Thời gian: Bốn ngày sau hồi trước, rạng đông.
Địa điểm: Trước nhà thờ ngoài huyện thành.
Nhân vật:
Cao Vĩnh Nghĩa
Phùng thợ rèn
Ngô Thất, Vu Thiết Tử
Đinh Song Hỷ, Khâu Nhị Đầu
Điền Phú Quý
Cao đại tẩu, chúng tiên cô
Ngưu Đại Hải
Hạ Thiên Canh, đoàn chúng, Dạ Miêu Tử, quần chúng
[Mở màn: Nhà thờ nằm gần Trương Gia Trại. Đối diện nhà thờ có một gò đất nhỏ, Cao Vĩnh Nghĩa đứng nơi cao nhất trên gò đất, Phùng thợ rèn tay cầm búa lớn đứng bên cạnh, Ngô Thất cùng Vu Thiết Tử cầm cờ đứng hai bên bảo hộ. Đoàn chúng đều quấn khăn đỏ trên đầu, lưng thắt dải đỏ, tay cầm binh khí, chia nhau đứng bên dưới. Điền Phú Quý lưng đeo bọc vải vàng, bên trong đựng cáo thị.
Khâu Nhị Đầu xách chiêng lớn. Dân làng nghe tin kéo đến, tụ năm tụ ba đứng dưới gò đất. Ngưu Đại Hải và Hạ Thiên Canh không có trong hàng ngũ.
Cao Vĩnh Nghĩa: Bà con cô bác, đoàn ta thay trời hành đạo, mời thiên binh thiên tướng đến, dẫn đầu chín con rồng lửa, hôm nay phóng hỏa đốt nhà thờ! Nhà thờ này đáng đốt hay không đáng đốt?
Quần chúng: Đáng đốt! Đáng đốt từ lâu rồi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Quỳ xuống, dập đầu về hướng đông nam! (Một tay bắt ấn vấn tấn, đoàn chúng làm theo. Bà con dập đầu xong, Cao Vĩnh Nghĩa lẩm nhẩm chân ngôn, toàn trường im phăng phắc nhìn chàng. Chàng bỗng vung đao thép, quát lớn) Cháy! Cháy! Cháy! (Chuông trong nhà thờ vang lên ba tiếng, mọi người vội ngoái nhìn nhà thờ, lửa đã bốc lên)
Quần chúng: (Tiếng hô vang trời) Tạ ơn trời đất! Cháy rồi! Cháy rồi!
Đoàn chúng: Đốt đi! Đốt!
Cao Vĩnh Nghĩa: Bà con cô bác, ý trời! Ý trời! Chân hỏa chín rồng giáng xuống rồi! Bà con, tránh ra! Thần đoàn tấn công Trương Gia Trại, bắt sống Joseph, chém chết Trương Phi Long!
(Dẫn đầu chạy xuống gò đất, cờ lệnh bám sát theo sau, đoàn chúng cùng ùa xuống, quần chúng theo sau) Giết! Giết! Giết!
[Cổng trại đóng chặt. Dạ Miêu Tử cùng đám tay chân trở tay không kịp, phòng thủ lỏng lẻo, trên tường trại chỉ có vài tên leo lên, có kẻ nổ súng. Vu Thiết Tử trúng đạn, giãy giụa vẫn xông lên phía trước. Khâu Nhị Đầu giật lấy lá cờ, tiến lên. Trong đoàn chúng lại có người ngã xuống.
Cao Vĩnh Nghĩa: Bà con, khiêng các sư huynh đã "ngủ" xuống! Thần đoàn, giết! [Trên tường trại có thêm người và súng tây, hỏa lực dần dữ dội.
Phùng thợ rèn: Xông lên! Xông lên! (Chạy đến cổng trại, lấy búa lớn nện cửa)
Cao Vĩnh Nghĩa: Tản ra! Tản ra! Tấn công bốn mặt!
[Ngưu Đại Hải, Hạ Thiên Canh từ phía nhà thờ chạy lại.
Ngưu Đại Hải, Hạ Thiên Canh: Đại sư huynh, chúng tôi đến rồi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Ngưu Đại Hải, dẫn đầu công phá mặt nam! Hạ Thiên Canh, đánh mặt bắc! [Ngưu Đại Hải, Hạ Thiên Canh mỗi người dẫn vài người, lao về hai hướng nam bắc.
Ngô Thất: (Vung cờ lớn) Giết! Giết!
Cao Vĩnh Nghĩa: (Thấy lại có hai người ngã xuống) Chính diện tạm lui, trên cổng trại có đồ dơ bẩn yểm bùa!
Ngô Thất: Ngô Thất này không lui, giết!
Điền Phú Quý: Tôi cũng không lui! Giết!
[Đang lúc nguy cấp, Cao đại tẩu cùng nhị tiên cô bỗng xuất hiện trên lầu trại.
Cao đại tẩu: Trời diệt kẻ ác, Thanh Đăng Chiếu ở đây, giết!
Đoàn chúng: (Tinh thần tăng gấp bội) Giết!
[Vài tiên cô từ bên trong mở cổng trại, Phùng thợ rèn xông vào đầu tiên. Cao đại tẩu giáp lá cà với đám tay chân, Phùng thợ rèn trèo lên cao trợ chiến, nện ngã mấy tên tay sai. Dạ Miêu Tử chạy về phía nam trên mặt tường. Ngưu Đại Hải từ phía nam đánh vào.
Ngưu Đại Hải: Chạy đi đâu! (Tóm lấy Dạ Miêu Tử) Đã bắt được Dạ Miêu Tử!
Cao Vĩnh Nghĩa: (Đứng trước cổng trại) Áp giải qua đây!
[Hạ Thiên Canh từ phía bắc đánh vào, cũng trèo lên tường.
Cao Vĩnh Nghĩa: Khua chiêng! (Đón lấy lá cờ lớn, Khâu Nhị Đầu khua chiêng) Rút hết ra ngoài! Rút hết ra ngoài! Chờ lệnh!
[Cao đại tẩu dẫn chúng tiên cô bước ra. Phùng thợ rèn, Ngưu Đại Hải áp giải Dạ Miêu Tử tới, xô một cái, Dạ Miêu Tử quỳ sụp xuống. Hạ Thiên Canh cũng dẫn mọi người đi ra. Điền Phú Quý vung đao định chém Dạ Miêu Tử.
Cao Vĩnh Nghĩa: Đừng chém!
Điền Phú Quý: Giữ nó lại làm gì chứ? (Vẫn muốn chém)
Cao Vĩnh Nghĩa: Kẻ không nghe quân lệnh, chém! Điền Phú Quý, đi dán cáo thị mau!
Điền Phú Quý: Ái chà, vừa mới hăng máu lên mà!
Cao Vĩnh Nghĩa: Đi ngay!
Điền Phú Quý: Rõ! (Lui xuống)
Quần chúng: Đại sư huynh, chém chết con súc sinh không chuyện ác nào không làm này đi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Bà con cô bác, nghe đây! Giữ nó lại một lát, dùng nó khai đao tế đàn! Dạ Miêu Tử, nói, cha xứ George, Trương Phi Long ở đâu?
Quần chúng: Nói mau!
[Dạ Miêu Tử ngậm miệng không nói.
Ngô Thất: Không hé răng thì giết quách nó đi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Ngô Thất!
[Ngô Thất không dám lên tiếng nữa.
Cao Vĩnh Nghĩa: Hạ sư huynh, dẫn vài người vào lục soát trại, tìm người, không được đụng vào đồ đạc!
Hạ Thiên Canh: Lục không ra thì đốt trại, thiêu chết hết lũ ác bá trong đó!
Cao Vĩnh Nghĩa: Không được đốt, bên trong có lương thực! Đi đi!
Hạ Thiên Canh: Rõ!
[Hạ Thiên Canh cùng ba bốn người vào trại.
Cao Vĩnh Nghĩa: Thần đoàn lấy nơi này làm kho lương, có kho lương thì mới đánh thắng được nhiều trận! Bây giờ, chia trước cho bà con một ít lương thực, cấm được tranh cướp hỗn loạn!
Quần chúng: Tốt, chúng tôi đều nghe theo đại sư huynh!
Cao Vĩnh Nghĩa: (Nói với đại tẩu) Tiên cô, muội phụ trách phát lương, bảo chúng tiên cô giúp muội một tay!
Cao đại tẩu: Bà con cô bác, hãy cử ra hai vị cao niên giúp chúng tôi, thần đoàn làm việc quang minh chính đại, công bằng sáng tỏ!
Quần chúng: Cử Triệu lão gia với Lý nhị thúc! (Mọi người đẩy hai cụ già lên phía trước)
Cao đại tẩu: Triệu lão gia, Lý nhị thúc, chúng ta xem thử rốt cuộc có bao nhiêu lương thực rồi bàn cách chia. Bà con cô bác, nhà nào có lương thì nhường nhà không có, chúng ta làm việc bằng lương tâm, không được sinh lòng tham mà làm chuyện thất đức!
Quần chúng: Hay! Phải đó! Công đạo hay không, có trời xanh chứng giám! Tiên cô, chia luôn cả quần áo, vải vóc ở đây đi!
Cao đại tẩu: (Nhìn Cao Vĩnh Nghĩa) Đại sư huynh, (hai tay bắt ấn vấn tấn) có được không?
Cao Vĩnh Nghĩa: Được! Phải chia cho thật công bằng!
Hạ Thiên Canh: (Đi ra) Đại sư huynh, không tìm thấy! Cha xứ không trốn ở đây, Trương Phi Long chắc đã trốn từ sớm rồi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Chúng có trốn đến tận chân trời góc biển, chúng ta cũng sẽ dùng phi kiếm lấy đầu chúng!
Phùng sư huynh, huynh ở lại đây trấn giữ kho lương, giúp phát lương thực, có kẻ nào không ra gì gây rối làm loạn, chém!
Phùng thợ rèn: Rõ!
Cao Vĩnh Nghĩa: Thần đoàn, xếp hàng! Khua chiêng mở đường, đại đội tiến vào thành! [Đoàn chúng chỉnh đốn đội ngũ, tiếng chiêng vang rền, hiên ngang sải bước tiến lên.
—— Hạ màn
Cảnh hai
Thời gian: Một lúc sau cảnh trước.
Địa điểm: Thư phòng trong huyện nha.
Nhân vật:
Tôn tri huyện
Điền Phú Quý, tiểu Chu
Hà Hoa, cha xứ George
[Mở màn: Thư phòng của tri huyện. Tri huyện tim đập chân run, đứng ngồi không yên. Điền Phú Quý vừa mới chạy tới, thở hổn hển chưa định thần. Tiểu Chu hầu hạ đứng bên. Trên bàn có một chiếc mũ đen.
Tôn tri huyện: Điền Phú Quý, nhà ngươi là đại hộ trong huyện, bậc thân sĩ, ngươi lại dám đi chung với một đám dân đen nghèo kiết xác, quấy phá Nghĩa Hòa Đoàn, còn mặt mũi nào đến gặp ta! Ngươi làm mất sạch thể diện của cha ngươi rồi!
Điền Phú Quý: Cha tôi bảo tôi làm đấy!
Tôn tri huyện: Cha ngươi già lẩm cẩm rồi!
Điền Phú Quý: Ông ấy dù sao vẫn còn tỉnh táo hơn quan huyện ngài!
Tôn tri huyện: Càn rỡ! Ngươi đi đốt nhà thờ, đánh Trương Gia Trại, giết người phóng hỏa, cha ngươi hồ đồ thì để ta dạy dỗ ngươi! Tiểu Chu!
Tiểu Chu: Dạ!
Tôn tri huyện: Giam nó lại cho ta!
Điền Phú Quý: Khoan đã! Nói cho ngài hay: Quan huyện có nha môn, nhà họ Điền chúng tôi có cửa hàng buôn bán trong thành, Nghĩa Hòa Đoàn là một đám ma nghèo phát điên, dám đốt nhà thờ thì cũng dám đốt huyện nha và cửa tiệm của chúng tôi! Một mồi lửa là cả tòa thành không còn một mảnh ngói vụn! Quan huyện đại nhân, ngài đã nghĩ tới chuyện này chưa?
Tôn tri huyện: Chuyện này... (Giọng dịu xuống) Tiểu Chu, ban ghế cho Điền nhị thiếu gia!
Điền Phú Quý: (Ngồi xuống đầy vẻ oai phong) Tạ ơn ban ghế!
Tôn tri huyện: Xin mời nói tiếp!
Điền Phú Quý: Vừa đánh giết một trận, khô cả họng!
Tôn tri huyện: Tiểu Chu, dâng trà! (Tiểu Chu rót trà) Xin mời nói, Điền nhị thiếu! Tiểu Chu là tâm phúc của ta!
Điền Phú Quý: Dạo trước ngài dán cáo thị cấm luyện đoàn, đoàn chắc chẳng ưa gì ngài đâu nhỉ? Có tôi ở trong đoàn, tôi có thể nói đỡ cho ngài vài câu, vừa bảo vệ được chuyện làm ăn của chúng tôi, vừa giữ được tính mạng tài sản của cả thành!
Tôn tri huyện: Ừm, tính toán không tồi!
Điền Phú Quý: (Cứng giọng) Ngày thường, ngài mặc chung một ống quần với nhà họ Trương, xem thường nhà họ Điền chúng tôi!
Tôn tri huyện: Đều là thân sĩ cả, bản huyện trước nay đối xử bình đẳng!
Điền Phú Quý: Ngài làm gì có!
Tôn tri huyện: Chuyện đó cũng đâu phải không có nguyên do!
Điền Phú Quý: Đúng là có nguyên do! Trương Phi Long ngang ngược hơn chúng tôi, lại theo đạo tây, nên ngài cắm đầu bợ đỡ hắn!
Tôn tri huyện: Từ xưa đến nay, các quan huyện đều như thế cả, đâu phải do ta khởi xướng! Tiểu Chu, đừng đứng trơ ra đó, bưng điểm tâm lên!
Điền Phú Quý: Tiểu Chu, khỏi điểm tâm, đi dán cái này đi! (Đưa hai tờ cáo thị)
Tôn tri huyện: Cái gì thế?
Điền Phú Quý: (Đưa cho Tôn tri huyện một tờ) Cáo thị của thần đoàn! (Nói với tiểu Chu) Dán mỗi bên cổng lớn một tờ!
Tôn tri huyện: Cái này... cái này mà dán lên cổng lớn nha môn được sao?
Điền Phú Quý: Không làm thế, đám dân nghèo kiết xác làm sao tin tôi được? Chúng nó tin tôi thì ngài ngồi trên đại đường mới vững được đôi phần!
Tôn tri huyện: Phải! Tiểu Chu, để vững hơn nữa, dán bốn tờ!
Tiểu Chu: Lão gia, dán bốn tờ không tốn hồ dán sao ạ?
Tôn tri huyện: Đi mau!
Tiểu Chu: Dạ! (Lui xuống)
Tôn tri huyện: Ta phải đi tế đàn thắp hương sao? Hừ! Ta còn ra cái thể thống quan thất phẩm gì nữa chứ!
Điền Phú Quý: Đi hay không tùy ngài! Ngài không đi, chọc giận Nghĩa Hòa Đoàn, một mồi lửa thiêu chết ngài, thiêu chết luôn cả cha xứ George! Lúc đó mới vui đấy!
Tôn tri huyện: Cha xứ George? Ông ấy ở đâu cơ?
Điền Phú Quý: Ở đây chứ đâu! Cái kia (chỉ chiếc mũ đen) là cái gì?
Tôn tri huyện: Đó... đó chẳng qua là mũ của ông ấy thôi!
Điền Phú Quý: Ai nấy đều hận người ngoại quốc, ngài lại dám giấu cha xứ ở đây, ngộ nhỡ tôi bước ra ngoài hé răng một tiếng, Nghĩa Hòa Đoàn chắc chẳng nỡ để đầu tôi rơi khỏi cổ đâu nhỉ?
Tôn tri huyện: Ngươi sẽ không làm vậy!
Điền Phú Quý: Sao ngài biết được? Tôn đại nhân, nhìn cho rõ đi, bây giờ tôi ở trong đoàn, mà đoàn cũng nằm trong tay tôi!
Tôn tri huyện: Nói cho ta nghe, phép thuật của đoàn có linh thật không? Có thật là chỉ tay một cái là đốt được nhà thờ không? Nếu thật sự như vậy, ngươi chỉ thử vào cái mũ của tên quỷ tây này xem, xem có đốt được nó không!
Điền Phú Quý: Ờ...
Tôn tri huyện: Ngươi làm gì có bản lĩnh đó! (Lại cứng giọng lên) Được rồi, ngươi mượn cái tà khí của đoàn để tống tiền ta chứ gì!
Điền Phú Quý: Tôn đại nhân, ngài ăn nói kiểu đó thì chúng ta khỏi cần bàn tiếp nữa! Cáo từ!
(Đứng dậy)
Tôn tri huyện: Nha môn này không phải muốn ra là ra muốn vào là vào, ta giam ngươi lại!
Điền Phú Quý: (Dịu giọng lại) Tôn đại nhân, hà tất phải thế! Chúng ta đều vì cái mạng, vì tài sản, tiền đồ của mình, cớ sao người nhà lại trở mặt trước?
Tôn tri huyện: (Cũng dịu giọng theo) Phải! Nghe thế còn được! Ngồi xuống, nói chuyện ruột gan xem, ngươi muốn gì?
Điền Phú Quý: Tôi nói thẳng luôn nhé!
Tôn tri huyện: Đáng lẽ phải đi thẳng vào vấn đề từ sớm!
Điền Phú Quý: Trước đây, trong cửa hàng của nhà họ Trương có cổ phần của ngài.
Tôn tri huyện: Đúng vậy! Sau này giao cho các ngươi, phải không?
Điền Phú Quý: Cảm ơn đại nhân! Trước đây ngài tạo không ít điều kiện cho bọn nhị mao tử theo giặc tây, sau này...
Tôn tri huyện: Cũng dành cho các ngươi y như vậy?
Điền Phú Quý: Thế thì ngài đúng là quan phụ mẫu rồi!
Tôn tri huyện: Những điều vừa nói, cứ y như vậy mà làm! Nhưng mà, ngươi cho ta cái gì?
Điền Phú Quý: Bây giờ chuyện gì khó giải quyết nhất?
Tôn tri huyện: Đoàn!
Điền Phú Quý: Ngài định làm thế nào? Nói thật lòng xem!
Tôn tri huyện: Ta đã cho người đi điều quan binh!
Điền Phú Quý: Tôi biết khí thế của đoàn đang rất mạnh, quan binh chưa chắc đã là đối thủ của đoàn đâu.
Tôn tri huyện: Theo ý ngươi thì sao?
Điền Phú Quý: Đây chính là thứ tôi cho ngài!
Tôn tri huyện: Chỉ mấy câu nói thôi sao?
Điền Phú Quý: Lời nói đáng giá ngàn vàng đấy!
Tôn tri huyện: Nói đi!
Điền Phú Quý: Dùng kế điệu hổ ly sơn, mời đoàn rời khỏi đây!
Tôn tri huyện: Điệu hổ ly sơn...
Điền Phú Quý: Phải! Bảo bọn họ đi, ví dụ như lên Bắc Kinh chẳng hạn. Bọn họ mà chịu đi hết thì hay quá, khắp nơi quan binh, dân đoàn, lính tây đều đánh bọn họ, bảo đảm không một mống nào sống sót trở về! Còn nếu bọn họ để lại vài người, quân ngài điều tới vừa đến nơi là dẹp sạch! Như vậy, đoàn khuất mắt ngài, ngài có ngủ đẫy mắt ba năm cũng ung dung kiếm được mười vạn lượng bạc, lại cưới thêm được bà vợ lẽ nữa!
Tôn tri huyện: Kiếm mười vạn? Hừ, để mua được cái chức này, ta đã bỏ ra năm vạn tiền vốn đấy!
Điền Phú Quý: Đừng bốc phét nữa, quyên một chân Hậu bổ Đạo đài cũng chẳng tốn đến năm vạn! Ngài cứ chờ mà xem tôi đây này, tôi sẽ chẳng tốn một cắc nào mà vẫn kiếm được cái chức quan làm chơi! Thôi quay lại chuyện chính. Bây giờ, khó giải quyết nhất lại là cái kẻ đội mũ đen này! Hễ lộ phong thanh là chắc chắn sinh chuyện, lúc đó chẳng biết sự thể sẽ biến thành cái dạng gì nữa!
Tôn tri huyện: Ý ngươi là, ta phải giao ông ta cho Nghĩa Hòa Đoàn? Tuyệt đối không thể! Cho dù Nghĩa Hòa Đoàn có lợi hại thế nào cũng không thể lợi hại hơn người ngoại quốc được! Những chuyện khác có thể ta nhìn không rõ, nhưng riêng chuyện này ta nhìn thấu suốt: Đừng đụng vào người ngoại quốc! Vĩnh viễn đừng bao giờ chọc vào người ngoại quốc! Ta tự tin về điểm này ta nhìn xa trông rộng! Thấy rất rõ ràng! Nếu ngươi vì bợ đỡ Nghĩa Hòa Đoàn mà bán đứng ta, thì tùy ngươi!
Điền Phú Quý: Yên tâm đi, đại nhân, chúng tôi lẽ nào không bán đứng đám dân nghèo kiết xác, mà lại đi bán đứng người phe mình sao?
[Tiểu Chu lên.
Tiểu Chu: (Cầm một phong thư) Lão gia, thư của Hồ đại lão gia! (Dâng thư)
Tôn tri huyện: Đã thưởng tiền cho người đưa thư chưa?
Tiểu Chu: Thưởng một xâu tiền rồi ạ.
Tôn tri huyện: Ngươi hào phóng hơn ta đấy, thưởng năm trăm đồng là nhiều rồi! (Mở thư xem)... Ái chà chà!
Vương công đại thần trong kinh gọi Nghĩa Hòa Đoàn là nghĩa dân, Tây Thái hậu trích quốc khố mười vạn lượng khao thưởng thần đoàn... Ái chà chà, biến động này đến kỳ lạ thật đấy!
Điền Phú Quý: Tôn đại nhân, ngài giấu cha xứ George, lại còn điều quan binh, e là đều đi ngược lại ý của Tây Thái hậu rồi!
Tôn tri huyện: Tiểu Chu, mau đi chuẩn bị dê béo rượu ngon khao thưởng thần đoàn! Làm cho tươm tất vào! Món tiền này không thể không chi!
Tiểu Chu: Dạ! (Lui xuống)
Tôn tri huyện: Điền nhị thiếu gia, nên về rồi chứ nhỉ? Về nhà thay ta vấn an lệnh tôn, lệnh huynh! Nói với họ, vạn sự hanh thông, không cần phải sốt ruột!
Điền Phú Quý: Tôi cũng sẽ bảo với họ: Ngài góp thêm cổ phần vào việc làm ăn của chúng tôi, việc gì cũng tạo điều kiện cho chúng tôi, đúng không?
Tôn tri huyện: Đúng! Nếu ta có quên thì ngươi nhắc ta một tiếng!
Điền Phú Quý: Tôi sẽ thường xuyên nhắc ngài! Cáo từ, đại nhân! (Lui xuống)
Tôn tri huyện: (Độc thoại) Ái chà, chuyện hóc búa thế này mà lại có cách giải quyết, vận may không tồi! Trước tiên đi tế đàn thắp hương, khao thưởng đoàn dân, thế là làm vừa lòng Tây Thái hậu! Tế đàn xong, bảo với bọn họ Tây Thái hậu khắp nơi mời thần đoàn vào kinh, giục bọn họ đi mau, thế là dùng xong kế điệu hổ ly sơn. Quan binh vừa tới, bọn đoàn dân ở lại liền bị ghép vào tội thổ phỉ, bắt thì bắt, chém thì chém! Sau đó ngồi mát ăn bát vàng, ung dung quan sát biến chuyển: Đoàn thắng thì ta dâng nộp cha xứ George để lĩnh thưởng; đoàn bại thì ta có công giải cứu cha xứ! Hừ, gió chiều nào che chiều ấy, đẩy đưa thế nào cũng xong, quả thực là Gia Cát Lượng tái thế!
[Hà Hoa chạy thục mạng vào.
Hà Hoa: Ông ta, ông ta... sợ chết mất thôi, ông ta vào phòng tôi rồi!
Tôn tri huyện: Ai vào phòng ngươi thế? Tiểu Hà Hoa!
Hà Hoa: Ông ta, cái tên người ngoại quốc ấy!
Tôn tri huyện: Ồ, đó là cha xứ George!
Hà Hoa: Ông ta không phải người tốt!
Tôn tri huyện: Cha xứ ngoại quốc sao lại phải là người tốt được?
Hà Hoa: Vừa vào là ông ta nắm lấy tay tôi!
Tôn tri huyện: Thói tục của người ngoại quốc mà, gặp ai cũng nắm tay!
Hà Hoa: Ông đúng là đồ vô tâm vô tính, đồ không có xương sống! Tôi ra ngoài phố kêu to lên, gọi Nghĩa Hòa Đoàn vào giết chết ông ta!
Tôn tri huyện: Giết chết ông ta? Ngươi đụng xước một miếng da của ông ta là mang tội chết đấy!
Hà Hoa: Ông vừa sợ người ngoại quốc, vừa sợ đoàn, cái gì cũng sợ, chỉ giỏi bắt nạt tôi với bách tính thôi! Tôi thà chết chứ không chịu để tên quỷ tây trêu ghẹo! Tôi đi gọi người! (Chạy ra ngoài)
Cha xứ George: (Mở cửa, chặn nàng lại) Hà Hoa, sao lại sợ ta? Con có tội, ta đến để cứu con! Con nên đi làm nữ tu, dâng cả thể xác lẫn linh hồn cho Đức Mẹ! Chỉ có như vậy, Đức Mẹ mới tha thứ cho con!
[Hà Hoa trốn vào góc phòng, run rẩy co rúm lại thành một cục.
Tôn tri huyện: Cha xứ, mời ngồi! Hà Hoa không hiểu chuyện, xin ngài đừng chấp nhặt! Nó là con bé mua về với giá ba lượng năm tiền bạc, chỉ được cái mặt mũi xinh xắn, chứ trong đầu toàn là bã đậu, một đống bã đậu đặc quánh!
Cha xứ George: Cũng giống như toàn bộ người Trung Quốc các người vậy! Các người u mê, dã man, bẩn thỉu, ngu muội vô tri! Ta là ngọn đèn trên mảnh đất tăm tối này, ta là ánh sáng của chốn địa ngục trần gian này! Ta mang tình yêu của Thiên Chúa đến, các người lại chuẩn bị sẵn cây thánh giá cho ta!
Tôn tri huyện: Cha xứ đèn, cha xứ ánh sáng, hạ quan thực sự có lỗi, sơ suất phòng bị để lũ ngu dân đốt mất nhà thờ!
Cha xứ George: Đó là ý muốn của Thiên Chúa! Tòa thánh điện của Chúa xây hết năm vạn lượng bạc, Chúa chê nó sơ sài, ta muốn đòi các người bồi thường ba mươi vạn lượng, điều động năm trăm dân phu, xây dựng lại từ đầu! Thánh điện của Chúa vốn chiếm năm khoảnh đất, ta muốn đòi cấp thêm mười lăm khoảnh nữa!
Tôn tri huyện: Chỉ cần một lời của cha xứ, không có việc gì là không làm được! Bản huyện tuy tài hèn học mọn, nhưng làm việc cho cha xứ thì chưa bao giờ không tận tâm tận lực!
Cha xứ George: Danh sách đám đoàn phỉ phải giao cho ta, ta sẽ điểm danh, đưa toàn bộ xuống địa ngục, không để oan cho một người tốt nào!
Tôn tri huyện: Cha xứ trước nay chưa từng làm oan người tốt, cho nên lúc nào cha xứ nói sao thì ta xử án vậy! Ngay cả kẻ thưa kiện trước rồi mới vào đạo sau, ta cũng xử cho hắn chuyển bại thành thắng, thắng kiện vẻ vang!
Cha xứ George: Ngươi nói nhiều quá rồi! Mau đi lập danh sách đám đoàn phỉ đi!
Tôn tri huyện: Bọn họ đông quá, như hòn tuyết lăn vậy, càng lăn càng lớn, ta biết lập danh sách thế nào được?
Cha xứ George: Thế cũng được! Quân đội ngoại quốc vừa đến, giết nhầm vài người là lỗi của ngươi!
Tôn tri huyện: Cha xứ, lính tây thật sự sẽ tới sao?
Cha xứ George: Các người không nói lý lẽ, không tiếp nhận phúc âm, chẳng lẽ không đáng chịu sự trừng phạt của súng đạn phương Tây sao?
Tôn tri huyện: Có phải lính tây đến thì gà chó cũng không tha không?
Cha xứ George: Gà lại càng quan trọng hơn, lính ngoại quốc ăn không quen bánh bao ngô, là phải ăn gà đấy!
Tôn tri huyện: Cha xứ, xem chừng chuyện này sắp làm lớn chuyện rồi!
Cha xứ George: Đương nhiên rồi! Càng lớn càng tốt! Lính ngoại quốc đến càng nhiều thì càng dễ nhanh chóng xâu xé chia cắt Trung Quốc, nơi nơi đều để những người văn minh chúng ta quản lý, các người sẽ có phúc!
Tôn tri huyện: Vậy... sau khi bị chia cắt rồi, ta phải làm sao? Ta còn được làm quan nữa không?
Cha xứ George: Có thể còn làm to hơn một chút, miễn là ngươi nghe lời ta!
Tôn tri huyện: Ta xin tạ ơn cha xứ! (Thỉnh an) Cha xứ đại từ đại bi, họ Tôn này vĩnh viễn ghi ơn!
Cha xứ George: Đừng chỉ nói suông! Mau làm chút gì đi! Đi, bảo mấy tên nha dịch giả làm Nghĩa Hòa Đoàn, cưỡng bức cướp bóc, bôi tro trát trấu vào ba chữ Nghĩa Hòa Đoàn cho ta!
Tôn tri huyện: Dạ!
Cha xứ George: Mau phái người trà trộn vào trong đoàn, khiến chúng tự cãi cọ lục đục với nhau!
Cha xứ George: Phái mấy ả đàn bà hư hỏng đi quyến rũ chúng, phái vài người đi tung tin đồn nhảm, phái mấy... việc còn nhiều lắm, ngươi phải đi làm, đi làm ngay!
Tôn tri huyện: Dạ! Dạ!
Cha xứ George: Ngươi nên nhập đạo đi! Ngươi nghe lời ta, nhất định sẽ là một tín đồ tốt! Các người nói Trương Phi Long là ác bá, nhưng tội của hắn đều đã được tha thứ. Ngươi tuy là quan tham, tội của ngươi cũng sẽ được tha thứ hết! Ta đại diện cho Thiên Chúa toàn tri toàn năng, ta sẽ tha thứ tội lỗi cho ngươi, để sau khi chết ngươi được lên thiên đàng! Hà Hoa, con cũng có tội, con là con chiên lạc lối, hãy để người chăn chiên từ bi ôm con vào lòng nào! (Định bước qua)
Hà Hoa: (Vớ lấy ấm trà) Ngươi dám tới đây, ta đập vỡ sọ ngươi! (Hét thất thanh) Cha xứ George ở đây này! Quỷ George ở đây này!
Tôn tri huyện: (Vội lao qua, bịt miệng nàng lại) Đừng gào!
Cha xứ George: Con chiên đáng thương kia! Trói ả lại!
[Bên ngoài vang lên tiếng người, tiếng chiêng trống, tiếng pháo nổ.
Tiểu Chu: (Hớt hải chạy vào) Đại nhân, thần đoàn vào thành rồi!
Tôn tri huyện: Chặn cửa lại, đừng để Hà Hoa chạy ra ngoài!
Cha xứ George: (Run rẩy, nhưng vờ trấn tĩnh) Lạy Chúa, xin tha thứ cho những kẻ có tội này! Tôn tri huyện, quan binh bao giờ mới tới?
Tôn tri huyện: (Vẫn bịt chặt miệng Hà Hoa) Cha xứ, trước tiên nói xem giải quyết Hà Hoa thế nào đã!
Cha xứ George: Thả ả ra ngoài! Chúa gọi ta về, ta sẽ về với thiên đàng! Đoàn phỉ mà giết cả ngươi nữa, ngươi vừa không được làm quan huyện đại nhân nữa, lại còn phải xuống địa ngục!
Tôn tri huyện: Hà Hoa! Hà Hoa! Cứu mạng với! (Quỳ xuống) Từ nay về sau ta quyết không để phu nhân đánh ngươi một roi nào nữa!
—— Hạ màn
Cảnh ba
Thời gian: Giờ Ngọ cùng ngày với cảnh trước.
Địa điểm: Trong miếu Tam Nghĩa.
Nhân vật:
Khâu Nhị Đầu
Đinh Song Hỷ
Cao tú tài
Điền Phú Quý
Phùng thợ rèn, Vu Thiết Tử
Cao Vĩnh Nghĩa, Ngô Thất
Hạ Thiên Canh, một số người trong quần chúng, Dạ Miêu Tử
Tôn tri huyện, tiểu Chu, tám nha dịch
Hà Hoa, dân làng
[Mở màn: Trong miếu Tam Nghĩa, trước chính điện, giữa hai cây thông xanh bày sẵn hương án. Trước án có lư hương lớn, sau án cờ lệnh cắm song song, bên phải án đặt một chiếc ghế lớn. Đinh Song Hỷ và Khâu Nhị Đầu đang khiêng lư hương, chân nến từ trong điện ra bày lên bàn. Cửa miếu vẫn chưa mở. Chỉ có một số người trong đoàn ở bên trong miếu. Đinh Song Hỷ và Khâu Nhị Đầu vừa làm vừa nói chuyện.
Khâu Nhị Đầu: Đánh một trận rồi, huynh thấy thế nào?
Đinh Song Hỷ: Đánh xong trận đó, tôi cảm thấy như có sức lực dùng mãi không hết, muốn đánh tiếp, nhất định đánh là thắng!
Khâu Nhị Đầu: Tôi cũng thế! Lúc mới ra tay, đầu óc tôi có hơi quay cuồng choáng váng; đánh được một lúc, trong lòng càng lúc càng sáng tỏ, khí thế cũng càng lúc càng hăng!
Đinh Song Hỷ: Tôi nghĩ Triệu Tử Long đại chiến Trường Bản, bảy lần vào bảy lần ra, cũng chỉ đến cái khí thế này là cùng!
Khâu Nhị Đầu: Ngay cả Điền Phú Quý đánh cũng không tồi đấy chứ! Được rồi, chúng ta khỏi cần nghi ngờ hắn nữa!
Đinh Song Hỷ: Hừ! Tôi cứ thấy người ra người vào phức tạp quá, chẳng có gì tốt cả!
Khâu Nhị Đầu: Người đông thì khó tránh khỏi phức tạp! Mọi người ai nấy đều muốn gia nhập đoàn, huynh ngăn được ai chứ?
[Cao tú tài bưng một bát nước trong, Điền Phú Quý ôm một khám thờ nhỏ, bên trong có tượng Quan Thánh, chầm chậm bước tới.
Cao tú tài: Rốt cuộc chúng ta nên thờ vị thần nào đây?
Điền Phú Quý: Trong miếu Tam Nghĩa thì đương nhiên thờ Quan Nhị Gia rồi! (Đặt khám thờ lên án) Dâng nước trong lên đi!
Cao tú tài: (Đặt bát xuống) Nếu có thêm ít hoa quả tươi khô chẳng phải trông oai phong hơn sao?
Điền Phú Quý: Cứ theo ý tôi thì dâng đầu heo với tam sinh!
Đinh Song Hỷ: Đại sư huynh bảo dâng nước lã thì cứ dâng nước lã! Kẻ một câu người một lời thế này thì việc khó mà thành được! Nhị Đầu, chúng ta đi hỏi đại sư huynh xem còn phải làm gì nữa?
Khâu Nhị Đầu: Đi! (Cùng Đinh Song Hỷ lui xuống)
Điền Phú Quý: Nhìn xem, làm như tôi là người ngoài rìa vậy, đến một câu cũng không cho nói! Mẹ kiếp, công phá Trương Gia Trại tôi đâu có tụt lại phía sau! Người dán cáo thị lên cổng lớn huyện nha chính là tôi! (Hậm hực ngồi xuống chiếc ghế lớn)
Cao tú tài: Vừa mới thắng trận đầu, đừng có hục hặc! Ta thấy này, Phú Quý, chúng ta nên thấy tốt thì thu tay, đừng làm lớn chuyện thêm nữa. Nhà thờ đã đốt, mọi người đã hả giận. Trương Gia Trại đã phá, mọi người đã trả thù xong. Triệu tri huyện im thin thít, rõ ràng là đã cúi đầu chịu phục chúng ta rồi. Chúng ta còn quấy phá làm gì nữa? Phàm làm việc gì cũng phải chừa lại đường lui, đừng có đâm đầu vào ngõ cụt, ngươi xem ta nói có...
Điền Phú Quý: Tú tài công, đây đúng là lời của người có học! Nhưng mà, bọn họ có hiểu đâu! Bác nói đúng, thấy tốt thì thu tay, nên giảng hòa! Tri huyện không truy cứu sâu, mọi người buông đao buông giáo, quay về chăm chỉ làm ruộng, thế mới là đạo lý chính đáng!
Cao tú tài: Ngươi nghĩ đúng đấy! Nếu bây giờ không thu quân, ta xin hỏi: rốt cuộc là làm loạn đến đâu mới dừng? Cứ quấy mãi thế này sao? Ta lại muốn hỏi: rốt cuộc làm thế này là vì cái gì?
Điền Phú Quý: Chẳng ai biết cả! Tú tài công, bác nghe cho rõ nhé, tôi chẳng sợ làm loạn đâu, gan tôi to hơn bất kỳ ai! Ý tôi là: dù sao cũng phải làm ra trò trống gì đó chứ, phải có một phương hướng nhất định chứ!
Cao tú tài: Ta phải bàn bạc với đại sư huynh một chút, ta là thầy đồ, những gì ta nhìn thấy thì không thể không nói!
Điền Phú Quý: Bác nên nói đi, bác là người có học duy nhất ở chốn này! Nếu bọn họ cứ nhất quyết đòi làm tiếp, bác bảo họ tốt nhất là lên Bắc Kinh!
Cao tú tài: Lên Bắc Kinh? Lên đó làm gì?
Điền Phú Quý: Làm loạn đến tận dưới chân thiên tử, dù sao cũng coi như làm nên chuyện lớn chứ! (Bên ngoài có tiếng đập cửa) Tôi ra xem sao, có người đập cửa kìa. (Đi ra)
Cao tú tài: (Độc thoại) Lên Bắc Kinh? Có gì tốt đẹp chứ? Nhưng mà, cứ ở lì đây thì làm nên trò trống gì?
[Điền Phú Quý cùng Phùng thợ rèn đi vào.
Phùng thợ rèn: (Hớn hở, phấn khởi) Tú tài công, lão phu tử, tôi không nói ra được, không sao nói hết được trong lòng tôi nó sướng thế nào! Cứ như là chọc thủng một lỗ trên trời, sờ được tới mặt trời vậy! Cơn uất ức mấy đời tích tụ, một hơi xả sạch sành sanh! Nhà thờ đốt rồi! Ác bá Trương Phi Long chạy trốn rồi! Dạ Miêu Tử quỳ rạp rồi! Hôm qua, tôi còn chẳng biết mình có bản lĩnh gì; hôm nay, tôi biết rồi! Cái búa sắt lớn của tôi mà vung lên thì đến mười tám tầng địa ngục cũng đập tan tành! Lão phu tử, bác... bác không thấy vui đến mức không thốt nên lời sao?
Cao tú tài: Ta cũng vui! Vui lắm!
Phùng thợ rèn: Bác cũng vui thì tốt! Đối với một người cầm bút như bác thế là không dễ rồi! Đại sư huynh đâu?
Điền Phú Quý: Đang bàn việc ở phía sau, có chuyện gì?
Phùng thợ rèn: Tôi phải gặp huynh ấy! Lát nữa mở đàn tế cờ, tôi phải ôm búa lớn đứng bên cạnh huynh ấy, huynh ấy là Quan Công, tôi là Châu Thương!
Điền Phú Quý: Để tôi vào hỏi một tiếng. (Đi vào)
Phùng thợ rèn: Phiền chú em nhé! Tú tài công, lão phu tử, bác đã tin phục chúng tôi chưa? Nhìn xem, dựa vào đôi cánh tay sắt này, sẽ đuổi sạch lũ người ngoại quốc ra ngoài, không chừa một mống!
Cao tú tài: Đuổi hết người ngoại quốc đi rồi thì lại thế nào nữa?
Phùng thợ rèn: Thế nào ư? Thì yên ổn mà làm nghề rèn chứ sao! Ha ha...
Cao tú tài: Ha ha! Dựa vào sức vóc này, không tính thi lấy cái bằng Võ cử nhân sao?
Phùng thợ rèn: Tôi á? Tôi đấm cho lũ Võ cử nhân ấy chứ, toàn một lũ khốn nạn!
[Điền Phú Quý lên.
Điền Phú Quý: Phùng sư phụ, vào đi, đại sư huynh đang ở trong đông phối điện!
Phùng thợ rèn: Lát nữa gặp lại nhé, lão phu tử! (Đi vào)
Điền Phú Quý: Đúng là cái hạng người này khó trị thật! Quấy một trận thế này, chẳng còn sợ người ngoại quốc nữa, mà cũng chẳng sợ ai sất! Làm sao bây giờ?
Cao tú tài: Phải đấy, đến cả trên dưới tôn ti cũng không phân biệt, chẳng ra thể thống gì cả!
[Đinh Song Hỷ dìu Vu Thiết Tử đi ra. Chân Vu Thiết Tử bị thương, đi lại rất khó khăn.
Vu Thiết Tử: Song Hỷ, đừng dìu tôi, tôi tự đi được!
Đinh Song Hỷ: Vừa mới bôi thuốc xong, huynh nên nằm nghỉ đi!
Vu Thiết Tử: Việc lớn tế đàn, tôi nhất định phải tới!
Cao tú tài: Nghe lời đi, vào trong nằm nghỉ đi!
Vu Thiết Tử: Bị thương chút xíu mà cứ rên rỉ nằm ườn ra đấy thì còn ra cái dáng thần đoàn gì nữa! Tôi nói cho các người biết, nếu không phải trên cổng Trương Gia Trại có yểm đồ dơ bẩn, tôi nhất định không bị thương đâu!
[Cao Vĩnh Nghĩa cùng Phùng thợ rèn bước ra.
Cao Vĩnh Nghĩa: Vu Thiết Tử, quay về!
Vu Thiết Tử: Đại sư huynh, đệ nhất định phải ở đây! Đệ muốn dâng một nén hương, bẩm báo với Quan Phu Tử: Vu Thiết Tử này không phục lũ người ngoại quốc, không sợ súng tây, cho dù pháo tây bắn tới, đệ cũng đội đạn pháo mà xông lên!
Cao Vĩnh Nghĩa: Vu Thiết Tử, đệ xứng đáng là người của thần đoàn! Đệ cứ vào nằm nghỉ một lát đi, đợi đến lúc mở đàn rồi hãy ra, cũng đâu có muộn!
Đinh Song Hỷ: Lời đại sư huynh nói đúng đấy, đi thôi, hà tất phải để đại sư huynh bận lòng thêm?
Điền Phú Quý: Đúng đấy! Song Hỷ, hai ta khiêng huynh ấy vào!
Vu Thiết Tử: Cái gì? Vừa nãy tôi bị người ta khiêng về đã mất mặt lắm rồi, chú em lại đòi khiêng tôi nữa, Vu Thiết Tử này không thể mất mặt đến hai lần! Song Hỷ, buông tôi ra, tôi tự đi được! (Khập khiễng bước đi, Đinh Song Hỷ đi theo sau xuống)
Cao Vĩnh Nghĩa: Được lắm! Vu Thiết Tử xứng đáng với hai lá cờ thần này! Phùng sư phụ, mau quay về đi, bên kia chỉ còn lại đại tẩu với mấy vị tiên cô, tôi không yên tâm!
Phùng thợ rèn: Có gì mà không yên tâm? Chúng ta làm việc công bằng, bà con đều hiểu cả, chia lương chia vải đều rất suôn sẻ, không xảy ra chút chuyện gì đâu!
[Bên ngoài lại có tiếng đập cửa.
Cao Vĩnh Nghĩa: Phú Quý, ra xem sao!
Điền Phú Quý: Rõ! Đại sư huynh! (Đi ra)
Phùng thợ rèn: Tú tài công, mới có nửa ngày thôi mà tôi đã học thêm được bao nhiêu điều! Bác cứ nói bốn chữ thay trời hành đạo này đi, trước kia tôi chẳng hiểu ra làm sao, bây giờ tôi hiểu rồi! Cùng chung một lòng với bà con nghèo khổ chính là thay trời hành đạo!
[Điền Phú Quý dẫn Ngô Thất và Hạ Thiên Canh đi vào. Trên tay Hạ Thiên Canh cầm một dải khăn quấn đầu màu đỏ.
Ngô Thất: Đại sư huynh, đại sư huynh, có gian tế!
Cao Vĩnh Nghĩa: Gian tế gì?
Ngô Thất: Có mấy người vừa nhận lương xong lại muốn đem trả lại, bọn họ nghe đồn Trương Phi Long sắp đánh trở về, ai đã chia một đấu thì phải đền một thạch!
Cao Vĩnh Nghĩa: Bọn họ nghe ai nói thế?
Ngô Thất: Còn phải nói nữa sao, rành rành ra đấy, gian tế nói chứ ai! Huynh nghĩ xem, người nhận lương có thể tự bịa ra cái tin đồn này không? Không thể nào! Người trong đoàn chúng ta có thể nói thế không? Càng không thể! Vậy thì không phải gian tế thì là ai?
Hạ Thiên Canh: Đại sư huynh, lần trước đệ bảo đốt Trương Gia Trại là nói chưa đúng! Bây giờ đệ có thể nói thế này rồi. Gian tế chẳng phải bảo Trương Phi Long sắp về sao? Được thôi, chúng ta đem hết lương thực, đồ đạc ra ngoài, rồi đốt sạch cái trại đi, cho dù hắn có về được thật thì cũng chẳng còn sào huyệt nữa!
Ngô Thất: Ý này hay đấy! Đi đốt ngay đi, còn chờ gì nữa?
Phùng thợ rèn: Không được đốt, tôi đợi hắn quay về để còn quyết đấu với hắn một trận nữa!
Cao Vĩnh Nghĩa: Phùng sư phụ, mau quay về đi! Ngày đêm để mắt canh chừng, đừng có lơ là một chút nào! Đốt trại hay không đốt, phải nghe hiệu lệnh của tôi!
Phùng thợ rèn: Đại sư huynh, huynh lo việc ở đây đi, việc bên kia cứ giao hết cho tôi! Dù có mười tên Trương Phi Long quay về, tôi chí ít cũng nện chết được năm cặp! (Lui xuống)
Cao Vĩnh Nghĩa: Hạ sư huynh, dải khăn đỏ trên tay huynh là thế nào?
Hạ Thiên Canh: Đúng là có gian tế thật! Vừa rồi, chưởng quầy quán cơm nhỏ ở phía đông đến tố cáo với đệ: Có ba tên tự xưng người của đoàn, ăn xong không trả tiền, lại còn đập phá hết đồ đạc! Lúc đi còn để lại dải vải đỏ này, bảo chưởng quầy đến tìm chúng ta mà đòi tiền!
Cao Vĩnh Nghĩa: Đây là có kẻ sắp đặt sẵn, muốn làm bại hoại thanh danh của thần đoàn, bôi nhọ chúng ta đây mà!
Điền Phú Quý: Đáng ghét thật! Đại sư huynh, cứ thế này thì chúng ta mất sạch lòng dân mất! Tôi thấy chúng ta phải đi thôi, đừng có ở lì mãi chỗ này!
Cao tú tài: Đại sư huynh, chúng ta phải thấy tốt thì thu tay, đừng đợi đến lúc thanh danh quét đất, không sao thu dọn được nữa!
Cao Vĩnh Nghĩa: Thất ca, tế đàn xong, huynh đi tuần tra khắp nơi, bắt lấy hai tên tung tin đồn nhảm về đây!
Ngô Thất: Bắt về làm gì, xử tử tại chỗ, chém!
Cao Vĩnh Nghĩa: Không! Bắt về thẩm vấn công khai trước mặt mọi người, cho rõ ràng minh bạch! Thất ca, huynh phải sửa cái tính nóng nảy của huynh đi!
Ngô Thất: Rõ! (Đi vào)
Cao Vĩnh Nghĩa: Hạ sư huynh, tế đàn xong, huynh bảo người của chúng ta viết hết tên lên khăn quấn đầu màu đỏ, để dễ bề phân biệt thật giả. Huynh cũng phải nghĩ cách bắt vài tên đoàn giả mạo về, cũng thẩm vấn trước bàn dân thiên hạ!
Hạ Thiên Canh: Rõ! (Đi vào)
Cao Vĩnh Nghĩa: Tam ca, việc mới chỉ vừa bắt đầu, huynh đã chán rồi sao?
Cao tú tài: Không có! Không có đâu! Ta là... ta là...
Cao Vĩnh Nghĩa: Lại vừa muốn ăn vừa sợ bỏng miệng chứ gì? Tam ca, người tuổi hổ mới gánh vác nổi chuyện này, người tuổi chuột không làm được đâu!
Cao tú tài: Đừng có mỉa mai người ta thế chứ, lão nhị! Cho dù ta không cầm tinh con hổ, nhưng cũng đâu phải tuổi chuột! Ta muốn hỏi đệ, rốt cuộc chúng ta muốn làm gì, làm đến bao giờ mới thôi?
Cao Vĩnh Nghĩa: Phàm sự đều có ý trời, thuận thiên giả xương, nghịch thiên giả vong, quản gì đến bao giờ mới thôi? Lát nữa đốt sớ tế đàn, bài văn sớ của huynh đã viết xong chưa?
Cao tú tài: Viết xong rồi! Viết xong rồi! Lần này là ý của đệ, bút của ta, không dám nói là chữ chữ ngàn vàng nhưng chắc cũng gần như thế!
Cao Vĩnh Nghĩa: Tốt! Phú Quý, bảo người phía sau chuẩn bị tế đàn, thỉnh bảo đao của tôi ra đây!
Điền Phú Quý: Rõ! (Đi vào)
Cao tú tài: Lão nhị, đại sư huynh, lát nữa tri huyện nếu có đến thì nể mặt ông ấy chút nhé! Dù nói thế nào đi nữa, ông ấy cũng là quan phụ mẫu!
Cao Vĩnh Nghĩa: Quan phụ mẫu? Trước mặt thần đoàn, ông ta chẳng qua chỉ là một hạt vừng bé tí! Chúng ta vào vị trí thôi! (Ngồi bệ vệ trên chiếc ghế lớn)
Cao tú tài: Đúng ra phải có một chỗ ngồi cho ta chứ!
Cao Vĩnh Nghĩa: Huynh đứng đó để lát nữa còn đọc bài sớ!
Cao tú tài: Được rồi! (Đứng bên trái hương án)
[Điền Phú Quý, Ngưu Đại Hải, Hạ Thiên Canh, Đinh Song Hỷ, Ngô Thất, Vu Thiết Tử, Khâu Nhị Đầu cùng đoàn chúng đều từ phía sau bước ra, ai nấy đều cầm vũ khí. Ngưu Đại Hải cầm giáo bưng đao, trên đao bọc vải đỏ. Khâu Nhị Đầu cầm chiêng, Ngô Thất cầm hương lớn.
Ngưu Đại Hải: Đại sư huynh, bảo đao đã đến! (Dâng đao)
Cao Vĩnh Nghĩa: (Đón lấy đao) Ai vào vị trí nấy!
[Ngưu Đại Hải và Hạ Thiên Canh đứng hai bên Cao Vĩnh Nghĩa. Ngô Thất đứng bên cạnh Cao tú tài. Điền Phú Quý, Đinh Song Hỷ, Vu Thiết Tử, Khâu Nhị Đầu cùng đoàn chúng xếp thành hình cánh nhạn trước hương án, chừa lối ở giữa để hành lễ tế đàn.
Khâu Nhị Đầu: Đại sư huynh, mọi sự đã sẵn sàng!
Cao Vĩnh Nghĩa: Khua chiêng! Mở cổng miếu!
Khâu Nhị Đầu: Rõ! (Khua chiêng, bước ra ngoài)
[Quần chúng tiến vào, người cầm hương, kẻ cầm nến... đứng ngay ngắn trong sân, trật tự không một tiếng ồn ào.
Khâu Nhị Đầu: (Quay lại) Khảm tự thần đoàn Đại sư huynh Cao Vĩnh Nghĩa dâng hương tế đàn, tế cờ!
[Ngô Thất thắp nến đỏ, sau đó châm hương rồi đưa cho đại sư huynh. Chàng nâng hương dập đầu, mọi người làm theo. Lạy xong, chàng cắm hương vào lư, đứng nghiêm trang.
Khâu Nhị Đầu: Mời tiên sinh tuyên đọc bài sớ!
Cao tú tài: Thiết nghĩ đạo tây mượn danh chân lý, cha xứ ngoài mặt từ bi, phúc âm đi trước, súng đạn theo sau, dùng mối lợi dụ dỗ kẻ vô tri, hoành hành khắp chốn làng quê, coi thường thiên triều, tội ác chồng chất đáng chết! Thần đoàn trên thuận thiên ý, dưới thấu lòng dân, giương cao ngọn cờ chính nghĩa, thề diệt sạch bè lũ dị đoan, nay cẩn cáo đất trời, bố cáo khắp các nơi thần đoàn: Ngày lành tháng tốt, đã phóng hỏa thiêu rụi nhà thờ, nghĩa dân can trường, quyết khôi phục lại rạng rỡ nước non! Đại sư huynh Cao Vĩnh Nghĩa thành tâm đốt sớ, tú tài Cao Trung Đạo trai giới soạn văn!
Cao Vĩnh Nghĩa: (Đón lấy bài sớ, đốt cháy, tàn tro bay lượn) Cát tường! Cát tường! (Trở về chỗ ngồi) Trói Dạ Miêu Tử áp giải lên đây!
[Hai đoàn dân áp giải Dạ Miêu Tử tới, bắt quỳ bên cạnh án.
Hai đoàn dân: Dạ Miêu Tử đã tới!
Cao Vĩnh Nghĩa: Bà con cô bác, ai từng chịu sự ức hiếp của lũ ác bá nhà họ Trương?
Quần chúng: (Giơ hai tay) Chúng tôi! Chúng tôi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Đáng giết hay không đáng giết?
Quần chúng: Đáng! Đáng! Đáng!
Cao Vĩnh Nghĩa: Dạ Miêu Tử, mày có lời gì muốn nói không?
Dạ Miêu Tử: Chỉ một câu thôi! Anh tao sẽ báo thù cho tao, giết sạch sành sanh lũ chúng mày!
Cao Vĩnh Nghĩa: Lôi ra ngoài, chém!
Hai đoàn dân: Rõ!
[Hai đoàn dân đẩy Dạ Miêu Tử bước ra ngoài, quần chúng nhổ nước bọt vào mặt hắn.
[Tôn tri huyện, tiểu Chu, tám nha dịch lên. Tám nha dịch chia nhau khiêng bốn hộp thức ăn lớn.
Tôn tri huyện: Dưới đao lưu người!
Cao Vĩnh Nghĩa: Ai?
Tiểu Chu: Quan huyện đại nhân đến, mau xuống nghênh đón!
Cao Vĩnh Nghĩa: Thần không đón người phàm, bảo ông ta lên đây!
Tôn tri huyện: Đại sư huynh, bản huyện đích thân đến để khao thưởng thần đoàn! (Tám nha dịch đặt hộp thức ăn trước hương án)
Cao Vĩnh Nghĩa: Thần đoàn không nhận phần thưởng của ông!
Tôn tri huyện: Khao lao thôi mà! Khao lao thôi! Đại sư huynh, ta đã đến khao lao thì đương nhiên không có ác ý. Ngài tự ý lập công đường, tùy tiện giết người thế này, e là không được thỏa đáng cho lắm nhỉ?
Cao Vĩnh Nghĩa: Chẳng có gì không đúng cả! Chúng tôi lập là thần đàn, giết là lũ ác bá, quỳ xuống tế đàn trước đã!
Tôn tri huyện: Ta quỳ xuống mà ngài lại ngồi, xem chừng cũng không hợp phép tắc lắm nhỉ?
Cao Vĩnh Nghĩa: Ông ngồi, chúng tôi quỳ, đã bao nhiêu đời nay rồi; hôm nay nên đổi chỗ cho nhau một chút! Quỳ xuống!
Tôn tri huyện: Tú tài công thấy thế nào?
Cao tú tài: Theo học trò thấy thì đại nhân quỳ xuống vẫn hơn!
Tôn tri huyện: Dù sao cũng là tế thần! (Quỳ xuống dập đầu)
Cao Vĩnh Nghĩa: Lôi Dạ Miêu Tử ra ngoài!
Dạ Miêu Tử: Quan huyện đại nhân, ngày thường bọn tôi cho ông bao nhiêu mối lợi, giờ ông đến một câu nói đỡ cũng không dám thốt ra sao?
Tôn tri huyện: (Đứng dậy) Ta tốt nhất là nên ít lời thôi!
Hai đoàn dân: Đi! (Đẩy Dạ Miêu Tử ra ngoài)
Tôn tri huyện: Đại sư huynh, ta có một tin vui, đặc biệt đến báo cho đại sư huynh hay: Tây Thái hậu đã trích quốc khố mười vạn lượng bạc để khao thưởng các lộ thần đoàn, đại sư huynh đừng để tụt lại phía sau đấy nhé?
Cao tú tài: Có thật thế không? Tây Thái hậu... mười vạn lượng! Đại sư huynh, đại sư huynh, chúng ta làm đúng rồi, quấy đúng rồi, đúng hết cả rồi! Chúng ta đây là phụng chỉ luyện đoàn, danh chính ngôn thuận rồi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Nếu không thì quan tri huyện cũng chẳng chịu dâng mấy hộp thức ăn này tới đâu! Tôn tri huyện, ông muốn dùng chút đồ ăn này để đuổi khéo chúng tôi đi, để ông tiếp tục bợ đỡ người ngoại quốc, câu kết ác bá, ức hiếp bách tính, có phải không?
Hai đoàn dân: (Quay lại, một tay bắt ấn vấn tấn, một tay giơ đao) Xin đại sư huynh nghiệm đao!
Cao Vĩnh Nghĩa: Tốt! Về hàng! Tôn tri huyện, thấy chưa? Dạ Miêu Tử là ác bá, lại là nhị mao tử theo giặc tây, lại còn là tâm phúc của ông! Nó là nhị mao tử, ông chính là tam mao tử! Nhị mao tử chúng tôi còn dám giết, tam mao tử thì đáng coi vào đâu!
Tôn tri huyện: Sao có thể nói thế được chứ? Tú tài công!
Cao tú tài: Huyện đại nhân phụng chỉ làm quan, chúng ta phụng chỉ luyện đoàn, ta thấy đều là người một nhà cả!
Cao Vĩnh Nghĩa: Nói bậy, chúng tôi không phải người một nhà với ông ta!
[Bên ngoài vang lên tiếng thét chói tai: "Oan uổng quá!" Quần chúng xôn xao. Hà Hoa mặc đồ nam, chạy xộc vào, quỳ sụp trước thần đàn.
Tôn tri huyện: (Không nhận ra) Có oan uổng thì lên huyện mà kiện, ngươi kiện ai?
Hà Hoa: Tôi kiện ông!
Tôn tri huyện: Hả? Hà Hoa? Ngươi điên rồi, mau về đi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Có chuyện gì cứ nói với tôi!
Hà Hoa: Tên quỷ ngoại quốc kia, cha xứ George, đang ở trong huyện nha đấy!
Tôn tri huyện: Đại sư huynh, đừng tin lời nó! Nó bị bệnh điên đấy!
Cao Vĩnh Nghĩa: Ngưu Đại Hải, Hạ Thiên Canh! Dẫn vài người đi lục soát! Bảo cô ấy dẫn đường!
Ngưu Đại Hải, Hạ Thiên Canh: Rõ! (Nói với Hà Hoa) Dẫn đường cho chúng tôi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Bắt được cha xứ George thì giải tới đây, thẩm vấn trước mặt mọi người!
Tôn tri huyện: (Cuống lên) Ta xem ai dám đi lục soát huyện nha!
Ngưu Đại Hải: Tôi dám đấy! Hạ sư huynh, đi! (Cùng Hà Hoa lui xuống)
Cao Vĩnh Nghĩa: Tiên sinh, huynh xem ông ta với chúng ta có phải người một nhà không? Tôn tri huyện, tôi thừa biết ông được đúc từ cái thứ gì! Tận trong tủy ông đã sợ người ngoại quốc rồi! Tên cha xứ đó chính là cha ông, ông nội ông, hắn bảo sao thì ông nghe vậy mà hãm hại bách tính! Ông là người Trung Quốc nhưng lại ăn cây táo rào cây sung, tìm đủ mọi cách hại người phe mình, dồn ép người nghèo khổ vào đường chết!
Quần chúng: Giết ông ta đi, giết ông ta đi!
Tôn tri huyện: (Run lẩy bẩy) Đại... đại sư huynh, tha... tha mạng! Ta bằng lòng bỏ ra một ngàn lượng bạc dâng cho các vị!
Cao Vĩnh Nghĩa: Phỉ phui!
[Ngoài cửa có tiếng hô: "Báo!" Một người dân bịt mặt rẽ đám đông xông thẳng tới trước hương án.
Dân làng: Đại sư huynh, tôi ở cách đây hai mươi dặm, nhìn thấy một viên Thiên tổng dẫn hơn một trăm quan binh đang kéo thẳng về phía huyện thành! Tôi ủng hộ đoàn nên cố tình mượn một con ngựa tốt chạy tới báo tin, các sư huynh hãy chuẩn bị sớm! Tôi đi đây! (Dập đầu lạy thần đàn một cái, bò dậy chạy biến ra ngoài)
Cao Vĩnh Nghĩa: Cảm ơn bà con! Tôn tri huyện, chuyện này là thế nào? Ông nói Tây Thái hậu mời chúng tôi vào kinh, cớ sao lại điều cả quan binh đến?
Tôn tri huyện: Cấp trên phái đến, ta đến một chút tin tức cũng không hề hay biết!
Cao Vĩnh Nghĩa: Ông tính dùng lời ngon tiếng ngọt lừa chúng tôi đi, rồi để quan binh đuổi theo đánh úp sau lưng chúng tôi chứ gì?
Tôn tri huyện: Tuyệt đối không phải! Không phải đâu! Các ngài là nghĩa dân, quan binh sao có thể đánh các ngài được?
Cao Vĩnh Nghĩa: Vậy quan binh đến làm gì?
Tôn tri huyện: Đều là người một nhà cả, quan binh chỉ đến trấn giữ trị an, nước sông không phạm nước giếng!
Quần chúng: Các sư huynh về rồi! Đã bắt được tên quỷ ngoại quốc già đó chưa? [Ngưu Đại Hải, Hạ Thiên Canh bước vào.
Ngưu Đại Hải: Đại sư huynh, bắt được cha xứ George rồi, nửa đường bị bà con vây lại đánh chết tươi rồi! (Bên ngoài tiếng hò hét vang dội) Bà con đang kéo theo sau, đòi đến đánh tri huyện!
Quần chúng: Đánh ông ta! Đánh chết ông ta đi!
[Tám tên nha dịch định bỏ chạy tháo thân nhưng bị quần chúng túm chặt lấy.
Cao Vĩnh Nghĩa: Khâu Nhị Đầu, khua chiêng! (Tiếng chiêng vang lên, quần chúng dần yên lặng) Bà con cô bác, đàn đã tế xong, xin mời mọi người quay về! Xử lý tên quan tham này thế nào, bản đoàn tự có chủ kiến, quyết không tha cho ông ta đâu.
Đoàn chúng: Xin bà con trở về cho!
[Quần chúng lục tục tản đi, người cầm hương ném hương vào trong lư hương lớn. Tám tên nha dịch cũng lén chuồn mất, chỉ còn lại tiểu Chu.
Cao Vĩnh Nghĩa: Tôn tri huyện, ông xem phải tính sao đây?
Tôn tri huyện: Ta bằng lòng bỏ ra một vạn lượng bạc!
Cao Vĩnh Nghĩa: Ông mà còn nhắc đến bạc nữa, tôi lập tức chém đầu ông! Các vị sư huynh, xem tính thế nào thì tốt!
Điền Phú Quý: Lên Bắc Kinh! Lên Bắc Kinh!
Đoàn chúng: Lên Bắc Kinh!
Cao Vĩnh Nghĩa: Ngưu sư huynh thấy thế nào?
Ngưu Đại Hải: Nhà thờ ở đây đã đốt, cha xứ cũng đã chết, chẳng còn mấy việc để làm nữa, có thể tiến kinh!
Hạ Thiên Canh: Thứ nhất là Tây Thái hậu mời thần đoàn đi, thứ hai là trong kinh nhiều người ngoại quốc, có việc cho chúng ta làm!
Ngô Thất: Ở đây đánh nhau với quan binh chi bằng vào kinh đánh quân ngoại quốc, bảo đi là đi, còn chờ gì nữa?
Cao Vĩnh Nghĩa: Nhưng có một điều, chúng ta đi rồi thì nơi này tính sao? Nơi đây là quê hương chúng ta, sinh ra ở đây, lớn lên ở đây! Nếu chúng ta đi, quan binh kéo tới, bà con cô bác chịu sao thấu?
Đinh Song Hỷ: Chia làm hai nửa, một nửa đi, một nửa ở lại, chẳng phải tốt sao?
Cao Vĩnh Nghĩa: Đã đi thì đi hết, đã ở thì ở hết, nghĩa khí của anh em không thể chia cắt! Sức mạnh đánh trận không thể chia rẽ!
Ngô Thất: Cứ nghe theo một câu của huynh! Đại sư huynh! Huynh quyết mau đi!
Ngưu Đại Hải: Đại sư huynh sợ bà con bị quan binh ức hiếp, tôi thấy cũng không sao đâu! Chúng ta đánh thắng ở Bắc Kinh rồi, quay về sẽ tính sổ với lũ quan binh sau!
Cao Vĩnh Nghĩa: Được! Đi! Tiên sinh, mau đi viết cáo thị dán ra ngoài, bảo lũ quan binh biết nếu chúng không an phận, đợi chúng ta từ kinh thành trở về sẽ thanh toán nợ nần với chúng! Viết cho rõ ràng, chớ có hoa mỹ chữ nghĩa!
Cao tú tài: Được! Nhưng mà đại sư huynh, chân cẳng ta không xong rồi, đi không nổi đâu!
Ngô Thất: Trương Gia Trại có gia súc, có xe cộ, ngay cả Thanh Đăng Chiếu cũng đâu cần phải đi bộ! Phải rồi, còn cả Vu Thiết Tử nữa!
[Cao tú tài lui xuống.
Cao Vĩnh Nghĩa: Ngô sư huynh, chạy thật nhanh đến Trương Gia Trại, gom góp lương thực, nồi niêu bát đĩa cần thiết mang theo! Phùng sư phụ cùng huynh dẫn đoàn, đại tẩu dẫn các tiên cô, đi men ngoài thành, gặp nhau ở Lão Vương Trang!
Hạ Thiên Canh: Bảo bà con lấy hết đồ đạc xong thì phóng hỏa đốt luôn cái trại!
Cao Vĩnh Nghĩa: Cứ làm thế đi! (Chạy xuống)
Cao Vĩnh Nghĩa: Ngưu sư huynh, dẫn đội thứ nhất đi đường phía nam, hội quân ở Lão Vương Trang, hễ nghe thấy tiếng súng thì tiến về cánh giữa!
Ngưu Đại Hải: Rõ! (Lui xuống)
Cao Vĩnh Nghĩa: Hạ sư huynh, huynh dẫn đội thứ hai đi đường phía bắc, cũng hội quân ở Lão Vương Trang, nghe thấy tiếng súng thì tiến về đường giữa tiếp ứng!
Hạ Thiên Canh: Rõ! (Lui xuống)
Cao Vĩnh Nghĩa: Những người còn lại theo tôi đi đường giữa. Song Hỷ, đệ để mắt trông nom Vu Thiết Tử!
Tôn tri huyện: Đại sư huynh, ta với tiểu Chu thì tính sao?
Cao Vĩnh Nghĩa: Phiền hai người các ông đi cùng tôi! Giữa đường nếu gặp quan binh, bọn chúng nổ súng thì hai người các ông chết trước!
Tôn tri huyện: Tiểu Chu, chúng ta xong đời rồi!
Cao Vĩnh Nghĩa: Khâu Nhị Đầu, khua chiêng tập hợp mọi người!
[Tiếng chiêng vang rền.
—— Hạ màn