hai?

- Tất cả những cái này đã không còn là của Savel từ lâu rồi.

Kaross phá lên cười và bước ra khỏi tường, tay vẫn giữ chặt khẩu súng lục – “phòng xa”. Gã nói:

- Tôi có cả hai câu trả lời rồi, bạn thân mến ạ.

Bị sốc vì lòng tự tin của gã, Savel quát:

- Thôi cái trò ỡm ờ ấy đi.

- Ông thấy không, - Kaross nhẹ nhàng phản đối – Tôi đã khó khăn lắm để làm cô ấy tin vào ức thuyết của tôi.

- Ức thuyết gì?

- Về những chuyện trong tù ấy. Ông hiểu không, tôi không ở đấy vì vậy tôi dễ bịa ra những điều giống như thật. Tóm lại, tôi đã được tha thứ, anh bạn Sarlo thân mến ạ, còn ông thì ngược lại, ông đã bị lên án nghiêm khắc. Hãy tha thứ cho cái cười của tôi vì tôi hiểu rằng đấy là sự bất công không thể chấp nhận được. Ông đã bị kết án như một tên dối trá – Gã phá lên cười, dường như hi vọng rằng địch thủ của gã sẽ dùng quan điểm mĩ học để đánh giá mức độ khôi hài của hoàn cảnh – Sarlo ông chỉ còn mỗi một việc là cuốn xéo đi cho. Không được chậm trễ, đi ngay lập tức. Cô ấy căm ông lắm rồi. Nhưng tôi đã thuyết phục cô ấy trả công cho ông 300 Phơrăng. Tổng cộng ông nợ tôi 600 Phơrăng, bạn thân mến ạ. – Gã làm bộ dạng đang chìa tay trái ra lấy tiền.

- Thế cô ấy cho ông ở lại à? – Vẫn đứng cách xa Sarlo hỏi.

- Chứ cô ấy còn biết làm sao nữa? Ông có tưởng tượng được không, cô ta chưa hề nghe nói đến nghị định ngày 17, mà có vẻ như ông cũng chưa thì phải? Dĩ nhiên rồi vì các vị có hề trông thấy tờ báo nào đâu. Theo nghị định này thì mọi hợp đồng về việc chuyển giao bất động sản kí kết trong thời kỳ Đức chiếm đóng sẽ bị coi là không có giá trị nếu một trong hai bên kháng nghị. Còn ông thì sao, quả thực ông không nghĩ về chuyện này à? Sáng nay tôi mới thoáng nghĩ ra đấy.

Sarlo hoảng hốt quan sát gã. Trước mặt lão tay nghệ sĩ già Kaross béo bệu và gớm ghiếc, như một con lợn bỗng biến thành một tay Kaross lí tưởng, kiêu căng và dâm đãng, gã đang đứng bình thản, chìa ra cho lão ngôi nhà thừa tự và sáu héc ta đất riêng. Lão có thể thu hồi lại tất cả, nếu muốn – hay đây cũng giống như 300 Phơrăng cũ của lão. Ngay từ sáng nay lão đã cảm thấy một sự siêu nhiên gần kề - bà già đã chết và thế giới siêu nhiên tiến lại sát hơn. Chúa nằm trong cặp của ông cố đạo đã hiện diện tại nhà, mà nơi nào có Chúa nơi ấy có kẻ thù, lão là cái bóng của Chúa, là minh chứng cay đắng về sự sống Chúa. Tiếng cười ngu ngốc của kịch sĩ lại vang lên, nhưng Sarlo nghe thấy đằng sau nó là tiếng cười của quỷ sứ, đầy tự mãn, suồng sã mời chào.

- Tôi cam đoan là tay Savel cũng đã tính toán như vậy khi kí chứng thư. Thằng quỷ láu thế.

Những lời lẽ thô bỉ của Kaross không vào được tai Sarlo, lão nghe thấy đằng sau đó là lợi ngợi khen chính mình, như người ta khen một tay lính mới: “giỏi, Savel”.

Niềm hạnh phúc dâng đầy lòng lão – lão đã về đến nhà, ngôi nhà thừa tự lại thuộc về lão.

Lão nói:

- Thế thì ông đóng giả Savel để làm gì, ông Kaross? Chính ông nói rằng chỉ nay mai ông sẽ về cơ mà.

- Lạy chúa, tớ thích lắm, ông bạn già ạ - Kaross đáp – Cậu đúng là lão Pido phúc hậu lắm. Tôi chỉ xin nói với cậu điều này: nếu tớ bị cháy vở này, thì cậu có thể hi vọng vào cả ngàn vở khác.

Đám cỏ mà họ đang đứng là cỏ của lão, lão âu yếm nhìn, phải cắt trước mùa đông, sang năm thì lão sẽ xem đến vườn… Từ dưới sông hai hàng vết chân chạy dài: vệt nhỏ là đôi giày của lão, vệt lớn là đôi ủng cao su của ông cố đạo. Chúa đã đến bằng con đường này, bất ngờ thế giới hiện hữu như kéo dài ra, mờ đi và khi nó quay lại đúng tiêu điểm thì lão nhìn thấy rõ Kaross, béo phì, xấc xược và lão hình dung rõ những việc phải làm. Nghị định ngày 17. Quà tặng của Quỉ sứ cũng có nghĩa là quà tặng của Chúa. Tất cả những cái mà quỷ mang đến thì Chúa cho ta cái quyền vĩ đại là từ chối.

- Để làm gì, Kaross?

- Sao lại không – Kaross đáp – Đối với một người ở vào hoàn cảnh như tôi thì một ngày tạm trú cũng đã là thành công. Chẳng mấy chốc người ta sẽ tỉnh trí lại và những người đứng đắn sẽ trở lại nắm quyền. Chỉ cần dấu mình và trở lại – đến đây không kìm được, gã huyênh hoang: - Còn điều này nữa, bạn thân mến ơi. Nếu tôi kịp cưới cô ấy trước khi Savel xuất hiện thì đấy sẽ là một thắng lợi cực kì. Ông nghĩ thế là còn ít à? Tôi không phải là một kẻ nào khác mà chính là Kaross đấy. Ông có nhớ “Risơt III” không? “liệu có thể làm siêu lòng người con gái đang căm thù”. Trả lời: dĩ nhiên, vâng. Vâng, Sarlo, vâng.

Cần phải hiểu rõ kẻ thù, Sarlo hỏi lại lần thứ ba:

- Để làm gì? Ích gì chuyện đó?

- Tôi cần tiền, bạn thân yêu. Không có lẽ Savel không chịu nhả ra chút ít. Điều đó thì không thể nào chấp nhận được, hắn đã lừa rồi đẩy em người ta đến chỗ chết.

- Thế ông nghĩ rằng tôi để yên sao? Hôm qua chính ông nói rằng tôi yêu cô ta.

- À, hóa ra mày nói chuyện ấy đấy – Kaross gạt đi – Mày yêu nhưng đừng có tự làm hại mình. Tao với mày thì quá già rồi, anh bạn thân mến ạ, hi sinh vì tình sao được. Thử nghĩ mà xem: nếu Savel về thì mày sẽ chẳng được gì, còn nếu tao thắng thì mày biết đấy, tao rất hào phóng – Điều đó đúng, hào phóng là một phần không tách rời của sự thô lỗ của gã – Ngoài ra, bây giờ mày chẳng làm thế nào được một khi mày đã nói dối cô ấy rằng tao là Savel.

- Mày quên rằng tao biết rõ mày là ai: Kaross, tên phản bội và kẻ giết người.

Bàn tay phải trong túi quần động đậy, một ngón tay ấn vào khóa nòng.

- Theo mày thì tao nguy hiểm thế cơ à?

- Đúng thế - Sarlo theo dõi tay gã – ngoài ra còn điều này nữa: tao biết Savel đang ở đâu.

- Thế ở đâu?

- Có thể nói đang ở đây rồi. Nhưng đấy vẫn chưa hết. Nhìn đằng kia kìa sau cánh đồng ấy. Thấy nhà thờ không.

- Thấy.

- Mảnh trên cùng đang có người làm.

- Thế thì sao?

- Đứng đây thì không nhìn rõ anh ta đâu, nhưng tao biết anh ta là ai. Đấy là một chủ trại tên là Ros, người lãnh đạo phong trào Kháng chiến ở Saint-Gian.

- Sao nữa?

- Nếu bây giờ tao đi xuống cầu để lên đó và kể cho hắn rằng trong ngôi nhà lớn có tay Kaross, không phải đơn giản là tên Kaross mà còn là tên đã giết một người tên là Tupar.

Trong giây lát có cảm giác là Kaross sẽ bắn - ở chỗ quang đãng thế này thì đấy là một hành động tuyệt vọng: tiếng súng sẽ vang khắp vùng. Nhưng hóa ra Kaross lại mỉm cười:

- Bạn ơi – gã bảo – hai ta cùng bị trói bằng một sợi dây đấy chứ.

- Nghĩa là mày sẽ không phản đối nếu tao cùng đi với mày vào nhà chứ? – Lão chậm rãi bước lại gần gã, như người ta đến gần một con chó bị xích.

- Tao thì không, nhưng cô chủ có thể phản đối.

- Cô chủ, như tao hiểu, nghe theo lời khuyên của mày.

Kaross đột ngột rút tay ra khỏi túi quần, vui vẻ vỗ vỗ vào lưng Sarlo.

- Hoan hô, hoan hô, - Gã nói – Tao chưa đánh giá hết cậu. Chúng ta sẽ cùng hành động. Tớ khoái cậu lắm, anh bạn ạ. Chỉ cần một chút sáng kiến là tao với mày không chỉ có tiền trong tay mà còn có cả gái chia nhau xài nữa.

Gã nắm tay Sarlo và ân cần dẫn vào nhà.

Một lần Sarlo có quay đầu lại, trên sườn dốc hiện rõ cái bóng nhỏ tí của Ros. Lão bỗng nhớ lại thời kì hai người còn thân nhau, trước khi thương tật chưa làm cho giọng lưỡi Ros trở nên cay độc… Bóng Ros nhỏ bé, đang đi tìm cày, lưng quay lại phía họ.

Kaross bóp mạnh tay lão:

- Nếu thằng Savel đúng là đang về - Gã nói – thì chúng ta, mày với tao, sẽ cầm cự. Tao có khẩu súng lục đây – Gã lại bóp khuỷu tay lão – Phải nhớ điều đó đấy, được chưa?

- Vâng.

- Cậu sẽ phải xin lỗi ngay cô ấy vì cậu đã nói dối. Cô ấy phàn nàn cậu lắm đấy.

- Tao nói dối à?

- Chứ sao nữa, mày chả nói chúng bắn em cô ấy buổi sáng là gì.

Ánh mặt trời phản chiếu trên kính cửa sổ soi thẳng vào mắt lão, đầu cúi gằm, lão tự nhủ: “Ta phải làm gì? Ta đang làm gì đây?”

17

Bà Mangio qua đời đêm đó: Ông cố đạo lại được mời tới, Sarlo ngồi trong phòng mình, lão nghe rõ âm thanh của tử thần: những bước chân nhẹ nhàng, tiếng cốc chạm vào nhau lanh canh, tiếng nước chảy trong vòi, tiếng thì thầm. Cửa phòng hé mở - Kaross thò đầu vào. Gã bảo đã chuyển sang phòng ngủ của mình, nhưng hiện nay gã không muốn làm những người khác ngứa mắt. Gã nói thầm:

- Lạy chúa, có thể mọi chuyện đã xong. Tôi cực kì bối rối.

Cái chết; đấy không phải việc riêng của người quá cố: đâu phải chỉ là cái thở hắt ra cuối cùng rồi kết thúc, đâu phải chỉ là tiếng thì thầm, tiếng cốc tách va vào nhau, tiếng nước chảy vào chậu. Cái chết giống như một cuộc phẫu thuật không có phụ mổ, hay giống như cơn đau đẻ mà tiếng khóc của đứa bé sơ sinh có thể vang lên bất cứ lúc nào, nhưng cuối cùng thì chỉ là sự yên ắng đến rợn người: vòi nước đã khóa, cốc tách không va vào nhau nữa, ván sàn chẳng còn kọt kẹt dưới chân.

Kaross thở phảo nhẹ nhõm:

- Xong.

Cả hai như những kẻ âm mưu cùng chú ý lắng nghe. Kaross thì thầm:

- Đây là thời điểm quyết định. Cô ta không biết sẽ phải làm gì. Cô ấy không thể sống ở đây một mình.

- Tôi phải đi tiễn ông cố đạo. – Sarlo bảo.

Cha xứ xỏ chân vào giày trong tiền sảnh. Trên đường về ông ta hỏi:

- Ông sẽ đi à?

- Có thể.

- Hoặc là ông phải đi, hoặc là tiểu thư Mangio phải mời thêm cô bạn gái ở trong làng.

Sarlo bực tức cho rằng Cha xứ coi đạo đức là qui luật chủ yếu trong hành vi của con người, cũng không hẳn là đạo đức mà là lịch sự. Lão bảo:

- Tiểu thư Mangio sẽ tự quyết định.

Họ dừng lại ngoài bìa làng. Cố đạo nói:

- Tiểu thư Mangio còn quá trẻ, cô ấy dễ bị tác động. Cô ấy chất phác và hoàn toàn chưa hiểu đời.

Trên cái nền xám xịt của ban mai ông ta đứng sừng sững như một dấu chấm than màu đen biểu lộ lòng tự tin và kiêu căng cao độ.

- Tôi thì chẳng dám nói như vậy. Cô ấy đã từng trải ở Paris rồi. Cô ấy đâu có lớn lên ở nhà quê – Sarlo châm chọc nhận xét.

- Để hiểu đời thì chỗ ở chẳng có ý nghĩa gì – Cha xứ phản đối – một người giữa sa mạc, thế cũng quá đủ, nếu người đó đã học được cách quan sát hoặc có tài quan sát. Cô ta không có tài đó.

- Theo tôi, những năm sống ở thành phố đủ để cô ấy thu lượm được sự khôn ngoan riêng.

- Thế ông không nghĩ xem có thể so sánh sự khôn ngoan này với kinh nghiệm sống thực sự ư?

- Không.

- Sự thông minh không thể thay thế được kinh nghiệm, mà nhiều khi sự thiếu kinh nghiệm lại được coi là thông minh.

- Thế ông muốn gì? Cảnh tỉnh tôi à?

- Ông là người trí thức, thưa ông, và ông sẽ không khẳng định rằng đây không phải là việc của tôi. Chính ông cũng hiểu rằng đấy là việc của tôi. Nhưng ông, chắc ông cho là một khi tôi nói hoặc là ông phải đi hoặc là tiểu thư Mangio phải mời bạn gái, là tôi chỉ quan tâm đến vẻ lịch sự bề ngoài. Đấy không phải là lo giữ lịch sự mà là sự thấu hiểu bản chất của con người, dù không muốn anh cũng sẽ nắm được nếu anh cứ ngồi hết ngày này đến ngày khác và nghe người ta kể về động cơ cùng hành động của mình. Hiện nay tiểu thư Mangio đã rơi vào hoàn cảnh mà một người phụ nữ hoàn toàn có thể thực hiện những bước đi thiếu suy nghĩ. Mọi cảm giác đều cùng có một bản chất. Người ta đã biết rằng sự kích động của thể xác hàm chứa nỗi u buồn, nhưng người ta không biết rằng trong nỗi u buồn lại cũng có kích động. Ông phải chú ý, đừng lợi dụng chuyện đó, thưa ông.

Đồng hồ trên cái gác tồi tàn của nhà thờ điểm sáu giờ rưỡi, cái giờ mà hôm đó; ở trong tù, lão đã thử một lần duy nhất rút lui đề nghị của mình, cái giờ, mà trong ánh sáng mờ mờ đôi tròng mắt mất ngủ của Tháng Giêng hiện lên khá rõ. Lão bảo viên cố đạo:

- Thưa cha, xin cha cứ tin ở tôi. Tôi chỉ mong cho tiểu thư Mangio những điều tốt lành.

Và quay lưng lại lão vội vã bước về nhà. Đấy là giờ mà cuối cùng mọi vật hiện lên rất rõ…

Trong nhà tối lắm, nhưng ở chân cầu thang thì đèn vẫn còn. Sarlo lặng lẽ bước vào nên không ai nhận ra. Gã Kaross và cô gái đứng trên cầu thang như hai diễn viên đứng trước ống kính chuẩn bị vào vai theo tín hiệu của đạo diễn. Nỗi buồn trong sự kích động và sự kích động bên trong nỗi buồn, cha xứ đã nói. Họ đang thể hiện phần thứ hai của chân lí ấy. Và một điều gì đó đã được nói hay đã được làm, và vậy mà trên mặt gã đàn ông hằn những nếp nhăn buồn, còn cô gái thì ngã về phía gã; mắt đẫm lệ.

- Giá ông buông tôi ra. – Cô cầu khẩn nói.

- Thưa tiểu thư – Gã kêu lên – Cô là người đơn độc, tứ cố vô thân giữa thế gian này. Nhưng từ nay cô không còn phải đau khổ vì cô độc nữa. Cô đã căm thù tôi, nhưng chuyện ấy đã qua rồi, tất cả đã qua rồi. Từ nay cô không còn phải lo lắng, không còn phải sợ hãi…

Gã đóng mới khéo làm sao, Sarlo tự nhủ, cái thằng khọm già lang thang ấy, gã đưa ra cái mà lúc này người ta cần hơn cả tình yêu, đấy là sự yên ổn. Và những lời của gã cứ tuôn ra, tuôn ra như nước mùa xuân.

- Tôi mệt mỏi quá rồi.

- Têrêza, từ nay em có thể nghỉ ngơi.

Gã đưa bàn tay dọc theo tay vị cầu thang và úp lên tay cô, cô không hất ra.

- Nếu như có thể tin được một người nào đó – Cô nói – Em nghĩ rằng có thể tin được Sarlo, nhưng ông ta đã nói dối chuyện Misel.

- Em có thể tin anh – Kaross nói – Anh đã thú nhận việc làm tồi tệ nhất. Anh đã tự thú với em.

- Vâng – Cô đồng ý – Điều đó thì đúng.

Gã tiến sát cô hơn nữa. Không thể tin, Sarlo tự nhủ, làm sao lại không nhận ra sự giả tạo trơ trẽn, như mùi lưu huỳnh đập thẳng vào mũi như thế? Nhưng Têrêza không hề tỏ ra muốn né tránh. Cô lảo đảo lăn vào vòng tay gã, mắt lim dim như một kẻ tự sát. Bất thình lình Kaross trông thấy Sarlo ở bên dưới, gã cười khẩy và nháy mắt vừa hân hoan vừa gian trá.

- Tiểu thư Mangio – Sarlo kêu lên.

Cô gái bước dịch xa Kaross một chút và lúng túng ngó xuống. Và bất ngờ lão nhận ra rằng cô còn rất trẻ, còn lão và Kaross thì lại đã quá già. Chẳng còn một chút ham muốn nào, chỉ còn lại lòng trìu mến vô hạn đối với cô. Ngọn đèn trên cầu thang mờ đi trong ánh sáng màu xám của một ngày đang đến, Têrêza đứng đó như một bé gái nhợt nhạt mà những người khách ngồi dai đã không thể cho đi ngủ đúng giờ.

- Tôi không biết ông đang ở đây – Cô lẩm bẩm, - Ông đi vắng lâu quá.

Kaross gườm gườm nhìn lão, gã nhấc tay khỏi vai Têrêza và đút vào túi quần. Nhưng gã lại reo lên bằng một giọng cực kỳ thân mật:

- À, Sarlo. Sao bạn thân mến ơi, bạn đã đưa ông cố đạo về rồi chứ?

- Tôi không phải là Sarlo – Đứng bên dưới, hướng về phía Têrêza, lão nói – Tên tôi là Gian-Lui Savel.

18

- Mày điên à?? – Kaross cáu kỉnh gắt.

Nhưng Savel tiếp tục bình tĩnh giải thích cho Têrêza. .

- Đây là kịch sĩ Kaross. Chắc chắn là cô đã nghe nói về ông ta. Gã đang bị cảnh sát truy nã về tội phản bội và giết người.

- Nó điên rồi.

- Tôi chẳng hiểu gì cả - Cô nói, tay vuốt mớ tóc ướt khỏi trán – Bao nhiêu điều dối trá, ai là người nói dối, tôi không biết. Tại sao lúc đó ông nói rằng ông nhận ra ông ta?

- Đúng. Hãy trở lời đi – Kaross reo lên đắc thắng.

- Tôi sợ phải thú nhận với cô tôi là ai vì tôi biết cô căm thù tôi đến mức nào. Khi hắn xuất hiện thì tôi nghĩ rằng tôi có thể đoạn tuyệt với chính mình và hắn sẽ chuốc lấy tất cả lòng thù hận.

- Ôi, ôi, ôi, thằng dối trá làm sao, hả?

Kaross vừa gập người qua tay vịn vừa khinh bỉ nói. Gã và cô đứng ở bên trên, vai kề vai và trong đầu Savel chợt lòe lên ý nghĩ kinh khủng rằng sẽ ra sao nếu như đã muộn, sẽ ra sao nếu như đấy không chỉ đơn giản là sự kích động được sinh ra trong đau thương mà là một tình yêu thực thụ sẵn sàng chấp nhận cả tên Kaross lừa đảo, cả tên Savel hèn nhát? Bây giờ thì lão không cần gì nữa, chỉ làm sao tạo ra giữa gã và cô một bức tường ngăn cách vĩnh hằng, bằng mọi giá, lão tự nhủ, bằng mọi giá.

Kaross nói:

- Dọn dẹp giường chiếu và bước ngay. Người ta không cần anh nữa.

- Ngôi nhà này là của tiểu thư Mangio. Hãy để cô ấy quyết định.

- Thế cơ đấy, thằng lừa đảo – Kaross vừa lắc đầu vừa nắm lấy cánh tay cô gái – Chiều qua nó mới nói với tôi rằng cái nhà này thực ra theo đúng pháp luật là của tôi, mới có nghị định nào đó, tôi không biết hình như hủy bỏ hợp đồng kí trong thời kì tạm chiếm. Nó làm như một lúc nào đó tôi có thể sử dụng mánh khóe hèn hạ như vậy.

Savel nói:

- Khi còn bé, ở trong ngôi nhà này, chúng tôi đã có một trò chơi, tôi thường chơi với một người bạn sống bên kia sông.

- Nó lảm nhảm gì vậy?

- Kiên nhẫn một chút. Ông sẽ thấy thú vị đấy. Tôi thường cầm một cái đèn pin như thế này này, hay một cây nến hay nếu trời nắng thì cái gương con và truyền cho nó tín hiệu từ đây, từ bậc cửa này này. Đôi khi thế này. Nghĩa là “Tôi không ra được”.

Kaross lo lắng hỏi:

- Thế bây giờ ông đang đánh tín hiệu gì đây?

- Tín hiệu này nghĩa là “Cấp cứu, bọn da đỏ tấn công”

- Trơi ơi – Cô gái kêu lên – Tôi chẳng hiểu các ông nói gì cả.

- Ông bạn đó bây giờ vẫn ở bên kia sông, tuy ông ta không còn là bàn nữa. Hiện thời ông ấy đang đi lùa bò. Ông ấy sẽ trông thấy ánh đèn của tôi và hiểu rằng Savel đã về. Ngoài ông ta ra thì chẳng ai đoán được.

Lão trông thấy Kaross lên gân tay trong túi quần. Lật mặt gã như một kẻ nói dối vẫn chưa đủ. Gã vẫn có thể thoát. Bức tường ngăn cách phải là vĩnh viễn.

Têrêza hỏi:

- Nghĩa là nếu ông ấy đến thì điều đó khẳng định rằng ông là Savel.

- Ông ấy không đến đâu – Kaross cằn nhằn.

- Nếu ông ấy không đến thì sẽ có các chứng cớ khác.

- Thế bạn ông là ai? – Têrêza hỏi và lão cảm thấy rằng phần nào cô đã tin.

- Chủ trại Ros, lãnh đạo phong trào Kháng chiến địa phương.

- Ông ấy trông thấy ông trên đường đến Brinak rồi cơ mà – Cô gái phản đối.

- Ông ấy không nhìn kĩ. Tôi đã thay đổi nhiều, thưa tiểu thư. – Lão đứng vào cửa tay cầm đèn pin – Nhưng ông ta không thể không nhận ra tín hiệu. Bây giờ ông ta đang ở chuồng bò hay là ở ngoài đồng thôi.

- Này vất đèn đi. – Bất ngờ Kaross thét. Đấy là một thành công: kịch sĩ đã gỡ mặt nạ, như đang bị thẩm vấn, trán gã lấm tấm mấy giọt mồ hôi.

Savel vừa liếc nhìn tay phải gã vừa lắc đầu từ chối, người căng lên đón đợi cơn đau.

- Vất đi, tao bảo.

- Tại sao?

- Thưa tiểu thư – Bất ngờ Kaross chân thành nói – mỗi người đều có quyền đấu tranh cho cuộc sống của mình. Hãy bảo nó bỏ đèn xuống không thì tôi bắn đấy.

- Nghĩa là, ông đúng là tên sát nhân.

- Thưa tiểu thư – Gã trâng tráo đáp – Thời chiến mà – Gã bước cách cô mấy bước dọc theo tay vịn rồi rút súng, đầu tiên gã nhằm vào Savel sau đó vào Têrêza, nòng súng đen ngòm nối hai người thành đường chấm chấm – bỏ đèn xuống.

Đồng hồ chuông điện trong nhà thờ làng điểm bảy giờ. Savel vừa hạ đèn vừa đếm tiếng chuông, đấy là giờ của đoạn đường rải xỉ và bức tường gạch, giờ mà một người khác đã nhận cái chết thay cho lão. Biết bao nhiêu cố gắng chỉ để trì hoãn cái điều không tránh khỏi. Kaross hiểu sai sự bối rối của lão, cảm thấy đã lại làm chủ được tình thế, gã hạ lệnh:

- Thế. Bây giờ bỏ đèn xuống, bước một bước khỏi cửa.

Nhưng Savel đã đưa đèn pin quá đầu, lão bật rồi tắt, bật rồi tắt.

Kaross bắn liền hai phát. Phát thứ nhất, trong lúc vội vàng, gã bắn trúng vào bức tranh trên tường, mảnh kính văng ra tung tóe, phát thứ hai làm cái đèn pin văng ra, khẽ lăn trên nền và dừng lại, chiếu một vệt sáng chói chang lên ngưỡng cửa. Mặt Savel méo đi vì đau. Như có người đấm; hất lão vào tường. Nhưng cơn đau dữ dội lập tức qua nhanh, trước đây lão từng bị viêm ruột thừa, đau hơn nhiều. Khi lão ngẩng đầu lên thì Kaross đã biến mất. Têrêza đứng ngay trước mặt lão.

Cô hỏi:

- Ông bị thương à?

- Không – Lão đáp – Cô nhìn bức tranh kìa: hắn bắn trượt.

Phát súng thứ hai liền ngay phát thứ nhất, cô không phân biệt được. Bây giờ phải làm sao để cô đi trước khi tê liệt hẳn. Phải chật vật lắm mới bước được mấy bước và ngồi vào ghế bành. Chỉ mấy phút cái ghế đã ướt đẫm. Lão bảo:

- Thôi, thế là xong, bây giờ thì hắn chẳng còn dám quay lại nữa.

Cô hỏi:

- Ông là đúng là Savel à?

- Vâng.

- Nhưng chuyện tín hiệu cũng là bịa phải không? Ông bấm mỗi lần mỗi khác.

- Vâng, cũng là bịa. Tôi đã buộc gã phải bắn. Bây giờ thì nó chẳng quay nữa đâu nó nghĩ đã giết được tôi, như… cái ông… Lão không thể nào nhớ lại được họ tên người bị giết. Trong tiền sảnh mặc dù mới sáng đã nóng không chịu nổi, trên trán lão mồ hôi lăn như những giọt thủy ngân. Lão nói: - Hắn sẽ đi ngược hướng Saint-Gian. Còn cô hãy lại mau đằng ấy nói với ông cố đạo. Ros sẽ giúp cô. Cô nhớ nhé: Kaross, diễn viên.

Cô nói:

- Theo tôi, ông đã bị thương.

- Đâu có. Tôi chỉ bị đập đầu vào tường thôi. Chỉ có vậy thôi. Hơi bị choáng. Cô mang cho tôi mảnh giấy và cái bút chì. Trong khi cô đi gọi cảnh sát thì tôi sẽ viết tường trình. Cô thực hiện lời đề nghị của lão rồi dừng lại nhìn lão vừa lúng túng vừa lo lắng. Lão lo sẽ bị ngất ngay khi cô còn ở nhà. Lão âu yếm hỏi: - Thế bây giờ mọi việc ổn rồi chứ. Cô hết thù tôi rồi chứ?

- Vâng.

- Thế thì tốt rồi – Lão bảo – lạy chúa – Mối tình của lão chẳng để lại dấu vết gì, ham muốn đã mất hết ý nghĩa, chỉ còn lại lòng xót thương, âu yếm và trắc ẩn khi chứng kiến nỗi bát hạnh của một người hoàn toàn xa lạ. – Từ nay mọi chuyện sẽ thuận lợi đấy – Lão hỏi cô – Thôi, chạy đi – Lão sốt ruột hạ lệnh, như nói với một đứa trẻ con.

- Thế ông không làm sao chứ?

- Không sao, không sao.

Cô vừa đi ra là lão lập tức viết, lão muốn làm sao để không ai còn cớ kiếm chuyện nữa, đầu óc luật sư của lão đòi hỏi một sự tổng kết kỷ lưỡng. Thực ra lão không nắm được chính xác sắc lệnh mới; nhưng vị tất chứng thư của lão sẽ bị hủy bỏ nếu không có bên nào kháng nghị. Cái mà lão viết lúc này: “Tôi để lại tất cả những gì mình có. Vào thời điểm tôi chết…” chỉ để chứng tỏ rằng lão không có ý kháng nghị; bản thân tờ giấy này không có ý nghĩa pháp lí vì lão đâu có nhân chứng… Máu từ vết thương trong bụng đã chảy xuống chân. May mà Têrêza không nhìn thấy. Máu chảy xuống chân lành lạnh, y như nước lã. Lão nhìn quanh: một luồng ánh sáng từ ngoài cánh đồng chiếu qua cánh cửa rộng mở. Chết tại nhà và cô độc – đúng là phải như vậy: trong giờ phút lâm chung người ta chỉ chiếm hữu được cái mà tầm mắt có thể bao quát. Chàng Tháng Giêng tội nghiệp và con đường rải xỉ mà anh đã đi qua, lão chợt nghĩ… Lão bắt đầu kí tên, nhưng không kịp, vết thương toác ra: tia; dòng, xông, cả một thác lũ bình yên.

Tờ giấy đầy những dòng chữ khó đọc rơi xuống sàn cạnh chiếc ghế tựa. Lão không ngờ rằng bên dưới những hàng chữ đó thay vì chữ kí lại là: ‘Gian-Lui Sa…” cái đó đồng thời có thể là “Sarlo” mà cũng có thể là “Savel”. Tòa án tối cao đã giải thoát cho lão khỏi mọi day dứt.