1 Như mọi thành phố dọc đường quốc lộ khác, Tam Kỳ là một thành phố trông có vẻ bụi bặm, bến xe, quán xá và khách sạn san sát hai bên đường. Nhưng đó chỉ là cái “mặt tiền” của thành phố được coi là trung điểm giữa Sài Gòn và Hà Nội. Đi sâu về hướng đông và hướng tây, khách sẽ nhận ra Tam Kỳ còn giấu nhiều vẻ đẹp khác. Phía tây có hồ Phú Ninh với cảnh quan thơ mộng, có cả suối nước nóng, bây giờ trở thành khu du lịch sinh thái nổi tiếng của Quảng Nam. Phía đông có đồi cỏ thơ mộng ở Kỳ Phú, còn gọi là đồi Uyên Ương, kiểu như thung lũng Tình Yêu của Đà Lạt, có bãi biển Kỳ Trung, Kỳ Hà, có bãi Bàn Than với những mỏm đá đen tuyệt đẹp. Những năm học cấp ba ở trường Trần Cao Vân, tôi và bạn bè thường đi cắm trại ở Kỳ Hà, thi nhau leo lên những đồi cát cao thật cao rồi tuột xuống trong sung sướng và sợ hãi; chiều chiều cả nhóm tung tăng đạp xe xuống đồi Kỳ Phú, nằm trên cỏ ngắm mây trôi và nói chuyện… văn thơ.

2 Con đường sáng tác của tôi có thể nói bắt nguồn từ những ngày học cấp hai ở trường Tiểu La, Thăng Bình trong một bút nhóm với Phan Văn Minh, Nguyễn Công Khế, Huỳnh Văn Hoa… và tiếp nối với nhóm văn nghệ Tam Kỳ với Trương Văn Ngọc, Vũ Khắc Ngạn, Vũ Khắc Tĩnh, Lưu Vỹ Bửu, Phạm Hồ Lưu khi tôi lên lớp 10… Chả hiểu sao hồi đó chúng tôi mê văn chương đến thế. Tam Kỳ lúc đó có ba nhà sách nhỏ xíu là Nam Ngãi, Sanh Hưng và Quảng Thành nhưng chúng tôi mua không sót một tờ tạp chí hay tuần báo nào, say sưa đọc, say sưa bình phẩm, rồi hí hoáy viết bài gửi đăng. Tối nào cả nhóm cũng tụ tập tại cà phê Hội Quán đối diện với chùa Tịnh Độ hay Cà Phê Quán trên đường xuống Kỳ Phú, thi nhau đọc những sáng tác mới một cách say sưa, hào hứng. Ngày nào cũng như ngày nào, ban ngày ôm tập đến lớp, tối tụ tập nhau ở các quán cà phê văn nghệ bàn chuyện văn chương thi phú đến khuya lơ khuya lắc. Mê văn chương nên coi các nhà văn đàn anh xứ Quảng như thần tượng: Từ Thái Can, Phan Du đến Nguyễn Văn Xuân, Vũ Hạnh, Tường Linh, đến lớp trẻ hơn như Cung Tích Biền, Huy Tưởng, Đông Trình, Tần Hoài Dạ Vũ… thấy họ như ngôi sao, chỉ biết ngắm từ xa.

3 Trương Văn Ngọc hồi đó thuộc lớp lớn, đã có thơ in báo từ rất sớm (lúc tôi còn đi học thì Ngọc đã đi dạy), mỗi lần có khách văn nghệ phương xa tới là chúng tôi tụ tập tại nhà anh, nghe nhạc sĩ Trần Quang Lộc và nhà thơ A Khuê ngâm Hồ trường của Nguyễn Bá Trác, hát Lùa bò trong sương và Về đây nghe em (nếu tôi nhớ không lầm thì ca khúc nổi tiếng Về đây nghe em của Lộc phổ biến đầu tiên tại Tam Kỳ trong thời gian đó), nghe thi sĩ lang thang Vũ Hữu Định kể chuyện giang hồ, sướng mê tơi. Tôi hồi đó 15, 16 tuổi, bia rượu chưa sành, uống vài ly đã say khướt nhưng vẫn còn nhớ cảnh Vũ Hữu Định cởi phăng chiếc áo măng tô đem bán kiếm tiền mua rượu đãi bạn bè. Hào sảng, khinh bạc y như những hình ảnh tôi vẫn đọc thấy trong các bài tưởng niệm văn thi sĩ thời những năm 30 như Tản Đà, Nguyễn Bính, Thâm Tâm…

Lên lớp 12, ra Đà Nẵng, tôi quen thêm Trần Dzạ Lữ, Đoàn Huy Giao, Phạm Phú Hải. Chính cái không khí cuồng nhiệt đó, cái tình yêu vô điều kiện dành cho văn chương đó đã thôi thúc chúng tôi, hầu hết là học sinh trung học, góp tiền ra mắt tạp chí văn nghệ Đất Hứa. Đứa cầm xe đạp, đứa bán đồng hồ, chạy vạy toát mồ hôi. Cuối cùng tờ Đất Hứa cũng ra mắt được, số đầu tiên cũng là… số cuối cùng. Tuy Đất Hứa chết yểu nhưng dù sao nó cũng thỏa lòng yêu văn chương của những cậu bé mà không ít người trong số đó sau này sẽ còn đi với văn chương lâu dài.

4 Yêu văn chương một cách hồn nhiên, chúng tôi đều thuộc vanh vách thơ của nhau. Tôi nhớ hồi đó cả nhóm đều thuộc những câu thơ giang hồ của Nguyễn Minh “Sáng Đà Nẵng, chiều Tuy Hòa. Thăm em một bữa mai ta Sài Gòn”, thơ nhuốm mùi thiền của Vũ Khắc Ngạn “Thì ra kinh điển đều bá láp. Bởi ngàn đời Phật có nói chi đâu. Như ta vốn dĩ là mây trắng. Thì làm chi có chuyện bạc đầu” hay những vần thơ nghịch ngợm của Trương Văn Ngọc “Con gái đâu nhảy tưng tưng đầy phố. Ta rình rình chụp bắt được một con. Mở tay ra chỉ thấy trái bồ hòn. Nên ngậm đắng suốt một thời thơ dại”. Tôi không biết bây giờ các nhà thơ trẻ có thuộc thơ bạn bè không, chứ những ngày tập tễnh đi vào con đường văn chương, bắt gặp một bài thơ hay của bất cứ ai, chúng tôi đều thuộc và đem khoe nhau một cách sung sướng.

Sau 1975, tôi ở Sài Gòn, thường lang thang với Bùi Chí Vinh, cả hai hễ mở bất cứ tờ báo nào ra là chúi mũi đọc trang thơ trước tiên, bắt gặp những câu thơ độc đáo như “Ngoài thềm rơi chiếc lá đa. Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng” của Trần Đăng Khoa hay “Bao nhiêu người làm thơ Đèo Ngang. Mà quên mất con đèo chạy dọc” của Phạm Tiến Duật là tấm tắc không tiếc lời. Trong những bạn bè văn nghệ mà tôi quen biết, Bùi Chí Vinh và Đoàn Vị Thượng là hai nhà thơ thuộc thơ người khác nhiều nhất. Tôi cho đó là phẩm chất đáng yêu và không kém phần quan trọng của một thi sĩ. Đó cũng là thói quen của bạn bè văn nghệ Tam Kỳ.

5 Sau chúng tôi một lớp, trường Trần Cao Vân có hai nhà thơ viết nhiều là Nguyễn Tấn Sĩ và Trần Xuân An, tiếc là không có mặt trong tập Củi lửa quê nhà. An gốc Quảng Trị, nhưng học ở Tam Kỳ. Năm 1976, Ruộng đất yêu dấu của Trần Xuân An xuất hiện trên tờ Văn Nghệ Giải Phóng là một bài thơ hay và khỏe khoắn một cách kinh ngạc. Nhưng hình như sau Sĩ và An, những cây viết Tam Kỳ không còn xuất hiện đều đặn nữa. Có thể do thời cuộc nhiều biến động, do bươn chải chuyện áo cơm nên tấm lòng dành cho thơ văn không còn được mặn mà như trước, nếu vậy thì đó là điều hết sức đáng tiếc.

Tôi định viết lờigiới thiệu tập thơ này, loay hoay thế nào lại sa đà vào những hồi tưởng về một thời tuổi trẻ mê văn thơ, có lẽ vì vẫn đau đáu với sự thưa thớt các cây viết Tam Kỳ hiện nay. Tôi muốn ôn lại những sinh hoạt văn nghệ một thời, để muốn nói rằng không phải những tổ chức có tính chất hành chánh mà chính những nhóm sinh hoạt văn chương gắn bó một cách tự nguyện, bằng sự gần gũi về sở thích và hoài bão mới là môi trường nuôi dưỡng tốt nhất tình yêu dành cho văn chương. Tất nhiên sẽ có người không đeo đuổi chuyện sáng tác đến suốt đời nhưng với những ai chọn văn chương là sự nghiệp thì khi ngoảnh lại vẫn nhận ra đâu là những năm tháng khởi đầu đáng nhớ của mình.

Thời gian gần đây, bạn bè văn nghệ Quảng Nam - Đà Nẵng góp tiền để xuất bản hai tập thơ của Vũ Hữu Định và Vũ Khắc Ngạn chứng tỏ tình yêu văn chương thời học trò vẫn tiếp tục tỏa sáng lâu bền bằng cách này hay cách khác. Tập thơ mà các bạn sắp giở ra đây cũng là một ví dụ. Nó cho thấy “củi lửa quê nhà” không bao giờ tắt, nó vẫn âm ỉ cháy để chờ đến ngày đẹp trời nào đó sẽ chuyền tay cho các thế hệ trẻ hơn…

Lời tựa cho tập thơ Củi lửa quê nhà của nhóm bạn Tam Kỳ

Nhà xuất bản Văn Nghệ TP.HCM, 2008