Ta cùng một suy nghĩ với Homer rằng: giống như con ốc sên bò ra khỏi chiếc vỏ của mình rồi chẳng bao lâu biến thành một con cóc, và vì thế buộc phải làm một chiếc ghế đẩu để ngồi; cũng vậy, kẻ lữ hành lang thang rời xa xứ sở của mình chẳng mấy chốc sẽ biến thành một hình hài kỳ dị đến mức hắn buộc phải thay đổi cả dinh cơ lẫn lộn cung cách sống, và đành phải sống ở nơi nào có thể, chứ không phải nơi mình muốn.—LYLY’S EUPHUES.

Tôi vẫn luôn thích khám phá những cảnh sắc mới mẻ, quan sát những con người và phong tục lạ lùng. Ngay từ khi còn là một đứa trẻ, tôi đã bắt đầu những chuyến chu du của mình, thực hiện biết bao cuộc hành trình khám phá vào những vùng đất xa lạ và những miền đất chưa ai biết tới ngay tại thành phố quê hương, khiến cha mẹ tôi phải bao phen hoảng hốt và bác mõ làng được dịp kiếm lời. Khi lớn lên thành một thiếu niên, tôi mở rộng thêm phạm vi quan sát của mình. Những buổi chiều nghỉ học của tôi đều chìm đắm trong những chuyến lang thang khắp vùng quê quanh quẩn đâu đây. Tôi tự làm cho mình quen thuộc với tất cả những thắng cảnh nổi tiếng trong lịch sử hoặc truyền thuyết. Tôi thuộc lòng từng chốn từng nơi từng xảy ra một vụ án mạng hay cướp bóc, hoặc từng có bóng ma xuất hiện. Tôi ghé thăm những ngôi làng lân cận, tích lũy thêm vốn hiểu biết phong phú cho mình bằng cách ghi chép lại các thói quen cùng tập tục của họ, cũng như trò chuyện cùng các bậc hiền triết và những nhân vật lớn lao nơi đó. Thậm chí có một ngày hè dài đằng đẵng, tôi đã lặn lội đến tận đỉnh ngọn đồi xa xôi nhất, phóng tầm mắt qua biết bao dặm đất lạ terra incognita, để rồi kinh ngạc nhận ra rằng quả địa cầu mình đang sống rộng lớn biết nhường nào.

Tính thích lang thang ấy ngày một lớn dần theo năm tháng. Sách về những chuyến hải hành và lữ hành đã trở thành niềm đam mê của tôi, và vì mải mê ngấu nghiến nội dung của chúng, tôi đã bỏ bê cả những bài tập ở trường. Khoết chi làm sao khi thời tiết đẹp, tôi lại thẩn thơ đi dọc theo những đầu cầu tàu, ngắm nhìn những con tàu sắp rẽ sóng ra khơi hướng về những xứ sở xa xôi; với biết bao ánh mắt khắc khoải, tôi đắm đuối dõi theo những cánh buồm đang nhỏ dần rồi thả hồn mình bay bổng đến tận chân trời góc bể trong trí tưởng tượng!

Việc đọc sách và suy ngẫm nhiều hơn, dẫu đã đưa xu hướng mơ hồ này vào những khuôn phép hợp lý hơn, thì cũng chỉ càng khiến nó trở nên quyết liệt hơn mà thôi. Tôi đã đi thăm nhiều vùng đất khác nhau trên chính quê hương mình; và giả sử tôi chỉ là một kẻ say mê cảnh đẹp thiên nhiên, hẳn tôi đã chẳng mỏi công tìm kiếm sự thỏa mãn ấy ở đâu xa, bởi chẳng có xứ sở nào mà tạo hóa lại ban phát nhữngρ phép màu thiên nhiên một cách hào phóng đến thế. Những hồ nước hùng vĩ, những đại dương bằng bạc lỏng; những ngọn núi với sắc màu rực rỡ hòa cùng không trung; những thung lũng trù phú với vẻ đẹp hoang sơ; những thác nước vĩ đại gầm thét giữa chốn thâm sơn cùng cốc; những đồng bằng vô tận dập dờn thảm cỏ non tự nhiên; những dòng sông rộng và sâu cuồn cuộn trôi trong cõi lặng trang nghiêm về phía đại dương; những khu rừng bạt ngàn dấu chân người, nơi thảm thực vật bung nở mọi nét tráng lệ; những bầu trời bừng sáng bởi phép màu của những đám mây mùa hè và ánh nắng chói lọi;—không, một người Mỹ chẳng bao giờ cần phải tìm kiếm đâu xa ngoài đất nước mình để thấy được vẻ đẹp siêu việt và tuyệt mỹ của cảnh quan thiên nhiên.

Nhưng châu Âu lại mang đến tất cả sức hấp dẫn của những liên tưởng lịch sử và thi ca. Nơi ấy có những kiệt tác nghệ thuật, sự tao nhã của một xã hội được vun đắp tinh tế, cùng những nét kỳ lạ độc đáo của phong tục cổ truyền và địa phương. Đất nước quê hương tôi tràn ngập những hứa hẹn của tuổi trẻ; còn châu Âu lại giàu có với những kho tàng tích tụ của thời gian dài đằng đẵng. Ngay cả những tàn tích nơi đó cũng kể lại câu chuyện của những thời kỳ đã qua, và từng hòn đá mục nát đều là một cuốn biên niên sử. Tôi khao khát được lang thang qua những chiến địa lẫy lừng một thời — được bước đi, ví bằng như vậy, trên dấu chân của cổ nhân — được thẩn thơ quanh tòa lâu đài đổ nát — được trầm ngâm trước ngọn tháp đang suy tàn — nói ngắn gọn là được trốn chạy khỏi những thực tại tầm thường của hiện tại, để đắm chìm và lạc lối giữa những vẻ vĩ đại mờ ảo của quá khứ.

Thêm vào đó, tôi còn có một khao khát thiết tha được diện kiến những vĩ nhân trên cõi đời này. Quả thực, ở châu Mỹ chúng ta cũng có những con người vĩ đại: chẳng có thành phố nào mà lại không có một phần đóng góp kha khá của họ. Tôi từng có dịp giao du với họ trong quãng đời mình, và suýt bị tàn lụi dưới cái bóng mà họ trùm lên tôi; bởi chẳng có gì tai hại cho một kẻ tiểu tiểu nhân bằng cái bóng của một đại nhân vật, nhất là những nhân vật lớn ở chốn thị thành. Thế nhưng tôi vẫn vô cùng mong mỏi được gặp gỡ những vĩ nhân của châu Âu; vì tôi từng đọc trong tác phẩm của nhiều triết gia khác nhau rằng mọi loài động vật đều bị suy thoái ở châu Mỹ, và con người cũng nằm trong số đó. Do đó, tôi thầm nghĩ, một vĩ nhân của châu Âu ắt phải vượt trội hơn một vĩ nhân của châu Mỹ chẳng khác nào đỉnh núi Alps vượt trội hơn một ngọn đồi ở lưu vực sông Hudson; và ý nghĩ này càng được củng cố khi tôi quan sát tầm quan trọng tương đối cùng dáng vẻ phô trương ngạo mạn của nhiều lữ khách người Anh đến xứ ta, những kẻ mà tôi được quả quyết vốn chỉ là những nhân vật vô danh tiểu tốt ở chính quê hương họ. Ta sẽ ghé thăm xứ sở kỳ diệu này, tôi tự nhủ, và ngắm nhìn chủng tộc khổng lồ mà từ đó ta đã bị suy thoái.

Đó là may mắn hay bất hạnh của tôi khi niềm đam mê lang thang ấy đã được thỏa mãn. Tôi đã lang thang qua các xứ sở khác nhau và chứng kiến biết bao đổi thay của cuộc sống. Tôi không thể nói rằng mình đã nghiên cứu chúng bằng con mắt của một triết gia, mà đúng hơn là bằng cái nhìn dạo chơi thong thả của những người yêu thích phong cảnh bình dị khi họ lang thang từ ô cửa tiệm tranh này sang ô cửa tiệm tranh khác; đôi khi bị thu hút bởi những nét khắc họa vẻ đẹp, đôi khi bởi những nét biến dạng châm biếm, và đôi khi bởi nét đáng yêu của phong cảnh. Vì giới du lịch hiện đại có thói quen đi đây đi đó tay cầm bút chì và mang về những chiếc cặp đựng tài liệu đầy ắp các bản phác thảo, nên tôi cũng có ý định gom góp vài bức phác thảo để giải trí cho bạn bè. Tuy nhiên, khi lật giật lại những ghi chú và gợi ý mà tôi đã ghi chép lại cho mục đích ấy, lòng tôi gần như chùng xuống khi nhận ra sự ngẫu hứng nhàn rỗi của mình đã dẫn dắt tôi đi chệch xa khỏi mục tiêu lớn lao mà mọi lữ khách chân chính muốn viết sách đều nghiên cứu. Tôi e rằng mình sẽ đem lại nỗi thất vọng không kém gì một họa sĩ phong cảnh bất đắc dĩ, kẻ từng đi du lịch khắp Lục địa, nhưng vì xuôi theo khuynh hướng lang thang của mình nên chỉ phác thảo nhữnghốc kẹt, xó xỉnh và những chốn thâm sơn cùng cốc. Do đó, cuốn sổ phác thảo của hắn chật ních những ngôi nhà tranh, phong cảnh và những di tích lu mờ; nhưng hắn lại quên bẵng việc vẽ nhà thờ St. Peter hay Đấu trường La Mã, ngọn thác Terni hay vịnh Naples, và trong cả bộ sưu tập của hắn chẳng có lấy nổi một ngọn băng hà hay núi lửa nào.