Đôi khi bạn không thể biết người ấy có phù hợp với mình hay không cho đến khi thật sự bước vào mối quan hệ. Và có thể đến lúc đó, hóa ra đó không phải là người bạn mong ước. Bạn có thể nhận ra điều đó chỉ trong vài tuần, nhưng cũng có thể là vài năm. Cũng có thể bạn chỉ kết thúc được mối quan hệ này sau hàng chục năm chung sống, sau khi các bạn đã có con cái – một gánh nặng của cuộc chia tay.
Khi bạn bước vào giai đoạn này, có rất nhiều cách khác nhau để chia tay, cho dù bạn có phải là người chủ động hay không. Chúng ta đều đã chứng kiến nhiều người phải trải qua những cuộc chia tay đầy đau đớn và day dứt, điều đáng buồn là nó lại liên quan tới con cái. Nhưng chúng ta, những Người tuân thủ luật chơi, không muốn làm như vậy.
Khi bức xúc, chúng ta khó có thể cư xử đẹp như chúng ta nên làm. Vì thế, sau đây tôi xin đưa ra một vài quy tắc giúp bạn có những thái độ cư xử đàng hoàng đúng như mong muốn. Nếu bạn có thể thực hiện được những quy tắc này, bạn sẽ giúp bản thân – và cả lũ trẻ trong trường hợp bạn có con – phục hồi nhanh hơn sau đổ vỡ. và mang lại sự thanh thản cho tâm hồn.
Còn nếu bạn đang có một mối quan hệ mãn nguyện, bạn vẫn có thể đọc phần này để giúp những người bạn không may mắn khác. Hoặc bạn có thể bỏ qua phần này cũng được.
QUY TẮC 69
LẮNG NGHE TIẾNG NÓI BÊN TRONG
Khi nhìn lại những cuộc hôn nhân không thành, người trong cuộc thường nói: “Khi cô ấy không nhớ kỷ niệm năm năm ngày cưới của chúng tôi, trong thâm tâm tôi đã biết rõ là mọi chuyện đã kết thúc rồi.” Hay: “Nhìn lại cái lúc anh ấy vẫn quyết định nhận công việc đó dù tôi đã ra sức khẩn nài đừng làm vậy, phải chăng đó là phần mở đầu của một cuộc hôn nhân đổ vỡ?”
Nhưng những người có thể chỉ ra chính xác điểm bắt đầu của sự đổ vỡ lại thường kéo dài tình trạng hôn nhân thảm hại của mình trong hàng tháng, thậm chí hàng năm trước khi chính thức chia tay. Họ tiếp tục cùng người bạn đời đào sâu thêm cái hố đen trong cuộc sống vợ chồng để rồi cả hai lại phải nỗ lực mà tự thoát ra. Nếu lúc đó họ biết “nhìn xa trông rộng”, thay vì để đến sau này mới nhận thức muộn màng thì mọi chuyện đã khác.
Trong thực tế, gần như lúc nào chúng ta cũng có khả năng tiên đoán được vấn đề. Chỉ có điều chúng ta không nhận thức được khả năng đó mà thôi. Có một tiếng nói nhỏ nhẹ xuất phát từ bên trong bạn cho bạn biết rằng mối quan hệ này không tồn tại lâu, nhưng bạn không chịu nghe. Nếu bạn đáp lại tiếng nói đó, nó sẽ cho bạn biết khi nào thời điểm thích hợp đến. Tôi không khuyên bạn nên chia tay ngay khi tiếng nói bên trong bắt đầu lên tiếng nghi ngờ. Dĩ nhiên nhiều khi bạn phải hành động và bạn vẫn có thể cứu vãn được tình cảm. Nhưng ẩn sâu bên trong, nếu bạn biết lắng nghe tiếng nói đó, bạn sẽ biết được khi nào thì mối quan hệ giữa hai người vượt quá ngưỡng cho phép và không còn cách hàn gắn nữa.
Vậy tại sao bạn không lắng nghe tiếng nói bên trong mình sớm hơn? Thật ra, bạn đã đầu tư rất nhiều vào cuộc hôn nhân này, cả về tinh thần lẫn vật chất. Bạn không muốn mình trở thành kẻ thất bại. Có thể bạn có con và bạn không muốn chúng bị tổn thương. Có thể bạn sợ phải sống một mình (trong trường hợp này, hãy đọc Quy tắc 3). Hơn nữa, giẫm chân tại chỗ thì dễ hơn là tiếp tục bước đi.
Nhưng hãy gượm, một khi bạn đã biết mối quan hệ này chẳng đi đến đâu thì bạn có thể thoát khỏi nó lắm chứ. Duy trì một cuộc hôn nhân không hạnh phúc chỉ làm nó trở nên tồi tệ hơn. Tôi biết có những người chỉ muốn cha mẹ mình chia tay sớm hơn. Sống với nhau vì con cái chỉ có tác dụng nếu các bạn có thể giữ cho mối quan hệ giữa hai người tiếp tục một cách thân thiện. Nhưng nếu các bạn không thể làm được việc đó thì có lẽ con cái sẽ được hưởng một cuộc sống tốt hơn nếu hai người ly dị. Nếu chưa có con, vậy bạn còn lưu luyến gì mà ở lại? Bạn lo lắng mọi người sẽ đàm tiếu ư? Hay mẹ bạn sẽ phản ứng thế nào? Hay bạn lo lắng mình sẽ xoay sở ra sao, làm thế nào để trang trải cho cuộc sống của bản thân?
Đó hoàn toàn là sự lựa chọn của bạn ‒ bạn sẽ tiếp tục khổ sở như thế nào trong mối quạn hệ này cho đến khi sự chịu đựng của bạn không còn giá trị gì nữa. Có thể bạn muốn một mối quan hệ thiếu hạnh phúc nhưng bù lại, bạn có nơi để đi về còn hơn là phải sống lam lũ một mình. Tôi chỉ muốn nói rằng bạn cần phải lắng nghe tiếng nói từ bên trong con người mình. Ngay khi tiếng nói đó cho bạn biết rằng mọi việc sẽ không thể nào tiến triển được nữa và bạn nên ra đi, thì hãy đừng chần chừ mà làm tổn thất của bạn trở nên nặng nề hơn. Nếu không, bạn sẽ chỉ mang lại sự bất hạnh cho tất cả mọi người mà thôi.
DUY TRÌ MỘT MỐI QUAN HỆ KHÔNG HẠNH PHÚC CHỈ LÀM NÓ TRỞ NÊN TỒI TỆ HƠN.
QUY TẮC 70
HIỂU RẰNG ĐÓ LÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CẢ HAI
Tôi chưa từng chứng kiến một cuộc chia tay nào xảy ra mà không có sự đóng góp từ cả hai nhân vật chính. Khi gia đình đổ vỡ, trách nhiệm thuộc về cả hai bên. Bản thân tôi từng một lần ly dị và sau một thời gian, giờ đây tôi có thể thừa nhận rằng cả hai chúng tôi đều góp phần làm cho quan hệ vợ chồng trở nên xấu đi, tới cái ngưỡng không thể cứu vãn được.
Thông thường, một người sẽ chủ động chia tay cho dù người kia không muốn. Có thể người đó ngoại tình, hay họ muốn ra đi, hay họ cư xử theo những cách khiến người kia không thể chịu đựng được. Nhưng dù sao, vẫn luôn có lý do để giải thích cho sự thất bại của một mối quan hệ. Và lý do đó luôn xuất phát từ cả hai nhân vật chính.
Tôi nói thế không có ý là khi mọi việc xấu đi, bạn có thể lừa dối bạn đời của mình. Lúc nào chúng ta cũng nên cư xử đàng hoàng, vì thái độ của cả hai người trong cuộc thường chịu ảnh hưởng từ cách cư xử của một trong hai người, chứ không phải từ ý kiến của những người ngoài cuộc. Nhưng xét về bản chất sâu xa của vấn đề, trong một mối quan hệ tốt đẹp, chẳng có ai lại đối xử không hay với người kia. Trong các mối quan hệ bất thành, chắc chắn phải có điều gì đó không ổn ngay từ ban đầu.
Đôi khi cái “không ổn” đó là sự lựa chọn của người trong cuộc. Có thể bạn đã làm mọi việc có thể để duy trì cuộc hôn nhân này, nhưng chẳng may bạn lại chọn nhầm một kẻ trăng hoa, hay một người coi trọng sự nghiệp hơn gia đình? Hoặc đơn giản đó không phải là người dành cho bạn và ngược lại? Tuy vậy, bạn phải chịu trách nhiệm về sự lựa chọn đó. Đó là lý do tại sao những quy tắc đầu tiên trong cuốn sách này lại quan trọng đến thế, bởi vì chúng giúp bạn tránh lựa chọn nhầm người. Tuy nhiên, trong phần lớn các trường hợp, những người quả quyết rằng họ mới là người bị tổn thương lại là những người coi thường người kia, hay chì chiết, thường xuyên vắng nhà, tập trung quá mức vào con cái mà làm phương hại đến quan hệ hai người, khiến người ấy cảm thấy ngột ngạt, hay không cho phép người ấy thực hiện ước mơ của mình. Có thể trên lý thuyết, những điều nêu trên không thể nói chính xác tại sao một trong hai người lại quyết định ra đi. Tuy nhiên, những người cảm thấy bị tù hãm thường sẽ tìm ra những cách thức táo bạo và bất ngờ để thoát khỏi mối quan hệ đó.
Lý do tại sao điều này lại quan trọng là bởi vì cả hai bạn sẽ đối mặt với sự đổ vỡ trong quan hệ một cách thân thiện hơn – hay chí ít là bớt đau khổ hơn – nếu cả hai cùng nhận ra những sai sót của mình (ngay cả nếu bạn chỉ tự thú nhận với riêng mình). Và nếu bạn không nhận ra khi nào nên ra quyết định cuối cùng, bạn vẫn có thể đi lại vết xe đổ của chính mình trong mối tình tiếp theo. Đó có thể là lựa chọn sai đối tượng, hay tiếp tục làm cho mối quan hệ của mình xấu đi khi những vết rạn bắt đầu xuất hiện, và cuộc hôn nhân mới lại bước vào giai đoạn thoi thóp.
TÔI CHƯA TỪNG CHỨNG KIẾN MỘT CUỘC CHIA TAY NÀO XẢY RA MÀ KHÔNG CÓ SỰ ĐÓNG GÓP TỪ CẢ HAI NHÂN VẬT CHÍNH.
QUY TẮC 71
DUY TRÌ NHỮNG NGUYÊN TẮC ĐẠO ĐỨC
Đây là một quy tắc dễ nói mà khó làm. Cá nhân tôi thừa nhận quy tắc này rất khó, nhưng tôi biết rằng bạn có thể làm được. Chỉ cần bạn thay đổi cách nhìn, biến mình từ một người có thói quen cư xử kiểu này thành một người có cách cư xử khác. Cho dù rất khó thực hiện, nhưng bạn chớ bao giờ:
• trả thù;
• hành động tồi tệ;
• giận dữ tột độ;
• làm tổn thương người khác;
• hành động mà không suy nghĩ trước sau;
• làm liều;
• hung hăng hiếu chiến.
Đó là điểm mấu chốt của vấn đề. Trong bất kỳ thời điểm nào, bạn cũng phải giữ vững những nguyên tắc đạo đức này. Bạn phải cư xử một cách chân thực, đứng đắn, tử tế, độ lượng, tốt đẹp (với bất kỳ nghĩa nào của từ này), bất luận người khác có khiêu khích bạn như thế nào. Bất luận họ đang thách thức gì, cư xử thiếu công bằng như thế nào, tệ hại đến mức nào, bạn cũng không được trả miếng họ. Bạn sẽ tiếp tục là một người tốt, văn minh và không thể chê trách được về mặt đạo đức. Những cung cách đối nhân xử thế của bạn sẽ thật hoàn hảo. Ngôn từ của bạn nhã nhặn và đức hạnh. Cho dù người khác nói hay làm gì, họ cũng không thể khiến bạn làm khác được.
Tôi biết rằng đôi khi rất khó thực hiện được như vậy. Tôi biết rằng khi bạn đời trước của bạn cư xử khó coi mà bạn lại phải chịu đựng người ấy, cố kìm nén mình để không buông ra lời nói khó nghe, thì đó quả là một việc hết sức khó khăn. Khi ai đó cư xử tồi tệ với bạn, theo lẽ tự nhiên, bạn sẽ muốn “ăn miếng trả miếng” và chửi bới họ. Đừng bạn nhé! Khi những giờ phút không hay này qua đi, bạn sẽ rất tự hào vì mình đã giữ vững được những nguyên tắc đạo đức, và điều đó tuyệt vời gấp trăm nghìn lần so với cảm giác trả được thù.
Tôi biết khao khát trả thù rất mãnh liệt, nhưng bạn chớ làm chuyện đó. Bây giờ không nên, và sau này cũng vậy. Tại sao? Nếu bạn trả thù, bạn sẽ tự hạ mình xuống ngang hàng với họ, bạn sẽ trở thành con quái thú thay vì là thiên thần (xem thêm cuốn Những quy tắc trong cuộc sống); nó sẽ làm hạ phẩm giá của bạn, làm rẻ rúng giá trị con người bạn; sau đó bạn sẽ hối tiếc vì đã làm như vậy. Và cuối cùng, nếu bạn trả thù, bạn sẽ không còn là Người tuân thủ luật chơi nữa. Trả thù là hành động của những kẻ thất bại. Chấp nhận và gìn giữ những quy tắc đạo đức là cách làm duy nhất đúng đắn. Điều đó không có nghĩa bạn là một kẻ dễ bị lợi dụng hay hèn nhát. Nó chỉ có nghĩa là bất kỳ hành động nào của bạn cũng đều chân thực và cao quý, và bạn còn tuyệt vời hơn thế nữa.
GIỮ VỮNG NHỮNG NGUYÊN TẮC ĐẠO ĐỨC SẼ TUYỆT VỜI GẤP TRĂM NGHÌN LẦN SO VỚI CẢM GIÁC TRẢ ĐƯỢC THÙ.
QUY TẮC 72
ĐỪNG KHƠI LẠI CHUYỆN CŨ
Tôi biết một phụ nữ bị chồng bỏ rơi với đàn con nhỏ dại cách đây 20 năm để đi theo người đàn bà khác. Cho đến bây giờ người phụ nữ ấy vẫn chưa tha thứ cho chồng, chị vẫn cảm thấy cay đắng và bóng ma của quá khứ vẫn bào mòn dần cuộc sống của chị. Và thật ngẫu nhiên, khi đối chiếu chuyện này với Quy tắc 71, tôi thấy chị vẫn một mực tin rằng mình là một nạn nhân vô tội.
Những hiềm thù và đau đớn này đang làm tổn thương ai? Không phải ông chồng – điều đó là chắc chắn. Hầu như anh ta không còn liên lạc gì với chị nữa (chỉ trừ trường hợp liên quan tới con cái, mà chúng bây giờ cũng đã lớn rồi), và anh ta đang rất hạnh phúc bên người vợ thứ hai của mình. Đối tượng mà chị đang làm tổn thương không ai khác chính là bản thân chị. Sau 20 năm, chị vẫn sống trong khổ sở và dĩ nhiên là vẫn độc thân bởi chị chưa chịu từ bỏ cuộc hôn nhân đã kết thúc từ bao lâu rồi. Do đó, chị không thể lật một trang mới cho cuộc sống của mình để đi tìm một mối lương duyên khác tốt đẹp hơn.
Đương nhiên, chị cũng đang làm tổn thương con mình. Nhiều cặp vợ chồng từng phải trải qua hai hoặc ba năm đầu khó khăn sau khi ly hôn. Nhưng theo như tôi biết, đa số những cặp vợ chồng có con cái sau khi chia tay vẫn giữ được mối quan hệ thân thiện với nhau, cho dù bản thân họ không cảm thấy điều đó. Vào những thời điểm trọng đại trong cuộc đời của những đứa con, chẳng hạn như dựng vợ gả chồng, chúng cần có sự hiện diện của cả bố và mẹ mà không cần phải lo lắng điều gì sẽ xảy ra khi hai người chạm trán. Điều đó là không tưởng đối với con cái của người phụ nữ nói trên vì chúng còn không được phép nói về bố trước mặt chị.
Bạn phải sống. Vì lợi ích của bạn và của tất cả mọi người trong đó có bạn bè bạn. Họ sẽ rất sẵn lòng nghe câu chuyện của bạn trong vài tháng, nhưng họ không thể tiếp tục cứ nghe mãi giai điệu đó trong nhiều năm. Tất cả những đau khổ cay đắng đó là do bạn không thoát được khỏi quá khứ. Bạn chỉ có một cuộc đời thôi, vậy hãy tận dụng nó. Hãy rút kinh nghiệm từ những sai lầm, và rồi vượt qua chúng.
Nếu bạn cứ thả mình vào những suy nghĩ tiêu cực, và tự thấy thương xót cho bản thân khi nghĩ rằng mình đã bị đối xử như thế nào, thì cuối cùng bạn sẽ trở nên yếm thế, tiêu cực và là một nạn nhân. Đó không phải là điều mà những Người tuân thủ luật chơi như chúng ta làm. Đương nhiên là chúng ta cũng cần phải có thời gian làm lành vết thương, nhưng sau đó chúng ta sẽ đứng dậy, rũ sạch quá khứ đau buồn và tự nhắc nhở mình làm sao để có thể lại tiếp tục tận hưởng cuộc sống.
Tôi không quan tâm việc người bạn đời đã đối xử thế nào với bạn, hay bạn đổ lỗi người ấy ra sao, hay bạn đã cư xử tuyệt vời thế nào với người ấy. Tất cả đã là quá khứ và giờ đây chúng ta không còn sống với quá khứ đó nữa. Chúng ta sẽ nhìn về phía trước và sống một cuộc sống tuyệt vời, khiến cho bản thân chúng ta và những người xung quanh cảm thấy hạnh phúc; và sẽ không có thời gian để chúng ta khơi lại đống tro tàn một cách không cần thiết nữa.
HÃY RÚT KINH NGHIỆM TỪ NHỮNG SAI LẦM VÀ RỒI VƯỢT QUA CHÚNG.
QUY TẮC 73
ĐỪNG LÔI CON CÁI VÀO CUỘC
Chúng ta hãy nói rõ về vấn đề này. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, việc lôi kéo con cái cùng tham gia vào cuộc chia tay của bố mẹ hay những hậu quả của nó là hoàn toàn không thể chấp nhận. Bản thân lũ trẻ cũng đang phải trải qua một giai đoạn rất đau đớn rồi, các bạn không cần làm chúng khốn khổ hơn nữa chỉ để xoa dịu cho nỗi đau của chính mình. Lũ trẻ mới đúng là những nạn nhân vô tội trong cuộc chia tay này, và chúng không đáng phải chịu đựng thêm bất kỳ sự căng thẳng nào nữa.
Điều đó có nghĩa gì? Điều gì mà bạn thường làm trong khi không nên làm? Xin thưa, đó là không sử dụng con cái làm vũ khí. Đừng trả thù bạn đời trước bằng cách ngăn cấm người ấy gặp con, hay không chịu đến thăm con dù bạn được phép làm như vậy.
Đừng cho phép lũ trẻ làm việc gì đó chỉ bởi bạn biết rằng bạn đời trước sẽ không thích (như cho chúng xem phim người lớn, hay đi đua xe). Lúc lũ trẻ biết tại sao bạn lại làm như vậy và cho dù chúng được phép làm, chúng vẫn sẽ cảm thấy không thoải mái. Chúng có nói với người ấy không? Chúng có cảm thấy tội lỗi không? Không. Chúng không nên bị đặt vào tình huống này ngay từ lúc đầu. Tôi không quan tâm là bạn đời trước của bạn có quan tâm quá mức (theo quan điểm của bạn) tới con cái hay không, bởi điều đó không quan trọng. Vấn đề là bạn không được giao trách nhiệm này cho con cái.
Bạn cũng không nên nói những điều không hay về bạn đời trước trước mặt lũ trẻ, dù chỉ là những ám chỉ tinh vi hay thì thầm vào tai chúng. Con bạn đâu có ngu ngốc, chúng sẽ biết ý định của bạn là gì. Có thể bạn thù ghét bạn đời trước, nhưng đó là ông bốbà mẹ duy nhất của con bạn, và có thể chúng yêu người ấy. Nếu không, chúng sẽ hạnh phúc hơn nếu bạn có thể giúp chúng yêu quý thay vì cứ thù ghét người ấy mãi. Vì thế, đừng làm tổn thương chúng bằng những câu nói như: “Bố không hiểu mẹ các con nghĩ thế nào mà lại cho phép các con làm điều đó”, hay: “Đừng có mơ bố các con sẽ đến dự ngày hội thể thao ở trường, lão ấy sẽ làm các con thất vọng đấy.”
Khi tôi nói đến đây, có lẽ các bạn sẽ tranh luận với tôi rằng, thật sự bạn đời trước của bạn đúng là đã làm những việc như vậy, thậm chí còn hơn thế nữa. Nhưng tôi không quan tâm. Như tôi đã nói, trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được phép lôi kéo con cái tham gia vào rắc rối của bố mẹ. Nếu bạn đời trước của bạn vốn đã cư xử như thế rồi, thì bạn không cần phải làm như thế nữa. Tôi biết rằng việc ngậm bồ hòn làm ngọt khi bạn đời trước của bạn đang tìm cách đầu độc lũ trẻ là một nhiệm vụ dường như “bất khả thi”. Nhưng nếu bạn cùng tham gia vào chuyện đó sẽ khiến mọi việc xấu hơn, không chỉ với bạn mà còn với cả lũ trẻ mà tôi thì biết rằng bạn không hề muốn như vậy chút nào.
Tôi đã chứng kiến nhiều người làm được điều này rất xuất sắc, vì vậy, chúng ta có đủ cơ sở để nói rằng nhiệm vụ này hoàn toàn có thể thực hiện được. Tôi cũng biết một đứa trẻ có bố mẹ ly dị sẽ rất cảm kích nếu bốmẹ nó đã cố gắng kiềm chế để không làm những việc như trên, và đặt con cái lên vị trí hàng đầu. Con cái là ưu tiên số một của bạn, và nếu bạn có thể làm chủ tình huống này, bạn có thể ngẩng cao đầu vượt qua giai đoạn chia tay và cảm thấy tự hào về bản thân.
TRONG BẤT KỲ HOÀN CẢNH NÀO, VIỆC LÔI KÉO CON CÁI THAM GIA CUỘC CHIA TAY CỦA BỐ MẸ, HAY NHỮNG HẬU QUẢ CỦA NÓ LÀ HOÀN TOÀN KHÔNG THỂ CHẤP NHẬN.