Khởi Nghiệp Táo Bạo

Lượt đọc: 108 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
10
Các Cuộc Thi Khích Lệ

❊ ❊ ❊

Lựa chọn những người giỏi nhất và sáng giá nhất giúp bạn giải quyết các thách thức

Chương cuối cùng này tập trung vào một trong những cơ chế sẵn có mạnh mẽ nhất dành cho các nhà khởi nghiệp đột phá, giúp giải quyết các vấn đề lớn và táo bạo toàn cầu, một công cụ được sử dụng bởi những công ty quyền lực như Google, Qualcomm và những doanh nhân thành công, trong đó có Larry Page và Elon Musk. Công cụ cộng đồng đột phá này chính là cuộc thi khích lệ, một ý tưởng kết hợp tất cả những bài học đã nói đến trong cuốn sách này và chạm đến năng lượng mạnh mẽ nhất trong tâm trí con người, công cuộc tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống.

Một cuộc thi khích lệ rất đơn giản. Đặt ra một mục tiêu rõ ràng, đo lường được và đưa ra một giải thưởng lớn dành cho người đầu tiên đạt được mục tiêu đó. Như chúng ta sẽ thấy, cơ chế này kết hợp hầu hết kiến thức trong chín chương vừa rồi: sử dụng công nghệ đột phá, tư duy quy mô, sức mạnh nguồn lực cộng đồng, tạo cơ hội để huy động vốn cộng đồng, và kích thích tạo ra các cộng đồng DIY. Không chỉ vậy, các cuộc thi khích lệ đều tàn khốc. Chúng không quan tâm bạn học ở đâu, bao nhiêu tuổi hay từng làm được gì trước đó. Các tập đoàn tỷ đô cạnh tranh công bằng với những công ty khởi nghiệp hai thành viên. Chúng chỉ đo lường một điều duy nhất: Bạn có đạt được mục tiêu mà cuộc thi đặt ra hay không?

Đối với các doanh nhân đột phá, giải thưởng khích lệ là một cơ chế giải quyết một thách thức cá nhân, điều bất công toàn cầu hoặc đưa một công nghệ mới vào cuộc sống. Như tôi đã đề cập phía trên, việc tôi sử dụng các giải thưởng khích lệ bắt nguồn từ mong muốn tìm ra cách đưa bản thân lên vũ trụ. Tôi đã từ bỏ hy vọng có được tấm vé từ NASA, thay vào đó, các chuyến bay không gian thương mại là cách để vừa phát triển công nghệ lẫn tài chính cần thiết để đưa tôi ra khỏi Trái đất. Nhưng vẫn còn một động lực khác nữa.

Năm 1993, tôi nhận được cuốn sách đạt giải Pulitzer năm 1954 The Spirit of St. Louis (tạm dịch: Tinh thần Thánh Louis) của Charles Lindbergh. Món quà này đến từ người bạn đáng mến Gregg Maryniak của tôi, người khi đó hy vọng sẽ mang lại niềm cảm hứng tôi cần có để hoàn tất tấm bằng lái máy bay (điều mà tôi đã bắt đầu và hoãn lại ba lần do thiếu thời gian vàhoặc tiền bạc). Và nó đã có tác dụng. Tôi đã lấy được tấm bằng, nhưng niềm cảm hứng không dừng lại ở đó. Trước khi đọc Spirit, tôi đã luôn tin rằng một ngày Lindbergh thức dậy và quyết định đi về phương Đông, vượt qua Đại Tây Dương mà không có kế hoạch trước. Tôi không hề biết rằng ông đã thực hiện chuyến bay nổi tiếng và giành giải thưởng Orteig trị giá 25.000 đô-la vì là người đầu tiên tự bay một mình từ Paris đến New York (hoặc ngược lại). Tôi cũng không biết được sức mạnh đòn bẩy phi thường mà những cuộc thi đó có thể mang lại. Đã có chín đội chi ra tổng cộng 400.000 đô-la để cố giành lấy giải thưởng của Raymond Orteig. Đó chính là sức bẩy gấp 16 lần. Và Orteig không hề trả một xu nào cho những người thua cuộc: thay vào đó, cơ chế dựa trên sự khích lệ của ông tự động hỗ trợ cho Lindbergh, người khi đó bị đánh giá là đáp ứng được ít tiêu chuẩn nhất trong số các thành viên tham gia. Hơn thế nữa, cơn sốt từ phương tiện truyền thông đã tạo ra sự phấn khích cho công chúng đến mức cả một ngành công nghiệp mới được hình thành. Đó chính là một giải thưởng khích lệ đã mang đến thị trường hàng không toàn cầu trị giá 300 tỷ đô-la ngày nay.

Vào thời điểm tôi đọc xong cuốn The Spirit of St. Louis, khái niệm về một giải thưởng khích lệ cho một “con tàu không gian cá nhân, tiểu quỹ đạo, hoàn toàn có thể tái sử dụng” đã hình thành trong tâm trí tôi. Vì không biết ai sẽ là “Orteig” của mình, nên tôi đã viết “‘X’ PRIZE” ở bên lề cuốn sách. Chữ cái X là một biến số, một ký tự giữ chỗ được thay thế bởi tên của một người hay một công ty nào đó có thể đưa ra giải thưởng giá trị 10 triệu đô-la. Làm thế nào để đặt ra con số 10 triệu đô làm giải thưởng, huy động được tiền và tạo ra các quy tắc, tôi sẽ nói đến ngay đây. Bước đầu tiên, sau khi nhận ra rằng một giải thưởng khích lệ có thể giúp tôi hoàn thành mục tiêu cá nhân táo bạo kia, tôi liền học hỏi mọi thứ có thể liên quan tới các giải thưởng, lịch sử của chúng, tiến hành thế nào và tại sao chúng lại có hiệu quả.

Sức mạnh của các cuộc thi khích lệ

Orteig không phát minh ra các giải thưởng khích lệ. Ba thế kỷ trước khi Lindbergh vượt Đại Tây Dương bằng máy bay, Nghị viện Anh đã muốn trợ giúp cho việc vượt Đại Tây Dương bằng tàu thủy. Năm 1714, giải thưởng Longitude trị giá 20.000 bảng Anh được công bố sẽ trao cho người đầu tiên đo được chính xác kinh độ trên biển. Nó đã có tác dụng. Năm 1765, người thợ làm đồng hồ John Harrison đã giành được giải thưởng này, nhưng ngoài việc khai phá ra sự định vị trên biển, cuộc thi này đã đưa các giải thưởng khích lệ – như một phương pháp thúc đẩy sự đổi mới – đến với công chúng.

Ý tưởng được lan truyền nhanh chóng. Ví dụ năm 1795, Napoléon Đệ Nhất đã đưa ra giải thưởng trị giá 12.00 franc cho một phương pháp bảo quản thực phẩm đảm bảo nuôi quân trong hành trình dài đến Nga. Người thắng cuộc, Nicolas Appert, một thợ làm kẹo người Pháp, đã đưa ra phương pháp đóng hộp cơ bản vẫn được sử dụng đến ngày nay. Năm 1823, Chính phủ Pháp đã đưa ra một giải thưởng khác, trị giá 6.000 franc cho việc phát triển một tua-bin thủy lực thương mại quy mô lớn. Thiết kế thắng cuộc đã giúp tăng cường sức mạnh cho ngành dệt may. Những giải thưởng khác đã tạo ra đột phá cho ngành giao thông, hóa học và chăm sóc sức khỏe. Theo như một báo cáo gần đây của công ty McKinsey & Company về chủ đề này: “Về mặt lịch sử, với cả hoàng tộc và các nhà công nghiệp, thì các giải thưởng khích lệ từ lâu đã là một công cụ thúc đẩy sự đổi mới,” Giám đốc Công ty Tư vấn Deloitte Marcus Shingles nói. “Nhưng chỉ đến bây giờ thì những cuộc thi này mới bắt đầu đạt đến thời hoàng kim. Trong thế giới siêu kết nối của chúng ta, với sự trưởng thành của truyền thông xã hội và sự bùng phát năng lực của nguồn lực cộng đồng, khả năng thiết kế và tận dụng những giải thưởng này của chúng ta để thúc đẩy sự đột phá chưa bao giờ mạnh mẽ đến vậy.”

Thành công của những cuộc thi này bắt đầu từ một vài nguyên tắc cơ bản. Trước tiên, các giải thưởng khích lệ lớn đã gia tăng khả năng nhận thức về một thách thức cụ thể, thu hút các nhà đổi mới và các nhà tư tưởng phi truyền thống trên khắp thế giới. Những cuộc thi này cũng giúp nuôi dưỡng niềm tin rằng một thách thức đưa ra thật sự có thể giải quyết được. So với những định kiến nhận thức mà chúng ta đã biết, đây là chi tiết không hề nhỏ. Trước Ansari X PRIZE, một vài nhà đầu tư đã nghiêm túc xem xét thị trường về các chuyến bay thương mại vào vũ trụ cho con người; việc từng được cho là chỉ dành cho các chính phủ. Sau đó, nửa tá các công ty được thành lập, hơn 1 tỷ đô-la đã được đầu tư, và các tấm vé vào vũ trụ trị giá hàng trăm triệu đô-la đã được bán ra.

Thứ hai, ở những lĩnh vực mà sự thất bại của thị trường gây trở ngại cho đầu tư hoặc các doanh nghiệp bảo thủ gây cản trở tiến độ, thì các giải thưởng này giúp phá vỡ các nút thắt cổ chai. Bằng việc tạo ra một cuộc đua với một khoản tiền thưởng lớn, những cuộc thi này thu hút các hình thức tiền tệ mới đến các lĩnh vực đang có vấn đề. Thay vì chỉ ủng hộ một nhóm tiềm năng duy nhất với cơ hội đầu tư, các nhà tài trợ và nhà hảo tâm hỗ trợ cho một nhóm cộng đồng. Sự thật là mỗi năm, các nhà tài trợ chi ra 45 tỷ đô-la ủng hộ cho các nhóm với mục đích duy nhất là dịch chuyển các vấn đề với hình dạng và kích thước khác nhau lên hoặc xuống trong ngành. Theo cách tương tự, các tập đoàn ngày nay có thể hỗ trợ những nhóm đang cố gắng giải quyết các thách thức cỡ lớn.

Yếu tố tiếp theo sau sự thành công mãnh liệt của các cuộc thi khích lệ này là khả năng tiếp cận một mạng lưới rộng. Tất cả mọi người, từ mới vào nghề đến các chuyên gia, từ công ty tư nhân đến tập đoàn khổng lồ đều tham gia. Những chuyên gia ở lĩnh vực này nhảy sang lĩnh vực khác, mang theo những ý tưởng phi truyền thống. Những người ngoài cuộc có thể trở thành người chơi chính. Vào thời điểm giải thưởng Longitude của Anh được đưa ra, mọi người tin chắc rằng giải thưởng sẽ thuộc về một nhà thiên văn học, nhưng người thắng cuộc, John Harrison, là một người thợ chế tạo đồng hồ tự học. Tương tự, trong hai tháng đầu tiên của giải thưởng Wendy Schmidt Oil Cleanup X CHALLENGE, có 350 đội tiềm năng từ hơn 20 quốc gia đăng ký tham gia cuộc thi, trong đó một đội đến từ một tiệm xăm ở Las Vegas và họ chưa từng tham gia vào ngành kinh doanh làm sạch dầu trước đây (sẽ nói thêm về trường hợp này sau).

Những lợi ích không dừng lại ở đây. Vì tính cạnh tranh mà khả năng sẵn lòng chấp nhận rủi ro của mọi người tăng cao, từ đó thúc đẩy sự đổi mới hơn nữa. Thêm vào đó, vì nhiều cuộc thi đòi hỏi lượng vốn đáng kể để thành lập một đội, nên huy động vốn cộng đồng giờ đây có thể được sử dụng để thu hút các hỗ trợ tài chính cần thiết – mở ra một lĩnh vực toàn cầu tiềm năng về sự đầu tư. Cuối cùng, các cuộc thi truyền cảm hứng cho hàng trăm phương pháp tiếp cận kỹ thuật khác nhau, có nghĩa là chúng không chỉ tạo ra một giải pháp duy nhất mà là cả một ngành công nghiệp.

Tại sao các giải thưởng lại có hiệu quả

Nhà nhân loại học người Mỹ Margaret Mead đã từng nói: “Đừng bao giờ nghi ngờ việc một nhóm nhỏ các công dân cam kết, chu đáo có thể thay đổi thế giới. Thật vậy, đó chính là điều duy nhất đã xảy ra.” Như chúng ta đã thấy, khái niệm này cũng được lặp lại trong quy tắc skunk thứ ba của Kelly Johnson: “Số lượng người có liên quan đến dự án phải được hạn chế một cách nghiêm ngặt nhất.” Có những lý do khá hợp lý cho ý kiến này. Các nhóm lớn hoặc vừa – các tập đoàn, các cuộc vận động – không có sự nhanh nhạy và cũng không sẵn lòng chịu các rủi ro lớn. Các tổ chức như vậy được mặc định với sự phát triển vững chắc và có quá nhiều thứ để mất nếu đặt cược lớn – điều mà sự đột phá đòi hỏi.

May mắn thay, điều này không đúng với những nhóm nhỏ. Không có chế độ quan liêu, không có gì nhiều để mất, và một đam mê chứng tỏ bản thân, khi nói đến sự đổi mới, những nhóm nhỏ liên tục thực hiện tốt hơn những tổ chức lớn. Và các giải thưởng khích lệ được thiết kế một cách hoàn hảo để khai thác tiềm năng này.

Còn có một nguyên tắc tâm lý thúc đẩy mạnh mẽ khác ở đây: Sức mạnh của sự giới hạn. Sự sáng tạo, như chúng ta thường nghe tới, là một loại tư duy tự do, diện rộng, là “bất cứ điều gì”. Có nguyên một lĩnh vực nghiên cứu về các chiến lược kinh doanh “tư duy vượt giới hạn” (think outside the box) liên quan đến quan niệm này. Nhưng nếu việc đổi mới thật sự là mục tiêu, thì như anh em Dan và Chip Heath, tác giả cuốn sách bán chạy Made to Stick: Why Some Ideas Survive and Others Die (Tạo ra thông điệp kết dính: Vì sao có những ý tưởng tồn tại trong khi những ý tưởng khác đều chết), đã chỉ ra khi nói về trường hợp Fast Company: “Đừng tư duy vượt giới hạn. Hãy mua sắm trong giới hạn. Cứ tiếp tục thử từng cái cho đến khi bạn tìm ra cái thúc đẩy suy nghĩ của bạn. Một giới hạn tốt giống như vạch chia làn trên đường cao tốc. Nó là sự giới hạn để giải phóng.”

Trong một thế giới không có giới hạn, hầu hết mọi người dành thời gian cho các dự án với giả định rằng có ít rủi ro hơn, và chi tiêu hết số tiền mà bạn đưa cho họ. Họ cố gắng đạt được mục tiêu của mình theo cách thoải mái và bảo thủ – mà tất nhiên sẽ không dẫn đến điều gì mới mẻ. Đây là một nguyên nhân khác khiến các giải thưởng khích lệ trở thành tác nhân thay đổi hiệu quả như vậy. Khi ai đó nói với bạn rằng họ chỉ có một phần mười ngân sách và một phần mười nguồn lực (hay ngược lại, bạn phải đạt được kết quả gấp 10 lần với cùng nguồn lực hiện có – hay còn gọi là tư duy bứt phá (moonshot thinking)), hầu hết mọi người đều bỏ cuộc và nói là không thể thực hiện được. Một vài doanh nhân thích mạo hiểm quyết định cho nó một cơ hội, nhưng nếu chú ý, họ sẽ nhận ra ngay từ đầu rằng cách giải quyết thách thức cũ không còn hiệu quả nữa. Sự lựa chọn duy nhất cho họ chính là vứt bỏ những kinh nghiệm, điều kiện ban đầu trong quá khứ và bắt đầu lại với một tờ giấy trắng. Và đây chính xác là nơi sự đổi mới thật sự bắt đầu.

Chúng ta hãy cùng xem xét cách mà X PRIZE đã tận dụng sức mạnh của sự khó khăn nhé. Đối với người mới bắt đầu, số tiền thưởng xác định các thông số chi tiêu. Giải Ansari X PRIZE trị giá là 10 triệu đô-la. Hầu hết các đội, với tinh thần lạc quan (có ai theo đuổi giải thưởng về vũ trụ mà không lạc quan cơ chứ?), đã nói với các nhà tài trợ rằng họ có thể giành chiến thắng với số tiền thấp hơn. Thực tế là, hầu hết các đội đều đã dùng quá ngân sách, chi nhiều hơn đáng kể so với số tiền thưởng để giải quyết vấn đề (bởi vì dự kiến có một mô hình kinh doanh phụ trợ để giúp họ thu hồi vốn đầu tư). Tuy nhiên, giới hạn này có xu hướng khiến cho những người chơi truyền thống không thích rủi ro tránh xa. Trong trường hợp X PRIZE, mục tiêu của tôi là ngăn những người chơi như Boeing, Lockheed Martin và Airbus tham gia cuộc thi. Thay vào đó, tôi muốn một thế hệ các doanh nhân mới tái phát minh chuyến bay vũ trụ cho công chúng – đó chính xác là điều đã xảy ra.

Thời hạn của một cuộc thi giải thưởng có tác dụng như một giới hạn để giải phóng khác. Dưới sức ép của cuộc đua, trong thời hạn đặt ra, các đội phải nhanh chóng nhận ra rằng phương thức cũ sẽ không có tác dụng. Họ bị buộc phải thử điều gì đó mới mẻ, chọn một con đường, bất kể đúng sai, và xem điều gì sẽ xảy đến. Hầu hết các đội thất bại, nhưng với hàng chục hay hàng trăm cuộc cạnh tranh, thì liệu điều đó có thật sự quan trọng? Nếu một đội thành công trong giới hạn đó, họ đã tạo ra sự đột phá thật sự.

Việc có một mục tiêu rõ ràng, táo bạo cho cuộc thi chính là giới hạn quan trọng cuối cùng. Mục tiêu chuyển đổi cỡ lớn này kích thích đam mê, thu hút những nhân tài giỏi nhất và truyền cảm hứng để họ cố gắng hết mình.

Trong trường hợp giải thưởng trị giá 30 triệu đô-la Google Lunar XPRIZE, khi được khởi xướng năm 2007, chỉ có hai quốc gia từng đáp lên Mặt trăng, và chưa có ai khác đến đó trong vòng 30 năm. Mục tiêu lớn của Google Lunar XPRIZE chính là khuyến khích thế hệ các doanh nhân đột phá mới xây dựng các con tàu không gian với chi phí thấp hơn gấp trăm lần để mở rộng biên giới vũ trụ. Hơn 25 đội, bao gồm những người giỏi nhất và sáng giá nhất trên thế giới, đã tham gia cuộc thi.

Tóm lại, như lịch sử ba thế kỷ qua cho thấy, nhờ vào việc khai thác niềm đam mê, sự tự do thoát khỏi bộ máy quan liêu, và sức mạnh của các giới hạn, những cuộc thi khích lệ là một trong những công nghệ nâng cao hiệu suất đổi mới mạnh mẽ nhất hiện có.

Trường hợp: Wendy Schmidt Oil Cleanup XChallenge

Vào tháng Tư năm 2010, dàn khoan dầu Deepwater Horizon của British Petroleum phát nổ và chìm xuống vịnh Mexico gây ra sự cố tràn dầu trên đại dương lớn nhất trong lịch sử ngành công nghiệp dầu khí. Trước khi được đóng lại, giếng dầu Macondo bị rò rỉ đã tống hơn 200 triệu gallon dầu ra biển, vượt xa sự cố tràn dầu nổi tiếng Exxon Valdez năm 1989 khoảng 18 lần. Hậu quả của sự cố đã bao phủ 2.500-4000 dặm vuông1 của vịnh Mexico, xấp xỉ diện tích của đảo Hawaii.

1. Khoảng 6.500-10.360km2. (BTV)

Sử dụng kết hợp các phương pháp truyền thống, các đội dọn dẹp đã xoay xở loại bỏ được gần một nửa lượng dầu, xấp xỉ 69 triệu gallon. Sự phân tán tự nhiên và bốc hơi đã loại bỏ được thêm 84 triệu gallon nữa. Nhưng 50 triệu gallon còn lại, khoảng 26% lượng dầu bị tràn, đã làm ô nhiễm đại dương và bờ biển lân cận.

Một tháng sau, tháng Năm năm 2010, dầu vẫn tràn vào vịnh. Các tin tức về sự cố tràn dầu này được đăng ngày qua ngày, dường như không có hồi kết. Đó là khi vị ủy viên quản trị mới được bầu chọn của X PRIZE, nhà thám hiểm đại dương, đạo diễn, sản xuất phim đoạt Giải thưởng Viện hàn lâm (Academy Awards) là James Cameron đã gửi email cho tôi đề xuất một giải thưởng ứng phó nhanh để giải quyết thảm họa này. Francis Beland, khi đó là Phó Chủ tịch về phát triển giải thưởng của tôi, cũng là một nhà thám hiểm đại dương, đã nghiên cứu vấn đề này. Ý tưởng về một giải thưởng để đóng giếng dầu được đưa ra bàn bạc – BP sẽ không bao giờ cho chúng tôi (hoặc bất kỳ ai) tiếp cận dữ liệu của họ. Sau đó chúng tôi chuyển hướng ý tưởng sang tác động của việc dọn dẹp. Chúng tôi nhanh chóng nhận ra rằng công nghệ dọn dẹp dầu bị tràn không được cải thiện một cách đáng kể trong vòng 21 năm kể từ khi Exxon Valdez bị tràn. Trên thực tế, rất nhiều thiết bị đang được sử dụng ở vịnh là những thiết bị đã được sử dụng hàng thập kỷ trước ở Alaska. Tại sao? Hóa ra đó là một vấn đề nhiều tầng lớp, với một vài khích lệ tác dụng ngược. Các nhóm dọn dẹp (thường là những ngư dân bị tước quyền công dân) được trả tiền theo giờ, nên họ không có lý do gì phải làm nhanh hơn hay hiệu quả hơn cả. Trong khi đó, các công ty dầu khí không muốn chi tiền cho những công nghệ tốt hơn vì các phương pháp hiện có đã đáp ứng được yêu cầu tối thiểu mà các công ty bảo hiểm và các cơ quan chức năng đặt ra. Cuối cùng, chính phủ và các cơ quan chức năng khác cũng ít gây áp lực lên việc cải thiện công nghệ dọn dẹp dầu. Nói cách khác, một truyền thống lâu đời về sự thờ ơ của ngành đã tạo điệu kiện hoàn hảo cho sự cải tiến thông qua cạnh tranh – một giải thưởng để tăng tỷ lệ dọn dẹp dầu bị tràn trên mặt biển, để cố gắng thu gom dầu của BP trước khi nó phá hủy bờ biển.

Tôi đã gửi email ý tưởng cho toàn bộ hội đồng quản trị và các nhà hảo tâm lớn nhất của chúng tôi. Nội dung đại loại như: “Chúng tôi đang tìm cách tái tạo lại cách thức dọn dẹp dầu bị tràn để thảm kịch ở vùng vịnh không xảy ra lần nữa. Tôi đang tìm kiếm một nhà hảo tâm cam kết tài trợ giải thưởng và bảo trợ các hoạt động cho giải thưởng quan trọng và kịp thời này.” Một lúc sau, tôi nhận được hồi âm từ nhà từ thiện Wendy Schmidt, Chủ tịch của Quỹ Schmidt Family, phu nhân của Eric Schmit – Chủ tịch (và đồng thời là CEO) của Google. Bà đã đề nghị tài trợ cho giải thưởng. Chưa đến một ngày sau, chúng tôi đã ký kết một thỏa thuận hai trang và nhanh chóng thông báo giải thưởng trị giá 1,4 triệu đô-la với tên gọi Wendy Schmidt Oil Cleanup XCHALLENGE.

Để đo lường thành công, chúng tôi đã quyết định dựa trên hai chỉ tiêu kỹ thuật được thiết lập: tỷ lệ thu hồi dầu (ORR) – lượng dầu có thể thu hồi mỗi phút và hiệu quả thu hồi dầu (ORE) – lượng dầu thu hồi được trên một đơn vị thể tích nước. Trong nhiều thập kỷ qua, tỷ lệ ORR cao nhất là khoảng 1.100 gallon trên phút. Để khiến cho thách thức của chúng tôi thêm hấp dẫn, chúng tôi muốn các đội phải làm được ít nhất là gấp đôi con số đó. Chúng tôi đặt ra tỷ lệ thu hồi dầu tối thiểu là 2.500 gallon mỗi phút, và tỷ lệ ORE ít nhất là 70%.

Wendy và tôi đã thông báo giải Cleanup XCHALLENGE trên sân khấu tại Câu lạc bộ báo chí quốc gia (National Press Club) vào ngày 26 tháng Bảy năm 2010. Rất nhanh chóng, 350 đội từ khắp thế giới đã đăng ký tham gia cuộc thi. Trong đó, có 27 thiết kế được nộp trước thời hạn tháng Tư năm 2011, và mười thiết kế chung cuộc được chọn ra bởi các giám khảo của chúng tôi, dựa trên năm thông số thiết kế:

1. Phương pháp tiếp cận kỹ thuật và kế hoạch thương mại hóa.

2. Không có tác động tiêu cực đến môi trường.

3. Khả năng mở rộng của công nghệ và dễ triển khai.

4. Chi phí và nhân lực cần thiết để thực hiện.

5. Cải tiến công nghệ hiện có để thu gom và loại bỏ dầu.

Danh sách chung cuộc là một nhóm rất đa dạng. Sáu đội bao gồm những người kỳ cựu trong ngành dầu khí với các công nghệ dọn dẹp đang phát triển hoặc đã được hình thành, trong khi bốn đội còn lại là các nhà khởi nghiệp với rất ít hoặc không có bất cứ kinh nghiệm gì về dầu khí. Các thí nghiệm thực địa đã được tiến hành tại bể thử nghiệm mô phỏng môi trường dầu và các vật liệu nguy hiểm (OHMSETT) tại Trung tâm Ứng phó Sự cố tràn dầu và Kiểm nghiệm năng lượng tái tạo quốc gia. Một trong những bể thử nghiệm lớn nhất có chiều dài 203m, rộng 20m, sâu 3,4m và chứa 2,6 triệu gallon nước muối mô phỏng các điều kiện đại dương thực tế và sự cố tràn dầu trong một môi trường an toàn, trong khi hệ thống quay video và thu thập dữ liệu tiên tiến nhất kiểm tra các kết quả. Sử dụng OHMSETT, mỗi đội cho chạy sáu lần thử nghiệm đúng tiêu chuẩn, ba lần trong điều kiện nước tĩnh và ba lần trong điều kiện có sóng. Vùng thử nghiệm là một dải dầu khoảng 122m chiều dài, 18m chiều rộng, và 2,54cm chiều sâu, với thể tích 27.000 gallon.

Kết quả thật tuyệt vời. Có bảy đội đạt được kết quả gấp đôi tỷ lệ ORE cao nhất của ngành. Trong số đó, đội ElastecAmerican Marine giành giải nhất với kết quả tỷ lệ ORE là 89,5% và ORR là 4.670 gallon mỗi phút, tương đương cải tiến 400% kết quả tốt nhất của ngành. (Từ khi cuộc thi kết thúc, đội ElastecAmerican Marine đã cải thiện được tỷ lệ ORR, vượt qua 6.000 gallon mỗi phút.)

Nhưng kết quả đáng nhớ nhất lại đến từ một trong các đội trong danh sách chung cuộc nhưng không giành chiến thắng. Vor-Tek là một trong các đội gia tăng được gấp đôi tỷ lệ dọn dầu tràn, nhưng không vào được top 3. Họ là một nhóm mới chưa từng tham gia vào ngành kinh doanh dọn dẹp dầu. Các thành viên đã gặp nhau tại một hiệu xăm ở Las Vegas. Người thiết kế công nghệ là một nghệ sĩ xăm mình, khách hàng của anh tài trợ việc này, và để kiểm nghiệm ý tưởng của mình, họ đã xây dựng một mô hình tỷ lệ trong bể sục. Lần đầu tiên công nghệ của họ được ứng dụng trong diện tích nước và dầu kích cỡ lớn là tại OHMSETT, và họ vẫn đạt được kết quả gấp đôi tỷ lệ dọn dẹp hiện có. Khi được hỏi về kinh nghiệm của mình, nghệ sĩ xăm Fred Giovannitti, thành viên của Vor-Tek đã nói: “Chúng tôi liên tục bị hỏi: ‘Các bạn đã hoạt động trong ngành dầu khí này bao lâu rồi?’ và tôi hỏi lại: ‘Bắt đầu tính từ hôm nay?’”

Có thể đúc rút ra một điều rằng trong các cuộc thi khích lệ, kết quả có thể đến từ những điều không ngờ nhất, từ những người chơi mà bạn không hề mong đợi, và từ những công nghệ bạn chưa bao giờ nghĩ đến. Lee Stein, một nhà hảo tâm của XPRIZE nói: “Khi bạn tìm kiếm cây kim trong bãi cỏ, các cuộc thi khích lệ sẽ giúp đưa cây kim đến với bạn.”

Trường hợp: Giải thưởng Netflix

Các giải thưởng khích lệ tốt nhất chính là những giải giúp xử lý các vấn đề quan trọng mà mọi người mong đợi nó được giải quyết và mọi người muốn giải quyết nó – và có một sự khác biệt giữa hai điều này. Giải Wendy Schmidt Oil Cleanup X CHALLENGE thuộc nhóm đầu tiên. Tôi đã mất hơn mười năm để huy động tiền cho giải Ansari X PRIZE, nhưng Wendy Schmidt đã bước đến tài trợ cho thách thức dọn dẹp dầu trong vòng chưa đầy 48 giờ đồng hồ. Dĩ nhiên một phần là vì khi đó tôi đã có bề dày thành tích và danh sách các mối quan hệ đáng kể, nhưng 800.000 gallon dầu thô đổ vào Vịnh mỗi ngày còn đáng kể hơn nhiều. Thiên tai là một động cơ thúc đẩy bởi vì sự đồng cảm chính là động cơ hành động. Và sự đồng cảm sẽ lên cao nhất khi cùng một bộ phim về thiên tai đó được chiếu trên ti-vi suốt một tháng trời. Nhưng điều tôi muốn nói ở đây không phải là lợi dụng sự bất hạnh, mà là nắm bắt động lực.

Mỗi giải thưởng tốt đều cần loại động lực này. Giải Qualcomm Tricorder XPRIZE – giải thưởng trị giá 10 triệu đô-la cho đội đầu tiên có thể tạo một thiết bị cầm tay giúp chẩn đoán bệnh tốt hơn một hội đồng các bác sĩ có chứng chỉ – đã thu hút được 330 đội đăng ký tham gia từ 30 quốc gia trong 12 tháng đầu tiên. Tại sao? Bởi vì việc chẩn đoán bệnh nhanh hơn và chính xác hơn là điều ai cũng mong muốn. Nó tiết kiệm hàng tỷ tỷ đô-la cho việc chăm sóc sức khỏe và, ở những nơi trên thế giới không có đủ bác sĩ, thì đó là vấn đề sống còn. Vậy là bạn không cần phải lợi dụng sự bất hạnh để đạt được động lực này, tận dụng một tầm nhìn táo bạo cũng có tác dụng tương tự.

Nhưng khi thiết kế giải thưởng, có một loại động lực thứ hai mà bạn có thể dùng đến – khát vọng cạnh tranh bẩm sinh của chúng ta. Ví dụ các lập trình viên. Thử nhìn lại những gì chúng ta học được từ việc gặp gỡ Jack Hughes và khám phá TopCoder. Đầu tiên, lập trình viên là một nhóm có tính cạnh tranh. Họ thích vượt trội hơn người khác và họ thích bảng xếp hạng để có thể khoe khoang. Nhưng còn điều gì khác nữa mà các lập trình viên thích làm? Họ xem phim – rất nhiều phim. Họ là nhóm xếp hàng trước ba ngày cho buổi trình chiếu phim Star Wars (Chiến tranh giữa các vì sao) phần mới nhất và thức trắng ba đêm liền để tranh luận về Freddy vs. Jason (Cuộc chiến sát nhân). Vì vậy, nếu bạn có thể tạo ra một giải thưởng khích lệ khai thác niềm đam mê cạnh tranh về lập trình và niềm đam mê tranh luận về phim ảnh, kết hợp chúng lại với nhau – nghĩa là thiết kế ra một giải thưởng xoay quanh các động cơ nội tại cốt lõi của văn hóa lập trình viên này – điều gì có thể xảy ra?

Thật tuyệt, Netflix đã cho ra đời một công cụ đề xuất phim tốt hơn.

Một công cụ đề xuất phim là phần mềm cho bạn biết phim nào bạn có thể muốn xem tiếp theo dựa trên những phim mà bạn đã xem và đánh giá (theo thang điểm từ một đến năm sao). Công cụ đề xuất phim ban đầu của Netflix, Cinematch, được tạo ra vào năm 2000 và nhanh chóng đạt được thành công vang dội. Trong vòng một vài năm, gần hai phần ba doanh thu cho thuê phim của họ được thúc đẩy bởi công cụ đề xuất phim này. Có thể thấy một hệ quả rõ ràng: công cụ đề xuất phim càng tốt thì kinh doanh của họ càng tốt. Và đó chính là vấn đề.

Vào giữa những năm 2000, các kỹ sư của Netflix đã gặt hái hết những thành công trước mắt và tỷ lệ tối ưu hóa của Cinematch đang trở nên chậm chạp. Mỗi lần công cụ đề xuất này mắc phải một sai lầm rõ rệt – dựa trên việc bạn thích bộ phim Breakfast at Tiffany’s (Bữa sáng ở Tiffany) chúng tôi nghĩ rằng có thể bạn sẽ thích Naked Lunch (tạm dịch: Bữa trưa trần trụi) – khách hàng lại thêm tức giận. Bên cạnh những đối thủ cạnh tranh mới phát triển như Hulu, Amazon và YouTube, sự lộn xộn này khiến họ trả giá đắt. Vì vậy, Netflix quyết định giải quyết ngay vấn đề, công bố giải thưởng Netflix vào tháng Mười năm 2006 – trị giá một triệu đô-la cho bất kỳ ai có thể viết được thuật toán giúp cải thiện hệ thống hiện tại của họ lên 10%.

Và cuộc thi này là một ví dụ hoàn hảo cho điều gì sẽ xảy ra khi bạn thiết kế giải thưởng xoay quanh các động cơ nội tại. Sự cạnh tranh, lập trình và phim ảnh – còn gì có thể thú vị hơn thế? Trong hai tuần, Netflix nhận được 170 bài dự thi, ba trong số đó vượt trội hơn cả Cinematch. Trong vòng mười tháng, đã có hơn 20.000 đội từ 150 quốc gia khác nhau tham gia. Vào thời điểm công bố người thắng cuộc, năm 2009, con số đã gấp đôi, lên đến 40.000 đội.

Nhưng kết quả mà Netflix thấy không chỉ đơn giản là số lượng người tham gia cuộc thi. Như Jordan Ellenberg đã giải thích trong tờ Wired: “Việc giữ bí mật không phải là một nội dung lớn trong cuộc thi của Netflix. Những người săn giải thưởng, thậm chí là những người dẫn đầu, bắt đầu cởi mở về những phương pháp họ đang sử dụng, họ hành động như các học giả đang cố tháo gỡ một vấn đề hơn là những doanh nhân tranh giành giải thưởng một triệu đô. Vào tháng Mười hai năm 2006, một người dự thi tên là ‘simonfunk’ đã đăng tải bản mô tả hoàn chỉnh thuật toán của mình – lúc đó đang được xếp hạng ba – cho những người khác cơ hội học hỏi theo tiến trình của anh. ‘Chúng tôi không hề biết rằng mọi người sẽ hợp tác cùng nhau,’ Jim Bennett, Phó Chủ tịch công cụ đề xuất phim của Netflix nói.”

Và đây không phải là một sai lầm. Trong quá trình diễn ra tám cuộc thi XPRIZE đến nay, đã có rất nhiều sự hợp tác diễn ra. Chúng tôi đã thấy những đội đưa ra lời khuyên dù không hề được yêu cầu, những đội sáp nhập với nhau, những đội được thu nạp và sự chia sẻ công nghệ, chuyên gia. Một giải thưởng được thúc đẩy bởi mục tiêu chuyển đổi lớn, trong khi mục tiêu chính của các đội là giành chiến thắng, thì mục tiêu thứ hai đi kèm chính là mong muốn nhìn thấy mục tiêu lớn được thực hiện. Do đó, các đội thể hiện một tinh thần sẵn sàng chia sẻ cao.

Một cuộc thi khích lệ được thiết kế tốt sẽ cho các đội tham gia một tư duy “tổng thể sẽ lớn hơn từng phần cộng lại”. Điều này xảy ra bởi vì động cơ thúc đẩy đúng sẽ dẫn đến sự hợp tác tăng cao, từ đó đưa đến các hiệu ứng kết nối không thể ngờ. Như trường hợp của Netflix. Vào tháng Mười một năm 2007, tiến trình thực hiện việc cải tiến 10% bị chậm lại một cách đáng kể. Các anh chàng yêu công nghệ gàn dở đã đưa mọi việc đi xa nhất có thể khi một nhà tâm lý học người Anh tên Gavin Potter tham gia cuộc thi này. Thay vì dùng phương pháp tiếp cận toán học thuần túy mà hầu hết các đội khác sử dụng, Potter đã có những bước tiến đáng ngạc nhiên khi xem xét yếu tố con người (ông đã thuê ngoài các vấn đề toán học khó nhờ con gái mình, khi đó là một học sinh phổ thông). Potter cuối cùng đã không thắng cuộc nhưng đội giành chiến thắng đã bắt đầu cân nhắc đến yếu tố con người, và điều này đã giúp họ chiến thắng.

Trong những năm tới, các cuộc thi như Giải Netflix sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Thế giới ngày nay ngập tràn dữ liệu, và việc khai thác kho báu này cho các mục tiêu hữu ích có thể đáng giá hàng tỷ đô-la. Thế giới ngày mai thậm chí sẽ được bao bọc bởi nhiều thông tin hơn nữa. Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên của hàng nghìn tỷ cảm biến và mạng lưới phổ biến, nên chúng ta có thể thu thập dữ liệu về mọi thứ, ở mọi nơi, bất kỳ lúc nào chúng ta muốn. Các giải thưởng khích lệ cung cấp cho các doanh nhân đột phá một phương thức vô cùng hiệu quả để thu thập được lượng kiến thức khổng lồ từ khoản tiền thưởng này, cung cấp một động cơ tăng tốc sự đổi mới không gì sánh bằng trong lịch sử.

Trường hợp: HeroX

Tôi dành nhiều thời gian để diễn thuyết cho các tập đoàn. Khi tôi nói chuyện với các giám đốc điều hành, có sáu điểm chính mà tôi nhấn mạnh.

1. Điều duy nhất không thay đổi chính là sự thay đổi.

2. Tỷ lệ thay đổi đang gia tăng.

3. Nếu bạn không phá vỡ chính bản thân mình, thì người khác sẽ làm điều đó.

4. Sự cạnh tranh và phá vỡ không chỉ đến từ công ty đa quốc gia nào đó ở nước ngoài. Nó bắt nguồn từ các anh chàng khởi nghiệp trong ga-ra đang khai thác những công nghệ đột phá.

5. Dựa vào nhận xét nổi tiếng của Bill Joy: “Bất kể bạn là ai, hầu hết những người thông minh nhất đều làm việc cho người khác,” làm thế nào để bạn tiếp cận được những người này?

6. Nếu bạn chỉ dựa vào sự đổi mới từ bên trong công ty, thì bạn sẽ chết. Bạn phải khai thác đám đông để duy trì sức cạnh tranh.

Quỹ XPRIZE đã thành công rực rỡ. Một vài năm trước, tôi đã làm theo lời khuyên của chính mình và tự hỏi làm thế nào để phá vỡ chính công ty của tôi. Hay cụ thể hơn nữa, làm cách nào mà ai đó có thể phá vỡ XPRIZE? Câu trả lời, bây giờ đã rõ ràng, chính là tạo ra một nền tảng online cho phép bất kỳ ai đưa ra một thử thách ở bất kỳ lĩnh vực nào anh ấycô ấy quan tâm, nơi mà đám đông có thể giúp thiết kế, huy động vốn, và cạnh tranh để lấy giải thưởng. Một nền tảng có thể phá vỡ các hệ thống đổi mới khép kín, nơi mà hàng trăm, hàng nghìn các thử thách nhỏ hơn có thể được đưa ra mỗi năm và mở rộng quy mô hơn nhiều so với ba giải thưởng hàng triệu đô mỗi năm của XPRIZE. Kiểu như Craigslist kết hợp Indiegogo vậy.

Nền tảng này, hiện nay được đặt tên là HeroX, đã được ấp ủ tại trụ sở XPRIZE, nhưng, cũng như bất kỳ skunk work nào khác, sự tách biệt khỏi công ty mẹ là rất quan trọng. Vì vậy, HeroX đã thuê một nhóm nhỏ trên mạng, gồm những người nhiệt huyết đến từ nhiều nơi trên thế giới, từ Canada đến Ukraine. CEO của HeroX, Christian Cotichini, cuối cùng lại là nhà đầu tư lớn đầu tiên bên ngoài công ty.

Cũng như bất kỳ công ty mới khởi nghiệp nào, việc ra mắt sớm là rất quan trọng, vì vậy chúng tôi đã nhờ đến sự giúp đỡ của những người hỗ trợ hiện có. Graham Weston, đồng sáng lập Rackspace, đã tình nguyện trở thành khách hàng đầu tiên của chúng tôi. Weston muốn giúp các doanh nhân Mexico mở những cửa hàng ở phía biên giới nước Mỹ, đặc biệt là quê nhà của ông San Antonio. Để làm được điều này, ông đã đưa ra cuộc thi trị giá 500.000 đô-la, kéo dài 24 tháng trên nền tảng HeroX với tên gọi là San Antonio Mx Challenge.

“Hai trở ngại hàng đầu mà các doanh nhân Mexico gặp phải là tiếp cận visa và thông tin,” Weston nói. “Việc có được visa để làm việc ở Mỹ là rất khó. Luật pháp không dành cho các doanh nhân công nghệ. Thứ hai, rất nhiều doanh nhân Mexico đang phải vật lộn với các yêu cầu mang tính chiến thuật để thành lập doanh nghiệp ở Mỹ – xung quanh những vấn đề như tài chính, tuyển dụng, bất động sản, luật lao động – cũng như không biết phải tìm kiếm thông tin và sự giúp đỡ ở đâu.”

Để chống lại những trở ngại này, giải thưởng San Antonio Mx Challenge sẽ trả 500.000 đô-la cho tổ chức, nhóm hay cá nhân nào tạo ra và thực hiện một mô hình có thể hỗ trợ các công ty công nghệ của Mexico trong việc thành lập các văn phòng hoạt động ở San Antonio. Người thắng cuộc là người có điểm số cao nhất dựa trên hệ thống tính điểm đo lường ba điều: số lượng công ty Mexico thu hút được trong vòng hai năm, tổng doanh thu của các công ty đó trong hai năm, và cuối cùng, sự bền vững của những công ty đó và mô hình kinh doanh của họ.

Trên đà ra mắt thành công này, HeroX hiện đang phát triển hàng chục cuộc thi thử thách ở hàng chục thành phố. Kết hợp với thành phố Los Angeles, có một thử thách được thiết kế để giảm lưu lượng truy cập Interstate 405. Một thử thách khác là gia tăng số lượng phát hành của tạp chí PennySaver. Simply Music đang sử dụng HeroX nhằm tạo ra piano ảo để việc biểu diễn âm nhạc không chỉ gắn với các nhạc cụ vật lý nữa. Phần mềm giáo dục khổng lồ Ellucian đang sử dụng HeroX để tăng tỷ lệ tốt nghiệp và giữ chân sinh viên, và một sinh viên phổ thông mười lăm tuổi, Eli Wachs, đang sử dụng HeroX để cho thế giới thấy rằng những người trẻ tuổi là những người tạo ra sự thay đổi.

Nhưng nội dung chính tôi muốn hướng đến ở đây là khả năng tiếp cận. HeroX đang giúp tạo dựng một cộng đồng các nhà phát triển giải thưởng hiểu biết và đam mê, những người có thể giúp bất cứ doanh nghiệp nào tạo ra một giải thưởng, đưa ra thị trường, sử dụng việc huy động vốn cộng đồng để bổ sung tiền thưởng, tổ chức cuộc thi, và cuối cùng là đánh giá, trao giải. Mục tiêu lớn là để thay đổi nhận thức của con người – giúp họ nhận ra rằng không cần phải than phiền về các vấn đề nữa, giờ đây, họ có thể đưa ra các cuộc thi khích lệ để giải quyết chúng.

Các lợi ích của việc sử dụng cuộc thi khích lệ

Mục tiêu của tôi trong phần này có hai ý: đầu tiên, để giúp bạn xác định chủ đề có giá trị nào hữu ích cho bạn và công việc kinh doanh của bạn, và thứ hai, để giúp bạn tự thiết kế một thách thức khích lệ với HeroX. Nhưng trước hết, chúng ta sẽ bắt đầu bằng việc cân nhắc tại sao nên sử dụng một giải thưởng khích lệ. Lợi ích cho bạn, cho công ty và cho xã hội là gì?

1. Thu hút nguồn vốn mới để những nhà cải tiến giải quyết vấn đề. Chúng ta thường nghĩ chính phủ hoặc các doanh nghiệp lớn là các nguồn tài trợ chính cho sự đổi mới. Tuy nhiên, các giải thưởng khích lệ thu hút một nguồn lực phi truyền thống rất khác cho cuộc chơi đổi mới, đặc biệt là hàng tỷ nguồn lực thường được phân bổ cho cả hoạt động từ thiện và tài trợ.

2. Bạn chỉ phải trả cho người thắng cuộc. Các giải thưởng có hiệu quả. Chúng tạo ra một lượng đổi mới khổng lồ – thường là đủ để tạo ra cả một ngành công nghiệp – nhưng bạn chỉ phải trả cho người thắng cuộc, và không trả gì cho các đội thất bại. Trong trường hợp Giải thưởng Orteig, hầu hết các phi hành gia nổi tiếng của thời đại đã thất bại một cách thảm hại, trong khi Lindbergh, một phi công không tên tuổi từng bị báo chí gọi là “Gã ngốc bay”, đã thắng cuộc thi. Nếu Orteig chỉ định đầu tư cho một vài nhóm nào đó thì dường như Lindbergh có ít cơ hội được tài trợ nhất.

3. Thiên tài từ nguồn lực cộng đồng: Các giải thưởng thu hút nhiều người chơi mới – những người ngoại đạo, người tự do, và những nhà cải tổ khác không làm việc trong môi trường nghiên cứu truyền thống. Giải thưởng khích lệ có cơ cấu hợp lý sẽ thu hút nhiều tài năng thế giới hơn các nỗ lực nghiên cứu truyền thống, thúc đẩy những bộ óc thông minh nhất, sáng giá nhất (bất chấp tuổi tác, chủng tộc và giới tính) làm việc chăm chỉ hơn, nhanh hơn, và với tinh thần hợp tác (trong cùng một đội).

4. Gia tăng nhận thức cộng đồng và nâng tầm nhìn về một vấn đề. Sự quảng bá được tạo ra bởi một giải thưởng khích lệ phục vụ mục đích giáo dục, tập trung vào tầm quan trọng của vấn đề. Đổi lại, sự chú ý của giới truyền thông toàn cầu thúc đẩy các đội tham gia làm việc chăm chỉ hơn, và trong nhiều trường hợp, sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn.

5. Vượt qua những hạn chế hiện tại. Các cuộc thi khích lệ cơ cấu lại những gì được cho là khả thi bằng cách vượt qua các ràng buộc xã hội, rào cản pháp lýluật lệ và các chế độ chính sách. Các giải thưởng không quan tâm bạn bao nhiêu tuổi hay làm việc ở đâu; họ chỉ đo lường chất lượng ý tưởng của bạn và việc thực thi nó. Vì vậy, những giải pháp bị ngăn cản bởi các giám đốc điều hành kiệt xuất hay các liên toàn lao động tự cường có thể được đưa vào thực hiện.

6. Thay đổi mô hình. Các cuộc thi khích lệ giúp thay đổi mô hình mà mọi người tin là có thể. Trước chuyến bay của Lindbergh, máy bay chỉ dành cho giới hàng không và những kẻ liều lĩnh. Sau đó thì chúng dành cho hành khách và phi công. Quan điểm chung về chuyến bay xuyên Đại Tây Dương đã được chuyển hóa, mở đường cho sự phát triển của ngành công nghiệp hàng không. Trước khi giải Ansari X PRIZE ra đời, các chuyến bay vũ trụ là cuộc chơi dành cho chính phủ; giờ đây nó được rộng mở cho tất cả mọi người.

7. Khởi động một ngành công nghiệp, với lợi ích và tác động lâu dài. Một cuộc thi khích lệ nên được thiết kế để việc trao giải thưởng không phải kết thúc mà là sự khởi đầu cho một ngành công nghiệp mới. Để đạt được điều này, chỉ riêng sự đổi mới là không đủ. Để thúc đẩy loại bứt phá có lợi cho nhân loại, những đổi mới này cần phải được đưa ra thị trường. Mục đích cuối cùng là để giải quyết vấn đề và kích thích tinh thần kinh doanh, đưa ra một bộ sản phẩm và dịch vụ mới đóng vai trò cốt yếu cho một ngành công nghiệp mới.

8. Cung cấp đòn bẩy tài chính. Một thách thức được xây dựng tốt có thể dễ dàng tạo ra các khoản đầu tư nhiều hơn chỉ là giải thưởng. Các nhà đổi mới và đầu tư thường sẵn lòng đầu tư nhiều hơn số tiền thưởng vì hai nguyên nhân. Đầu tiên, hầu hết các đội tham gia thi đều rất lạc quan. Ban đầu họ tin rằng họ có thể thắng cuộc bằng việc chi ra ít hơn số tiền thưởng và sau đó thì đầu tư các khoản hợp lý tăng dần theo thời gian. Thứ hai, một giải thưởng được thiết kế hợp lý có một mô hình kinh doanh phụ trợ, cho phép các đội thu hồi vốn đầu tư.

9. Tạo ra nhu cầu thị trường. Trước Giải thưởng Orteig, không hề có nhu cầu nào ngoài thị trường về các chuyến bay xuyên Đại Tây Dương bởi vì rất ít người tin rằng việc đó khả thi. Đó cũng là điều xảy ra với chuyến bay vũ trụ và giải Ansari X PRIZE. Các thách thức khích lệ được thiết kế và thực hiện thành công tạo ra nhu cầu thị trường đáng kể, có xu hướng thiết lập thị trường và thu hút vốn đầu tư.

10. Thu hút các chuyên gia mới và các giải pháp liên ngành. Những đột phá thật sự thường xuất phát từ các chuyên gia ngoài ngành. Những thách thức được thiết kế một cách mạnh mẽ giúp nâng tầm vấn đề, thu hút các nhà cải tổ phi truyền thống và thúc đẩy sự hợp tác liên ngành giữa các đối tác khác nhau.

11. Thúc đẩy cải cách quy trình. Trong một số trường hợp, một giải thưởng khích lệ mạnh mẽ có thể dẫn đến sự thay đổi của chính phủ, giúp làm rõ các vấn đề quản lý liên quan đến cuộc thi. Sự công khai rộng rãi về một giải thưởng kết hợp với một lượng lớn những người tham gia có thể tạo ra các áp lực chính trị cần thiết để thúc đẩy sự thay đổi. Trong trường hợp Ansari X PRIZE, cuộc thi đã khiến Cục Quản lý hàng không liên bang (FAA) thông qua các quy định cho phép chuyến bay vũ trụ dành cho con người này nằm trong các phương tiện thương mại không gian có thể tái sử dụng.

12. Niềm cảm hứng, hy vọng và chấp nhận rủi ro trí tuệ. Cuối cùng, những thách thức đang thúc đẩy sự đổi mới và tạo ra niềm hy vọng cho các lĩnh vực đang bế tắc. Nếu các đội phi truyền thống chấp nhận rủi ro trí tuệ thuộc các lĩnh vực bị chi phối bởi những người đương nhiệm không thích rủi ro, thì những sự đột phá thật sự có thể xảy ra hơn. Hãy nhớ rằng, trước khi điều gì đó được xem là đột phá, thì nó là một ý tưởng điên rồ.

Khi nào thì các giải thưởng này có ý nghĩa?

Các giải thưởng không phải là thuốc chữa bách bệnh. Rất nhiều thách thức quá phức tạp để có thể tạo ra giải thưởng, có nhiều thách thức khác đòi hỏi các đội tham gia phải chi quá nhiều tiền để có thể thực hiện. Theo kinh nghiệm của tôi, các giải thưởng có ý nghĩa nhất trong các trường hợp sau:

1. Bạn hiểu rõ về mục tiêu của mình chứ không phải là phương pháp để đạt được nó. Trong trường hợp giải Ansari X PRIZE, tôi biết là mình muốn một con tàu vũ trụ có thể liên tục đưa hành khách đi hàng trăm kilomet lên không gian. Tôi không biết (hoặc không quan tâm) về loại hệ thống đẩy, hệ thống hạ cánh hay các vật liệu mà phương tiện này sử dụng.

2. Bạn có một cộng đồng những người cải tổ đủ lớn để tiếp cận. Bạn muốn những người cải tổ đến từ mọi nơi. Việc hạn chế sự tham gia chỉ dành cho nhóm nhân tài nhỏ sẽ cho ra ít kết quả hơn. Giải thưởng dọn dẹp dầu Wendy Schmidt Oil Cleanup X CHALLENGE đã thu hút được 350 nhóm trên toàn thế giới. Nếu chúng tôi giới hạn thách thức này chỉ dành cho sinh viên của một trường đại học nào đó, thì chúng tôi sẽ không bao giờ đạt được mục tiêu đề ra.

3. Một nhóm nhỏ có khả năng giải quyết thách thức. Cuộc cạnh tranh lý tưởng có thể được giải quyết bởi một nhóm nhỏ một cách hợp lý. Trong trường hợp giải DARPA Grand Challenge về những chiếc ô tô tự động, đó chính là một nhóm các sinh viên tốt nghiệp từ Stanord. Trong trường hợp Ansari X PRIZE, đó là một nhóm 30 kỹ sư từ Scaled Composites. Các dự án đòi hỏi một nhóm lớn hơn nhiều sẽ gặp phải khó khăn trong việc huy động vốn và quản trị.

4. Bạn được linh động về thời gian, loại giải pháp, và ai có thể giành chiến thắng. Khi sử dụng một giải pháp khích lệ, bạn bỏ qua một số quyền kiểm soát nhất định để đổi lại những kết quả đột phá tiềm năng và đầy bất ngờ từ những người chơi phi truyền thống. Nếu bạn đưa ra các thông số thử thách quá hạn hẹp – ví dụ như các công nghệ nào phải sử dụng hoặc các nhà cải tổ nên đến từ đâu – thì bạn đã làm giảm cơ hội nhận được kết quả mong muốn.

5. Bạn được linh hoạt trong việc ai có quyền sở hữu trí tuệ khi kết thúc. Chúng ta sẽ thảo luận về sở hữu trí tuệ (IP) kỹ hơn sau, nhưng trong hầu hết các cuộc thi của XPRIZE, quyền sở hữu trí tuệ được đội chiến thắng giữ lại, và việc nhà tài trợ giải thưởng hỗ trợ cuộc thi là do mục tiêu cộng đồng hoặc để mang lại thay đổi thật sự cho thế giới. Điều này không nhất thiết áp dụng cho các thử thách HeroX, nơi mà quyền sở hữu trí tuệ sau khi kết khúc có thể do nhà tài trợ nắm giữ.

Ba động lực thúc đẩy lớn

Khi tôi nghiên cứu các giải thưởng, tôi đã xác định được ba động lực thúc đẩy chính thu hút các đội tham gia cạnh tranh. Việc hiểu những quy tắc này có thể giúp bạn điều chỉnh cuộc thi của mình nhằm tối đa hóa số người tham gia.

1. Tầm quan trọngsự công nhận. Có rất nhiều nhân tài ẩn giấu muốn có cơ hội để chứng tỏ bản thân với thế giới. Các giải thưởng, đặc biệt là những giải với mục tiêu chuyển đổi lớn và có tầm nhìn, sẽ cho đội thắng cuộc cơ hội nổi tiếng nhanh chóng.

2. Tiền. Mặc dù nhiều nhóm không cạnh tranh chỉ vì tiền, nhưng đôi khi tiền có thể là một động lực thúc đẩy thật sự. Như trong trường hợp Tiến sĩ Paul MacCready, người thiết kế và xây dựng Gossamer Condor, một phương tiện sử dụng sức người có thể bay qua giữa hai điểm được đánh dấu cách nhau nửa dặm. MacCready đã theo đuổi thử thách này để giành giải thưởng Kremer trị giá 50.000 bảng Anh và dùng số tiền này để trả nợ cá nhân.

3. Sự thất vọng. Trong nhiều trường hợp, như cuộc thi Wendy Schmidt Oil Cleanup, các đội tham gia dự thi cảm thấy thất vọng với tình trạng lúc đó và muốn giải quyết vấn đề. Vì vậy, cuộc thi đã cho họ một mục tiêu để hướng đến và một cách để tập trung sự thất vọng của họ.

Các thông số chính cho việc thiết kế một cuộc thi khích lệ

Khi bạn thiết kế cuộc thi khích lệ của chính bạn hoặc thử thách HeroX, có 15 thông số quan trọng cần cân nhắc.

1. Các quy tắc đơn giản, khách quan và có thể đo lường. Khi tạo ra một thử thách, hãy hướng đến các quy tắc đơn giản, khách quan và có thể đo lường được với một đích là minh bạch hóa mục tiêu chiến thắng với mọi người. Trong trường hợp Giải thưởng Orteig, quy tắc là “bay không dừng giữa New York và Paris”. Trong trường hợp giải Ansari X PRIZE phiên bản đơn giản của các quy tắc là: “Bay hai lần trong hai tuần trên cùng một chiếc tàu vũ trụ chở được ba người đến độ cao 100km.” Dĩ nhiên, chi tiết của các quy tắc thì phức tạp hơn nhiều, nhưng các giải thưởng thiết kế tốt đều dễ hiểu và dễ giải thích.

2. Xác định vấn đề chứ không phải giải pháp. Các quy tắc của giải thưởng nên xác định vấn đề cần giải quyết chứ không phải một giải pháp để thực hiện. Ví dụ, giải Ansari X PRIZE không quan tâm đến chi tiết của phương tiện phóng (cơ chế đẩy, hạ cánh,…). Mục tiêu duy nhất là đưa ba người lên độ cao 100km hai lần trong hai tuần. Kết quả là, cuộc thi nhận được cả chục phương pháp tiếp cận độc đáo khác nhau.

3. Chọn cơ cấu thích hợp. Các cuộc thi khích lệ có nhiều cơ cấu đa dạng khác nhau. Sau đây là danh sách một vài biến thể đáng xem xét. Hãy tìm phương án phù hợp nhất với bạn:

• Đạt được mục tiêu. Kiểu thi đấu này sẽ trao giải cho đội đầu tiên đạt được mục tiêu đề ra.

• Đạt được mục tiêu trong thời hạn đưa ra. Đây là cách chúng tôi cơ cấu giải Ansari X PRIZE. Chúng tôi đưa ra giải 10 triệu đô-la cho người đầu tiên thực hiện được chuyến bay hai lần đến độ cao 100km trước ngày 31 tháng Mười hai năm 2004.

• Đấu loại trực tiếp. Kiểu thi đấu này gần giống với cuộc thi Olympic. Cuộc thi đối kháng diễn ra vào một ngày nhất định, các đội sẽ thi đấu với nhau, và đội thi đấu tốt nhất sẽ thắng giải.

• Đấu loại trực tiếp với ngưỡng hiệu suất tối thiểu. Đây là cách chúng tôi cơ cấu giải Wendy Schmidt Oil Cleanup X CHALLENGE. Các đội thi đấu trực tiếp ở cùng một địa điểm. Đội hoàn thành tốt nhất, đạt trên mức tối thiểu (làm sạch được 2.500 gallon mỗi phút), sẽ thắng cuộc thi.

4. Giải quyết các thất bại của thị trường. Các cuộc thi khích lệ thường là cần thiết để tái khởi động một ngành công nghiệp bị mắc kẹt và tạo một thị trường mới. Các giải thưởng nên giải quyết các vấn đề mà một thất bại thị trường ngăn cản các giải pháp. Sau đây là một vài loại thất bại thị trường phổ biến:

• Người ta tin một vấn đề nào đó là không thể giải quyết được. Có sự nhầm lẫn mang tính cộng đồng và thể chế.

• Có một sự kỳ thị ngăn cản mọi người cố gắng giải quyết vấn đề.

• Những người chơi bảo thủ, công đoàn ngăn cản sự cạnh tranh công bằng, chuyển đổi ngành công nghiệp hoặc công nghệ.

• Nguồn vốn không được đưa đến một lĩnh vực quan trọng cần giải quyết.

• Cơ cấu quy định ngăn cản việc thực hiện đổi mới.

5. Sự cân bằng hợp lý giữa mức độ táo bạo và khả năng thực thi. Giải thưởng cần phải đủ táo bạo để truyền cảm hứng (ví dụ, có một mục tiêu chuyển đổi cỡ lớn), nhưng cũng không quá khó đến nỗi không thể đạt được. Ban đầu khi tôi công bố mục tiêu của giải Ansari X PRIZE là một chuyến bay tiểu quỹ đạo lên độ cao 100km, rất nhiều người đã chỉ trích cuộc thi, cho rằng mục tiêu nên là chuyến bay cá nhân vào quỹ đạo Trái đất. Nếu chọn điều thứ hai làm mục tiêu, khả năng sẽ khó có người giành chiến thắng (mức tiêu thụ năng lượng, quỹ đạo khó hơn gấp 50 lần so với tiểu quỹ đạo ở độ cao 100km). Nói cách khác, chuyến bay tiểu quỹ đạo vừa đủ táo bạo và có thể đạt được – chúng tôi không cần đi xa hơn để thay đổi mô hình giải thưởng.

6. Kích cỡ giải thưởng. Giải thưởng có vô số kích cỡ. Một giải thưởng XPRIZE tiêu biểu dao động từ 2 triệu đến 30 triệu đô-la; trong khi mức trung bình của HeroX là từ 10.000 đến 1 triệu đô-la. Kích cỡ giải thưởng tùy thuộc vào một số yếu tố: sự khích lệ cần có để khuyến khích hành động, giá trị của thị trường phụ trợ, số tiền tối thiểu cần để thực hiện công việc (ví dụ, giải thưởng có thể tùy vào số tiền tối thiểu một nhóm cần chi tiêu), tầm quan trọng nhận thức của vấn đề, và mong muốn của nhà tài trợ trong việc xây dựng thương hiệu (yếu tố “lớn nhất”). Các đội thường sẵn lòng đầu tư nhiều hơn cả số tiền thưởng nếu cuộc thi có mô hình kinh doanh phụ trợ cho phép họ thu hồi vốn đầu tư. Trong trường hợp các giải thưởng cao cấp hơn, số tiền thưởng lớn (ví dụ, 10 triệu đô-la) được sử dụng để đột phá thông tin truyền thông, nâng tầm vấn đề và thu hút những người chơi phi truyền thống.

7. Tiếp xúc với truyền thông liên tục trong suốt thời gian tổ chức cuộc thi. Những thách thức được thiết kế tốt nhất thường có một cơ cấu cạnh tranh, điều tạo ra các hiệu quả truyền thông liên tục. Sự chú ý có tính nhất quán này thu hút các nhà tài trợ, xây dựng cộng đồng, và giúp tạo ra sự thay đổi mong muốn về nhận thức. Trong trường hợp Ansari X PRIZE, cuộc thi đòi hỏi hai chuyến bay trong hai tuần. Các đội có được sự tiếp cận truyền thông nhiều hơn so với trường hợp nếu cuộc thi chỉ yêu cầu một chuyến bay vào một ngày. Thiết kế giải thưởng tốt nhất giữ cho truyền thông luôn hoạt động từ khi bắt đầu đến khi kết thúc.

8. Một kết thúc cuốn hút và hấp dẫn. Các cuộc thi có kết thúc cuốn hút – tức là, một kết thúc cực kỳ hấp dẫn về mặt hình ảnh – sẽ giúp thu hút sự chú ý của truyền thông, từ đó thúc đẩy các đội dành nhiều thời gian và tiền bạc hơn để cố gắng thắng cuộc (mọi người đều muốn nổi tiếng). Một kết thúc như vậy cũng sẽ làm tăng ấn tượng truyền thông, tuyên truyền cho cộng đồng về sự thay đổi được tạo ra.

9. Nhiều giải thưởng và tiền thưởng thêm. Sử dụng nhiều giải thưởng (ví dụ giải nhì và giải ba) và “tiền thưởng thêm” có thể gia tăng số lượng đội tham gia thi đấu và nhiều hướng tiếp cận được theo đuổi. Các giải thưởng thấp hơn có thể giúp các đội vẫn giữ được sự gắn kết ngay cả khi có một đội mạnh đang dẫn đầu, và giữ cho các đội tiếp tục thi đấu sau khi giải nhất đã được trao đi. Nó cũng có thể giúp kéo dài thời lượng cuộc thi, từ đó tăng khả năng đạt được sự thay đổi mô hình.

10. Ra mắt trên mức siêu tín nhiệm. Công bố ban đầu về thách thức của bạn nên có mức độ siêu tín nhiệm và một tầm nhìn cao. Trong thời gian ra mắt, nên tiếp xúc tối đa với các phương tiện truyền thông, cả việc công bố giải thưởng và các nhà tài trợ, đảm bảo tính nghiêm túc của cuộc thi ngay từ ban đầu. Nếu được thực hiện đúng cách, một sự ra mắt siêu tín nhiệm sẽ thay đổi nhận thức của công chúng về thách thức, từ việc “Nó có thể thực hiện được không?” đến việc “Khi nào thì nó sẽ xảy ra và ai sẽ giành chiến thắng?” Tại sự kiện ra mắt, có được sự tham gia của các nhà tài trợ vàng (người chia sẻ danh tiếng của họ) và một số lượng đội sẵn sàng tham dự là rất quan trọng.

11. Sự tham gia toàn cầumở rộng cho tất cả mọi người. Các giải thưởng khích lệ tốt nhất có tính chất toàn cầu. Thiết lập phạm vi rộng nhất các đội đạt tiêu chuẩn – không phụ thuộc vào độ tuổi, trình độ học vấn, và kinh nghiệm – đồng nghĩa với việc bạn đang tối đa hóa cơ hội tạo ra các kết quả đột phá. Nói cách khác, đừng cố tham gia vào việc tìm ra giải pháp. Trong trường hợp Giải Longitude, Hải quân Anh đã rất chắc chắn rằng việc xác định kinh độ sẽ đến từ việc quan sát các ngôi sao, và cho rằng hội đồng sẽ quyết định chiến thắng thuộc về các nhà thiên văn học. Kết quả là, John Harrison, một thợ làm đồng hồ, đã từ chối giải thưởng trong vòng gần một thập kỷ.

12. Thời gian và thời hạn của giải thưởng. Thời gian cho giải thưởng là một phần mức độ khó khăn của cuộc thi. Các thử thách HeroX nhỏ hơn có thể được trao trong vòng sáu tháng đến một năm, trong khi các giải thưởng XPRIZE lớn hơn với trị giá 10 triệu đô-la được thiết kế để có thể giành được trong khoảng từ ba đến tám năm. Kết hợp thời gian và thời hạn phù hợp, bạn sẽ thúc đẩy được hành động. Giải Ansari X PRIZE, được công bố vào tháng Năm năm 1996, mất đến tám năm và được trao cho người thắng cuộc khi còn chưa đến ba tháng trước thời hạn cuối cùng là ngày 31 tháng Mười hai năm 2004.

13. Quyền sở hữu trí tuệ (IP) và quyền truyền thông. Trong một giải X PRIZE điển hình, các đội được giữ quyền sở hữu trí tuệ và XPF nắm quyền truyền thông. Những thiết kế giải thưởng khác có thể yêu cầu quyền sở hữu trí tuệ được mở ra cho cả cộng đồng hoặc một phần được sở hữu hoặc cấp phép bởi nhà tài trợ giải thưởng đó. Nếu nhà tài trợ có quyền sở hữu trí tuệ để đổi lại việc tài trợ, thì nó là một giải thưởng thương mại. Nếu quyền sỡ hữu trí tuệ được đội tham dự giữ lại hoặc để mở thì giải thưởng đó được xem là từ thiện và số tiền thưởng được khấu trừ thuế. Nói chung, có bốn biến thể đáng xem xét:

• Từ thiện. Người thắng cuộc giữ quyền sở hữu trí tuệ.

• Từ thiện. Quyền sở hữu trí tuệ được đưa vào miền mở.

• Thương mại. Quyền sở hữu trí tuệ được trao cho nhà tài trợ.

• Thương mại. Quyền sở hữu được cấp phép (hoặc chia sẻ) bởi nhà tài trợ.

14. Kết hợp một mô hình kinh doanh phụ trợ vào thiết kế giải thưởng. Cuộc thi lý tưởng được thiết kế sao cho có một cơ hội kinh doanh phụ trợ để các đội khai thác sau khi giải thưởng được trao đi. Ví dụ, giải Ansari X PRIZE yêu cầu một chiếc tàu vũ trụ sức chứa ba người chứ không phải một người. Điều này mở ra cơ hội về du lịch vũ trụ, cho phép hình thành một mô hình kinh doanh thương mại, từ đó khiến các đội dễ dàng huy động vốn hơn và là một trong những lý do chính mà họ sẵn lòng chi trả nhiều tiền hơn cả giải thưởng để cố giành chiến thắng. Khi một đội thắng cuộc, việc công bố kết quả sẽ thúc đẩy quá trình đầu tư vốn, triển khai công nghệ, sự chấp nhận của thị trường, và một ngành công nghiệp mới sẽ tạo ra một giải pháp dài hạn cho thất bại thị trường ban đầu – là lý do xuất hiện cuộc thi.

15. Hình thành các bộ quy tắc cuối cùng. Các quy tắc chính là DNA của cuộc thi khích lệ – chúng sẽ quyết định sự thành công hay thất bại của cuộc thi và hiệu lực của nó theo thời gian. Các quy tắc bị vô hiệu lực khi thay đổi công nghệ hay điều kiện chính trịxã hội là có vấn đề. Các quy tắc hời hợt, dễ phá vỡ có thể dẫn đến những kết quả tiêu cực hoặc không có kết quả. Hãy xem xét trường hợp các giải thưởng nổi tiếng của Richard Feynman, người nhận giải Nobel Hòa bình, được tuyên bố trong bài giảng năm 1959 There’s Plenty of Room at the Bottom (tạm dịch: Có rất nhiều không gian ở dưới đáy) của ông. Feynman đã đưa ra hai giải thưởng trị giá 1.000 đô-la, một giải cho người đầu tiên chế tạo được một động cơ hoạt động trong kích cỡ khối lập phương một milimet và giải thứ hai cho người đầu tiên viết lại thông tin từ một trang sách trên một bề mặt tuyến tính nhỏ hơn 1/25.000 lần. Các quy tắc cho giải thưởng đầu tiên được thiết lập rất tệ. Trong khi Feynman đang tìm cách thúc đẩy công nghệ nano, thì thứ ông nhận được là một động cơ hoạt động được chế tạo bởi một nhóm sinh viên tốt nghiệp sử dụng các kỹ năng tỉ mỉ của họ và các công cụ thông thường (nhíp và kính hiển vi của thợ kim hoàn). Feyman đã trả tiền cho giải thưởng nhưng không đạt được mục tiêu của mình. Sau đó, vào năm 1985, Tom Newman, một sinh viên tốt nghiệp Stanford đã thành công với giải thưởng thứ hai nhờ vào việc thu nhỏ đoạn văn đầu tiên của cuốn A Tale of Two Cities (tạm dịch: Chuyện về hai thành phố) xuống tỷ lệ 1/25000.

Ngày nay, XPRIZE dành rất nhiều thời gian để suy nghĩ về các mục tiêu cơ bản. Làm thế nào để đạt được mục đích mà không phải đưa ra quy trình cụ thể, chính xác và làm thế nào để tránh một chiến thắng giả. Khi khởi đầu cuộc thi, chúng tôi đưa ra một bộ các hướng dẫn được phân phối công khai và tiếp nhận các ý kiến bình luận. Có một cuộc tranh luận căng thẳng với các đội và sau đó, hàng tháng sau, bộ hướng dẫn được chuyển thể thành một bộ các quy tắc cuối cùng. Tại lễ khánh thành SpaceShipOne, Burt Rutan đã nói: “Thật tuyệt vời khi các quy tắc của giải X PRIZE vẫn có hiệu lực cho đến ngày nay, gần tám năm sau khi họ công bố vào năm 1996.” Đây là một bài học quan trọng.

Hướng dẫn từng bước cho cuộc thi khích lệ của bạn

Với tất cả các thông số trên, bây giờ là lúc thiết kế, xây dựng và đưa ra thách thức của riêng bạn. Nền tảng HeroX có thể giúp bạn làm điều này, hoặc bạn có thể tự làm. Sau đây là các bước liên quan:

1. LÊN Ý TƯỞNG.

VẤN ĐỀ BẠN MUỐN GIẢI QUYẾT LÀ GÌ?

Xác định vấn đề chính. Điều gì khiến bạn mất ngủ hằng đêm? Nó có liên quan đến công nghệ, xã hội hoặc thị trường. Mô hình nào bạn muốn thay đổi thông qua cuộc thi? Thế giới sẽ như thế nào sau khi có người giành được giải thưởng? Hãy nghiên cứu để xác định các thất bại thị trường dẫn đến bế tắc này. Lột bỏ từng lớp và xác định điều cốt lõi. Giai đoạn hình thành ý tưởng này sẽ giúp bạn xác định phần nào của vấn đề là tốt nhất để tập trung giải quyết.

2. HƯỚNG DẪN VÀ CÁC SỐ LIỆU.

CÁC THÔNG SỐ NÀO BẠN ĐANG ĐO LƯỜNG?

Bước tiếp theo của bạn là xác định các thành tố chính của thành công. Bạn muốn các đội đạt được gì trong suốt cuộc thi? Đích đến sẽ như thế nào? Bạn đang đo lường cái gì? Bạn sẽ đo lường nó bằng cách nào? Việc đánh giá kết quả có tốn kém chi phí hay nhân sự không? Mục tiêu có quá táo bạo không? Công chúng (hay cộng đồng của bạn) sẽ tiếp nhận mục tiêu bạn đặt ra như thế nào?

3. CÁC CHI TIẾT KHÁC: TÊN, MỨC THƯỞNG, THỜI LƯỢNG VÀ SỞ HỮU TRÍ TUỆ

• Tên. Bạn sẽ đặt tên cho thách thức của mình là gì? Bạn đang tìm điều gì đó dễ nhận biết, dễ nhớ, hay ho và ngắn gọn – cái tên có thể nắm bắt được bản chất của cuộc thi và có thể lan truyền rộng rãi.

• Mức thưởng. Giải thưởng của bạn sẽ lớn cỡ nào? Giải pháp cho vấn đề này đáng giá bao nhiêu? Mục tiêu là một mức thưởng đủ lớn để thu hút các nhà cải tiến, nhưng không quá lớn để khuyến khích những người bảo thủ tham gia. Mức thưởng đúng thường đủ để trang trải các chi phí cơ bản mà một đội cải tiến chi ra để cạnh tranh. Đồng thời nếu bạn thiếu tiền thì huy động vốn cộng đồng là một sự lựa chọn, nhưng hãy đảm bảo chọn một cái tên giải thưởng, mục tiêu và sứ mệnh chuyển đổi lớn có thể khuyến khích cộng đồng đóng góp.

• Thời hạn và định dạng. Hầu hết các giải thưởng nên có một thời hạn (bạn luôn có thể chọn kéo dài thêm). Bạn nghĩ cần bao lâu để giải quyết vấn đề? Hãy nhớ, thời hạn càng ngắn thì càng thúc đẩy việc chấp nhận rủi ro cao hơn, tuy nhiên thời hạn quá ngắn có thể khiến các đội không tham gia. Cơ cấu tốt nhất cho cuộc thi của bạn là gì? Bạn sẽ trao giải cho đội đầu tiên đáp ứng được các tiêu chí tối thiểu? Bạn sẽ tổ chức như một cuộc thi hằng năm, trong đó bạn trao giải cho đội thể hiện tốt nhất mỗi năm vào một ngày cố định (như Olympic)? Mỗi cách tiếp cận có thể mang lại những lợi ích tuyệt vời, nhưng nó cũng có các chi phí tiềm ẩn khác nhau để tổ chức thách thức đó.

• Quyền sở hữu trí tuệ. Ai có quyền sở hữu trí tuệ khi cuộc thi kết thúc? Nếu bạn không muốn sở hữu nó và có thể để cho các đội tiếp tục nắm giữ, thì bạn sẽ có thêm nhiều đội tham gia hơn. Bạn cũng có thể đề nghị họ cấp phép cho bạn hoặc để mở cho công chúng.

4. ĐÁNH BÓNG THIẾT KẾ GIẢI THƯỞNG CỦA BẠN

Trước khi công bố giải thưởng, hãy dành thời gian xem xét lại các quy tắc một lần nữa. Bạn sẽ muốn tối ưu hóa sự cạnh tranh qua các thông số:

• Khiến nó khó gian lận. Hãy nhớ trường hợp giải Feynman, khi một sinh viên tốt nghiệp chế tạo một động cơ siêu nhỏ từ nhíp. Bạn có thể cải thiện các quy tắc của mình để ngăn chặn các kiểu gian lận hay chiến thắng giả này không?

• Kiểm tra các quy tắc để đảm bảo rằng các chỉ số chính đã đủ khách quan và đo lường được. Nói cách khác, hãy đảm bảo bạn biết cách chọn ra người thắng cuộc. Ban giám khảo của bạn có thể dễ dàng xác định đội thành công không, hay sẽ cần phải có thiết bị ngoại nhập đắt tiền? Trả lời những câu hỏi này trước sẽ giúp bạn tránh khỏi những đau lòng đáng kể sau này.

• Bạn đã ước lượng chi phí cần để chạy cuộc thi chưa? Bạn có tìm được cách nào rẻ hơn để tổ chức, đánh giá và quảng bá nó không?

• Khi bạn giải thích cho bạn bè về cuộc thi, họ có hiểu rõ một đội cần phải làm gì để thắng cuộc không? Một đứa trẻ có thể giải thích cho bố mẹ nó vào bữa ăn tối không? Bạn có thể giới thiệu bằng một dòng dễ hiểu không?

• Thời điểm trao giải cho đội chiến thắng có đủ hấp dẫn để giới truyền thông quan tâm không? Hay bạn đã thiết kế một cuộc thi nhàm chán mà chiến thắng được xác định bởi một thay đổi nhỏ từ số không thành số một?

• Nếu có người thật sự thắng giải của bạn, thì công nghệ giành chiến thắng có thật sự tạo ra tác động mà bạn mong muốn không? Nó sẽ giải quyết được các thất bại thị trường tồn tại trước đó chứ? Nó có sản sinh ra một ngành công nghiệp mới không?

5. RA MẮT THÁCH THỨC CỦA BẠN, CÁC ĐỘI ĐĂNG KÝ THAM GIA

Mục tiêu tiếp theo của bạn là cho ra mắt cuộc thi với mức độ siêu tín nhiệm. Bạn cần phải có mạng lưới xã hội và truyền thông lan truyền thách thức này, và bạn cần phải tạo ra một cơ chế cho những đội mới hào hứng đăng ký tham gia cuộc thi. Bạn cũng cần cân nhắc xem các đội có thể đến từ đâu – các trường đại học, công ty nhỏ, nhân viên của bạn, cộng đồng trong địa phương bạn – và đảm bảo việc ra mắt nhắm đến đúng các cộng đồng này. Hãy nhớ, các nhóm tham gia chính là cốt lõi của cuộc thi; việc thu hút họ và đáp ứng nhu cầu của họ là điều tối quan trọng để thành công.

6. VẬN HÀNH THỬ THÁCH CỦA BẠN

Hầu hết mọi người không nhận ra rằng việc vận hành một thử thách khích lệ không hề miễn phí. Trên thực tế, chi phí vận hành một giải X PRIZE thường tương đương với mức giải thưởng của chính nó. Việc tổ chức cuộc thi, giao tiếp với các đội, giải quyết các vấn đề pháp lý, đảm bảo sân chơi giữ được đẳng cấp, xử lý PR,… đòi hỏi nhân lực và thời gian. Quy trình có thể kéo dài từ vài tháng đến vài năm. Hãy đảm bảo là bạn có sẵn nguồn lực để đáp ứng những khó khăn đó.

Thậm chí với HeroX, nơi cung cấp một nền tảng thực hiện hầu hết các yêu cầu này với mức chi phí vận hành tối thiểu, các thử thách vẫn yêu cầu những yếu tố sau để thành công:

• Pháp lý: Để đăng ký, các đội phải ký một thỏa thuận chặt chẽ về việc tuân thủ các quy tắc của cuộc thi và điều gì sẽ xảy ra dưới những trường hợp khác nhau. Theo kinh nghiệm của tôi, thực hành tốt nhất là tạo ra một cơ chế đơn giản cho những đội mới gia nhập thể hiện sự hào hứng trong cuộc thi. Một hình thức đơn giản và đủ tốt để thu thập thông tin liên hệ của họ. Những người tham gia sau đó cần phải ký kết một Thỏa thuận Nhóm Chi tiết, được chuẩn bị bởi cố vấn pháp lý của bạn. Đó là một hợp đồng quy định một đội cần làm gì để chiến thắng, bạn nắm quyền gì và họ giữ quyền gì.

• Người dẫn dắt cuộc thi: Một người nào đó là đại diện của cuộc thi trước truyền thông, người có thể nói về sứ mệnh, tầm nhìn của cuộc thi và xử lý các câu hỏi khó xuất hiện bất cứ lúc nào.

• Người quản lý nhóm và cộng đồng: Người gắn kết các đội thi và cộng đồng lại với nhau. Họ có mặt để trả lời tất cả các câu hỏi và đảm bảo cuộc thi tạo được tác động tối đa.

• Ban giám khảo: Một nhóm cá nhân độc lập, họ sẽ giúp bạn xác định người thắng cuộc.

7. ĐÁNH GIÁ, TRAO THƯỞNG VÀ CÔNG BỐ RA CÔNG CHÚNG

Giai đoạn cuối cùng của cuộc thi bao gồm việc xác định người chiến thắng. Việc đánh giá phải đảm bảo rằng bạn, tất cả các đội tham gia, truyền thông và đại chúng đều nắm được – theo cách không gây tranh cãi – ai là người chiến thắng và tại sao.

Tiếp theo là việc trao giải (và cúp,…). Mục tiêu ở đây là tối đa hóa sự quảng bá khoảnh khắc thắng cuộc. Tán dương những người chiến thắng, các nhà tài trợ, ban giám khảo – thực ra là tất cả những người tham gia. Mục tiêu là tạo hiệu ứng thay đổi sâu sắc. Điều này chỉ có thể thực hiện được thông qua cách công bố rộng rãi. Rất nhiều người cần biết rằng thách thức dường như không khả thi này giờ đây đã được giải quyết. Đây là lý do tại sao việc có một kết thúc ấn tượng là rất quan trọng.

Vài suy nghĩ khép lại

Vài năm gần đây, tôi đã xác định ra mục tiêu chuyển đổi cỡ lớn cho chính mình. Sau một vài thử nghiệm lặp lại và những khởi đầu thất bại, tôi thấy mình hạnh phúc nhất với điều này: “Giúp các doanh nhân tạo ra sự giàu có phi thường trong khi tạo ra một thế giới phồn vinh.” Mục tiêu chuyển đổi lớn này xuất phát từ việc nhận ra rằng những vấn đề lớn nhất của thế giới cũng chính là những cơ hội kinh doanh tuyệt vời nhất của thế giới. Những vấn đề này như là mỏ vàng thời hiện đại. Vấn đề càng lớn thì giải pháp càng quan trọng và càng giá trị. Và số lượng người có khả năng tham gia khai thác mỏ vàng này và nhận lấy những thách thức đang bùng nổ trên toàn thế giới. Vài trăm năm trước, những hoạt động như vậy chỉ thuộc về giới hoàng tộc. Vài thập kỷ trước, chúng thuộc về các nhà lãnh đạo quốc gia và đầu não của các tập đoàn đa quốc gia. Nhưng ngày nay, hầu như bất cứ ai với niềm đam mê đều có sức mạnh để mang đến sự thay đổi thật sự cho thế giới này.

Cuối cùng thì đó chính là điểm mấu chốt của cuốn sách này. Những công nghệ đột phá được thảo luận ở Phần Một cho chúng ta các công cụ vật lý để thay đổi thật sự, các chiến lược tâm lý được mô tả trong Phần Hai là yếu tố tinh thần cần để đạt được thành công, và các công cụ dựa vào cộng đồng đột phá ở Phần Ba cung cấp tất cả những nguồn lực bổ sung (nhân tài, vốn,…) cần có để đi đến đích.

Đây là điều quan trọng nhất: Sự phồn vinh không phải là một tầm nhìn hoang tưởng về công nghệ. Chỉ riêng công nghệ sẽ không đưa chúng ta đến một thế giới tốt đẹp hơn. Điều đó tùy thuộc vào bạn và tôi. Để mang đến thế giới tốt đẹp hơn này, đòi hỏi sự nỗ lực hợp tác có thể xem là lớn nhất trong lịch sử. Nói cách khác, có một tương lai tươi sáng và đủ đầy ngoài kia. Nhưng, cũng như tất cả những thứ khác, điều gì xảy ra tiếp theo đều phụ thuộc vào chính chúng ta.

Trong cuốn Abundance, Steven và tôi đã kết thúc cuốn sách với việc nói về các mối nguy hiểm của sự tăng trưởng theo cấp số nhân. Lần này chúng tôi chuyển hướng sự chú ý của mình sang khả năng lãnh đạo. Tầm quan trọng của năng lực lãnh đạo đã được nêu lên bởi Marcus Shingles, một thủ lĩnh về sự đổi mới từ Công ty Tư vấn Deloitte, người mà chúng ta đã gặp ở phần trước của cuốn sách. “Thời đại tiếp theo của sự tăng trưởng theo cấp số nhân sẽ đặt những công nghệ làm thay đổi cuộc chơi vào tay mọi người,” Shingles nói. “Và trong khi điều này, không còn nghi ngờ gì nữa, sẽ dẫn chúng ta đến với sự phồn vinh, thì nó cũng có tiềm năng tập trung quyền lực và gia tài vào tay một số ít người. Để điều chỉnh quãng thời gian xáo trộn sắp tới, chúng ta sẽ cần đến một thế hệ các nhà lãnh đạo đức độ mới, những người không bị tha hóa bởi quyền năng tối thượng đó.”

Lời kêu gọi của Shingles về một tầm cỡ lãnh đạo đức độ là không thể chối cãi và đúng lúc. Và trong khi cuốn sách này nói về các doanh nhân táo bạo và các tác động mạnh mẽ, chúng tôi muốn kết thúc bằng lời kêu gọi một thế hệ lãnh đạo táo bạo.

Hầu hết những điều độc ác được thực hiện trong bóng tối. Những kẻ độc tài và bạo chúa đàn áp phụ nữ, trẻ em, và các dân tộc thiểu số trong bí mật, với chỉ một số ít người theo dõi. Nhưng trong thời đại phát triển theo cấp số nhân phía trước, trong một thế giới của hàng nghìn tỷ cảm biến, vật thể bay điều khiển từ xa, vệ tinh và kính viễn vọng, sẽ luôn có ai đó để mắt đến. Trong khi điều này làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về quyền riêng tư, nó cũng cho chúng ta hy vọng chấm dứt sự áp bức, và có lẽ là sự khởi đầu của một tầm lãnh đạo đức độ toàn cầu hoàn toàn mới.

Ai sẽ là Martin Luther King, Jr. hay Mahatma Gandhi của thời đại phát triển theo cấp số nhân? Lịch sử đã nói với chúng ta rằng các nhà lãnh đạo này cực kỳ hiếm thấy và thường không được công nhận ngay từ cái nhìn đầu tiên. Có lẽ các nhà lãnh đạo này sẽ xuất hiện từ những cuộc thử nghiệm trong thế giới ảo, từ các cuộc thi cộng đồng, hoặc được đưa vào trí thông minh nhân tạo từ thiện. Mỗi điều này đều có khả năng trở thành hiện thực. Có thể sự lãnh đạo đó sẽ xuất hiện theo phương cách cũ, từ một số ít những công dân quan tâm và sẵn lòng chịu đựng trong khoảng thời gian dài, cô độc để nhìn xa hơn và hy vọng cao hơn.

Một điều chắc chắn rằng, trong câu nói bất hủ của Voltaire (với trích dẫn nổi tiếng của Stan Lee dành cho Spider-Man): “Quyền năng tuyệt vời phải đi cùng với trách nhiệm cao cả.” Và mỗi chúng ta, dù thích hay không, chính là những người tiếp nhận quyền năng đó. Điều này có nghĩa rằng giờ đây, chúng ta có sức mạnh để giải quyết những thách thức vĩ đại của thế giới và tạo ra một thế giới phồn vinh. Nhưng điều này cũng có nghĩa là phải chiến thắng được những thói quen xấu xa xưa cũ. Tham lam, sợ hãi, nô lệ, độc ác, bạo ngược – chẳng phải những lời nguyền này đã tồn tại quá lâu rồi sao?

Hãy nghĩ xem chúng ta đã đi được bao xa. Nơi trú ẩn là một trong những nhu cầu lâu đời nhất của chúng ta, nhưng hiện nay chúng ta có thể sử dụng công nghệ in 3-D để tạo ra mười căn nhà cho từng gia đình riêng lẻ trong vòng một ngày. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe được xếp ngay cạnh nhu cầu trú ẩn. Và đâu đó trong vòng năm năm nữa, chúng ta sẽ có thể chẩn đoán bệnh thông qua trí tuệ nhân tạo – và do đó việc chăm sóc sức khỏe cũng được dân chủ hóa. Chúng ta luôn vươn đến những vì sao ngay từ khi biết ngẩng đầu lên trời, ngắm nhìn và tự hỏi về chúng. Đâu đó trong vòng mười năm nữa, chúng ta sẽ cho ra mắt nhiệm vụ khai thác tiểu hành tinh đầu tiên. Không còn nghi ngờ gì nữa, chúng ta là những giống loài sinh ra để dành cho sự đột phá. Nhưng nếu không có sự lãnh đạo đột phá để thiết lập cuộc chơi, chúng ta có thể phải loay hoay trong sa mạc bởi những quyết định tệ hại trong một khoảng thời gian dài.

“Vùng khả thi kế cận” (the adjacent possible) là thuật ngữ tuyệt vời của nhà sinh học lý thuyết Stuart Kauffman dành cho vô số các hướng đi được mở ra bởi mỗi khám phá mới, vô số vạn vật ẩn mình bên trong điều chỉ đơn giản như một ý tưởng. Sự phồn vinh chính là một trong những ý tưởng đơn giản đó. Thời khắc của nó đã đến. Chính sự táo bạo sẽ mở ra vùng khả thi kế cận này, giúp loài người sống đúng với tiềm năng cấp số nhân của mình.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.