

Trên đây là một thông báo vui. Tuy thế, nó lại nói lên thực tế về một thứ đang bị quan trọng hoá. Nhiều người tin rằng không có nó, họ không thể thành công; không có nó, họ không thể sống nổi; không có nó, họ không thể thay đổi. Nó là gì vậy?
Đó là quyết tâm, cảm hứng, động lực. Nó có thể có nhiều tên gọi khác nhau, nhưng bản chất là một dạng cảm xúc. Đây chính là chữ C trong bí mật CKQ, chữ C là viết tắt của cảm xúc.
Có thể bạn thấy thật là lạ, song việc quá phụ thuộc vào cảm xúc khi thực hiện một thứ gì đó, lại là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới thất bại khi tạo thói quen.
Trong phần cùng làm quen ở chương đầu, bạn có để ý những chữ in đậm màu đỏ không? Nếu bạn ngại quay lại đó, tôi đã liệt kê chúng ngay bên dưới. Theo bạn, chúng có một đặc điểm chung là gì?
quyết tâm cao độ tự hứa phải bắt buộc thực hiện bằng được | khao khát thay đổi thực sự muốn trằn trọc thề sẽ từ bỏ |
Chúng đều thể hiện cảm xúc mạnh mẽ của người thực hiện. Đồng ý là khi cần ra một quyết định quan trọng, hay thực hiện một nhiệm vụ đầy thử thách, thì cảm xúc mạnh mẽ là rất cần thiết. Tuy vậy, sẽ là một sai lầm lớn nếu bạn dùng cảm xúc mạnh mẽ để duy trì các thói quen hằng ngày. Vì sao?
Nếu ra đường bạn gặp một anh lúc nào cũng cười nhe răng, bạn sẽ nghĩ anh ấy mới trốn khỏi trại tâm thần. Nếu bạn gặp một chị mặt mũi lúc nào cũng ủ rũ, bạn sẽ nghĩ chị ấy bị trầm cảm. Sự thật là trừ khi mắc các bệnh về tinh thần, hoặc có một khả năng đặc biệt nào đó, chứ chẳng mấy ai có thể giữ mãi một trạng thái cảm xúc. Đặc trưng của cảm xúc là sự thất thường, thay đổi liên tục, đến rồi đi như cơn sóng.
Theo định nghĩa của khoa học hành vi, thói quen là một hành động mà bạn dễ dàng thực hiện mỗi ngày, không cần suy nghĩ. Đặc trưng của nó là sự ổn định. Bạn đã nhìn ra nghịch lý chưa? Hầu hết mọi người muốn tạo thói quen, một thứ ổn định, nhưng lại sử dụng cảm xúc, một thứ không ổn định.
Cảm xúc thất thường, kết quả bất thường!
Lúc cao hứng người ta sẽ làm, còn không có hứng thì sẽ không làm. Bất cứ hành động nào được thực hiện một cách thất thường theo cảm hứng, thì con đường dẫn tới thói quen vẫn còn xa lắm. Đó là lý do khiến nhiều người thất bại trong việc thay đổi.
Thất bại nhiều đâm ra chán nản, nên họ cứ mắc kẹt ở đó, chờ đợi một ngày đẹp trời, sẽ có người tới truyền cảm hứng cho mình thay đổi. Bạn thấy không? Họ chờ đợi cảm hứng, họ lại phụ thuộc vào cảm xúc. Vòng luẩn quẩn đó cứ thế tiếp diễn, ngày này qua tháng khác. Tới cuối đời, mọi thứ vẫn như vậy!

Vai trò của cảm xúc là gì?
Vậy có nghĩa là chúng ta không cần quyết tâm, không cần động lực, mà chỉ cần làm đủ lâu là thành thói quen ư? Về mặt khoa học hành vi thì đúng như vậy. Bạn đâu cần phải có quyết tâm mạnh mẽ để lau miệng sau khi ăn? Bạn đâu cần phải tràn trề động lực khi cầm bàn chải lên để đánh răng mỗi ngày?
Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận vai trò quan trọng của cảm xúc trong giai đoạn đầu hình thành thói quen. Có lẽ bạn sẽ không bắt đầu đánh răng nếu không có ai đó nói với bạn về việc sâu răng. Nỗi sợ ấy là động lực đẩy giúp bạn bắt đầu đánh răng. Có lẽ bạn sẽ không đánh răng, nếu kem đánh răng không tạo cảm giác sảng khoái, đó là động lực kéo giúp bạn đánh răng mỗi ngày một cách vô thức.
Hai loại động lực đẩy và kéo này tiếp nhiên liệu giúp bạn đánh răng liên tục cho tới khi phản xạ hình thành. Bạn sẽ không phải nghĩ nhiều về việc đánh răng nữa. Dù hôm đó có mệt mỏi thế nào, thì cứ đến giờ là cảm giác “phải đánh răng” tự nhiên xuất hiện và thôi thúc bạn thực hiện hành vi đánh răng.

Nếu ví việc hình thành thói quen giống như đưa vệ tinh lên quỹ đạo trái đất, thì cảm xúc lúc ấy sẽ là tên lửa cung cấp lực đẩy ban đầu. Điều gì sẽ xảy ra nếu vệ tinh lên được quỹ đạo rồi, mà tên lửa vẫn còn dính ở đuôi với nguồn nhiên liệu dồi dào?
Lúc đó vệ tinh của bạn có thể bay lên tận sao hỏa, thói quen sẽ không bao giờ hình thành. Tuy thế, đó lại là cách mà rất nhiều người đã làm với thói quen của họ. Họ liên tục phụ thuộc vào động lực. Họ chờ cảm hứng lên cao rồi mới thực hiện hành vi ấy. Tôi gọi việc này là lạm dụng cảm xúc.
Ngoài ra, lạm dụng cảm xúc của mình thôi chưa đủ, nhiều người còn lạm dụng cảm xúc của người khác nữa, và rồi cứ trách móc rằng...