Tìm hiểu về xe tự động, phương tiện di chuyển kết nối, những điều này có ý nghĩa gì đối với các thành phố, các chính quyền phải làm thế nào để đảm bảo rằng họ đang định hướng sự thay đổi thay vì phản ứng lại với nó.
Trong phần đầu của cuốn sách, tôi đã thảo luận về các lý do mình muốn nhận công việc này và tính cấp thiết trong việc nhà nước và giới tư nhân phải tìm ra mối quan tâm chung vì một tương lai tốt đẹp hơn. Hầu hết những ý kiến thảo luận sau đó đều tập trung vào các câu chuyện riêng của cá nhân tôi từ trải nghiệm ở cả hai phía. Ở phần cuối sách, tôi muốn đổi hướng và nhìn về phía trước để nói về những thay đổi to lớn sắp diễn ra và cách bạn có thể áp dụng những gì chúng ta đã thảo luận vào một tương lai thay đổi nhanh chóng, khó đoán định. Hãy bắt đầu từ việc nhìn vào sự đổi mới có lẽ là khó khăn nhất và lý thú nhất mà các thành phố sẽ phải đối mặt trong những thập kỷ tới: phương tiện tự lái và kết nối.
Tôi tin rằng trong 10 năm tới và hơn nữa, công nghệ từ-xe-tới-xe (vehicle-to-vehicle)48 sẽ thay đổi căn bản cách thức di chuyển của chúng ta. Những đột phá công nghệ này không chỉ làm thay đổi tư tưởng của mọi người về cách di chuyển, mà còn mang tới những hệ quả to lớn cho giới kinh doanh cũng như các mô hình dịch vụ của chính phủ nhằm đáp ứng nhu cầu giao thông vận tải ngày nay.
48 Công nghệ cho phép các xe ô tô có thể tự chia sẻ với nhau các dữ liệu liên quan đến hoạt động hiện tại của phương tiện, địa điểm đến và đi, tốc độ xe và tình trạng hiện tại của xe. (BTV)
Cũng như quá trình cơ giới hóa đã dẫn đến sự tái định hình bộ mặt thành phố hồi đầu thế kỷ XX, quá trình giới thiệu xe tự lái trong thành phố sẽ bị ngắt quãng bởi những khoảnh khắc chuyển mình đầy đau đớn.
Cũng như quá trình cơ giới hóa đã dẫn đến sự tái định hình bộ mặt thành phố hồi đầu thế kỷ XX, quá trình giới thiệu xe tự lái trong thành phố sẽ bị ngắt quãng bởi những khoảnh khắc chuyển mình đầy đau đớn. Rất nhiều đồng nghiệp của tôi trong lĩnh vực giao thông vận tải, đặc biệt là những người tập trung chủ yếu vào việc thúc đẩy hình thức đi bộ, đạp xe và giao thông công cộng, đã thể hiện sự ngờ vực có thể hiểu được về xe tự lái cùng các công nghệ tương tự. Dù nói ra hay không, nhiều người vẫn cảm thấy những công nghệ này đang phản ánh sự thôi thúc, say mê điều mới lạ, muốn lật ngược thói thường một cách mù quáng, say mê trường phái vị lai49 mà không màng suy xét tới sự đánh đổi đi kèm với chất lượng sống, môi trường và nền kinh tế. Tệ hơn, rất nhiều người quan tâm đến tương lai của công nghệ tự động cảm ứng đã quá sẵn lòng đẩy người đi bộ, xe đạp và xe buýt ra khỏi bản vẽ phối cảnh của họ. Hoặc họ đã quên rằng tính phức tạp và động lực phát triển của thành phố phụ thuộc một phần vào sự khó đoán định và bản tính cầu may của đời sống thị thành. Như một số người theo chủ nghĩa hoài nghi nhận định, tương lai của “ô tô tự lái” bao gồm cả sự trỗi dậy của nền kỹ trị kiểu mới, một “giải pháp” đối với nạn kẹt xe, hiệu suất và các vấn đề an toàn, tất cả đều xảy đến quá nhanh, gợi nhớ tới nhiều bài học đau thương chúng ta đã rút ra từ việc thích ứng và tái định hình thành phố xoay quanh xe cơ giới hồi thế kỷ XX.
49 Trường phái vị lai (futuristic): Một trào lưu văn học và nghệ thuật bắt đầu từ đầu thế kỷ XX. Trường phái này vứt bỏ truyền thống và tán dương thế giới hiện đại, đặc biệt là văn minh đô thị, máy móc và tốc độ. (BTV)
Đối với những người theo chủ nghĩa hoài nghi này, tôi có một khẩn cầu: Hãy ngồi xuống cùng nhau và thảo luận về nó! Chính phủ, nhà kế hoạch, nhà hoạch định chính sách giao thông vận tải – những người có độ nhạy cảm nhất định với việc xây dựng môi trường, người đi xe đạp, người đi bộ và người sử dụng dịch vụ giao thông công cộng – cần hiểu được rủi ro và lợi ích của ô tô tự lái cùng những công nghệ mới đi kèm. Chúng ta cần những hoài nghi này để các thành phố có thể dự đoán và định hướng tương lai thay vì phản ứng lại với nó, hay để mặc vấn đề hoạch định chính sách cho những “con quái vật” công nghệ và ngành công nghiệp ô tô. Đây là thời điểm cam go và cần tập trung cao độ đối với những người đã sớm nhận ra rằng việc xây dựng không gian có thể thu hẹp các quan ngại về tầm quan trọng.
Chính phủ, các nhà kế hoạch, hoạch định chính sách giao thông – những người có độ nhạy cảm nhất định với việc xây dựng môi trường, người đi xe đạp, người đi bộ và người sử dụng dịch vụ trung chuyển – cần hiểu được rủi ro và lợi ích của ô tô tự lái cùng những công nghệ mới đi kèm.
Mặc cho những tiêu cực tiềm tàng, tôi muốn nhấn mạnh rằng có rất nhiều khía cạnh tích cực thực sự mà phương tiện tự lái có khả năng mang tới cho tương lai. Ví dụ, tại sao chúng ta vẫn chấp nhận việc con người, vốn thường dễ bị xao nhãng, mệt mỏi, hoặc chịu ảnh hưởng của caffein, rượu bia hay thuốc lá, lại có thể vận hành các phương tiện hạng nặng trong không gian đông đúc? Ở Mỹ và nhiều nơi khác, chúng ta đều mặc nhiên chấp nhận những con số “tai nạn” chết người, coi đó là cái giá phải trả cho việc kinh doanh, cái giá của “tự do”, của việc lái xe. Thay đổi nhận thức này chính là tiền đề của chiến dịch Vision Zero ở Chicago và các thành phố khác, và nếu đưa vào hoạt động hiệu quả, chiến dịch này có thể đại diện cho một trong những bước tiến quan trọng nhất mà xe tự lái mang tới cho xã hội. Nếu tin rằng công nghệ mới có thể giảm thiểu, hoặc thậm chí loại bỏ các tai nạn chết người mà không phải hy sinh chất lượng cuộc sống, tôi cho rằng chúng ta đều nên có trách nhiệm với việc khám phá, phát triển và sau đó là đưa vào thực tế hệ thống chính sách và điều luật mang tính trách nhiệm. Chúng ta không nên chấp nhận tình trạng hiện tại hay mặc định rằng các tai nạn giao thông là điều không thể cải thiện hay thực tế cuộc sống không thể tránh khỏi. Chúng ta cũng không nên mặc định rằng để áp dụng một công nghệ mới nào đó vào cuộc sống, chúng ta sẽ phải hy sinh các lý tưởng quan trọng trong việc tạo dựng các không gian đô thị tươi đẹp. Tuy nhiên, chúng ta sẽ mất rất nhiều công sức để có được cả hai.
Nếu tin rằng công nghệ mới có thể giảm thiểu, hoặc thậm chí loại bỏ các tai nạn chết người mà không phải hy sinh chất lượng cuộc sống, tôi cho rằng chúng ta đều nên có trách nhiệm với việc khám phá, phát triển và sau đó là đưa vào thực tế hệ thống chính sách và điều luật mang tính trách nhiệm.
Một trong những điều bất ngờ nhất về cách chính phủ nhận định các biến đổi công nghệ là họ có xu hướng tập trung vào các hậu quả lâu dài thay vì đối diện với các cuộc cách mạng ngắn hạn xảy ra trước mắt. Nếu các cơ quan chính phủ càng nhanh chóng nắm bắt được việc những doanh nghiệp như Uber sẽ thay đổi mô hình kinh doanh và biến đổi thành các công ty công nghệ tự động thế nào thì họ càng sớm có thể dành ưu tiên cho các nhu cầu mà họ coi trọng trong khung chính sách phù hợp.
Hiển nhiên, sự thật là có rất nhiều tính năng tự động sẵn có trong các phương tiện hiện nay và chúng đã dần được tích hợp từ những năm 1970. Ford, Volvo, Nissan và các công ty khác gần đây đã xây dựng hệ thống tránh va chạm có thể điều chỉnh tốc độ xe và vị trí dựa trên khả năng bắt được những thay đổi trên lộ trình nhờ camera và bộ phận cảm biến. Việc giới thiệu dần dần những công nghệ tự động đã báo trước một cuộc chuyển dịch công nghệ lớn hơn nhiều đang bắt đầu có tác động lớn. Elon Musk, Giám đốc Kiến trúc Sản phẩm kiêm nhà đồng sáng lập của Tesla Motors đã tuyên bố rằng tới năm 2015, anh muốn có một chiếc ô tô tự động “cấp 3” mà trong đó bạn có thể bật tắt các tính năng tự động tùy ý (ban đầu anh dự kiến ra mắt sản phẩm vào 2017). Kiểu công nghệ này nhận được cả phản ứng tán thành lẫn phản đối. Một số cảm thấy các lái xe có thể bị ru ngủ trong thứ cảm giác sai lầm về độ an toàn và quên rằng họ đã tắt nó, hoặc bị nhầm lẫn giữa chế độ bật tắt, dẫn đến càng nhiều tai nạn. Tuy nhiên, đây là lúc chính sách thực hiện vai trò của mình, bao gồm cả những tính toán khả thi và tích cực.
Các thành phố có thể yêu cầu người dân chỉ lái xe ở chế độ tự vận hành trong giới hạn thành phố hoặc trên các con đường địa phương với tốc độ tối đa vào khoảng 55kmgiờ hoặc thấp hơn. Các bảng chỉ dẫn có thể thông báo yêu cầu trên từng vùng trực tiếp qua camera tới các xe, cho biết một chiếc xe phải chuyển qua chế độ tự động, đây là thế hệ kế tiếp của những gì camera tốc độ và phương án thu phí ùn tắc hiện đang làm. Các nhà sản xuất ô tô có thể thêm tính năng tấp xe vào lề và tắt máy nếu lái xe không chịu tuân thủ luật, chịu tác động của chất kích thích, hoặc lái xe không cẩn thận do bị xao nhãng.
Liệu các luật định có theo kịp để cho phép xe lái tự động hoàn toàn? Liệu có cần đến 20 năm để công nghệ này thực sự phủ khắp các đường phố? Trong những trang tiếp theo, tôi muốn chia sẻ những hiểu biết và nhận định của mình về chủ đề này. Những ý tưởng này dựa trên các thảo luận của tôi với những người quen biết tại các công ty công nghệ, công ty xe tự động, những người làm việc trong chính phủ và hoạt động trong lĩnh vực chính sách; cùng với đó là câu trả lời cho việc liệu khu vực nhà nước-tư nhân có thể tương tác và hợp tác như thế nào để tiến về phía trước.
Trong bất kỳ cuộc thảo luận nào về xe tự động, trước tiên chúng ta phải hiểu được các sắc thái và các loại công nghệ khác nhau thường có xu hướng bị xếp chung vào một nhóm. Đặc biệt, đa số mọi người khi nói về tự động thường nhắc đến hai loại công nghệ riêng biệt nhưng có liên quan với nhau: công nghệ từ-xe-tới-xe (Vehicle-to-vehicle – V2V) và công nghệ xe tự láixe tự động.
V2V, hay sự trao đổi dữ liệu không dây giữa các loại phương tiện đang hoạt động, đã được quỹ nghiên cứu thuộc Bộ Giao thông Vận tải Mỹ thực hiện từ nhiều năm nay. V2V dựa trên việc tạo dựng hệ sinh thái công nghệ trong đó các xe ô tô có thể trao đổi thông tin với nhau ngay lập tức khi tới gần, giúp tăng gấp nhiều lần mức độ an toàn và hiệu suất trên đường phố. Chính quyền liên bang đã đầu tư đáng kể vào các nghiên cứu và tiêu chuẩn về V2V và hệ thống từ-xe-tới-cơ-sở-hạ-tầng (V2I)50 vì rất nhiều lý do, trong đó có việc tối đa hóa hiệu suất sử dụng đường phố sẵn có, giảm thiểu ùn tắc và quan trọng nhất là sự an toàn. Nhiều người tin rằng V2I có thể đòi hỏi sự đầu tư vốn đáng kể từ chính phủ để thiết lập công nghệ giao tiếp trên đường và cơ sở hạ tầng cùng các hệ thống khác. V2V được coi là có tính thiết thực hơn trong việc thiết đặt nhanh chóng ở Mỹ bởi các công ty ô tô tư nhân có thể lắp đặt công nghệ này vào các mẫu xe tương lai một cách đơn giản, dựa trên tài liệu hướng dẫn liên bang. Trên thực tế, Bộ Giao thông Vận tải Mỹ sẽ yêu cầu V2V trên tất cả các loại phương tiện trong tương lai không xa. Ngược lại, hệ thống V2I dựa vào lượng chi phí của chính quyền liên bang dành cho tài sản công và do đó có thể sẽ cần tới hàng thập kỷ để áp dụng. Vì lẽ đó, các chuẩn công nghiệp sẽ được xây dựng để một chiếc Volvo có thể kết nối với một chiếc Ford chẳng hạn. Công nghệ V2V, khi kết hợp với xe tự vận hành, cuối cùng sẽ cho phép tất cả các loại phương tiện có thể chạy tự động như một đoàn tàu hỏa, nhưng ở trên đường phố.
50 Công nghệ cho phép các xe ô tô có thể kết nối với các biển báo, đèn giao thông và cung cấp thông tin cho lái xe về các vấn đề an toàn. V2I cũng có thể yêu cầu thông tin giao thông từ hệ thống quản lý giao thông, từ đó tính toán tuyến đường thuận tiện nhất. (BTV)
Hầu hết công nghệ tự lái hay tự động đều dựa vào một tấm bản đồ tỉ mỉ về mạng lưới đường phố có sẵn và liên tục được nâng cấp qua hành vi học được.51 Những hệ thống này sử dụng rất nhiều camera, ra-đa và các cơ chế dựa trên cảm biến để phản ứng lại các tín hiệu từ môi trường cũng như những sai sót mà người khác mắc phải, và chúng sẽ tiếp tục thu thập thông tin nhờ hành vi học được. Công nghệ tự động đã có mặt trên các phương tiện ngày nay, nhưng hầu hết mọi người đều không nghĩ về chúng theo hướng này. Hệ thống kiểm soát hành trình cơ bản trở thành nhu cầu thiết yếu từ những năm 1980. Cùng lúc đó, kỹ thuật bán tự động hiện đại và có khả năng thích nghi tốt đã giúp laze hồng ngoại và cảm biến có khả năng tự động phanh xe hoặc linh động điều chỉnh xe cho phù hợp với giới hạn tốc độ và các biển báo giảm tốc trên đường, cả hai kỹ thuật này đều được thiết lập trong cơ sở dữ liệu của hệ thống lập bản đồ.
51 Hành vi học được (learned behavior): Hành động học hỏi từ kinh nghiệm. (BTV)
Các mức độ khác nhau của xe tự động đều được giải thích dưới đây dựa theo các Mức độ xe tự động (do Cục Quản lý An toàn Giao thông Vận tải Quốc gia, 2013 đưa ra).
Mức độ 1 – Tự động hóa chức năng riêng biệt: Tự động hóa các chức năng kiểm soát riêng biệt, ví dụ như ga tự độngkiểm soát hành trình, chỉ dẫn làn đường và đỗ xe song song tự động. Lái xe phải tập trung chú ý và chịu trách nhiệm kiểm soát toàn bộ phương tiện (tay luôn đặt trên bánh lái và chân nhấn bàn đạp).
Mức độ 2 – Tự động hóa chức năng kết hợp: Tự động hóa đa chức năng và điều phối hợp nhất, ví dụ như hệ thống kiểm soát hành trình thích ứng với dải đường trung tâm. Lái xe chịu trách nhiệm theo dõi đường đi và được yêu cầu sẵn sàng kiểm soát bất kỳ lúc nào, nhưng trong một số điều kiện nhất định có thể rời khỏi việc vận hành xe (bỏ tay khỏi bánh lái và rời chân khỏi bàn đạp cùng lúc).
Mức độ 3 – Tự động hóa tự lái có giới hạn: Lái xe có thể bỏ tất cả các chức năng đảm bảo an toàn ở một số điều kiện nhất định và để mặc xe tự theo dõi các thay đổi trong những điều kiện đó để biết được thời điểm cần kiểm soát. Lái xe không cần giám sát xe liên tục trong suốt hành trình.
Mức độ 4 – Tự động hóa tự lái hoàn toàn: Phương tiện có thể thực hiện mọi chức năng lái và theo dõi điều kiện trên đường trong suốt hành trình, có thể tự vận hành với người không biết lái xe hoặc không phải con người.
Với phổ công nghệ này, điều quan trọng là phải hiểu được các công ty công nghệ ở Thung lũng Silicon đã tiếp cận xe tự động như thế nào, ngược lại với các công ty sản xuất ô tô ở Detroit và châu Âu. Google và Apple đã nhìn nhận công nghệ như một phần mở rộng trong nền tảng vận hành của họ và là một bước tiến hóa của tính kết nối di động, trở thành một dịch vụ mang mọi người đến gần nhau hơn. Trong khi đó, các nhà sản xuất ô tô, không muốn gắn mình với những tên “quái vật” công nghệ này, ngay cả với phần mềm dựng bản đồ chứ chưa nói đến toàn bộ nền tảng công nghệ sẽ tăng sức mạnh cho các dòng xe của họ. (Gợi ý: Bạn đã bao giờ thắc mắc tại sao phần mềm bản đồ trong xe bạn lại quá tệ hại chưa? Bởi vì họ không muốn dùng Google map!) Cú đột phá lớn nhất trong lĩnh vực này ngay nay, Uber, đã làm đảo lộn mọi thứ khi chen chân vào và xây dựng công ty 40 tỷ đô-la chỉ trong nháy mắt. Uber đã chứng tỏ cho ngành công nghiệp ô tô và công nghệ thấy rằng giao thông vận tải đường bộ có tiềm năng trở thành một ngành kinh doanh dịch vụ lớn hơn nhiều so với những gì mọi người nhận định. Kết quả là, trong thế giới tự động hóa, sự mở rộng của ngành kinh doanh từ phần cứng, phần mềm tới quảng cáo nay đã sẵn có hơn cả mức nhận định của người trong cuộc và sớm hơn nhiều so với hầu hết dự đoán.
Uber và Lyft đã vất vả để có được sự chấp thuận cho khung dịch vụ kiểu mới, chuẩn khớp với tương lai đô thị tự động hóa đầy những rô-bốt taxi chia sẻ mà Google đã mường tượng. Nhưng các nhà sản xuất ô tô nhìn chung lại thử nghiệm một loại hình khác về xe tự lái: loại xe to, đồ sộ và lái trên đường cao tốc từ ngoại ô vào nội thành và ngược lại. Họ đánh cược rằng phần lớn người dân sẽ còn tiếp tục mua xe riêng và ép mình vào kiểu sử dụng đất đai mà chúng ta đã phát triển từ những năm 1950. Và tại sao lại không chứ? Toàn bộ mô hình kinh doanh của họ phụ thuộc vào nó, việc loại bỏ các sai sót trong sử dụng đất đai sẽ vô cùng tốn kém và mang tính cách mạng. GM, Toyota và vài thương hiệu khác đã thử nghiệm các loại phương tiện di chuyển cá nhân siêu nhỏ dùng trong thành thị, nhưng là hướng đi phụ thứ hai chứ không phải nỗ lực phát triển chính yếu.
Cần trung bình tới bảy năm để Ford hay GM có thể đưa một mẫu xe mới từ giai đoạn phác thảo tới đại lý phân phối. Dù các công ty công nghệ cũng có những vấn đề riêng của họ, rất nhiều trong số đó bắt nguồn từ việc bị cô lập tương đối ở các khu sân bãi ngoại thành, họ vẫn có ưu thế vì hướng tới thiết kế sản phẩm, đặc biệt là tại Apple, hoặc hướng tới bản năng ham tìm hiểu, như ở Google. Hơn nữa họ không sợ thử nghiệm hoặc thách thức hiện trạng sẵn có.
Vậy nhân vật nào trong đây sẽ chiếm được ưu thế? Đó chính là những gã khổng lồ về ô tô có xu thế theo hướng kỹ thuật. Như chính tôi đã nhanh chóng nhận ra ở DDOT và sau đó là ở Chicago, một tổ chức theo hướng kỹ thuật khó có thể dịch chuyển một cách nhanh chóng. Tôi cũng nghe thấy điều tương tự từ các công ty ô tô, rằng bản thân họ đang cố gắng cải tiến. Trên mọi khía cạnh, các kỹ sư thường có xu hướng làm việc theo hệ thống, định hướng quy trình và phải chính xác tới mức bảo thủ. Cần tới trung bình bảy năm để Ford hay GM có thể đưa một mẫu xe mới từ giai đoạn phác thảo tới đại lý phân phối. Dù các công ty công nghệ cũng có những vấn đề riêng của họ, nhưng rất nhiều trong số đó bắt nguồn từ việc bị cô lập tương đối ở các khu sân bãi ngoại thành, họ vẫn có ưu thế vì hướng tới thiết kế sản phẩm, đặc biệt là tại Apple, hoặc hướng tới bản năng ham tìm hiểu, như ở Google. Hơn nữa họ không ngại thử nghiệm hoặc thách thức hiện trạng sẵn có. Dù công ty công nghệ nào cũng có phòng thử nghiệm và nhóm chuyên gia cố vấn cũng đang dần thay đổi hiện trạng này, ví dụ như phòng thử nghiệm của Ford ở Thung lũng Silicon, thế nhưng phần lớn họ vẫn duy trì hệ thống theo định hướng kỹ thuật, vận hành tương tự như các cơ quan chính phủ hơn là những nhà khởi nghiệp nhanh nhạy. Ví dụ như ở Facebook, bất kỳ ai cũng có thể đến gặp Mark Zuckerberg bất kỳ lúc nào và đề xuất ý tưởng của mình. Mark làm việc trong phòng kính và thường xuyên ngồi ngoài sân nói chuyện với các nhân viên. Đây là một thế giới hoàn toàn khác với Detroit.
Đứng trên lập trường kinh doanh, các công ty công nghệ coi xe tự động là một cơ hội kinh doanh theo hướng dịch vụ, chưa nói đến kho dữ liệu cho nền tảng vận hành. Họ không hứng thú với việc trở thành những ông lớn trong sản xuất. Google đã hợp tác với các nhà sản xuất thiết bị cầm tay và máy vi tính để xây dựng phần cứng của riêng mình, còn họ thì cung cấp nền tảng vận hành. Apple đã thuê các nhà sản xuất như Foxconn ở Trung Quốc xây dựng phần cứng, cung cấp hệ thống điều hành iOS và bán bao bì. Cả hai đều sử dụng hệ thống viễn thông từ bên thứ ba. Trái lại, Daimler, Ford và BMW đều là các nhà sản xuất với các nhà thiết kế, kỹ sư và công ty công nghệ nhỏ trong nội bộ. Rất có thể hai thế giới này sẽ cần nhau và thậm chí tạo ra mối hợp tác trong tương lai.
Tuy nhiên, đối với xe tự lái, ba ông lớn trong ngành sản xuất ô tô (Ford, GM và Chrysler) sẽ không còn kiểm soát sân chơi hoặc có được thứ quyền lực buộc các nhà khởi nghiệp tại Thung lũng Silicon phải làm việc với họ. Ngành công nghiệp ô tô đã trở nên toàn cầu hơn nhiều với các công ty như Volkswagen, Daimler và BMW ở Đức, Tata ở Ấn Độ, Tesla ở Mỹ và các nhà sản xuất mới cấp tiến như Cherry ở Trung Quốc mọc lên khắp nơi, nhắm tới các thị trường mới rộng lớn. Những tên quái thú chậm chạp trong ngành công nghiệp chế tạo ô tô sẽ phải trải qua sự biến động lớn trong một thế giới nơi mà tính phức tạp của các phương tiện đô thị, xe cá nhân và theo đó là quy mô thị trường, đều sẽ thu nhỏ lại. Đến cuối cùng, chính nhịp đổi mới và văn hóa chuộng thay đổi trong giới khởi nghiệp và các công ty công nghệ sẽ là phần khó khăn nhất. 10 năm trước, điện thoại thông minh và cả Uber lẫn Lyft chưa xuất hiện. Hãy tưởng tượng thế giới sẽ thế nào trong 10 năm tới. Những gì chúng ta đang chứng kiến hiện nay là trận chiến cho tương lai của hệ thống giao thông vận tải đường bộ. Trước trận chiến này, người dân và chính phủ cần phải đề ra khung chính sách thích hợp để những công nghệ phát triển này hướng tới lợi ích của mọi người thay vì lợi nhuận và để không đánh mất những lý tưởng tích cực mà chúng ta đang đề cao về cuộc sống thành thị.
Cơ hội lớn nhất cho tương lai của phương tiện không người lái đã vượt xa cả tính an toàn đơn thuần, ít nhất là từ quan điểm của một nhà xây dựng đô thị cấp tiến, thành phố sẽ có cơ hội thu lại rất nhiều diện tích đất hiện đang sử dụng cho ô tô và bãi giữ xe.
Vậy chúng ta có thể chuẩn bị gì cho thành phố trước những thay đổi mà đến chính chúng ta cũng không thể biết chắc được tương lai sẽ định hình ra sao, cũng như sự phổ cập đại chúng sẽ diễn ra nhanh thế nào? Tôi muốn đưa ra một vài ý tưởng cho các nhà hoạch định trong việc tận dụng những công nghệ này như một phương tiện nhằm đạt được các mục tiêu chính sách khác. Với những ai vốn đã tin tưởng vào tương lai của xe tự lái, những ý tưởng này sẽ mở rộng khái niệm của bạn và cho thấy công nghệ này có thể giúp đạt được các mục tiêu cùng lý tưởng xã hội như thế nào.
Cơ hội lớn nhất cho tương lai của phương tiện không người lái đã vượt xa tính an toàn đơn thuần, ít nhất là từ quan điểm của một nhà xây dựng đô thị cấp tiến, thành phố sẽ có cơ hội thu lại rất nhiều diện tích đất hiện đang sử dụng cho ô tô và bãi giữ xe. Trong hầu hết các cuộc thảo luận về xe tự lái, cơ hội lớn để xây dựng thành phố tốt đẹp hơn cùng các không gian công cộng thường trở nên lạc đề. Các thành phố với những dải nhựa đường và vô số bãi đỗ xe ở thế kỷ XX là sản phẩm của hiệu suất thấp không thể tránh khỏi trong việc sử dụng ô tô cá nhân. 60% diện tích thành phố Los Angeles được dùng cho các chỗ đỗ xe tư nhân và tỷ lệ này ở nhiều thành phố khác vào khoảng 40-60%. Xe kết nối không người lái có thể sử dụng làn đường di chuyển hẹp tối ưu hơn, và khi đã được thiết kế hoàn chỉnh, nó có thể giúp giảm thiểu nhu cầu đối với làn quay xe, biển báo thừa và cuối cùng là chỗ chứa xe. Rất nhiều đường phố, đặc biệt là các con đường có lưu lượng giao thông thấp, có thể xây dựng để ô tô điện hạng nhẹ chạy trên đường song song, thay vì thiết kế để chịu được lực tải từ các xe tải chở hàng. Sau vài thập kỷ, khi tất cả các phương tiện đều tự động hóa ở các trung tâm đô thị, tín hiệu giao thông sẽ chỉ còn là quá khứ và người đi bộ cuối cùng cũng có được sự ưu tiên và tự do di chuyển tốt hơn. Nếu khung luật định phù hợp được đưa vào áp dụng (đây là một chữ “nếu” quan trọng), các phương tiện tự lái có thể giúp xóa bỏ yêu cầu về không gian tối thiểu dành cho đỗ xe trong xây dựng và phát triển, cũng như giảm tải đáng kể việc đỗ xe bên đường, có thể lên tới 85% nếu dự báo về di chuyển bằng phương tiện chia sẻ trong ngành tự động hóa chính xác. Chúng ta thậm chí còn có lý do để có thêm đường chỉ dành cho người đi bộ, hoặc ưu tiên người đi bộ (dù hiện tại chúng ta chẳng có lý do gì để xây dựng thêm). Không gian đỗ xe có thể dành cho các lối đi sử dụng chung đường, hay “làn đường chậm”, nhằm khuyến khích việc dùng chung bất kỳ phương thức di chuyển nào có tốc độ dưới 24kmgiờ và nặng chưa tới 300kg. Tôi có thể mường tượng ra khung cảnh, trong đó đường phố được thiết kế như một mặt phẳng lớn, không chỉ đẹp hơn, loại bỏ được các trở ngại giữa lòng đường và vỉa hè, mà còn giúp thành phố bền vững hơn.
Các phương tiện xe cộ ngày này chỉ được sử dụng khoảng 5% thời gian mỗi ngày.52 Thời gian còn lại trong ngày, chúng chiếm giữ không gian quý giá vốn có thể dành cho các mục đích sử dụng công cộng khác. Đây là một sự lãng phí lớn và tôi nghĩ xe tự lái là một giải pháp hay để giải quyết nó. Khi việc di chuyển thay đổi từ một sự xa xỉ cá nhân sang dịch vụ đăng ký dài hạn trong thế giới “Internet Vạn vật”,53 xe cộ (ít nhất là ở vùng đô thị) có thể hoạt động 95% số thời gian và phục vụ nhiều khách hàng hơn thay vì nằm vô dụng 95% thời gian như hiện tại. Kết quả là xã hội sẽ không cần nhiều xe như hiện nay. Ở Mỹ, chúng ta có 300 triệu người và 250 triệu xe.54 Ở Trung Quốc, có 1,3 tỷ người và 100 triệu xe. Liệu xe tự động và mô hình dịch vụ mới có thể ngăn chúng ta khỏi việc tàn phá hành tinh này nhờ giảm bớt xu hướng sở hữu xe cá nhân trong những nền kinh tế có tầng lớp trung lưu đang nổi lên? Chỉ riêng ở Mỹ, Hiệp hội Giao thông Thông minh đã ước tính khi những công nghệ này bắt đầu có ảnh hưởng trong 10 năm tới, chúng sẽ giúp giảm bớt 2-4% lượng tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch tại đây mỗi năm.
52 Shoup, D., The High Cost of Free Parking, Updated Edition (tạm dịch: Chi phí cao cho việc đỗ xe miễn phí, bản cập nhật) (Chicago: Planners Press), Chương 1. (TG)
53 Internet Vạn vật (Internet of things) hay cụ thể hơn là “Mạng lưới vạn vật kết nối Internet” là một liên mạng, trong đó các thiết bị, phương tiện vận tải, phòng ốc và các trang thiết bị khác được nhúng với các bộ phận điện tử, phần mềm, cảm biến, cơ cấu chấp hành cùng khả năng kết nối mạng máy tính giúp cho các thiết bị này có thể thu thập và truyền tải dữ liệu. (Wikipedia)
54 http://wwwgreencarreportscomnews/1093560_1-2-billion-vehicles-on-worlds-roads-now-2-billion-by-2035-report. (TG)
Xe tự lái thường chịu chỉ trích ở khía cạnh an toàn. Như tôi đã đề cập trước đó, cũng như chiến dịch Vision Zero trên khắp cả nước cuối cùng đã giúp chúng ta nhận ra: không có bất kỳ tỷ lệ tai nạn giao thông nào có thể coi là chấp nhận được như một mặt trái của việc sử dụng ô tô. Ngày nay, hơn 90% tai nạn trên đường là do lỗi của người lái xe. Google và các công ty khác đang phát triển công nghệ này để biến an toàn giao thông thành sức hấp dẫn trọng tâm với các nhà cầm quyền và chính phủ hiểu rằng đây chính là vấn đề hóc búa mà các chiến dịch an toàn và cải thiện đường phố không thể giải quyết được. Dù vậy, tôi nghĩ mình vẫn cần phải nhấn mạnh rằng vấn đề an toàn không nên được sử dụng như một lời bào chữa duy nhất dành cho xe tự lái. Các kỹ sư giao thông thường sử dụng cụm từ “an toàn” như một cách tự biện hộ khi họ mở rộng đường phố hoặc loại bỏ vạch sang đường trên các con phố đông đúc. Cầu vượt hay đường hầm dành cho người đi bộ thường được biện minh với cùng một loại lý lẽ, gây nguy hại tới an toàn cá nhân theo các cách khác. Do đó, chúng ta cần phải đặt các tiêu chuẩn an toàn và lợi ích sức khỏe công cộng của xe không người lái vào các hoàn cảnh xác định, theo khía cạnh chúng có thể đóng góp xây dựng chất lượng sống tốt hơn. Dù có thể giảm thiểu tỷ lệ tử vong do tai nạn giao thông xuống mức mức 0%, chúng ta vẫn có thể để lỡ cơ hội kiến tạo một không gian, nơi con người thực sự muốn sống và là nơi các hoạt động của con người mới là mối ưu tiên chứ không phải các hoạt động bên lề, như hiện tại ở nhiều nơi, vốn là hậu quả của văn hóa ô tô thâm căn cố đế và những chính sách đằng sau nó.
Cùng với độ an toàn, khả năng tiếp cận và sử dụng các loại xe tự động đối với người khuyết tật, người già và thậm chí là trẻ nhỏ có tiềm năng trở thành bước tiến vĩ đại trong xã hội, cả về độ tiếp cận lẫn sự công bình. Tuy đây là mục tiêu chung của rất nhiều công ty công nghệ, nhưng hiện vẫn có rất ít cuộc thảo luận về khả năng tiếp cận của nó so với vấn đề giá cả. Ví dụ như làm sao để dịch vụ xe tự lái có thể đồng bộ hoặc thậm chí là thay thế dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật tham gia giao thông ở mức chấp nhận được mà không làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng sẵn có? Sự công bình có thể là một điểm mù lớn nếu không được đặt vào trọng điểm thay vì chỉ là ý phụ thêm của các cuộc đối thoại. Chính phủ không chỉ cần hiểu được tiềm năng vận hành và công nghệ của xe tự lái mà còn cần tạo ra khung pháp chế công bằng hợp lý, trong đó xe tự lái có thể được đưa vào vận hành. Tôi tin rằng chúng ta có thể, và tôi muốn thấy chính phủ cộng tác với các nhà khởi nghiệp xã hội trong khu vực tư nhân để thúc đẩy các mô hình kinh doanh sáng tạo, sao cho xe tự lái có thể thực sự được sử dụng như một công cụ nhằm gia tăng khả năng tiếp cận và tính công bằng, cùng với độ an toàn. Nếu chính phủ không đi theo hướng này, những dịch vụ kể trên sẽ có khả năng bị bỏ mặc hoàn toàn cho thị trường tự do, góp phần gia tăng sự phân tầng xã hội sẵn có, phá hoại hệ thống giao thông công cộng và khiến cho việc di chuyển càng trở thành một thứ xa xỉ phẩm.
Các nhà hoạch định chính sách cần tính đến những rủi ro này và cung cấp bảo hộ pháp lý để đảm bảo việc lái xe sẽ trở thành một tiện ích công cộng và mang tính chia sẻ nhiều hơn thay vì một dịch vụ tư, thuộc về cá nhân và xa xỉ. Với tiềm năng giúp giảm thiểu chi phí xe cộ, nhân công, nhiên liệu, kết hợp các chuyến đi chia sẻ và giao thông dưới dạng dịch vụ, không chỉ giá cả di chuyển sẽ giảm đáng kể, lượng dùng cũng sẽ tăng gấp 19 lần (bởi phương tiện được tận dụng 95% thời gian thay vì 5% như trước). Nền kinh tế nhờ đó sẽ trở nên công bình nếu khu vực nhà nước bắt đầu học hỏi, tiến hành và định hướng thay đổi ngay từ bây giờ. Hiện tại, vẫn chỉ có rất ít thảo luận về điều này, do đó đây là một trong những cơ hội lớn nhất để các nhà hoạch định chính sách giao thông có tầm nhìn bắt tay vào làm việc lớn.
Vậy vai trò của hệ thống giao thông công cộng trong toàn cảnh là gì và chúng ta có thể nâng cấp nó trong tương lai của xe không người lái thế nào? Theo ý kiến của tôi, các dịch vụ chất lượng cao, tốc độ nhanh có thể chuyên chở một lượng người lớn trong thời gian cao điểm sẽ vẫn tồn tại. Tàu cao tốc, đường xe lửa nhẹ, xe điện, xe buýt nhanh và rất nhiều các xe buýt địa phương, xe buýt khu vực cỡ lớn khác nhiều khả năng sẽ duy trì vĩnh viễn. Tôi nghĩ những dịch vụ này có thể phát triển nhanh chóng theo thời gian, phù hợp với các xu hướng sử dụng đất đai, phong cách sống và văn hóa mà chúng ta đã thấy. Nhưng các dịch vụ chất lượng kém hơn, ví dụ như mạng lưới xe buýt địa phương không đáng tin cậy cùng hệ thống giao thông công cộng nghèo nàn ở vùng quê và ngoại thành đã đến lúc phải bị thay thế trong thế giới mới. Về mặt cơ bản, đó là vì những dịch vụ này là quá đắt đỏ tính theo từng chuyến và chưa phục vụ khách hàng thật tốt nếu tính theo tần suất chuyến, tốc độ và trải nghiệm tổng thể. Từ lập trường của các nhà quy hoạch đô thị cấp tiến ngày nay, chúng ta thường nghĩ rằng xe buýt là tốt và ô tô là xấu. Đây là cách so sánh loại xe cá nhân một chỗ ngồi với xe buýt thành phố chạy gần như tối đa hiệu suất chuyên chở. Khi bạn có từ hai đến bốn người ngồi chung một chuyến Toyota Prius thay vì một chuyến xe buýt nội thành vắng vẻ, đi chưa đến 2km cho mỗi lít xăng, thực tế sẽ khác hẳn.
Trong tương lai, chúng ta cần tính toán hiệu suất thực sự của mỗi chiếc xe trên đầu người, trên từng dặm đường, bao gồm cả các tác động môi trường. Trong thế giới xe tự động, một chiếc ô tô với ba đến bốn người sẽ giành phần thắng về mặt hiệu suất, sự dễ chịu, kết nối điểm cuối và thời gian thực hiện hành trình trong hầu hết các trường hợp. Điều này có thể khiến các nhà quản lý giao thông công cộng và hoạch định kế hoạch không thoải mái, nhưng đó lại là thực tế mà họ nên đối mặt ngay từ giờ trong việc dự liệu tái thiết kế mô hình của riêng mình và áp dụng chúng trong tương lai mà các công nghệ sẽ thống trị. Họ nên áp dụng công nghệ tự động vào dịch vụ và vào việc xây dựng thiết kế cho kết nối đa mô thức, đồng thời cố gắng để hiểu được tại sao các phương tiện này có thể trở thành cầu nối quan trọng của hệ thống giao thông công cộng tương lai.
Về lâu dài, hệ thống giao thông công cộng cần thay đổi hoàn toàn hướng tiếp cận của họ đối với dịch vụ khách hàng, tính đa phương thức, hệ thống chi trả dữ liệu mở và xây dựng mạng lưới. Nếu không, ngoài việc vận hành khung hệ thống, họ sẽ phải chịu rủi ro đứng ngoài dòng chảy. Hiện nay, rất nhiều cơ quan uy tín và có thâm niên tự coi họ là “người vận hành”, tập trung vào các chi tiết thực dụng cơ bản trong việc điều hành hệ thống ngày qua ngày, trong khi lại vật lộn tìm kiếm kinh phí cho cơ sở hạ tầng cũ kỹ, duy trì hiện trạng và đối mặt với công đoàn trong các vấn đề liên quan tới lương công nhân viên. Điều này dẫn đến tình trạng đáng tiếc: Quá trình cải tiến chỉ diễn ra ở mô hình kinh doanh trong khi khách hàng luôn bị xếp sau cùng. Để trở nên nhanh nhẹn, linh động và hướng tới khách hàng nhiều hơn, những cơ quan này nên ký hợp đồng với các đơn vị khai thác tư nhân, để họ tập trung hoàn toàn vào vận hành dịch vụ giao thông công cộng ở mức độ dịch vụ 99,99997% và có hệ thống cải tiến quy trình liên tục cùng những hệ thống quản lý khác trong tay. Nhờ vậy, các hãng giao thông công cộng sẽ có thêm thời gian tập trung phục vụ người sử dụng trực tiếp với một loạt lựa chọn phối hợp và củng cố lẫn nhau, ví dụ như phát triển định hướng giao thông công cộng và các chiến thuật thu hồi giá trị tương ứng, ô tô chia sẻ, chuyến đi chia sẻ, xe đạp chia sẻ, tàu điện ngầm, xe điện, đi chung xe, thông tin thời gian thực, tìm đường và marketing.
… dịch vụ giao thông công cộng chất lượng cao, tuyến đường cố định không thể và sẽ không biến mất…
Nếu các hãng giao thông công cộng không đứng ra hành động, giải phóng và thay đổi, thì các chuyến xe chung, chuyến đi chia sẻ và dịch vụ xe chở khách cỡ nhỏ linh động sẽ dần chiếm giữ thị phần lớn trong hệ thống giao thông công cộng khi chúng ta dần đô thị hóa. Các hãng giao thông công cộng thực ra có thể thu được lợi nhuận vô cùng to lớn và từ quan điểm vận hành mà nói, tôi thấy không có lý do gì mà các cơ quan đó lại không thể sinh lợi nếu thuê ngoài một số chức năng và tận dụng lượng lớn tài sản được tùy ý sử dụng, đặc biệt là vùng đất quanh khu vực có khung hệ thống giao thông. Hệ thống giao thông công cộng ở Hồng Kông được thành lập dưới dạng một công ty phát triển đất đai, kiếm tiền từ những chiến lược phát triển theo định hướng giao thông công cộng mà nó tạo ra, nhờ đó nó có thể tái đầu tư cho việc vận hành hệ thống. Chris Leinberger cùng đồng nghiệp và tổ chức Smart Growth America đã công bố một nghiên cứu vào năm 2015 về thành phố Boston cũng như tầm quan trọng của các tòa nhà không thang máy và môi trường thân thiện với việc đi bộ, cho thấy trong hơn 6% diện tích đất thành phố có tới 37% diện tích bất động sản, 40% dân số và 42% cơ hội nghề nghiệp. Tất cả đều tập hợp quanh các điểm nút giao thông công cộng trong khu dân cư thuận lợi cho việc đi bộ.55 Điều này cho thấy lý do tại sao các dịch vụ giao thông công cộng cố định, chất lượng cao không thể và sẽ không biến mất. Đây cũng là lý do tại sao các cơ quan giao thông công cộng cần tái thiết bản thân để có thể tận dụng tối ưu mối liên hệ giữa việc sử dụng đất và hệ thống giao thông công cộng. Hơn cả vấn đề bất động sản, tôi tin rằng chính phủ đa thẩm quyền chịu trách nhiệm quản lý các hệ thống giao thông địa phương này cần phải đóng vai trò lớn hơn nữa trong tương lai của các thiết bị tự động, nếu họ có thể điều chỉnh lại để làm việc đó hiệu quả hơn.
55 Leinberger, C., P. Lynch và trường Đại học Kinh doanh George Washington, The WalkUp Wake-up Call: Boston (tạm dịch: Cú điện thoại báo thức tại Boston), tổ chức Smart Growth America, tháng 3 năm 2015. http://wwwsmartgrowthamericaorgtagwalkups/. (TG)
Ở mức độ nào đó, tất cả các công ty thuộc mạng lưới giao thông như Lyft, dịch vụ taxi, xe buýt riêng, và thậm chí là cả FedEx đều sẵn sàng thay đổi để phù hợp với nền tảng mạng lưới giao thông đường bộ. Các công ty ô tô cũng chủ động bước vào lĩnh vực kinh doanh dịch vụ. Daimler là một ví dụ tiêu biểu, họ đã có hơn 10 công ty dịch vụ, bao gồm car2go và RideScout, một ứng dụng tổng hợp đa mô thức mà tôi đã cố vấn cho đến khi được mua lại bởi Daimler vào năm 2014. Ford đã công bố 25 mô hình di chuyển thử nghiệm sẽ được phát triển thành các dịch vụ kinh doanh mới, bao gồm dịch vụ xe buýt linh động ở London và New York cùng dịch vụ ô tô chia sẻ ở Ấn Độ. BMW đã giới thiệu dịch vụ ô tô chia sẻ DriveNow liên doanh với công ty cho thuê xe Sixt và đầu tư vào dịch vụ đỗ xe thuê theo nhu cầu. Cùng lúc đó, Uber đã công bố rằng họ đang nghiên cứu phát triển dòng xe riêng của mình với trường Đại học Carnegie Mellon.
Chúng ta đang đi về đâu đây? Tôi nghĩ rằng sẽ có một sự hợp nhất vững chắc giữa các công ty mới và cũ theo thời gian. Liệu Uber có hợp nhất với GM hay BMW? Liệu Lyft có bị mua bởi Apple? Có rất nhiều khả năng cùng dạng thức và điều khiến những công ty này, cả mới lẫn cũ, phải e ngại nhất chính là việc những kẻ mới nổi có thể phá bĩnh họ nhanh thế nào? Bất kỳ công ty nào cũng muốn trở thành một Amazon trong ngành giao thông vận tải. Lựa chọn tuyệt vời tiếp theo là tích lũy giá trị thật lớn để các công ty lớn có thể mua đối thủ cạnh tranh mới nổi của họ, như Facebook đã làm với Instagram.
Tesla hiển nhiên là lá bài tẩy trong cuộc chơi – một công ty phi thường với nhà sáng lập khó hiểu, vừa là kỹ sư, vừa là chuyên gia phần mềm, một nhà khởi nghiệp dịch vụ thanh toán thành công, nhà sản xuất ô tô, nhà cung cấp năng lượng mặt trời lớn nhất tại Mỹ kiêm nhà tiên phong trong lĩnh vực không gian. Đó quả là một bản thành tích ấn tượng đối với một người mới chỉ 43 tuổi. Elon Musk đã mua lại nhà máy của Toyota để sản xuất đại trà dòng xe giá cao hiện tại Tesla Model S và dòng xe tương lai Model X dự kiến xuất xưởng với giá vào khoảng 30.000 đô-la. Có tin đồn rằng Musk đang xem xét hợp tác với Apple để cho ra mắt chiếc iCar của họ, dòng xe mà tôi mường tượng sẽ tập trung vào thành phố, tương tự như Google car, thay vì tập trung vào quy mô kiểu truyền thông như Tesla vẫn làm.
Ở một vài phương diện, Tesla đại diện cho chiếc cầu nối duy nhất giữa ngành công nghiệp công nghệ mới và ngành công nghiệp sản xuất ô tô truyền thống, ít nhất là ở Mỹ. Tesla có thể trả lời cho câu hỏi trong tương lai, ai sẽ là người xây dựng phương tiện di chuyển trong đô thị và liệu họ có chạy trên nền tảng nhất định nào hay không. Giá trị ước đoán của họ cao hơn bất kỳ công ty ô tô truyền thống nào và họ có đủ nguồn lực để tạo ra một phân khúc xe mới mà không chịu gánh nặng bởi văn hóa hay tính quan liêu của các công ty sản xuất ô tô truyền thống. Hơn hết thảy, họ không ngại thất bại, đây chính là chìa khóa để phá bỏ giới hạn và vươn đến thành công.
Nhìn tới tương lai, tôi cho rằng chính phủ cần phải hiểu và đón chào ở các khía cạnh nào đó những thực tế đang nổi lên quanh họ thay vì nâng đỡ cho các mô hình đã lỗi thời và các lĩnh vực được bảo hộ chẳng có giá trị gì đáng kể đối với người tiêu dùng thông thường. Từ thực tiễn trong ngành, tôi nhận ra thay đổi chính quyền không hề dễ và có rất nhiều nhân tố liên quan đóng vai trò ở đây, gồm ủy ban taxi, hiệp hội tài xế xe buýt, các công ty ô tô và năng lượng truyền thống, những đối tượng mà sự tồn tại của họ chỉ còn tính bằng năm. Chính phủ cần hiểu rằng trong thế giới mới này, những lĩnh vực mềm như điều tiết, hợp đồng, các kênh marketing và giám sát có lẽ sẽ nắm giữ nhiều quyền lực hơn là phần cứng như thu mua xe buýt và thuê nhân viên trực tiếp vận hành dịch vụ. Chính phủ sẽ đóng vai trò lớn hơn trong việc tạo ra động lực thúc đẩy mà ở đó các đối tượng tư nhân sẽ đứng ra vận hành thay vì chỉ là người cung cấp dịch vụ và đây có thể là thành công cho tất cả mọi người.
Vậy chính phủ có thể làm gì để hoàn thiện sứ mệnh quan trọng của mình đối với công chúng? Đâu là công thức để triển khai những công nghệ này một cách có trách nhiệm trong 5 hay 15 năm tiếp theo? Để bắt đầu, tôi nghĩ rằng chính phủ, các nhà hoạch định và những người ủng hộ giao thông bền vững cần phải nhóm họp. Thay vì chỉ tập trung vào khía cạnh điều tiết và luật pháp, các nhà hoạch định chính sách cùng người ủng hộ xe đạp, người đi bộ, giao thông công cộng và không gian cộng đồng cần phải đi đầu trong việc hiểu được: (1) những cấu trúc cơ sở hạ tầng nào cần phải có để đáp ứng các công nghệ này, (2) sự đánh đổi gắn liền với các hậu quả có thể xảy ra và (3) làm sao tập trung vào các khía cạnh tích cực của xe tự lái, ví dụ như không gian mở rộng và tăng cường độ an toàn cho mọi người, trong khi có thể sử dụng công nghệ như một phương pháp để giảm thiểu xe cá nhân, lái xe không cần thiết và các quyết định yếu kém trong sử dụng đất đai?
Nói cách khác, chúng ta cần phải đưa ra được các định hướng thiết kế dành cho tương lai ngay từ bây giờ, đồng thời xây dựng một tầm nhìn chi tiết, bớt tập trung vào xe không người lái cũng như thành phố thông minh, thay vào đó là khôi phục lại không gian công cộng, dân chủ hóa việc di chuyển và tiến hành chuyển đổi hướng đến chất lượng cuộc sống hơn là chỉ tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu suất. Nếu chính phủ không thẳng thắn đề ra các ưu tiên một cách đúng đắn, chúng ta sẽ lại tạo ra những sự phân tầng sẵn có và đẩy con người ra khỏi bức tranh thành phố tương lai. Tôi đã thấy quá nhiều hình ảnh về những chiếc xe tự lái mà trong đó mọi người đang làm việc trên laptop hoặc nghe điện thoại. Chẳng phải là có gì đó sai ở đây sao? Sự đổi mới thực sự ở đây bắt nguồn từ sự giao thoa của cái cũ và cái mới, mang đến những gì quan trọng nhất chúng ta vẫn thường để lỡ – như chơi cờ với người thân, đạp xe với bạn bè, đi ngang qua phố Main Street mà không đánh cược tính mạng của mình – nhờ việc áp dụng công nghệ mới. Chúng ta phải đảm bảo rằng mình không phạm sai lầm thấy cây mà chẳng thấy rừng.56 Công nghệ chỉ đơn giản là công cụ để đi đến đích – trong trường hợp này, nó là công cụ giúp chúng ta đạt được chất lượng cuộc sống mà tất cả mọi người đều xứng đáng có được trên những con đường mà ta gọi là nhà.
56 Tức là chỉ chú ý đến những chi tiết mà không thấy hay hiểu được những nguyên tắc và kế hoạch lớn hơn. (BTV)