Hầu hết mọi người thường tự hứa rằng phải từ bỏ một thói quen xấu nào đó, rồi ít lâu sau họ lại phải... hứa tiếp. Cuối cùng, họ “kết hôn” với thói quen đó và chung sống với nó cả đời.
Có nhiều nguyên nhân, song một nguyên nhân ít biết là chẳng ai nắm rõ về thứ mình cần tạm biệt. Gì lạ vậy? Thói quen xấu của ai, thì người đó phải hiểu rõ về nó nhất chứ? Không hẳn. Ngoài thông tin về việc nó xảy ra thế nào và khiến họ cảm thấy tội lỗi ra sao sau khi họ thực hiện, rất ít người hiểu tường tận về thói quen xấu của bản thân mình, nên họ mãi vẫn chưa chia tay được.
Khi mắc bệnh, không phải ai cũng có thể tự khám chữa bệnh cho bản thân mình. Để có kết quả chính xác nhất, bạn cần phải tới phòng khám. Một vị bác sĩ tốt sẽ phân tích kỹ càng cho bạn nguyên nhân căn bệnh và cho thuốc phù hợp để chữa trị.
Chẳng hạn, có vô vàn nguyên nhân cho cùng một “triệu chứng” là thức khuya. Có thể là vì sức khỏe, hoặc là do một thói quen khác. Nếu bạn không biết rõ nguyên nhân mà áp dụng máy móc, thì đâu khác gì tự bốc thuốc, tự uống bừa bãi. Rất nguy hiểm!
Tin buồn là sẽ khó bác sĩ nào có thể theo dõi bạn 24/24 và đưa ra thuốc trị thói quen xấu nào đó dành riêng cho bạn. Tin vui là bạn có thể tự làm việc đó, khi bạn hiểu được vòng luẩn quẩn của thói quen.

Nếu để ý bạn sẽ thấy một thói quen dù xấu hay tốt, thì cũng đều gồm ba phần: Kích hoạt, hành vi, phần thưởng. Thông thường người ta chỉ thấy bề nổi là hành vi, tức là quá trình thực hiện thói quen đó, chứ ít khi để ý hai phần chìm còn lại.
Kích hoạt: Là yếu tố kích thích hành vi xảy ra.
Chẳng hạn, một người có thói quen xem phim dài tập, thì việc nhận được email thông báo tập mới là kích hoạt mạnh mẽ việc xem phim.
Phần thưởng: Là sự thỏa mãn nào đó sau khi thực hiện hành vi ấy.
Khi xem phim, người đó cảm thấy sung sướng. Bộ não tiết ra Dopamine, khiến cảm giác dễ chịu này được khắc sâu thêm vào tiềm thức. Để rồi lần tới khi kích hoạt xuất hiện, cơ thể lại tiếp tục đòi hỏi.
Kích hoạt, hành vi, phần thưởng là ba mấu chốt tạo nên một vòng luẩn quẩn, khiến cho thói quen của bạn như một sợi dây thừng ngày càng được bện chặt.
Do đó, một cách từ bỏ thói quen xấu là bạn quan sát nó thật rõ ràng, mổ xẻ phân tích nó như thể tiến hành nội soi vậy. Sau đấy, bạn mới có thể làm suy yếu nó bằng cách cắt đứt từng phần.
Nhật ký thói quen X
Chiến dịch từ bỏ thói quen xấu của bạn có thể bắt đầu từ hôm nay, nhưng không có nghĩa là ngay lập tức bạn phải hùng hục chiến đấu với nó, ghét bỏ nó, để rồi lại bị nó hạ gục như trước đây.
Sức mạnh của thói quen xấu nằm ở cảm xúc, và sự ghét bỏ cũng là một dạng cảm xúc. Nếu không cẩn thận bạn sẽ chỉ càng tiếp thêm sức mạnh cho nó mà thôi. Biết địch biết ta, trăm trận trăm thắng. Trong vài ngày tới, hãy cứ để mọi thứ diễn ra tự nhiên. Nếu có lỡ thực hiện thói quen xấu thì đừng ghét bỏ bản thân hay tỏ ra khó chịu. Hãy quan sát thật kỹ, và ghi chép lại quá trình thói quen đó diễn ra.
| Thời điểm | Kích hoạt | Phần thưởng |
| Hãy đánh dấu những lần diễn ra thói quen xấu đó. Mỗi lần là một hàng. | Ai? Cái gì? Chuyện gì? Thứ gì đã xảy ra và kích hoạt hành vi này v ào lúc đó? | Điều gì đã làm bạn cảm thấy thoải mái? Cảm giác dễ chịu xuất hi ện ở đâu? |
Nếu theo dõi tỉ mỉ vài ngày theo bảng trên, bạn sẽ bắt đầu hiểu rõ về thói xấu của mình. Với yếu tố kích hoạt, bạn sẽ biết chính xác nó hay diễn ra ở đâu? Lúc nào? Với ai? Bạn vừa làm gì xong? Cảm xúc thế nào? Với phần thưởng, bạn cũng sẽ nhận ra thói quen xấu đó bản chất là đang thỏa mãn một nhu cầu nào đó.
Khi nội soi thói quen xem phim khuya của mình, tôi đã phát hiện ra ba điều quan trọng về nó.
Thời điểm: Nó thường diễn ra vào buổi tối, sau khi tôi làm việc xong.Kích hoạt: Yếu tố kích hoạt mạnh mẽ nhất chính là chiếc Smartphone đặt ở đầu giường. Phần thưởng: Nó đáp ứng một nhu cầu chưa được giải quyết trong ngày là giải trí sau khi làm việc. Khi nghiệm lại, tôi thấy thói quen xấu này không có tội. Nó chỉ phản ánh một sự thật là tôi cần thay đổi bản thân. Tôi đã quá ham mê làm việc mà quên mất giải trí, thế nên nhu cầu ấy đã tích tụ lại trong ngày rồi nảy sinh mạnh mẽ về đêm. Nhờ “vũ khí” này, tôi đã thấu hiểu hơn thói quen đó, để có thể áp dụng hiệu quả các “vũ khí” tiếp theo.

