Chúng ta đã cùng nhau xem xét rất nhiều quy tắc quan trọng khi tìm nửa kia của mình, duy trì một mối quan hệ tốt đẹp với họ, thậm chí cả khi hai người phải chia tay. Và, nếu mọi chuyện diễn ra suôn sẻ, người ấy sẽ là người quan trọng nhất trong cuộc đời bạn. Ngay cả khi con cái bạn đã trưởng thành và ở riêng, bạn vẫn sẽ sống cùng với người mà bạn yêu thương nhất trên đời.
Nhưng, cuộc sống sẽ còn gì thú vị nếu bạn chỉ yêu một người. Hầu hết chúng ta đều cảm thấy đó là một việc rất khó khăn. Bạn cần có nhiều người để gửi gắm những tình cảm yêu thương ‒ những phần tiếp sau của cuốn sách sẽ đề cập tới vấn đề này. Trong phần này, tôi xin phép nói về gia đình. Phần lớn chúng ta đều yêu gia đình, dù vậy, đôi khi việc chung sống hòa thuận với họ cũng khá khó khăn. Có thể nguyên nhân là chúng ta bị ràng buộc với họ. Bạn có thể cắt đứt tình bạn với một ai đó, nhưng bạn không thể thôi làm một người anh trai, cô cháu gái, người dì, người chắt hay con dâu của ai đó.
Vì vậy, sau đây là một số quy tắc giúp bạn cảm thấy yêu gia đình hơn, cho dù bạn hiện đã có một gia đình đầm ấm hạnh phúc.
QUY TẮC 74
ĐỪNG ĐỔ LỖI CHO BỐ MẸ
Khi còn nhỏ, phần lớn chúng ta cho rằng bố mẹ mình là những người tài giỏi. Ngoại trừ những trường hợp cá biệt, chúng ta luôn nghĩ rằng bố mẹ biết họ đang làm gì. Lớn hơn một chút, chúng ta nhận thấy bố mẹ của bạn bè có những việc làm khác so với bố mẹ mình. Có thể chúng ta sẽ cảm thấy ghen tị một chút, hay cho rằng mình may mắn hơn bạn bè – hoặc cả hai. Lớn hơn chút nữa, chúng ta bắt đầu nhận ra rằng bố mẹ mình cũng có nhiều khi rất sai lầm.
Đó là những gì đã xảy ra với tôi. Ngay từ nhỏ, tôi đã biết rằng bố mình là người đi ngược lại xu thế chung, vì ông chẳng bao giờ tham gia bất kỳ sự kiện nào của gia đình. Chẳng bao lâu sau, tôi nhận ra rằng mẹ tôi, ở các góc độ khác, cũng có những cách cư xử đáng buồn như thế, bà ít khi thể hiện tình cảm với chúng tôi.
Trong trường hợp của tôi, thật tồi tệ khi phải đối mặt với thực tế đó. Tôi có hai lựa chọn: hoặc là dành cả cuộc đời mình để đổ lỗi cho bố mẹ vì những rắc rối xảy đến với bản thân, hoặc là tiếp tục sống. Tôi chọn cách nhận thức rằng mẹ mình không phải là mẫu người của gia đình, và rằng với một người như mẹ tôi, việc làm một bà mẹ độc thân với sáu đứa con nhỏ là một nhiệm vụ quá sức. Nếu tôi được sống một cuộc sống khác với vai trò là quản lý một đội bóng, một giếng dầu hay một lớp học với 30 học sinh ngỗ ngược, thì quả thật tôi cũng chẳng xuất sắc hơn mẹ tôi là mấy. Tất cả chúng ta đều có những việc vượt quá khả năng của mình. Có thể mẹ tôi đã nhận ra quá muộn rằng bà không phải là týp người phù hợp với gia đình.
Vậy nên tôi tha thứ cho bà và tiếp tục sống cuộc sống riêng của mình. Chính điều đó đã giúp tôi tránh khỏi tâm trạng cay đắng và tổn thương; đồng thời giúp tôi suy nghĩ về thực tế đó theo một chiều hướng tích cực hơn. Nếu bạn cho rằng ai đó đã làm hỏng 20 năm đầu đời của mình, thì việc làm hợp lý hơn cả là không để họ tiếp tục phá hủy 50 năm tiếp theo trong cuộc đời bạn nữa. Nghe có vẻ khôi hài, nhưng thường là những người có bố mẹ tuyệt vời lại luôn miệng đổ lỗi cho bố mẹ về những thiếu sót này kia của bản thân họ. Nếu về cơ bản, bố mẹ đang thực hiện tốt vai trò của mình, bạn lại có khuynh hướng đổ lỗi cho họ vì đã không cố gắng để trở thành những bậc phụ huynh hoàn hảo tuyệt đối. Nhưng tại sao họ lại phải hoàn hảo? Và thật ra, ai có thể không mắc một sai lầm nào trong suốt 18 năm ròng nuôi con?
Bố mẹ bạn cũng chỉ là con người, có thể đôi khi họ làm một số việc khiến bạn thất vọng hay gây khó khăn cho bạn. Đó là điều thường xảy ra vì trước đấy bố mẹ bạn đâu có kinh nghiệm gì về con cái. Họ chỉ biết làm hết sức mình, mà họ cũng không thể không làm thế được. Nhưng bạn thì có thể kìm nén bản thân để ngừng việc đổ lỗi và tha thứ cho họ. Mà thật ra, tha thứ cái gì nhỉ? Họ không cố tình làm sai; họ chỉ vô tình mắc lỗi thôi.
Sẽ là quá muộn để làm lại mọi thứ bằng cách cứ đổ lỗi cho bố mẹ. Nhưng không bao giờ là muộn khi bạn quyết định dừng đổ lỗi cho họ, và xác định rằng trái tim họ luôn dành cho con cái. Hãy vượt qua những thương tổn tự mình gây ra cho mình.
AI CÓ THỂ KHÔNG MẮC MỘT SAI LẦM NÀO TRONG SUỐT 18 NĂM RÒNG NUÔI CON?
QUY TẮC 75
ĐỪNG ĐỂ BỐ MẸ CHI PHỐI CẢM XÚC CỦA BẠN
Khi lớn lên, chúng ta có xu hướng quan tâm đến việc bố mẹ mình nghĩ gì. Nếu không, tại sao chúng ta lại làm theo những gì họ nói? Khi đến tuổi dậy thì, chúng ta có thể phản đối cha mẹ bằng cách làm ngược lại những gì họ yêu cầu. Nhưng trong thâm tâm, chúng ta vẫn muốn được họ yêu thương và ủng hộ.
Những gì đã được lập trình trong thời thơ ấu có sức ảnh hưởng rất sâu sắc. Khi đã trưởng thành, chúng ta rất khó có thể xóa bỏ chúng. Ngay cả khi bạn đã 45 tuổi và là giám đốc một công ty, bạn vẫn có thể nghĩ rằng mình là một kẻ thất bại đáng thương và nhỏ bé mỗi khi mẹ phê bình, hay khi bố bạn không thừa nhận những thành công của bạn.
Tôi biết một anh chàng yêu mê mẩn một người phụ nữ tuyệt vời. Ấy thế mà anh ta lại rùng mình mỗi khi nghĩ đến chuyện cưới cô nàng. Bạn bè không thể hiểu nổi tại sao anh ta lại không cưới ngay. Anh ta đang gặp một rắc rối. Mẹ anh ta không chấp nhận cô gái. Lạy Chúa, sao lại có người để một việc vặt vãnh như vậy cản đường chứ? Nhưng dĩ nhiên là đối với anh chàng thì điều này không hề vặt vãnh chút nào – anh ta đã được lập trình rằng phải quan tâm đến cảm xúc của mẹ hơn là cảm xúc của bản thân.
Nếu bố mẹ bạn yêu thương và luôn ủng hộ con cái, thì đây có thể không phải là vấn đề đối với bạn. Nhưng nếu họ thường xuyên phản đối, phê bình hoặc ít chia sẻ với con cái, thì đó có thể là một vấn đề lớn khiến bạn lo lắng. Trong trường hợp đó, bạn phải làm sao?
Bạn sẽ phải trải qua một quá trình dài và chậm chạp để đưa mình thoát ra khỏi tình trạng lúc nào cũng cần có sự ủng hộ của bố mẹ. Đầu tiên, hãy hạn chế thời gian ở bên cạnh họ ‒ nhưng đừng làm thế với thái độ cáu kỉnh. Việc hạn chế liên lạc với họ sẽ giúp làm giảm mức độ của vấn đề. Luôn tâm niệm rằng bạn đang sống rất tốt và những ý kiến của họ không quan trọng đối với bạn. Điều này nghe giống như một bài tập thể dục vô nghĩa phải không bạn? Nên nhớ rằng, những suy nghĩ tích cực chứa một sức mạnh rất lớn và theo thời gian, những gì bạn tâm niệm sẽ dần đi vào tiềm thức của bạn.
Nhưng một phần lớn của vấn đề này lại nằm ở chỗ bạn đã được lập trình để tin tưởng rằng bố mẹ bạn luôn đúng. Ở một cấp độ nào đó, bạn hiểu rất rõ sự thật không phải thế. Tuy nhiên, trong đầu bạn vẫn luôn có suy nghĩ rằng những ý kiến của họ rất đáng để tâm. Có thể họ đúng trong một số trường hợp nào đó, nhưng những ý kiến của họ về cuộc sống của bạn thì không đáng để tâm đâu, đặc biệt nếu những ý kiến đó mang hơi hướng tiêu cực. Giống như mẹ tôi, có một số người không được sinh ra để làm cha mẹ. Bố mẹ bạn cũng vậy đấy, có thể không hoàn toàn đúng ở mọi mặt, nhưng ít ra trong trường hợp này, bố mẹ bạn không có năng khiếu làm cha mẹ. Việc của họ không phải là tham gia vào cuộc sống của bạn, mà là chấp nhận và có những suy nghĩ tích cực đối với cuộc sống của con mình. Nếu họ không thực hiện được điều đó, họ chưa phải là một bậc phụ huynh tốt. Vấn đề không phải là bạn, mà là bố mẹ bạn. Nhận thức được điều này có thể giúp bạn rất nhiều.
Đôi khi, việc tìm hiểu tại sao bố mẹ bạn lại cảm thấy khó khăn khi thực hiện vai trò của mình có thể cũng có ích. Ông bà bạn có thường xuyên phản đối, hay ít khi thể hiện tình cảm với bố mẹ bạn không? Đó không phải là lý do bào chữa cho họ, nhưng dần dần, nó có thể giúp bạn thoát khỏi tình trạng cần sự ủng hộ của bố mẹ. Và bạn hãy đọc tới Quy tắc 84 ‒ nó sẽ giúp bạn cư xử sao cho phù hợp với vị trí hiện tại của bạn mỗi khi bạn ở bên cạnh bố mẹ.
Tôi xin nói nhanh một chút. Nếu con bạn đã đến tuổi trưởng thành, bạn hãy cất giữ những suy nghĩ tiêu cực cho mình, đừng để chúng ảnh hưởng tới con cái. Chúng sẽ cảm thấy rất thoải mái và tự do mỗi khi nghe bạn nói: “Thật tuyệt! Bốmẹ nghĩ rằng các con đã làm rất tốt!” Hãy nói điều đó với chúng, ngay khi chúng mới chỉ là những đứa trẻ lên bốn, lên năm tuổi và bây giờ, khi chúng đã bước sang tuổi 45.
BẠN ĐÃ ĐƯỢC LẬP TRÌNH ĐỂ TIN TƯỞNG RẰNG BỐ MẸ BẠN LUÔN ĐÚNG.
QUY TẮC 76
CON CÁI LÀ ƯU TIÊN HÀNG ĐẦU
Vài năm trở lại đây, tôi nhận thấy có một xu hướng rất đáng bất bình đó là các bậc cha mẹ đặt quyền lợi bản thân lên trước quyền lợi của con cái. Xu hướng này thường được thể hiện rõ qua cụm từ ca thán mà các ông bố, bà mẹ đó hay dùng: “Ôi! Thời gian của tôi.” Bạn đừng bao giờ phát ngôn ra cụm từ này.
Sự thật là khi bạn quyết định có con (cho dù có chủ đích hay không), bạn đã ký vào bản cam kết là sẽ coi con cái là ưu tiên hàng đầu. Bạn buộc phải giữ đúng cam kết đó cho đến khi đứa trẻ trưởng thành. Trong suốt thời gian đó, mọi sở thích, sự nghiệp, thời gian rảnh rỗi và tất cả những thứ khác nữa đều phải xếp ở vị trí thứ hai.
Sau đây tôi xin nêu ra một vài ví dụ (đồng thời là những nỗi ám ảnh của tôi). Con cái luôn mong ngóng được đi nghỉ cùng bố mẹ. Với trường lớp, công việc và những thứ khác cũng vậy, chúng luôn muốn nhận được sự quan tâm trọn vẹn của bố mẹ. Ấy thế mà một vài ông bố bà mẹ đã làm gì? Khi cả gia đình cùng đi nghỉ, họ chọn những khách sạn nhận trông trẻ con cả tuần để họ có thể thoải mái làm việc riêng. Nếu lũ trẻ tỏ ra thích thú thì việc gửi con cho khách sạn trông một buổi sáng cũng không vấn đề gì. Nhưng đó sẽ là vấn đề lớn nếu cả kỳ nghỉ bạn làm như vậy. Tôi biết làm cha mẹ rất mệt mỏi, nhưng đó là thiên chức của bạn. Đó là trách nhiệm của bạn khi bạn trở thành bố mẹ.
Nói vậy không có nghĩa là bạn không thể đi chơi buổi tối nữa – đương nhiên là bạn có thể chứ. Tôi cũng không có ý rằng bạn hãy làm đầy tớ cho con cái mình. Như thế chẳng có ích gì cho cả chúng lẫn bạn. Nhưng chúng cũng cần biết rằng trong cuộc sống, chúng là ưu tiên hàng đầu của bạn. Vì vậy, tuy bạn có muốn hay cần phải làm việc – đây là một điều rất tốt, thì ít nhất một trong hai bạn cần tìm một công việc cho phép mình có thời gian thoải mái dành cho con cái. Đừng lao đầu vào một sự nghiệp rạng rỡ, nhưng lại khiến bạn phải xa lũ trẻ trong một thời gian dài. Nếu bạn đặt bản thân mình lên trước con cái, bạn không những không mang lại cho chúng tình yêu mà chúng đáng được hưởng, bạn còn gián tiếp dạy chúng rằng trong cuộc sống, quan tâm đến bản thân còn quan trọng hơn bất kỳ thứ gì khác. Bạn hãy tin tôi, triết lý đó không làm cho chúng hạnh phúc.
Bạn biết sao không? Những bậc phụ huynh có thái độ đúng đắn về vấn đề này thậm chí còn không muốn có cái gọi là “thời gian của tôi” nữa. Bởi đối với họ, khoảng thời gian quý giá nhất là lúc họ ở bên con cái. Việc đặt bản thân mình lên trước nhất, và dành thời gian để “đi tìm con người mình” sẽ không khiến những bậc phụ huynh đó hạnh phúc. Nếu họ làm thế, người chịu hậu quả là con cái họ, và chính họ sẽ cảm thấy bất hạnh. Và bạn có biết điều gì nữa? Chính việc dành phần lớn thời gian rảnh rỗi của mình cho con cái, và coi chúng là ưu tiên hàng đầu đã khiến họ trở thành những bậc phụ huynh hạnh phúc nhất mà tôi từng gặp.
LÀM CHA MẸ RẤT MỆT MỎI, NHƯNG ĐÓ LÀ THIÊN CHỨC CỦA BẠN.
QUY TẮC 77
KHÔNG CÓ GÌ ĐÁNG PHẢI TRANH CÃI
Mẹ và bà ngoại tôi đã không nói chuyện với nhau trong suốt 15 năm còn lại của cuộc đời họ. Một số gia đình: dường như lúc nào cũng tồn tại những mối quan hệ căng thẳng, anh chị em trong nhà không nói chuyện với nhau, có những người họ hàng đã mất dấu từ lâu và thậm chí không ai biết địa chỉ của họ.
Thói quen này di truyền trong gia đình. Chúng ta học hỏi bằng cách quan sát những gì người khác làm. Nếu bạn lớn lên trong một gia đình mà mọi người có thói quen hễ đã giận ai là giận rất lâu, thì việc này có xu hướng sẽ trở thành một lối sống của gia đình. Điều đó có nghĩa nếu bạn ngừng liên lạc với bố hay mẹ mình, con cái bạn có thể không nói chuyện với bạn trong 20 năm. Đây là một hành vi rất trẻ con và không nên để lũ trẻ biết, nhưng một số người vẫn làm vậy.
Điều đó cũng rất đáng tiếc. Thật đáng thương khi chúng ta thà từ bỏ những mối quan hệ đó, chứ không chịu tìm ra nguyên nhân cội rễ của vấn đề. Và cũng thật buồn khi nghĩ tới những lúc chúng ta cần mà lại không có bố mẹ, anh em hay họ hàng bên cạnh.
Những mối quan hệ gia đình tốt đẹp thường là những mối quan hệ bền vững nhất. Khi bạn gặp khó khăn, gia đình bạn, những người đáng tin cậy và kiên nhẫn nhất, sẽ ở cạnh để giúp bạn vượt qua. Điều này không đúng với tất cả mọi người, tuy nhiên, nó sẽ xảy ra trong trường hợp bạn có một mối quan hệ tốt với gia đình. Cho dù là bạn bị thương nặng, ly dị, thất nghiệp, góa vợchồng, bị lấy lại nhà cửa, sắp phải hầu tòa, con ốm nặng hay bạn nghiện ma túyrượu, hay bất cứ vấn đề gì trong cuộc sống, chính gia đình mới là người sẽ ở bên bạn ngay cả khi họ không hoàn toàn tán thành bạn. Họ sẽ tiếp tục ở bên bạn trong hàng tháng hoặc hàng năm cho tới khi bạn trở lại cuộc sống bình thường.
Thẳng thắn mà nói, điều đó đáng giá vô vàn. Những gì người ấy dành cho bạn xứng đáng để bạn tha thứ cho họ, và bỏ qua những lý lẽ khiến bạn ngừng nói chuyện với họ. Đó là thỏa thuận. Nếu bạn muốn gia đình có mặt khi bạn cần, bạn cũng phải có mặt khi họ cần. Như thế có nghĩa là bạn hãy bỏ qua những giận dữ và thất vọng mà đôi khi người ấy mang đến cho bạn. Hãy thay đổi thái độ tiêu cực, đồng thời nhận thức rằng người có thể cắt đứt liên lạc với gia đình là người sẽ rời bỏ bạn trong giờ phút khó khăn.
Cho dù em gái bạn đã làm gì, ông bác bạn nói gì hay cậu con rể bạn nghĩ ra sao, chuyện đó cũng không đáng để bạn phải phá vỡ mối quan hệ gia đình tốt đẹp. Hãy lịch sự và kín đáo tránh xa người ấy trong một vài tuần cho đến khi “hạ hỏa”, nhưng đừng bao giờ cắt đứt liên lạc với người ấy. Nếu làm vậy, bạn sẽ không có cơ hội nhận được sự ủng hộ và sức mạnh của một gia đình chan chứa tình yêu thương – tuy đôi lúc cũng có lúc tranh cãi nhưng lại luôn đoàn kết và luôn bên cạnh bạn mỗi khi bạn cần.
NẾU BẠN MUỐN GIA ĐÌNH CÓ MẶT KHI BẠN CẦN, BẠN CŨNG PHẢI CÓ MẶT KHI HỌ CẦN.
QUY TẮC 78
ĐỐI XỬ VỚI HỌ THEO CÁCH BẠN CHO LÀ ĐÚNG, BẤT KỂ HỌ ĐỐI XỬ VỚI BẠN THẾ NÀO
Trong cuộc sống, có những điều khiến chúng ta bị tổn thương nặng nề. Khi người mà bạn yêu thương lẽ ra phải yêu thương bạn vô điều kiện lại đối xử không công bằng với bạn, hay khiến bạn thất vọng – điều đó thật đau đớn. Vì thế, nếu người thân của bạn không công bằng, lỗ mãng, thiên vị, không tôn trọng hay không hiểu bạn, bạn sẽ cảm thấy bị tổn thương.
Bạn sẽ làm gì trong trường hợp đấy? Đó quả là một vấn đề nan giải bởi khi bị tổn thương, phản xạ tự nhiên đầu tiên của bạn (giống như một con thú hoang) là tấn công lại, hoặc giấu mình trong một cái hang để liếm láp vết thương trong một thời gian dài.
Nhưng bạn là Người tuân thủ luật chơi chứ không phải một con thú hoang, thế nên, bạn sẽ không làm như vậy. Cho dù khó khăn đến đâu – tôi biết điều này sẽ rất khó khăn – bạn vẫn phải kiên quyết giữ vững những quy tắc đạo đức của mình.
Trong gia đình, chúng ta nhìn nhận mọi thứ với một thái độ cá nhân hơn, bởi giữa các thành viên luôn tồn tại mối quan hệ lịch sử. Nếu một người bạn quyết định hoãn lịch đi chơi với bạn vào phút chót, bạn có thể giận dữ đôi chút nhưng rồi nhanh chóng bình tĩnh trở lại. Tuy nhiên, nếu bố hoặc mẹ bạn làm như vậy, bạn sẽ nhớ lại những kỷ niệm đã qua, khi mà họ không tới dự buổi lễ ra trường của bạn, hay họ luôn có thói quen hoãn những buổi tiệc của bạn mà không thông báo trước, hay quan điểm của họ làm bạn thất vọng và bạn cảm thấy rất giận dữ về điều đó. Đây là một sự phản kháng ở cấp độ sâu sắc hơn rất nhiều.
Chúng ta hãy giả dụ rằng, ngay cả khi bạn không muốn tin, nhưng bạn vẫn cảm thấy rõ ràng là gia đình đang lợi dụng bạn, khiến bạn thất vọng, khiến bạn trở thành một con người nhỏ bé, hoặc xem thường bạn.
Khao khát “ăn miếng trả miếng” lúc này rất mãnh liệt. Bạn muốn trả thù họ bằng cách khiến họ thất vọng, lợi dụng họ, hay nói ra những lời lẽ cay độc như họ đã nói với bạn.
Tuy nhiên, nếu làm như vậy, bạn đang tự đưa mình vào một vòng xoắn ốc của sự buộc tội lẫn nhau, mà điều này chỉ dẫn đến nhiều cuộc cãi cọ và gây thêm nhiều khó chịu mà thôi. Đây không phải là điều mà Người tuân thủ luật chơi làm. Người tuân thủ luật chơi cũng không tìm nơi ẩn náu và cắt đứt liên lạc với những người thân suốt cả năm. Thật ra, cách duy nhất bạn nên làm trong những tình huống này là đặt mình lên trên những nhỏ nhen vụn vặt. Hãy cư xử với người thân như với những người bạn tốt chứ không phải gia đình mình. Nói cách khác, bạn hãy cư xử với sự hiểu biết, thông cảm và bao dung.
Vấn đề này không chỉ liên quan tới việc bạn phải cư xử thẳng thắn và đáng tôn trọng về mặt đạo đức. Đó còn là cách duy nhất giúp phá vỡ vòng tranh cãi luẩn quẩn, và tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp hơn với gia đình. Đúng vậy, những chuyện liên quan tới gia đình đôi khi khiến bạn đau đầu – nhưng đấy là gia đình duy nhất bạn có. Bạn có thể tìm bạn mới nếu những người bạn cũ khiến bạn thất vọng, nhưng bạn không bao giờ tìm được một gia đình khác.
Vì thế, hãy cư xử theo cách mà bạn mong muốn được đối xử lại, bởi nếu làm khác đi, bạn sẽ không có lý do gì để kêu ca phàn nàn khi gia đình bạn đối xử lại với bạn y như cách bạn đối xử với họ. Hãy trở thành tấm gương sáng trong gia đình và thể hiện cho họ thấy làm thế nào để có thể vượt qua mọi mâu thuẫn nhỏ nhặt.
HÃY CƯ XỬ VỚI NGƯỜI THÂN NHƯ VỚI NHỮNG NGƯỜI BẠN TỐT CHỨ KHÔNG PHẢI GIA ĐÌNH MÌNH.
QUY TẮC 79
ĐỪNG GÂY ÁP LỰC VỚI GIA ĐÌNH
Chúng ta đã có một số quy tắc về việc nên phản ứng ra sao nếu gia đình không cư xử đúng mực. Nhưng bản thân bạn cũng là một phần của gia đình, và đôi khi, có thể bạn cũng không cư xử đúng mực. Vì vậy, tôi xin đưa ra một quy tắc vì lợi ích của tất cả mọi người trong gia đình bạn, và tôi hy vọng rằng họ cũng thực hiện theo quy tắc này.
Một điều góp phần gây nên những rắc rối trong gia đình là đôi khi, chúng ta cư xử với gia đình theo những cách mà chúng ta chưa bao giờ nghĩ rằng mình lại có thể thực hiện điều đó với người khác. Họ tức giận là đương nhiên. Nếu bạn bè yêu cầu chúng ta cởi giày trước khi vào nhà họ, chúng ta làm theo đúng như vậy. Nhưng nếu người trong gia đình yêu cầu như thế, rất có thể chúng ta sẽ đáp lại: “Cần gì phải coi trọng nhà cửa đến như vậy chứ?” hoặc: “Chẳng sao đâu. Giày con sạch mà mẹ.” Làm như vậy thật không công bằng chút nào; mẹ bạn, anh bạn hay bất kỳ ai cũng sẽ tức giận. Bạn bè của họ đến nhà chơi không ca thán gì về quy tắc đó, vì vậy, thật không công bằng nếu bạn lại “phá bĩnh” chỉ bởi vì bạn có thể làm như vậy.
Đó chỉ là một việc nhỏ. Các thành viên trong gia đình có thể gây áp lực với nhau về những chuyện khác quan trọng hơn. Cha mẹ áp đặt cách nuôi con của mình đối với con cái: “Con không nên để lũ trẻ xem tivi nhiều quá”, hay: “Cần phải nghiêm khắc hơn với thằng bé này”, hay: “Con nên nhanh chóng lập gia đình đi.” Tôi hy vọng bạn sẽ không nói những điều như vậy với con cái của bạn mình; vậy thì tại sao bạn lại nói những điều đó với con cái bạn? Việc này sẽ còn khó khăn hơn với con bạn, bởi chúng không muốn làm bạn thất vọng và chúng cũng có những quyết định riêng cho cuộc sống của mình – mà thật ra, chúng nên làm như vậy.
Anh chị em trong gia đình cũng gây áp lực cho nhau. Thực tế, đây có thể là những áp lực tồi tệ nhất bởi cho dù đã trưởng thành, con cái vẫn ganh đua nhau để lôi kéo sự chú ý của bố mẹ. Các bậc phụ huynh hãy lưu ý: phải cư xử thật công bằng với lũ trẻ, cho dù chúng còn nhỏ hay đã khôn lớn.
Người gây áp lực còn có thể là các bà dì, ông chú, bố mẹ chồng, bố mẹ vợ và cả cháu chắt nữa. Cho dù ai gây ra thì đó cũng là việc không nên làm. Điều đó thật vô lý, bất bằng và nó sẽ đặt gia đình bạn vào tình trạng căng thẳng. Họ không muốn phá hủy mối quan hệ với bạn, nhưng họ không muốn làm những gì bạn yêu cầu, và bạn biết điều đó.
Gần đây, một người bạn của tôi tỏ ra rất không thoải mái vì gia đình em gái muốn đến chơi với cô trong dịp cuối tuần và họ ngỏ ý sẽ cho hai đứa bạn của hai con họ tới ở cùng. Bạn tôi rất lưỡng lự vì nhà cô vốn không lấy gì làm rộng rãi, và cô sợ bốn tên quỷ nhỏ đó sẽ làm đảo lộn mọi thứ lên khi chúng ở trong hai ngày. Cô giải thích điều này với em gái mình, nhưng cô em lại tức giận và nói rằng như vậy sẽ không công bằng với lũ trẻ và rằng nếu gia đình họ chấp nhận sự chật chội đó thì tại sao cô lại phải quan trọng hóa điều đó làm gì? Bạn tôi cũng tức giận không kém và phải nói rõ rằng đó là nhà của cô và sau hết, đây là mong muốn của cô. Tôi có thể thông cảm với trường hợp này. Suy cho cùng, nếu chỉ là bạn bè thì cô em nên suy nghĩ cẩn thận trước khi đòi hỏi như vậy, và nếu chị mình không đồng ý, cô ta vẫn sẽ vui vẻ chấp nhận.
Tại sao chúng ta lại làm như vậy? Có thể bởi vì chúng ta đã có một sợi dây ràng buộc rất chắc chắn là gia đình, vậy nên chúng ta nghĩ mình có thể “tự nhiên như ruồi”. Cho dù lý do có là gì chăng nữa, chúng ta cũng cần được gia đình đối xử tôn trọng. Và bạn có trách nhiệm nêu gương trước.
THẬT KHÔNG CÔNG BẰNG NẾU BẠN “PHÁ BĨNH” CHỈ BỞI VÌ BẠN CÓ THỂ LÀM NHƯ VẬY.
QUY TẮC 80
DÀNH THỜI GIAN CHO NHỮNG NGƯỜI THÂN YÊU
Về vấn đề này, tôi cũng mắc lỗi giống như bất kỳ ai. Thật dễ dàng khi nghĩ rằng: “Mình mệt quá. Mình sẽ gọi cho họ vào ngày mai vậy.” Và thế là hàng chục cái “ngày mai” trôi qua mà bạn vẫn chưa nhấc máy lên được.
Giống như với bạn đời, nếu bạn muốn có một mối quan hệ gắn bó keo sơn với gia đình, bạn phải vun vén cho nó, tức là bạn phải đầu tư thời gian vào đó. Thỉnh thoảng đến thăm họ, cho dù hai người ở cách xa. Hãy bớt chút thời gian gọi điện cho họ để giữ liên lạc (bản thân tôi cũng cần lưu ý điều này). Thờ ơ với ai đó thật dễ dàng. Bạn vô tình không nói chuyện với họ trong ba tháng, nhưng tình cờ đấy lại là sự thật. Đừng để chuyện đó xảy ra!
Dĩ nhiên là gia đình bạn có khi cũng không thực hiện việc đó khá hơn bạn, thậm chí còn tệ hơn nữa. Nhưng điều đó không cho phép bạn được “thả lỏng” bởi hai điều sai không tạo thành một điều đúng. Nếu họ ít liên lạc thì bạn càng có lý do để chủ động nhiều hơn. Nếu không, cuối cùng bạn sẽ không có được một gia đình theo đúng nghĩa của nó. Như thế thật buồn!
Vậy nên hãy tha lỗi cho em gái bạn vì đã không gọi điện hỏi thăm bạn, hoặc bỏ qua cho bố bạn vì tật hay quên. Thay vào đó, bạn hãy chủ động gọi điện hay đến thăm họ. Họ sẽ rất cảm kích và bản thân bạn cũng sẽ rất vui vì đã làm vậy.
Gia đình nào cũng có những thành viên có thói quen tự dưng biến mất mà không thông báo cho ai, và cũng không hề liên lạc với ai trong một thời gian dài. Và gia đình nào cũng có những người biết cách tập hợp gia đình để xem họ sống có tốt không. Bạn đừng bực mình khi phải làm nhiều việc hơn người khác. Đó là cuộc sống – và điều quan trọng là trong mối quan hệ gia đình, hãy cố gắng giữ liên lạc với họ càng nhiều càng tốt.
Và đương nhiên là khi có ai đó trong gia đình gặp khó khăn, bạn cần có mặt để giúp đỡ họ. Vai trò của gia đình là duy trì sự ủng hộ đối với người thân, cho dù những người khác đã chán nản và quay lưng lại với người đó. Khi một thành viên trong gia đình bị khủng hoảng, họ có thể cần được hỗ trợ trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Phần lớn bạn bè sẽ quên họ nhanh chóng, nhưng gia đình thì luôn ở bên cạnh. Tôi đang nói đến bạn đấy.
Đôi khi điều đó có nghĩa là bạn phải hy sinh bản thân mình. Hãy hy sinh thời gian mà bạn dự định dành cho việc khác. Hãy dành cả tiếng đồng hồ để lắng nghe tâm sự của người thân, cho dù lúc đó bạn rất mệt mỏi và muốn lên giường nghỉ ngơi ngay lập tức. Đó là việc làm khi chúng ta quan tâm lẫn nhau. Và tôi hy vọng họ cũng sẽ làm thế với bạn khi bạn cần.
ĐÔI KHI ĐIỀU ĐÓ CÓ NGHĨA LÀ BẠN PHẢI HY SINH BẢN THÂN.
QUY TẮC 81
CON CÁI CẦN PHẢI ĐẤU TRANH ĐỂ RA Ở RIÊNG
Con cái bạn có mọi thứ: cơm ăn nước uống đầy đủ, chi phí sinh hoạt hàng ngày được đảm bảo và giường êm nệm ấm. Có thể bạn muốn chúng phải đóng góp, nhưng như vậy có đáng là bao so với thời gian và số tiền mà chúng phải bỏ ra khi ở riêng?
Vậy thì tại sao chúng lại đi? Về mặt lý thuyết, chúng không có lý do gì để ra ở riêng, ngoại trừ trường hợp chúng muốn được làm những việc mà không cho bạn biết, hoặc vì chúng thích tự do và riêng tư (tốt nhất bạn đừng nên băn khoăn nhiều về khoản này và hãy tin là không có gì đáng lo cả). Nhưng đó là điều chúng phải làm, vì bản thân chúng lẫn bạn. Đó là lý do tại sao chúng lại quyết định từ bỏ tổ ấm gia đình yên ổn để gánh lấy nợ nần và trách nhiệm. Hành động đó được gọi là chống đối. Đương nhiên, có thể chúng trải qua giai đoạn này từ nhiều năm trước khi thật sự ra đi, nhưng tại một thời điểm nào đó, chúng cần phải tạo ra một thay đổi lớn trong mối quan hệ với bạn để có thể ra ở riêng.
Đúng vậy, chúng cần phải tìm ra lý do để phản đối mọi thứ bạn ủng hộ với động lực đủ mạnh giúp chúng có thể nhấc chân lên và hòa nhập vào cuộc sống riêng của chính chúng. Chúng cần tranh cãi với bạn cho đến khi chúng đạt tới ngưỡng mà tại đó, thế giới bao la và ghê gớm kia trở nên hấp dẫn hơn nhiều lần so với việc cứ tiếp tục ở với bạn.
Nếu bạn là người dễ bỏ qua và hiểu tâm trạng con cái, điều đó có thể tạo ra một thời gian khá khó khăn đối với chúng đấy. Chúng xỏ khuyên tai, bạn không hề ngạc nhiên. Thế là chúng lại xỏ khuyên vào lưỡi, bạn chỉ nói là chúng có quyền làm thế. Điều gì tiếp theo đây? Lần lữa mỗi khi bạn yêu cầu chúng dọn dẹp đồ đạc? Hút thuốc? Văng tục? Chắc chắn phải có điều gì đó khiến bạn bực mình. Bạn cũng có thể nhượng bộ, vậy hãy để chúng có một cuộc tranh cãi nhẹ nhàng với mình. Bạn biết đấy, chúng sẽ không chịu từ bỏ cho đến khi chúng đạt được mục đích của mình. Chúng sẽ ngốn hết đồ ăn trong nhà, vặn nhạc to hết cỡ, nhuộm tóc xanh tóc vàng. Như tôi đã nói rồi đấy, chúng đã được lập trình sẵn. Và chẳng chóng thì chày, bạn cũng sẽ phát điên lên vì những việc chúng làm.
Nhưng khả năng khác là gì? Xin thưa: những đứa trẻ nào không trải qua giai đoạn chống đối này sẽ không bao giờ thật sự biết tự đứng vững trên đôi chân của mình. Về lâu về dài, điều này sẽ khiến cuộc sống trở nên khó khăn đối với chúng và cả với bạn nữa. Đôi khi chúng tìm được một người bạn ưng ý và dần chuyển sự tập trung từ bạn về phía người bạn mới kia. Đôi khi chúng không tìm được người bạn nào phù hợp. Nhưng cả quá trình đó sẽ kéo dài hơn, chúng tìm đến cuộc sống độc lập khó khăn hơn những đứa trẻ khác.
Tất nhiên là bạn không thể bắt chúng chống đối. Nhưng bạn có thể khiến mọi việc trở nên dễ dàng với chúng hơn bằng cách dựng lên một rào cản nhỏ để chúng phản ứng lại. Chúng có thể văng tục chửi thề trước mặt bạn, hoặc vẫn giữ thái độ lịch sự nhưng không nói cho bạn biết chúng đang định làm gì, hoặc thả mình vào những thói quen mà bạn không tán thành. Có rất nhiều cách chống đối, con bạn sẽ tự tìm cho mình một cách thức riêng phù hợp. Khi chúng làm như vậy, bạn hãy vui mừng và giúp đỡ chúng nếu cần.
TẠI MỘT THỜI ĐIỂM NÀO ĐÓ, CHÚNG CẦN PHẢI TẠO RA MỘT THAY ĐỔI LỚN TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI BẠN ĐỂ CÓ THỂ RA Ở RIÊNG.
QUY TẮC 82
NHỮNG NGƯỜI THÂN KHÔNG CẦN GIỐNG HỆT BẠN
Trông bạn có giống hệt mẹ hay bố bạn không? Còn anh trai, chị gái và con cái của bạn nữa – họ có giống hệt bạn không? Tất nhiên là không rồi. Có thể bạn có cái mũi giống mẹ, nụ cười của bố, ngón chân dễ thương của chị gái; và dù bạn có một nửa số gene giống họ, thì nửa còn lại vẫn hoàn toàn khác. Bạn là một cá thể riêng biệt. Tôi thường nói đùa với lũ trẻ: “Các con không thật sự là con của bố đâu nhé. Các con chỉ là một nửa con của bố thôi.”
Cá tính mỗi người cũng vậy. Có thể bạn khó bộc lộ cảm xúc hơn anh trai, hoặc tính tình bạn không giống mẹ, nhưng sự kết hợp tính cách ở bạn vẫn rất độc đáo.
Vậy thì tại sao chúng ta lại mong muốn gia đình mình sẽ có cùng suy nghĩ với mình về mọi việc? Tại sao chúng ta lại giận dữ hay không tán thành khi người ấy làm những việc mà mình sẽ không làm? Không chỉ phần lớn chúng ta có khuynh hướng xem nhẹ gia đình, mà chúng ta còn ít khi thực hiện những việc nên làm, đó là dừng lại và suy nghĩ: “Mẹ sẽ nghĩ gì nếu điều này xảy ra? Liệu có điều gì khiến mẹ đánh giá cao những việc mình làm hay những gì mình nghĩ không?” Bạn hãy lưu ý: điểm nhấn của vấn đề là họ sẽ như thế nào, chứ không phải những gì bạn muốn làm.
Bố anh bạn tôi có một con chó và ông gắn bó với nó như hình với bóng, đi đâu cũng cho nó theo cùng. Khi con chó chết, bạn tôi mua ngay một con chó khác cho ông. Bởi đó là điều mà bạn tôi sẽ làm nếu con chó của anh chết. Nhưng với bố bạn tôi thì lại khác, ông rất đau khổ trước cái chết của con vật cưng và không chịu chấp nhận con mới thay thế. Ông cần có thời gian để quen dần với sự vắng mặt của người bạn bốn chân trung thành đó. Nếu anh bạn tôi dừng lại để suy nghĩ về bố mình trong giây lát, chắc hẳn anh sẽ nhận ra được điều đó.
Vì vậy, bạn đừng mong gia đình sẽ có cùng suy nghĩ như mình, hay nói rằng họ không nên quan tâm tới việc này việc kia chỉ bởi vì bạn không coi trọng những việc đó. Làm vậy chỉ tạo ra những xích mích không đáng có. Đây là một lý do nữa giải thích tại sao các mối quan hệ trong gia đình lại khó khăn và phức tạp hơn quan hệ bạn bè (chúng ta không mong chờ bạn bè giống hệt mình).
Vì thế, khi gia đình có một sự kiện nào đó như sinh nhật, ngày giỗ, có rắc rối hay sự kiện đáng mừng nào, bạn hãy tận dụng cơ hội này để hỏi người có liên quan nhiều nhất xem họ muốn làm gì lúc đó. Hãy ngừng ngay suy nghĩ rằng họ sẽ muốn điều mà bạn muốn chỉ bởi vì “gia đình chúng ta có truyền thống như vậy”. Bạn cho rằng không nên tổ chức sinh nhật ở lứa tuổi ngoài 40, nhưng con cái hay anh chị em bạn làm thế, vậy hãy gửi thiệp hay gọi điện chúc mừng họ để thể hiện rằng bạn nhớ ngày sinh của họ. Có thể tôi lại lặp lại điều này, nhưng bạn đừng bao giờ đem con cái mình ra so sánh kiểu như: “Giá mà con chịu khó thể hiện tình cảm của mình nhiều hơn nữa, như em gái con ấy.”
Bạn không thể thay đổi tính cách của họ hay của bạn. Bạn chỉ có thể nhớ rằng họ khác mình và hãy vui vẻ với tính cách đó của họ. Đừng che giấu những khuyết điểm của mình. Và hãy hy vọng họ cũng sẽ làm như vậy với bạn.
HÃY NGỪNG NGAY SUY NGHĨ RẰNG HỌ SẼ MUỐN ĐIỀU MÀ BẠN MUỐN.
QUY TẮC 83
LUÔN CÓ VẤN ĐỀ GIỮA ANH CHỊ EM RUỘT
Tôi may mắn được gặp gỡ rất nhiều người tuyệt vời trong những năm qua. Nhưng ngay cả những người đáng yêu nhất, hào phóng nhất, dễ tính nhất mà tôi từng biết, họ đều có những rắc rối với anh chị em ruột của mình. Đó có thể là trục trặc nghiêm trọng, hoặc chỉ đơn giản là xích mích nhỏ nhặt. Cho dù họ có khả năng chấp nhận bạn mình với bản tính vốn có, nhưng lúc nào họ cũng cảm thấy điều đó thật khó khăn đối với anh chị em ruột.
Dù bạn có phản đối thì trong tiềm thức của bạn vẫn luôn tồn tại một phần ký ức ghi nhớ rằng hồi nhỏ, anhchịem bạn từng là con cưng của mẹ, hay họ thường bắt nạn bạn mỗi khi người lớn không để ý, hay họ không cho bạn chơi với robot siêu nhân yêu thích. Bạn nghĩ đã giải quyết việc đó rồi, song thật ra lại chưa quên được những ký ức đó. Bạn chắn chắn rằng mình đã tha thứ cho họ, nhưng vẫn cảm thấy giận dỗi và thất vọng khi mẹ quyết định nghỉ lễ Giáng sinh ở nhà em gái, hay khi anh trai không chịu cho bạn mượn chiếc xe thừa trong khi xe bạn bị hỏng.
Đứa trẻ mà ngày xưa bạn từng cãi nhau, ganh tị hay chọc giận giờ đã xa rồi. Ngoài bạn, gần như chẳng còn ai nhận ra được con người trưởng thành đang đứng trước mặt bạn bây giờ. Nhưng có điều gì đó trong sâu thẳm con người bạn vẫn gắn người đó với tất cả những sự việc của quá khứ xa xôi, vẫn đổ lỗi cho họ và vẫn cảm thấy ấm ức.
Tôi không rõ điểm chính của quy tắc này nằm ở đâu, bởi theo kinh nghiệm cá nhân tôi, bạn không thể làm được gì nhiều. Bạn có thể cố gắng hết sức để vượt qua những điều đó nhưng không bao giờ thoát khỏi chúng hoàn toàn. Vì thế, tôi cho rằng đó là quy tắc – hãy chấp nhận rằng quá khứ đó sẽ không bao giờ chịu biến mất. Từ trong sâu thẳm, bạn vẫn nhớ về những trận tranh cãi hay sự coi thường thời thơ ấu. Điều bây giờ bạn có thể làm là nhận thức sáng suốt rằng những điều đó đều đã trở thành vô nghĩa – cho dù nếu phần giận dữ trong bạn không chịu thừa nhận như vậy, và đừng để chúng cản đường bạn.
Thông thường, chính người anh em mà chúng ta hay cãi nhau nhất lại là người mà chúng ta cảm thấy gần gũi nhất khi lớn lên. Nhiều khi, xích mích giữa anh em xảy ra do chúng ta muốn được giống họ, muốn sở hữu cái họ có, muốn khéo léo, hài hước hay tài năng như họ. Chúng ta muốn thế bởi vì trong thâm tâm chúng ta ngưỡng mộ họ. Rõ ràng là bản thân chúng ta sẽ không chịu thừa nhận điều đó, nhưng đó là sự thật. Vì thế, chúng ta cần phải tập trung ghi nhớ tất cả những điểm đáng ganh tị và đáng ngưỡng mộ ở họ, thay vì để tâm trí lạc hướng sang đào sâu những suy nghĩ như tại sao họ lại luôn giành phần thắng trong các cuộc tranh cãi.
Bạn cũng đừng quên rằng anh em bạn cũng có những ký ức như bạn. Có thể bạn không biết, nhưng có rất nhiều điều ở bạn khiến họ ngưỡng mộ. Tôi cá rằng bạn đã quên khuấy đi lần bạn cố tình chơi khăm người anh em và khiến họ làm vỡ cửa kính, trong khi lỗi chính lại là ở bạn.
ĐỨA TRẺ MÀ BẠN TỪNG CÃI NHAU, GANH TỊ HAY CHỌC GIẬN GIỜ ĐÃ XA RỒI.
QUY TẮC 84
HỌC CÁCH TỪ BỎ VAI TRÒ
Tôi sống rất hòa thuận với anh trai. Nhưng ngay cả khi chúng tôi đều đã trưởng thành, anh ấy vẫn thường đối xử với tôi với tư cách anh lớn. Chuyện đó có thể chịu đựng được, tuy nhiên, nhiều khi tôi vẫn cảm thấy tức giận. Vì thế, mấy năm trước, tôi có nói với anh ấy về vấn đề này và yêu cầu anh ấy đừng tỏ ra người lớn hơn tôi nữa. Anh ấy đồng ý. Vài tuần sau, anh ấy nhắn với tôi rằng dù đã rất cố gắng, nhưng việc đó thật khó với anh ấy bởi vì tôi vẫn giữ những thói quen của một cậu em trai bé bỏng. Và bạn biết sao không, tuy tôi chưa bao giờ nhận thấy như vậy nhưng thú thật anh ấy nói rất đúng.
Khi bạn trải qua 18 năm trong một vai trò nào đó, thật dễ dàng khi trở lại với nó. Trong gia đình, chúng ta thường phân loại từng thành viên theo cá tính riêng của họ: người này khéo léo, người kia hay quên, người thì nhút nhát, người thích ra lệnh, người không đáng tin cậy,... Những vai trò này tác động lẫn nhau – bạn là người khéo léo, hoặc là một người hay ra lệnh, đó là khi nói đến bạn trong mối quan hệ với anh chị em của mình. Khi ở riêng, so với bất kỳ ai khác, bạn thật sự không còn là người khéo léo, ngờ nghệch, hài hước, bẳn tính hay biết quan tâm nữa.
Thế là bạn tìm được chỗ đứng của mình trong xã hội. Nhưng mỗi khi về với gia đình, người ấy lại cho rằng bạn vẫn là con người như ngày xưa: hài hước hoặc thích ra lệch, hợm hĩnh hay lười biếng. Vai trò đó thật tự nhiên và bạn thực hiện nó mà không phải suy nghĩ gì. Trong khi đó, bạn cũng trông chờ rằng họ chưa hề thay đổi, và họ bắt buộc phải hợp tác với bạn trong chuyện này.
Lẽ ra điều đó không phải là một vấn đề gì to tát, nhưng thực tế lại ngược lại. Thật bực mình khi gia đình cứ giữ cách đối xử ngày xưa với bạn, như thể bạn chưa bao giờ trưởng thành. Đôi khi điều này không chỉ dừng lại ở mức khiến bạn tức giận, nó còn có thể gây ra một vấn đề rất nghiêm trọng. Gia đình bạn không nhận ra rằng thực tế bạn không còn đãng trí, nhút nhát hay vô tâm nữa. Nhưng xét lại, một phần nguyên nhân của việc này là do bạn vẫn cư xử hệt như ngày xưa mỗi khi ở bên cạnh họ.
Cách duy nhất khiến gia đình không đối xử với bạn như vậy nữa là bạn phải ngừng ngay vai trò đó lại. Và khi đến lượt bạn, bạn có thể thôi không cư xử với họ như thể họ chưa hề thay đổi cho dù 10, 20 hay 30 năm đã trôi qua. Đây là một con đường hai chiều và nhìn chung, như chuyện giữa tôi và anh trai, cả chúng ta và gia đình đều có lỗi như nhau.
Vì vậy, nếu muốn ai đó trong gia đình bỏ thói quen ra lệnh, bạn hãy thôi những hành động ngớ ngẩn đi. Nếu bạn muốn họ nghiêm túc với bạn hơn, hãy dừng ngay vai trò chú hề của gia đình. Nếu bạn đã chán bị chăm sóc quá mức, đừng cư xử như trẻ con nữa. Có thể phải hàng tháng hoặc thậm chí hàng năm sau, họ mới nhận ra được thay đổi của bạn và phản ứng lại – việc này không thể xảy ra một sớm một chiều. Nhưng cuối cùng, họ sẽ học được cách đánh giá bạn theo hành vi ứng xử hiện tại của bạn, chứ không phải theo những gì bạn thể hiện trong quá khứ.
THẬT BỰC MÌNH KHI GIA ĐÌNH CỨ GIỮ CÁCH ĐỐI XỬ NGÀY XƯA VỚI BẠN, NHƯ THỂ BẠN CHƯA BAO GIỜ TRƯỞNG THÀNH.