Bức thư Toby nhận được từ Nghị viên Cute gửi đến một nhân vật lớn ở khu vực lớn nhất trong thị trấn. Quả thực đó là khu vực lớn nhất thị trấn, bởi vì những cư dân ở đây thường gọi nơi này là “thế giới”. Trong tay Toby, bức thư có vẻ nặng hơn hẳn những lá thư khác. Không phải vì vị nghị viên đã đóng ấn bằng một huy hiệu gia tộc rất lớn với chi chít sáp thơm, mà vì cái tên trọng lượng trên phong bì và số lượng vàng bạc châu báu đồ sộ đi kèm với nó.
“Họ thật khác biệt làm sao so với chúng ta!” Toby ngây thơ và chân thành nghĩ ngợi khi nhìn dòng địa chỉ. “Hãy chia những con rùa béo bở trong sổ tang cho số lượng các bậc tao nhân mặn mà có đủ khả năng mua chúng; và phần hắn lấy nào có phải của ai ngoài của chính hắn! Còn như chuyện giật miếng lòng khỏi miệng kẻ khác ư — hắn khinh bỉ là khác!”
Mang nỗi kính trọng vô tình dành cho một nhân vật cao quý đến thế, Toby bèn lót một góc tạp dề giữa bức thư và những ngón tay mình.
Trotty lẩm bẩm: “Những đứa con của ngài ấy”, và một làn sương mờ dâng lên trước mắt ông; “những người con gái — các bậc tao nhân có thể chiếm lấy trái tim họ và kết duyên cùng họ; họ có thể làm những người vợ, người mẹ hạnh phúc; họ có thể xinh đẹp giống như bé cưng M-e- của ta...”.
Ông không sao thốt nốt trọn vẹn cái tên ấy. Chữ cái cuối cùng nghẹn ứ trong cổ họng, phình to bằng cả bảng chữ cái.
“Thôi mặc kệ,” Trotty thầm nghĩ. “Ta hiểu điều mình muốn nói. Thế là quá đủ cho ta rồi.” Và mang theo dòng suy ngẫm an ủi ấy, ông tiếp tục lững thững bước đi.
Hôm ấy trời sương giá buốt. Bầu không khí thật sảng khoái, trong lành và quang đãng. Ánh nắng mùa đông, dẫu chẳng đủ sức sưởi ấm, vẫn rọi xuống rực rỡ trên lớp băng quá đỗi mỏng manh để tan chảy, rồi nhuộm lên đó một vẻ hào quang chói lọi. Vào những lúc khác, Trotty hẳn đã rút ra được một bài học của kẻ nghèo khó từ vầng thái dương mùa đông ấy; nhưng giờ đây, ông đã vượt qua cả tâm trạng đó rồi.
Hôm ấy, Năm Cũ đã già nua. Nãm tháng kiên nhẫn đã trải qua biết bao lời quở trách cùng sự đối xử tệ bạc từ những kẻ vu khống, để rồi tận tụy hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh của mình. Mùa xuân, mùa hạ, mùa thu, mùa đông. Nó đã nhọc nhằn hoàn tất vòng quay định mệnh, và giờ đây đang ngả cỗ đầu mỏi mệt để chìm vào cõi chết. Bị tước đoạt cả hy vọng, cả những xung động cao cả lẫn niềm hạnh phúc sôi nổi, bản thân chỉ là sứ giả mang lại muôn vàn niềm vui cho kẻ khác, nó cất lời khẩn cầu khi xế bóng rằng xin hãy ghi nhớ những ngày tháng nhọc nhằn cùng giờ khắc kiên nhẫn của nó, và cho phép nó được ra đi trong bình an. Trotty hẳn đã có thể đọc được một ngụ ngôn về người nghèo từ năm tháng đang phai tàn ấy; nhưng giờ đây, ông đã vượt qua cả tâm trạng đó rồi.
Và chỉ có một mình nó thôi ư? Hay là một lời khẩn cầu tương tự cũng từng được cất lên, bởi đúng bảy mươi năm đè nặng lên tấm lưng của một người lao động Anh quốc, để rồi chỉ nhận lại sự hoài công vô ích!
Đường phố tấp nập người qua lại, các cửa tiệm được trang hoàng rực rỡ. Năm Mới, tựa như một vị tiểu vương thừa kế cả thế giới, đang được ngóng chờ bằng những lời chào mừng, quà cáp và tiệc tùng hân hoan. Có sách vở và đồ chơi cho Năm Mới, những món nữ trang lấp lánh cho Năm Mới, y phục cho Năm Mới, những kế hoạch vận mệnh cho Năm Mới; cả những phát minh tân kỳ để chiều lòng nó. Cuộc đời nó được chia nhỏ thành những cuốn niên lịch và sổ tay; thời điểm xuất hiện của trăng sao và thủy triều được định đoạt trước đến từng phút; mọi vận hành của các mùa trong ngày và đêm đều được tính toán chuẩn xác hệt như cách ông Filer tính toán các con số về con người.
Năm Mới, Năm Mới. Khắp nơi đều là Năm Mới! Năm Cũ đã bị coi như đã chết; và những tàn dư của nó được bán tháo rẻ mạt, giống như đồ đạc của một thủy thủ chết đuối trên tàu. Những mẫu mã của nó đã là của Năm Ngoái, và đang bị bán tống bán tháo trước khi hơi thở cuối cùng kịp tắt. Những báu vật của nó chỉ là rác rưởi so với sự giàu sang của kẻ thừa kế chưa chào đời!
Trong suy nghĩ của Trotty, ông chẳng có chút phần nào trong cả Năm Mới lẫn Năm Cũ.
“Hạ nó xuống! Hạ nó xuống! Sự kiện và Số liệu, Sự kiện và Số liệu! Thời đại hoàng kim ngày trước, Thời đại hoàng kim ngày trước! Hạ nó xuống, hạ nó xuống!” — nhịp bước chân ông khớp hoàn toàn với tiết tấu ấy, và chẳng thể hòa theo bất cứ điều gì khác.
Nhưng dẫu ảm đạm biết bao, nhịp điệu ấy cuối cùng cũng đưa ông đến cuối chặng đường. Tới dinh thự của Ngài Joseph Bowley, Nghị viên Quốc hội.
Cánh cửa được mở bởi một gã người hầu cổng. Một gã người hầu cổng chính hiệu! Không cùng hạng với Toby. Hoàn toàn khác biệt. Địa vị của hắn là thứ đáng kể; chứ không phải của Toby.
Gã người hầu cổng này thở hổn hển một hồi lâu mới có thể cất lời; bởi hắn vừa tự làm mình hụt hơi khi bất cẩn bước ra khỏi chiếc ghế bành mà chẳng thèm dành chút thời gian suy nghĩ hay lấy lại bình tĩnh. Khi đã tìm lại được giọng nói — việc mà hắn mất rất nhiều thời gian mới làm được, bởi giọng nói ấy nằm ở tận đẩu tận đâu và bị che giấu bên dưới một lớp thịt dày — hắn cất tiếng bằng một giọng thì thầm phì phò:
— Thư của ai thế?
Toby đáp lời hắn.
— Mày phải tự tay mang vào trong đấy, — gã người hầu cổng vừa nói vừa chỉ về phía căn phòng ở cuối hành lang dài mở ra từ sảnh lớn. — Mọi thứ đều được đưa thẳng vào trong vào ngày này trong năm. Mày đến không sớm chút nào đâu; vì xe ngựa đang đợi sẵn ngoài cửa rồi, và bọn họ chỉ ghé qua thị trấn có đúng vài tiếng đồng hồ cho cốt chuyện này thôi.
Toby hết sức cẩn thận lau đôi giày (vốn đã khô rang từ lâu) của mình, rồi bước theo lối đi đã được chỉ dẫn; trên đường đi, ông nhận ra đây là một ngôi nhà vĩ đại đến đáng sợ, nhưng lại vắng lặng và được trùm kín mít như thể gia chủ đang ở dưới quê. Gõ cửa phòng, ông được người bên trong ra lệnh bước vào; và khi làm theo, ông thấy mình đang đứng trong một phòng đọc sách rộng rãi, nơi có một phu nhân quyền quý đội mũ và một quý ông mặc đồ đen trông không mấy uy nghi đang ngồi viết theo lời đọc của bà; trong khi đó, một quý ông khác lớn tuổi hơn và uy nghi hơn rất nhiều, với chiếc mũ và cây gậy đặt trên bàn, đang đi lại thong thả một tay dắt vào ngực áo, thỉnh thoảng lại mãn nguyện ngước nhìn bức chân dung của chính mình — một bức vẽ toàn thân; một bức toàn thân khổ lớn — đang treo lơ lửng phía trên lò sưởi.
Vị quý ông vừa được nhắc đến lên tiếng:
— Cái gì thế này? Ông Fish, phiền ông chú ý giùm được không?
Ông Fish liền cất tiếng xin lỗi, đón lấy bức thư từ tay Toby và cung kính trao lại.
— Thưa Ngài Joseph, thư từ Nghị viên Cute ạ.
— Chỉ có thế này thôi sao? Cổng không có gì khác nữa à, hả người hầu cổng? — Ngài Joseph gặng hỏi.
Toby lắc đầu phủ nhận.
— Ngươi không mang theo bất kỳ hóa đơn hay đòi hỏi nào đối với ta — tên ta là Bowley, Ngài Joseph Bowley — dưới bất kỳ hình thức nào từ bất cứ ai chứ? — Ngài Joseph nói. — Nếu có, hãy trình ra đây. Có một cuốn séc đặt ngay cạnh chỗ ông Fish kìa. Ta không cho phép bất kỳ khoản nào kéo dài sang Năm Mới. Mọi loại sổ sách đều được thanh toán gọn gàng trong ngôi nhà này khi năm cũ khép lại. Thế nên nếu thần chết có—có—
— Cắt đứt, — ông Fish gợi ý.
— Chặt đứt, thưa ông, — Ngài Joseph ngắt lời với vẻ vô cùng cay độc — sợi dây tồn tại — ta hy vọng mọi công việc của ta đều đã sẵn sàng trong trạng thái chu đáo.
Vị phu nhân trẻ tuổi hơn vị quý ông rất nhiều lên tiếng:
— Ôi Ngài Joseph thân mến của em! Thật là kinh khủng làm sao!
Ngài Joseph đáp lời, đôi lúc ngập ngừng như đang chìm sâu trong sự uyên bác của những quan sát chính mình: — Phu nhân Bowley của ta ạ, vào thời điểm này trong năm, chúng ta nên nghĩ đến—đến—chính bản thân mình. Chúng ta nên soi xét lại sổ sách—sổ sách của mình. Chúng ta nên cảm thấy rằng mỗi dịp xoay vần đầy trọng đại như thế trong các giao dịch nhân gian đều ẩn chứa một vấn đề hết sức hệ trọng giữa một người đàn ông với—với—ngân hàng của mình.
Ngài Joseph thốt ra những lời đó như thể ông cảm nhận trọn vẹn ý nghĩa luân lý trong câu nói của mình; đồng thời muốn ngay cả Trotty cũng có cơ hội được thụ giáo từ bài thuyết giảng ấy. Có lẽ đó chính là mục đích thôi thúc ông vẫn chưa chịu bóc niêm phong lá thư, và bảo Trotty đứng chờ ở đó thêm một phút.
— Phu nhân vừa muốn bảo ông Fish rằng... — Ngài Joseph gợi ý.
— Tôi tin là ông Fish đã nói điều đó rồi, — phu nhân đáp, liếc nhìn bức thư. — Nhưng mà này Ngài Joseph, tôi thực sự không nghĩ mình có thể để nó đi được đâu. Nó đắt đỏ quá.
— Cái gì đắt đỏ vậy? — Ngài Joseph thắc mắc.
— Quỹ Từ thiện đó anh yêu. Họ chỉ cho phép có hai phiếu bầu cho khoản đóng góp năm bảng. Thật sự quá quắt!
Ngài Joseph đáp: — Phu nhân Bowley, nàng làm ta ngạc nhiên đấy. Sự xa hoa của cảm giác có tỷ lệ thuận với số lượng phiếu bầu hay không, hay đối với một tâm trí được cấu thành đúng đắn, nó tỷ lệ thuận với số lượng người cần giúp đỡ và trạng thái tâm lý lành mạnh mà việc vận động tranh cử mang lại cho họ? Chẳng lẽ không có sự phấn khích thuần khiết nhất nào trong việc có hai lá phiếu để phân định giữa năm mươi con người sao?
Vị phu nhân đáp: — Thú thực là với tôi thì không. Nó gây chán ngán muốn chết. Hơn nữa, người ta đâu thể làm đẹp lòng người quen của mình. Nhưng anh dẫu sao cũng là Bạn của Người Nghèo cơ mà, Ngài Joseph. Anh suy nghĩ theo một hướng khác.
Ngài Joseph vừa nói vừa liếc nhìn người nghèo đang có mặt ở đó: — Ta chính là Bạn của Người Nghèo. Là thế nên ta có thể bị chế giễu. Là thế nên ta từng bị chế giễu. Nhưng ta không màng đến bất kỳ danh hiệu nào khác.
Trotty thầm nghĩ: — Xin Chúa ban phước cho một quý ông cao thượng!
Ngài Joseph vừa chìa bức thư ra vừa nói: — Chẳng hạn như ta không đồng tình với Cute ở đây. Ta không đồng tình với phe phái của Filer. Ta chẳng đồng tình với bất kỳ phe phái nào. Bạn của ta, Người Nghèo, không có lý do gì dính dáng đến những thứ loại đó, và những thứ loại đó cũng chẳng có lý do gì dính dáng đến hắn. Bạn của ta, Người Nghèo, trong khu vực của ta, là công việc của ta. Không một cá nhân hay tập thể nào có quyền can thiệp vào giữa bạn tôi và tôi. Đó là lập trường của ta. Ta mang một—một bản chất gia trưởng đối với bạn của mình. Ta nói rằng: “Này anh bạn tốt, ta sẽ đối xử với ngươi theo tinh thần phụ tử.”
Toby lắng nghe với vẻ vô cùng nghiêm trang, và bắt đầu cảm thấy dễ chịu hơn.
Ngài Joseph tiếp tục nói, ánh mắt thẫn thờ nhìn Toby: — Công việc duy nhất của anh, anh bạn tốt ạ, là gắn bó với ta. Anh chẳng cần phải bận tâm suy nghĩ điều gì cả. Ta sẽ suy nghĩ thay anh; ta biết điều gì tốt cho anh; ta là người cha đời đời của anh. Đó chính là sự sắp đặt của một Đấng Quan Phòng thông tuệ! Giờ đây, mục đích tạo ra anh—không phải để anh nốc ao, nuốt ngửng, và gắn kết những niềm vui của mình một cách thô tục với thức ăn; — Toby nhớ lại miếng lòng với nỗi hối hận; — mà để anh cảm nhận được Phẩm Giá của Lao Động. Hãy ngẩng cao đầu bước ra bầu không khí buổi sáng tươi vui, và—và dừng lại ở đó. Hãy sống kham khổ và tiết độ, hãy biết kính trọng, hãy thực hành sự tự chế, nuôi nấng gia đình với số tiền gần như bằng không, trả tiền thuê nhà đều đặn như đồng hồ điểm chuông, đúng giờ trong mọi giao dịch (ta làm gương tốt cho anh đây; anh sẽ luôn thấy ông Fish, thư ký mật của ta, ngồi trước một hộp tiền bất cứ lúc nào); và anh có thể tin tưởng vào việc ta sẽ làm Bạn và làm Cha của anh.
Vị phu nhân rùng mình lên tiếng: — Những đứa trẻ thật đáng yêu làm sao, Ngài Joseph! Thấp khớp, sốt rét, chân vòng kiềng, hen suyễn, và đủ thứ kinh hoàng trên đời!
Ngài Joseph ra vẻ trang nghiêm đáp: — Thưa phu nhân, không vì thế mà ta kém phần làm Bạn và làm Cha của Người Nghèo. Không vì thế mà hắn bớt nhận được sự khích lệ từ bàn tay ta. Cứ đến ngày thanh toán hàng quý, hắn sẽ được liên hệ với ông Fish. Cứ đến ngày Năm Mới, ta và các bạn ta sẽ nâng ly chúc sức khỏe hắn. Mỗi năm một lần, ta và các bạn ta sẽ ngỏ lời với hắn bằng tình cảm sâu sắc nhất. Một lần trong đời, có lẽ hắn thậm chí còn nhận được; một cách công khai, trước sự hiện diện của giới thượng lưu; một Món Quà mọn từ một Người Bạn. Và khi, không còn được nâng đỡ bởi những kích thích ấy cùng Phẩm Giá của Lao Động, hắn chìm vào cõi vĩnh hằng yên ả, thì khi ấy, thưa phu nhân — đoạn Ngài Joseph hỉ mũi — ta sẽ làm Bạn và làm Cha — với những điều kiện tương tự — cho lũ trẻ nhà hắn.
Toby vô cùng cảm động.
Vợ ngài thốt lên: — Ôi! Anh có một gia đình biết ơn làm sao, Ngài Joseph!
Ngài Joseph ra điều đường bệ nói: — Thưa phu nhân, ai cũng biết vô ơn là tội lỗi của cái tầng lớp ấy. Ta chẳng mong đợi sự đền đáp nào khác.
Trotty thầm nghĩ: — A! Bản tính đã tồi tệ! Chẳng thứ gì có thể cảm hóa nổi chúng ta.
Ngài Joseph tiếp lời: — Con người có thể làm gì, ta làm nấy. Ta làm tròn bổn phận của một Người Bạn và Người Cha của Người Nghèo; và ta nỗ lực giáo dục tâm trí hắn bằng cách khắc sâu vào mọi dịp một bài học luân lý lớn duy nhất mà tầng lớp đó cần đến. Đó chính là: Sự Phụ Thuộc hoàn toàn vào ta. Bọn chúng chẳng có bất kỳ lý do gì để—để tự chủ bản thân. Nếu những kẻ tà ác và mưu mô nói với chúng những điều ngược lại, khiến chúng trở nên thiếu kiên nhẫn, bất mãn, phạm vào hành vi chống đối và sự vô ơn đen tối; mà thực tế đúng là như vậy; thì ta vẫn cứ là Bạn và là Cha của chúng. Mọi chuyện đã được Định Đoạt như thế. Đó là bản chất của muôn loài.
Nói xong câu nói mang tầm vóc vĩ đại ấy, ông mở bức thư của vị nghị viên ra và đọc.
Ngài Joseph thốt lên: — Quả là vô cùng lịch sự và chu đáo! Thưa phu nhân, ngài nghị viên rất nhã nhặn nhắc nhở tôi rằng ngài đã có “vinh dự lớn lao”—ngài thật tốt quá—được gặp tôi tại dinh thự của người bạn chung Deedles của chúng ta, vị chủ ngân hàng; và ngài làm ơn hỏi xem tôi có thấy thuận tiện hay không nếu cho Will Fern vào danh sách trừng trị.
Phu nhân Bowley đáp: — Thật không gì thuận tiện hơn! Gã tệ hại nhất trong số bọn chúng! Hy vọng hắn vừa phạm tội cướp bủa gì chứ?
Ngài Joseph vừa xem lại bức thư vừa nói: — Ôi không. Không hẳn thế. Suýt chút nữa thôi. Không hẳn. Hình như hắn lên Luân Đôn để tìm việc làm (tìm cách đổi đời — câu chuyện của hắn là thế), và bị bắt gặp đang ngủ trong một cái lán vào ban đêm, nên đã bị bắt giam và sáng hôm sau được dẫn giải ra trước mặt ngài nghị viên. Ngài nghị viên nhận xét (rất đúng đắn) rằng ngài quyết tâm quét sạch thể loại này; và rằng nếu tôi thấy thuận tiện trong việc trừng trị Will Fern, ngài rất sẵn lòng bắt đầu với hắn.
Vị phu nhân đáp: — Dù thế nào đi nữa, hãy biến hắn thành một tấm gương tày liếp đi! Mùa đông năm ngoái, khi tôi giới thiệu nghề thêu ren và đục lỗ cho đàn ông và trẻ con trong làng như một công việc buổi tối tao nhã, và cho phổ nhạc hệ thống mới những câu thơ sau để chúng vừa làm vừa hát:
Ôi hãy yêu mến nghề nghiệp của ta,
Chúc phúc cho địa chủ cùng họ hàng nhà,
Sống qua ngày bằng khẩu phần sẵn có,
Và luôn rõ ràng vị trí của ta,
Chính cái tên Fern này đây — tôi nhớ như in gương mặt hắn lúc đó — đã chạm tay lên vành mũ và nói rằng: “Tôi xin khiêm tốn cáo lỗi cùng phu nhân, nhưng chẳng lẽ tôi khác với một đứa con gái lớn chút nào sao?” Dĩ nhiên là tôi đoán trước được rồi; ai lại đi mong đợi điều gì ngoài sự xấc láo và vô ơn từ cái tầng lớp người đó cơ chứ! Tuy nhiên, đó không phải là trọng tâm. Ngài Joseph! Hãy trừng trị hắn làm gương!
Ngài Joseph hắng giọng: — Ông Fish, nếu ông phiền lòng chú ý...
Ông Fish ngay lập tức chộp lấy bút và viết theo lời đọc của Ngài Joseph.
— Riêng tư. Kính gửi ông thân mến. Tôi vô cùng mang ơn ông vì sự nhã nhặn trong vụ việc của con người William Fern, mà ngặt nỗi tôi chẳng thể nói được một lời tốt đẹp nào về hắn. Tôi luôn tự coi mình ở vị thế là Người Bạn và Người Cha của hắn, nhưng lại chỉ nhận lại (một trường hợp phổ biến, tôi lấy làm tiếc khi phải nói vậy) sự vô ơn và thái độ chống đối liên tục đối với các kế hoạch của tôi. Hắn là một kẻ hiếu chiến và nổi loạn. Phẩm hạnh của hắn không thể chịu nổi sự soi xét. Không gì có thể thuyết phục hắn chịu hạnh phúc khi có cơ hội. Trong hoàn cảnh này, tôi thú thực rằng khi hắn ra trước mặt ông lần nữa (như ông đã thông báo rằng hắn hứa sẽ làm vào ngày mai, trong lúc chờ đợi các cuộc điều tra của ông, và tôi nghĩ chúng ta có thể phần nào tin tưởng ở điểm này), việc tống giam hắn trong một thời gian ngắn với tư cách là một Kẻ Lang Thang sẽ là một ân huệ cho xã hội, đồng thời là một tấm gương lành mạnh tại một đất nước nơi — vì lợi ích của những người vẫn luôn là Bạn và là Cha của Người Nghèo qua bao thăng trầm, cũng như nhằm hướng tới chính tầng lớp lầm đường lạc lối nói chung ấy — những tấm gương như vậy đang vô cùng cần thiết. Và tôi là,” v.v.
Khi Ngài Joseph ký xong bức thư này và ông Fish đang niêm phong nó, ông nhận xét: — Quả thực, mọi chuyện cứ như thể đã được Định Đoạt sẵn vậy. Khi năm cũ khép lại, tôi tổng kết sổ sách và chốt sổ, sòng phẳng với cả William Fern!
Trotty, người đã chán nản từ lâu và vô cùng chùn bước, bước lên với một gương mặt rầu rĩ để nhận bức thư.
Ngài Joseph nói: — Kèm theo lời chào và sự cảm ơn của tôi nhé. Khoan đã!
Ông Fish họa lại: — Khoan đã!
Ngài Joseph ra vẻ ra oai nói: — Có lẽ ngươi đã nghe thấy những lời nhận xét mà ta vừa đúc kết liên quan đến thời khắc trang nghiêm mà chúng ta đang trải qua, cùng bổn phận đặt lên vai chúng ta là phải thanh toán sổ sách và chuẩn bị sẵn sàng. Ngươi đã nhận thấy rằng ta không hề nép mình sau địa vị vượt trội trong xã hội, mà chính ông Fish đây — vị quý ông đó — đang để một cuốn séc ngay bên khuỷu tay, và thực tế là có mặt ở đây để giúp ta lật sang một trang hoàn toàn mới và bước vào kỷ nguyên trước mặt với một cuốn sổ sạch sẽ. Giờ này, anh bạn ạ, liệu ngươi có thể đặt tay lên ngực trái và nói rằng ngươi cũng đã chuẩn bị sẵn sàng cho một Năm Mới hay không?
Trotty cúi đầu nhìn ông với vẻ nhún nhường, ấp úng đáp: — Thưa ngài, tôi e rằng mình—mình—hơi chậm chạp so với thời thế.
Ngài Joseph Bowley lặp lại với giọng điệu rõ mồn một đến đáng sợ: — Chậm chạp so với thời thế!
Trotty ngập ngừng: — Thưa ngài, tôi e rằng có khoản tiền nợ mười hoặc mười hai shi-lịch gì đó với bà Chickenstalker ạ.
Ngài Joseph lặp lại với giọng điệu y như trước: — Với bà Chickenstalker!
Toby thốt lên: — Một cửa tiệm tạp hóa tổng hợp, thưa ngài. Ngoài ra còn—còn một ít tiền nợ tiền nhà nữa ạ. Chỉ một chút thôi, thưa ngài. Đáng lẽ tôi không nên để nợ nần, tôi thừa nhận điều đó, nhưng vợ chồng chúng tôi quả thực đã bị dồn vào chân tường!
Ngài Joseph lần lượt nhìn phu nhân của ông, rồi nhìn ông Fish, rồi nhìn Trotty, mỗi người hai lượt từ đầu đến cuối. Sau đó, ông buông một cử chỉ tuyệt vọng bằng cả hai tay cùng lúc, như thể ông hoàn toàn từ bỏ không buồn chấp nhặt nữa.
Quay lưng về phía Trotty, ông nói: — Làm sao một con người, lại có thể sống giữa tầng lớp vô ơn và bất trị này; lại là một kẻ già nua; một kẻ tóc đã điểm bạc; có thể đối mặt với Năm Mới trong khi tình cảnh sổ sách ra thế này; làm sao hắn có thể ngả lưng xuống giường vào ban đêm rồi lại chồm dậy vào buổi sáng, và—Thôi! Lấy thư đi. Lấy thư đi!
Trotty thưa rằng: — Thưa ngài, tôi thực lòng ước gì mọi chuyện khác đi. Chúng tôi đã phải chịu đựng những thử thách vô cùng khắc nghiệt.
Ngài Joseph vẫn tiếp tục điệp khúc “Lấy thư đi, lấy thư đi!”, và ông Fish không chỉ nói y hệt mà còn gia tăng thêm sức nặng cho yêu cầu bằng cách ra hiệu cho người đưa thư hướng về phía cửa, khiến Trotty chẳng còn cách nào khác ngoài việc cúi đầu chào rồi rời khỏi ngôi nhà. Và ngoài đường phố, tội nghiệp Trotty kéo sụp chiếc mũ cũ kỹ sờn rách xuống đầu để che đi nỗi buồn tủi vì chẳng thể bấu víu lấy Năm Mới ở bất cứ đâu.
Khi đi ngang qua nhà thờ cũ trên đường trở về, ông thậm chí chẳng thèm ngẩng đầu lên nhìn ngọn tháp chuông. Ông khựng lại ở đó một khoảnh khắc theo thói quen: và nhận ra trời đang sẫm tối, ngọn tháp nhà thờ sừng sững mờ ảo và nhạt nhòa trong bầu không khí u ám. Ông cũng biết rằng Tiếng Chuông sẽ vang lên ngay tức khắc; và theo trí tưởng tượng của ông vào thời điểm ấy, chúng ngân lên chẳng khác nào những giọng nói vọng từ chốn mây xanh. Nhưng ông chỉ càng ráo riết cất bước để giao nấp bức thư của vị nghị viên và chuồn đi trước khi chúng bắt đầu cất tiếng; bởi ông vô cùng khiếp sợ khi nghe chúng lặp lại cụm từ “Những Người Bạn và Người Cha, Những Người Bạn và Người Cha” nối tiếp vào điệp khúc mà chúng từng đánh chuông hồi trước.
Vì thế, Toby đã hoàn thành nhiệm vụ với tốc độ nhanh nhất có thể và cắm cổ chạy bước một về nhà. Nhưng vì sải bước của ông vốn dĩ đã có phần kỳ cục trên đường phố; lại thêm chiếc mũ chẳng giúp ích gì cho dáng đi ấy; nên chẳng mất mấy chốc mà ông đâm sầm vào một ai đó và bị hất văng lảo đảo ra giữa lòng đường.
Trotty vừa bối rối kéo vội chiếc mũ lên vừa luồn đầu vào giữa vành mũ và lớp lót rách rưới trông hệt như một cái tổ ong, rồi cất tiếng: — Tôi xin lỗi anh lắm nhé! Hy vọng tôi không làm anh bị thương.
Nói về chuyện làm người khác bị thương thì Toby nào phải một gã Samson tuyệt đối gì cho cam, khả năng chính ông tự làm mình đau còn cao hơn nhiều; và quả thực, ông đã bay tút ra giữa đường như một quả cầu lông. Thế nhưng, ông lại có một niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh của bản thân đến nỗi ông thực sự lo lắng cho đối phương và lại cất tiếng hỏi:
— Hy vọng tôi không làm anh bị thương chứ?
Gã đàn ông mà ông vừa đâm phải — một gã nhà quê gân guốc với làn da rám nắng, mái tóc điểm bạc và chiếc cằm thô ráp — trân trân nhìn ông một lát như thể đang nghi ngờ ông đang đùa cợt. Nhưng khi đã chắc chắn về thiện chí của ông, hắn đáp:
— Không đâu, bạn hiền. Ngươi không làm ta bị thương đâu.
Trotty hỏi tiếp: — Cả đứa trẻ nữa, hy vọng là không chứ?
Gã đàn ông đáp: — Cả đứa trẻ cũng không. Ta thành thật cảm ơn lòng tốt của ngươi.
Vừa nói, hắn vừa liếc nhìn đứa bé gái đang ngủ vùi trong vòng tay mình; rồi dùng tà chiếc khăn tay rách rưới quấn quanh cổ để che chắn khuôn mặt con bé, và chậm rãi bước tiếp.
Giọng nói thốt lên câu “Ta thành thật cảm ơn lòng tốt của ngươi” ấy đã xoáy sâu vào trái tim Trotty. Trông hắn mới mệt mỏi, đau chân, lấm lem bụi đường làm sao, và dáng vẻ ngơ ngác xa lạ ấy mới đáng thương làm sao, thế nên việc được cất lời cảm ơn bất kỳ ai — dù là vì điều nhỏ nhặt thế nào — cũng đã là một niềm an ủi lớn lao đối với hắn. Toby đứng ngẩn ngơ dõi theo bóng lưng gã đang nhọc nhằn lê bước đi, với cánh tay nhỏ bé của đứa trẻ đang ôm chặt lấy cổ cha nó.
Nhìn chằm chằm vào cái bóng dáng mang đôi giày rách rưới — giờ đây chỉ còn là cái bóng mờ ảo của giày — chiếc quần ống bằng da thô, chiếc áo khoác thông thường và chiếc rộng vànhụp sụp xuống, Trotty đứng ngây ra mặc cho cả con phố lướt qua. Và nhìn cánh tay đứa trẻ đang quấn chặt lấy cổ người đàn ông.
Trước khi hòa mình vào màn đêm, người lữ khách dừng chân; và khi quay đầu lại, thấy Trotty vẫn đứng đó, hắn có vẻ lưỡng lự không biết nên quay lại hay đi tiếp. Sau khi làm cả hai động thái ấy, hắn quyết định quay lại, và Trotty liền rảo bước đi nửa quãng đường để đón gặp.
Gã đàn ông nở nụ cười nhợt nhạt và nói: — Có lẽ ngươi có thể chỉ đường cho ta, và nếu biết chắc ngươi sẽ sẵn lòng, mà ta thì thà hỏi ngươi còn hơn hỏi người khác — nơi ở của Nghị viên Cute nằm ở đâu vậy.
Toby đáp: — Ngay gần đây thôi. Tôi rất sẵn lòng dẫn ngài đến nhà ông ta.
Gã đàn ông vừa bước đi cùng Toby vừa nói: — Lẽ ra ta phải đến gặp ông ta ở nơi khác vào ngày mai, nhưng ta cảm thấy bất an khi mang điều ngờ vực này, và muốn giải oan cho bản thân để có thể tự do đi tìm kế sinh nhai — dù ta chẳng biết ở đâu. Thế nên, có lẽ ông ta sẽ tha thứ cho việc ta tìm đến tận nhà vào đêm nay.
Toby giật mình thốt lên: — Không đời nào có chuyện tên anh lại là Fern chứ!
Gã kia kinh ngạc quay phắt lại, kêu lên: — Hả?!
Trotty thốt lên: — Fern! Will Fern!
Gã kia đáp: — Tên ta chính là thế.
Trotty liền chộp lấy cánh tay hắn, thận trọng liếc nhìn xung quanh rồi bảo: — Ờ thì, vì ơn trên, đừng có đến tìm hắn! Đừng có đến đó! Chắc chắn hắn sẽ tống giam anh không trượt phát nào. Nào! Theo tôi vào con hẻm này, tôi sẽ kể cho anh nghe ý tôi là gì. Đừng có tới đó.
Người quen mới của Trotty nhìn ông với ánh mắt như thể nghĩ ông bị điên; dẫu vậy hắn vẫn đi theo. Khi họ đã khuất tầm mắt mọi người, Trotty kể cho hắn nghe những gì mình biết, về thanh danh của vị kia, và mọi chuyện liên quan.
Nhân vật chính của câu chuyện lắng nghe với một sự bình thản đến ngạc nhiên. Hắn không hề phản bác hay cắt ngang dù chỉ một lần. Hắn thỉnh thoảng gật đầu — có vẻ như để xác nhận lại một câu chuyện cũ kỹ và nhàm chán nhiều hơn là để phủ nhận nó; và một hoặc hai lần hất vành mũ ra sau, đưa bàn tay đầy tàn nhang vuốt lên vầng trán nơi mọi nếp nhăn do chính hắn cày xới dường như đều khắc sâu bóng hình lên đó. Nhưng hắn chẳng làm gì hơn thế.
Hắn cất tiếng: — Nhìn chung thì đúng là vậy đấy, chủ nhân ạ, thỉnh thoảng tôi có thể đãi cát tìm vàng, nhưng cứ để nó thế đi thì sao nào? Xá gì đâu? Tôi đã đi ngược lại với những toan tính của hắn; để rồi chuốc lấy tai ương. Tôi chịu thôi; ngày mai tôi vẫn sẽ làm thế nữa cho mà xem. Còn về danh phẩm á, mấy kẻ quyền quý đó sẽ săm soi cho bằng được, bới lông tìm vết cho bằng sạch, bắt chúng ta phải thật trong trắng tinh khôi trước khi họ bố thí cho một nhời tử tế! — Thôi! Tôi chỉ mong họ không đánh mất tiếng thơm dễ dàng như chúng ta, bằng không đời sống của họ quả thực quá ư ngặt nghèo, chẳng đáng để mà giữ gìn. Còn về phần mình, thưa chủ nhân, cái tay này — vừa nói hắn vừa giơ bàn tay ra trước mặt — chưa bao giờ cầm thứ không phải của mình; và chưa bao giờ chùn bước trước công việc, dẫu có nặng nhọc hay trả công rẻ mạt đến đâu. Kẻ nào dám phủ nhận điều đó, cứ việc chặt đứt phăng nó đi! Nhưng khi công việc không thể nuôi sống tôi như một con người; khi cảnh sống kham khổ đến mức tôi phải Chịu Đói, cả ngoài đường lẫn trong nhà; khi tôi chứng kiến một cuộc đời lao động bắt đầu theo cách đó, tiếp diễn theo cách đó, và kết thúc theo cách đó, chẳng có lấy một cơ hội hay sự đổi thay; thì khi ấy tôi nói với đám người quyền quý rằng: “Tránh xa ta ra! Hãy để mặc túp lều của ta yên. Cửa nhà ta đủ tối tăm lắm rồi, đừng có làm cho nó tối thêm nữa. Đừng hòng trông mong ta bò lên cái Công viên ấy để góp vui cho buổi biểu diễn mỗi khi có Ngày Sinh Nhật, hay màn Diễn Thuyết hoa mỹ nào đó, hoặc bất cứ thứ gì tương tự. Cứ diễn mấy thứ Trò Trồng Trò Trò của các người mà không cần có tôi, cứ tự nhiên tận hưởng chúng đi. Chúng ta chẳng có dính líu gì đến nhau cả. Hãy để tôi yên thân thì hơn!”
Thấy đứa trẻ trong vòng tay đã mở hé đôi mắt và ngơ ngác nhìn xung quanh, hắn khựng lại để thốt lên vài lời dỗ dành ngớ ngẩn bên tai con bé, rồi đặt nó đứng xuống mặt đất bên cạnh mình. Sau đó, hắn chamat chậm quấn một lọn tóc dài của con bé vòng đi vòng lại quanh ngón trỏ thô ráp của mình hệt như một chiếc nhịp nhẫn, trong khi con bé cứ níu lấy ống quần bám bụi của hắn, rồi nói với Trotty:
— Tin tôi đi, bản chất tôi không phải là kẻ cộc cằn; và tôi là kẻ rất dễ thỏa mãn. Tôi chẳng giữ hiềm khích với ai cả. Tôi chỉ muốn được sống như một trong những sinh linh của Đấng Tối Cao. Tôi không thể — tôi không làm được — và thế là có một hố sâu ngăn cách giữa tôi và những kẻ có thể và làm được điều đó. Vẫn còn những kẻ giống như tôi. Anh có thể đếm chúng bằng hàng trăm hàng ngàn, còn nhanh hơn là đếm từng người một.
Trotty thừa nhận hắn nói đúng sự thật trong chuyện này, bèn lắc đầu tỏ ý đồng tình.
Fern tiếp lời: — Mang tiếng xấu thế này rồi đấy; và tôi e rằng mình chẳng thể mong kiếm được tiếng thơm hơn đâu. Làm trái ý đời là phạm luật, và tôi thì đang trái ý đời, dẫu Chúa biết rằng tôi thà giữ tinh thần vui vẻ còn hơn nếu có thể. Thôi được! Tôi chẳng biết lão nghị viên này có thể hại tôi đến mức nào bằng cách tống cổ tôi vào tù; nhưng nếu không có một người bạn cất lời hộ, lão hoàn toàn có thể làm thế; và anh thấy đấy —! — vừa nói hắn vừa chỉ ngón tay xuống đất, hướng về phía đứa đứa trẻ.
Trotty thốt lên: — Con bé có khuôn mặt thật đẹp.
Gã kia đáp bằng giọng trầm trầm, vừa nhẹ nhàng dùng cả hai bàn tay nâng cằm con bé hướng lên phía mặt mình và đăm đăm ngắm nhìn: — Ôi đúng thế chứ! Tôi đã nghĩ vậy rất nhiều lần. Tôi từng nghĩ thế khi lò sưởi lạnh ngắt và cái chạn trống hoác. Tôi từng nghĩ thế vào đêm hôm trước, khi chúng tôi bị tóm gọn như hai tên trộm. Nhưng bọn họ — họ không nên thử thách khuôn mặt nhỏ bé ấy quá nhiều lần, phải không Lilian? Đối xử như thế với một con người quả thực chẳng công bằng chút nào!
Hắn hạ thấp giọng đến mức chỉ còn thủ thỉ, đăm đăm nhìn con bé với vẻ mặt đầy nghiêm nghị và kỳ lạ đến nỗi Toby, để chuyển hướng suy nghĩ của hắn, bèn hỏi xem vợ hắn còn sống không.
Hắn lắc đầu đáp: — Tôi chưa từng có vợ. Con bé là con của anh trai tôi: một đứa trẻ mồ côi. Mới chín tuổi thôi, dẫu anh khó lòng nhận ra điều đó; nhưng giờ thì con bé đã mệt mỏi và kiệt sức rồi. Trại Tế Bần hẳn đã chăm sóc nó — cách chỗ chúng tôi ở tận hai mươi tám dặm — trong bốn bức tường (giống như cách họ chăm sóc ông già nhà tôi khi ông không thể làm việc được nữa, dẫu ông chẳng làm phiền họ được bao lâu); nhưng tôi đã nhận nuôi nó thay vào đó, và nó sống với tôi từ dạo ấy. Mẹ nó từng có một người bạn ở Luân Đôn này. Chúng tôi đang cố gắng tìm kiếm bà ấy, và tìm cả việc làm nữa; nhưng đây là một thành phố rộng lớn. Không sao cả. Càng có nhiều chỗ để chúng ta lang thang, Lily ạ!
Bắt gặp ánh mắt của đứa trẻ với một nụ cười làm tan chảy trái tim Trotty hơn cả những giọt nước mắt, hắn bắt tay ông.
Hắn nói: — Tôi thậm chí còn chẳng biết tên anh, nhưng tôi đã trải lòng mình ra với anh một cách chân thành, bởi tôi mang ơn anh; và điều đó hoàn toàn có lý do. Tôi sẽ nghe theo lời khuyên của anh, và tránh xa thứ này ra —
Toby gợi ý: — Công lý.
Hắn đáp: — À! Nếu đó là cái tên họ đặt cho hắn. Công lý này. Và ngày mai sẽ thử xem có may mắn nào khá hơn chờ đón ở đâu đó quanh Luân Đôn không. Chúc ngủ ngon. Chúc mừng năm mới!
Trotty buông lơi cái siết tay nhưng vội vã níu lấy tay hắn, kêu lên: — Khoan đã! Năm Mới không bao giờ có thể hạnh phúc đối với tôi, nếu chúng ta chia tay thế này. Năm Mới không bao giờ có thể hạnh phúc đối với tôi, nếu tôi thấy anh và đứa trẻ dắt díu nhau lang thang không biết đi đâu về đâu, chẳng có lấy một mái che đầu. Hãy về nhà tôi! Tôi là một kẻ nghèo khổ, sống trong một chốn nghèo hèn; nhưng tôi có thể cho anh trọ qua một đêm mà chẳng hề hấn gì. Hãy về nhà tôi! Nào! Tôi sẽ ẵm con bé! — Trotty vừa nói vừa bế thốc đứa trẻ lên. — Một cô bé xinh xắn làm sao! Tôi có thể cõng nặng gấp hai mươi lần thế này mà chẳng mảy may thấy mệt. Hãy bảo tôi nếu tôi đi quá nhanh nhé. Tôi đi nhanh lắm. Xưa nay vẫn thế! — Trotty vừa nói vừa bước với tốc độ sáu bước chạy trotting cho mỗi sải chân của người đồng hành mệt mỏi; đôi chân gầy guộc của ông lại run lẩy bẩy dưới sức nặng mà ông đang gánh.
Trotty vừa nói vừa líu cả lưỡi cả chân bởi ông không chịu nổi việc bị người ta cảm ơn và sợ hãi khoảng lặng dù chỉ một giây: — Này nhé, con bé nhẹ hều hà. Nhẹ tựa lông hồng — Nhẹ hơn cả lông công — Nhẹ hơn rất nhiều. Đến nơi rồi đây, chúng ta đi thôi! Quẹo ngã rẽ đầu tiên bên phải này thôi, Bác Will nhé, đi qua cái trụ bơm nước, rồi rẽ ngoắt lên lối đi bên trái, nằm ngay đối diện quán rượu. Đến nơi rồi đây, chúng ta đi thôi! Băng qua đường nào Bác Will, và cẩn thận gã bán bánh nhân thịt ở góc phố nhé! Đến nơi rồi đây, chúng ta đi thôi! Đi xuống khu chuồng ngựa ở đây này Bác Will, và dừng chân ở cái cửa màu đen có tấm bảng đề chữ “T. Veck, Thợ Khuân Vác Vé”; và đến nơi rồi đây, chúng ta đi thôi, và thực sự đến nơi rồi đây, bé cưng của tôi. Meg, ngạc nhiên chưa!
Nói đoạn, Trotty trong trạng thái đứt hơi đặt đứa bé xuống trước mặt con gái mình ngay giữa sàn nhà. Vị khách nhỏ tuổi ngước nhìn Meg một cái; và chẳng chút nghi ngờ trước gương mặt ấy mà đặt trọn vẹn niềm tin vào những gì mình trông thấy, con bé liền lao vào vòng tay Meg.
Trotty vừa chạy vòng quanh phòng vừa nghẹn ngào phát ra tiếng nấc, kêu lên: — Đến nơi rồi đây, chúng ta đi thôi! Này Bác Will, ở đây có lò sưởi này anh biết không! Sao anh không ra chỗ lò sưởi đi? Ồ đến nơi rồi đây, chúng ta đi thôi! Meg, cục cưng quý giá của cha, cái ấm đun nước đâu rồi? Nó đây rồi và nó sắp sửa đi đây rồi, chẳng mấy chốc mà nó sôi cho mà xem!
Trotty quả thực đã vớ được cái ấm ở xó xỉnh nào đó trong cuộc hành trình điên cuồng của mình và giờ đặt nó lên bếp: trong lúc Meg ân cần đặt đứa trẻ ngồi vào một góc ấm áp, quỳ sụp xuống đất trước mặt con bé, cởi giày và lau khô đôi chân ướt lạnh bằng một mảnh vải. Phải, và cô ấy còn cười trêu cả Trotty nữa — nụ cười mới tươi tắn, rạng rỡ làm sao, khiến Trotty chỉ muốn ban phước cho cô ngay tại nơi cô đang quỳ gối; bởi ông thấy rằng khi họ bước vào, cô đang ngồi thẫn thờ bên đống lửa đẫm nước mắt.
Meg lên tiếng: — Ôi cha! Con nghĩ cha phát điên lên mất rồi đấy tối nay. Con chẳng biết Tiếng Chuông sẽ nghĩ sao về điều đó nữa. Tội nghiệp đôi chân nhỏ bé. Lạnh ngắt thế này cơ chứ!
Đứa trẻ thốt lên: — Ồ, chúng ấm lên rồi ạ! Chúng ấm hẳn lên rồi ạ!
Meg đáp: — Không, không, không. Chúng ta chưa xoa bóp chúng đủ nửa phần đâu. Chúng ta đang bận lắm. Bận lắm cơ! Và khi xong việc này, chúng ta sẽ chải bớt mái tóc ẩm ướt; rồi khi xong việc đó, chúng ta sẽ mang lại sắc hồng cho khuôn mặt tái nhợt tội nghiệp bằng chút nước sạch; và khi xong việc đó, chúng ta sẽ thật vui vẻ, tươi tắn và hạnh phúc cho mà xem!
Đứa trẻ bật khóc nức nở, vòng tay ôm chặt lấy cổ cô; dịu dàng vuốt ve má cô và thốt lên: — Ôi Meg! Ôi Meg thân yêu!
Lời cầu phúc của Toby có lẽ cũng chẳng thể làm hơn thế. Nào có ai làm hơn được nữa!
Sau một thoáng lặng im, Meg gọi: — Ồ cha!
Trotty đáp: — Cha đây và cha đang đi đây, con gái cưng!
Meg la lên: — Chúa nhân từ ơi! Cha điên thật rồi! Cha cắm cái mũ của bé cưng lên vòi ấm đun nước, còn cái nắp vung thì treo đằng sau cánh cửa kìa!
Trotty vội vã sửa chữa sai lầm và phân trần: — Cha có định làm thế đâu con yêu. Meg, con gái cưng của cha?
Meg hướng mắt về phía ông và thấy ông đang hí hoáy đứng sau chiếc ghế của vị khách nam, nơi ông đang thực hiện vô vàn động tác bí hiểm để giơ cao đồng sáu xu mà mình vừa kiếm được.
Trotty nói: — Con yêu ạ, lúc nãy lúc bước vào, cha thấy nửa lạng trà rơi ở bậc thang nào đó; và cha khá chắc là có cả một miếng thịt xông khói nữa. Do cha không nhớ chính xác là ở đâu, cha sẽ tự mình đi tìm chúng xem sao.
Với cái mưu mẹo khó dò ấy, Toby lui ra ngoài để mua cho bằng được những thứ thực phẩm ông vừa nhắc tới bằng tiền mặt tại cửa tiệm của bà Chickenstalker; rồi chẳng mấy chốc đã quay về, làm bộ như thể ban nãy trong bóng tối ông không tài nào tìm thấy chúng.
Trotty vừa bày biện bộ đồ trà vừa nói: — Nhưng cuối cùng chúng cũng đây rồi, đầy đủ cả đấy! Cha khá chắc là trà với thịt xông khói mà. Quả đúng thế. Meg, cục cưng của cha, nếu con chịu khó pha ấm trà trong lúc người cha bất tài này nướng thịt xông khói, chúng ta sẽ sẵn sàng ngay tức khắc. Thật là một điều kỳ cục, — Trotty vừa tiếp tục công việc nấu nướng với sự trợ giúp của chiếc xiên nướng vừa lẩm bẩm, — kỳ cục thật đấy, nhưng bạn bè của cha ai cũng biết rõ, là tự bản thân cha chẳng bao giờ thích ăn thịt xông khói hay uống trà cả. Cha thích nhìn người khác thưởng thức chúng cơ, — Trotty cố tình cất giọng thật to để khắc sâu sự thật đó vào tâm trí vị khách, — chứ còn đối với cha, chúng chẳng ngon lành gì cho cam.
Thế nhưng Trotty vẫn hít hà mùi thơm ngào ngạt của miếng thịt xông khói đang xèo xèo — ồ! — hệt như thể ông thích nó lắm; và khi rót nước sôi vào ấm trà, ông âu yếm nhìn xuống tận đáy chiếc bình ấm áp ấy, thả cho làn hơi nước thơm lừng cuộn tròn quanh mũi rồi bao phủ lấy đầu và mặt mình trong một làn mây dày đặc. Thế nhưng dẫu vậy, ông chẳng hề ăn uống gì sất, ngoại trừ đúng lúc khởi đầu, chỉ nhấm nháp một mẩu nhỏ cho phải phép mà ông ra vẻ thưởng thức vô cùng nhưng lại tuyên bố rằng nó hoàn toàn nhạt nhẽo đối với ông.
Không. Công việc của Trotty là ngắm nhìn Will Fern và Lilian ăn uống; và Meg cũng vậy. Và chưa từng có những khán giả nào trong một bữa tiệc thành phố hay yến tiệc hoàng gia lại tìm thấy niềm vui sướng lớn lao đến thế khi chứng kiến kẻ khác ăn uống — dẫu đó có là một vị quân vương hay giáo hoàng đi chăng nữa — như hai cha con họ khi ngắm nhìn cảnh tượng đó đêm nay. Meg mỉm cười với Trotty, Trotty cười vang với Meg. Meg lắc đầu, làm bộ vỗ tay tán thưởng Trotty; Trotty dùng ngôn ngữ cơ thể kể lại cho Meg nghe những câu chuyện khó hiểu về việc ông đã tìm thấy những vị khách của họ ở đâu, khi nào và như thế nào; và họ rất đỗi hạnh phúc. Hạnh phúc vô cùng.
Trotty vừa đau đớn ngắm nhìn gương mặt Meg vừa thầm nghĩ: — Dẫu cho cuộc hôn nhân đó đã tan vỡ, ta thừa sức nhìn thấy điều đó!
Dùng xong bữa trà, Trotty cất lời: — Giờ cha bảo cái này nhé. Con bé sẽ ngủ với Meg, cha biết mà.
Đứa trẻ âu yếm nép vào người cô, thấu thốt: — Ngủ với chị Meg ngoan hiền! Với chị Meg.
Trotty gật đầu: — Thế mới phải chứ. Và ta đoán thể nào con bé cũng hôn cha của Meg cho mà xem, phải thế không nhỉ? Ta chính là cha của Meg mà.
Trotty vô cùng sung sướng khi đứa trẻ rụt rè tiến về phía ông, đặt một nụ hôn lên má rồi lại nép trở lại bên Meg.
Trotty xuýt xoa: — Con bé khôn ngoan chẳng kém gì vua Solomon. Nào chúng ta đến và chúng ta—không, không phải thế—cha không có ý đó—cha—lúc nãy cha đang nói gì nhỉ Meg, cục cưng của cha?
Meg hướng mắt về phía vị khách của họ, người đang tựa người vào chiếc ghế của cô, quay mặt đi và dịu dàng nâng niu đầu đứa trẻ đang ẩn khuất một nửa trong lòng cô.
Toby lẩm bẩm: — Phải rồi. Đúng thế! Chẳng hiểu tối nay mình cứ luyên thuyên cái quái gì nữa. Chắc đầu óc mình để đi mây về gió rồi. Will Fern, anh đi theo tôi đi. Anh đã mệt lả người và kiệt sức vì thiếu ngủ rồi. Anh đi theo tôi nào.
Gã đàn ông vẫn ngậm ngùi chơi đùa với những lọn tóc của đứa trẻ, vẫn tựa người vào ghế của Meg, vẫn quay mặt đi. Hắn chẳng thốt một lời nào, nhưng những ngón tay thô kệch chai sạn đang siết lại rồi buông lơi trong mái tóc vàng óng của đứa trẻ lại mang một sức nặng biểu cảm đủ nói lên tất cả.
Trotty vô thức đáp lời những gì hiển hiện trên gương mặt con gái mình: — Đúng vậy, đúng vậy. Con đưa con bé đi đi, Meg. Cho nó đi ngủ nào. Nào! Giờ thì Will, tôi sẽ chỉ chỗ nằm cho anh. Chỗ đó chẳng lớn lao gì đâu: chỉ là một căn gác mái thôi; nhưng có một căn gác mái, tôi vẫn thường nói thế, chính là một trong những sự tiện lợi tuyệt vời nhất khi sống ở khu chuồng ngựa này; và cho đến khi cái nhà xe và chuồng ngựa này được cho thuê với giá khá hơn, chúng ta cứ sống ở đây cho rẻ. Trên đó có rất nhiều cỏ khô thơm ngát của nhà hàng xóm; và nó sạch sẽ tinh tươm đúng như những gì đôi bàn tay và con bé Meg có thể làm được. Vui lên nào! Đừng có nản lòng. Lúc nào cũng phải giữ một trái tim mới mẻ cho một Năm Mới chứ!
Bàn tay vừa buông lơi mái tóc đứa trẻ đã run rẩy buông thõng vào tay Trotty. Thế là Trotty vừa huyên thiên không ngớt vừa dìu hắn ra ngoài ân cần và nhẹ nhàng hệt như dắt một đứa trẻ. Quay trở lại trước khi kịp gặp Meg, ông đứng lắng nghe một thoáng trước cửa căn phòng nhỏ của cô; một căn phòng thông nhau. Đứa trẻ đang lẩm nhẩm một lời cầu nguyện đơn sơ trước khi chìm vào giấc ngủ; và khi nhắc đến tên Meg — “Thân thiết biết bao, thân thiết biết bao” — câu từ của con bé vang lên như thế — Trotty nghe thấy nó khựng lại và hỏi xin tên ông.
Phải mất một lúc lâu gã lão già ngốc nghénh mới có thể lấy lại bình tĩnh để nhóm lại đống lửa và kéo chiếc ghế của mình đến bên lò sưởi ấm áp. Nhưng khi đã làm xong việc đó, và đã vặn to ngọn đèn, ông lôi tờ báo trong túi ra và bắt đầu đọc. Thoạt đầu ông đọc một cách hời hợt, lướt qua lướt lại các cột báo; nhưng chẳng mấy chốc đã chuyển sang sự chăm chú đầy thiết tha và u buồn.
Bởi chính tờ báo gây khiếp hãi ấy lại một lần nữa dẫn dắt suy nghĩ của Trotty trôi về cái quỹ đạo mà chúng đã bám trụ suốt cả ngày hôm ấy, thứ đã được định hình và khắc họa sâu sắc bởi các sự kiện trong ngày. Nỗi quan tâm dành cho hai kẻ lãng du từng đẩy ông sang một hướng suy nghĩ khác, tươi vui hơn đôi chút vào lúc đó; nhưng khi chỉ còn lại một mình, và đọc về những tội ác cùng hành vi bạo lực của người đời, ông lại trượt dài về trạng thái tâm lý cũ.
Trong tâm trạng ấy, ông bắt gặp một bài tường thuật (và đó chẳng phải là lần đầu tiên ông đọc được câu chuyện như thế) về một người phụ nữ đã nhẫn tâm ra tay không chỉ với cuộc đời của chính mình mà còn với cả đứa con thơ dại. Một tội ác quá đỗi khủng khiếp, và vô cùng ghê tởm đối với tâm hồn ông — một tâm hồn vốn tràn ngập tình yêu thương dành cho Meg — khiến ông đánh rơi tờ báo và ngả ngửa người ra sau ghế trong nỗi bàng hoàng tột độ!
Toby thét lên: — Thật bất nhân và tàn nhẫn! Thật bất nhân và tàn nhẫn! Chẳng có ai ngoài những kẻ tâm địa xấu xa, sinh ra đã tồi tệ, chẳng có lý do gì tồn tại trên đời này, lại có thể làm những chuyện táng tận lương tâm đến thế. Quá đúng rồi, tất cả những gì tôi nghe được ngày hôm nay; quá chính đáng, quá nhiều bằng chứng xác thực. Bản chất chúng ta Thật Tồi Tệ!
Tiếng Chuông cất lời đột ngột đến mức — bùng nổ vang dội, trong trẻo và ngân vang — khiến ông có cảm giác như thể những quả chuông đang giáng thẳng vào người mình trên chiếc ghế.
Và chúng đang nói cái gì vậy?
“Toby Veck, Toby Veck, đang chờ ngươi đấy Toby! Toby Veck, Toby Veck, đang chờ ngươi đấy Toby! Đến mà xem chúng ta, đến mà xem chúng ta, Lôi cổ hắn đến đây, lôi cổ hắn đến đây, Ám ảnh và săn lùng hắn, ám ảnh và săn lùng hắn, Phá tan giấc ngủ của hắn, phá tan giấc ngủ của hắn! Toby Veck Toby Veck, cửa mở toang hoác nhé Toby, Toby Veck Toby Veck, cửa mở toang hoác nhé Toby—” rồi chúng dữ dội quay phắt lại nhịp điệu cuồn cuộn ban đầu, ngân vang vào tận từng viên gạch và lớp trát trên tường.
Toby lắng nghe. Ảo giác, ảo giác thôi! Nỗi hối hận vì đã bỏ chạy khỏi họ vào chiều nay ấy mà! Không, không. Chẳng có chuyện đó đâu. Lại nữa, lại nữa, và thêm cả chục lần nữa. “Ám ảnh và săn lùng hắn, ám ảnh và săn lùng hắn, Lôi cổ hắn đến đây, lôi cổ hắn đến đây!” Điếc đặc cả một thị trấn!
Trotty khẽ gọi, vừa gõ cửa phòng cô: — Meg này. Con có nghe thấy gì không?
— Con nghe thấy tiếng chuông, thưa cha. Quả thực tối nay chúng kêu to thật đấy.
Toby kiếm cớ để ngó vào trong, hỏi: — Con bé ngủ chưa?
— Ngủ rất say và hạnh phúc ạ! Nhưng con chưa thể rời khỏi nó lúc này được đâu cha. Cha nhìn xem nó đang nắm chặt tay con kìa!
Trotty thì thầm: — Meg này. Lắng nghe Tiếng Chuông kìa!
Cô vẫn hướng mặt về phía ông lắng nghe suốt quãng thời gian ấy. Nhưng nét mặt cô chẳng hề thay đổi chút nào. Cô chẳng thể hiểu nổi chúng.
Trotty rút lui, trở về ghế ngồi bên đống lửa và một mình tiếp tục lắng nghe. Ông ngồi đó một lúc lâu.
Quả thực không thể nào chịu đựng nổi; sức mạnh của chúng thật đáng sợ.
Toby vội vã tháo chiếc tạp dề, chẳng thèm màng tới chiếc mũ, tự nhủ: — Nếu cửa tháp chuông thực sự đang mở, điều gì ngăn cản tôi leo lên tháp và tự mình kiểm chứng cho rõ ràng chứ? Nếu nó khóa, tôi cũng chẳng cần thêm bằng chứng nào nữa. Thế là đủ.
Khi lẳng lặng lẻn ra đường phố, ông khá chắc chắn rằng mình sẽ thấy nó khép hờ và khóa chặt, bởi ông nắm rất rõ cánh cửa đó và hiếm khi thấy nó mở đến mức ông chỉ đếm trên đầu ngón tay không quá ba lần. Đó là một vòm cửa thấp nằm bên ngoài nhà thờ, trong một góc tối khuất sau cây cột nhà; với những bản lề bằng sắt to đến mức phần bản lề và ổ khóa còn chiếm diện tích nhiều hơn cả cánh cửa.
Thế nhưng, sự kinh ngạc của ông lớn nhường nào khi đến nhà thờ với đầu trần; và đưa tay sờ vào góc tối ấy với nỗi hoài nghi cánh cửa có thể bất ngờ bị chộp lấy cùng bản tính rụt rè muốn rụt tay về; ông phát hiện ra cánh cửa vốn mở hướng ra ngoài ấy thực chất đang khép hờ!
Ngạc nhiên ở phút đầu, ông định quay về; hoặc đi tìm đèn hay một người bầu bạn, nhưng lòng dũng cảm lập tức tiếp sức và ông quyết định leo lên một mình.
Trotty tự nhủ: — Mình có gì phải sợ cơ chứ? Đây là nhà thờ mà! Hơn nữa, những kẻ rung chuông có lẽ đang ở trên đó và quên khóa cửa thôi. Thế là ông bước vào, vừa đi vừa dò dẫm như một kẻ mù; bởi không gian tối như mực. Và vô cùng tĩnh mịch, vì Tiếng Chuông đang ngừng đổ.
Bụi đường từ bên ngoài thổi bay vào hốc tường; tích tụ lại ở đó dày đặc đến mức tạo cảm giác mềm mại tựa nhung mịn dưới lòng bàn chân, mang lại một sự kỳ lạ đến giật mình. Cầu thang hẹp nằm sát ngay cửa, khiến ông vấp ngã ngay bước đầu tiên; và vô tình đẩy sập cửa lại bằng chân khiến nó bật văng ngược trở lại một cách nặng nề, ông chẳng tài nào mở ra được nữa.
Tuy nhiên, đó lại là một lý do khác để tiếp tục tiến bước. Trotty vừa mò mẫm vừa bước tiếp. Lên, lên, lên nữa, và xoay vòng, xoay vòng; rồi lại lên, lên, lên; càng lúc càng cao, cao mãi!
Đó là một chiếc cầu thang vô cùng khó chịu cho công việc dò dẫm ấy; vừa thấp vừa chật hẹp đến mức bàn tay đang quẹt mẫm của ông cứ chạm vào thứ gì đó mãi; và cảm giác chạm vào ấy thường giống hệt như có một người đàn ông hay một bóng ma đang đứng thẳng người nhường đường cho ông đi qua mà không bị phát hiện, khiến ông phải vừa vuốt dọc bức tường nhẵn nhụi lên trên để tìm kiếm khuôn mặt vừa khua xuống dưới tìm bàn chân, trong khi một cảm giác tê rần lạnh buốt lan khắp sống lưng. Hai ba lần, một ô cửa hoặc một hốc tường phá vỡ bề mặt đơn điệu; và khi ấy nó tạo cảm giác như một khoảng trống rộng bằng cả ngôi nhà thờ; khiến ông có cảm giác mình đang đứng trên bờ vực thẳm và chuẩn bị lộn nhào xuống dưới, cho đến khi ông sờ soạng tìm lại được bức tường.
Vẫn tiếp tục lên, lên, lên; và xoay vòng, xoay vòng; rồi lên, lên, lên; càng lúc càng cao, cao mãi!
Cuối cùng, bầu không khí ngột ngạt và nặng nề bắt đầu dịu mát lại: chẳng mấy chốc đã lồng lộng gió; lát sau gió thổi mạnh đến mức ông suýt đứng không vững. Nhưng ông đã đến được một khung cửa sổ vòm trong tháp ngang tầm ngực, và bấu chặt lấy đó nhìn xuống những mái nhà, những ống khói đang nhả khói, những vệt sáng nhòe nhoẹt lốm đốm (hướng về nơi Meg đang thắc mắc không biết ông đang ở đâu và có lẽ đang gọi tên ông), tất cả hòa quyện nhão nhoét vào nhau trong hỗn độn sương mù và bóng tối.
Đây chính là buồng chuông, nơi những người rung chuông hay đến. Ông đã túm lấy một trong những sợi dây thừng sờn rách đang buông thõng xuống qua các lỗ thủng trên mái vòm bằng gỗ sồi. Thoạt đầu ông giật mình lùi lại, tưởng đó là tóc; rồi lại run lẩy bẩy trước ý nghĩ đánh thức quả Chuông trầm mặc. Bản thân những quả chuông nằm ở vị trí cao hơn. Bị cơn mê hoặc cuốn đi, hoặc như đang thực hiện một thứ bùa chú ám ảnh lấy mình, Trotty lại tiếp tục dò dẫm tiến lên. Lần này phải leo qua những chiếc thang vô cùng nhọc nhằn, bởi lối đi rất dốc và chỗ bấu víu cho đôi chân chẳng mấy chắc chắn.
Lên, lên, lên; leo và trèo; lên, lên, lên; càng lúc càng cao, cao mãi!
Cho đến khi, nhô người qua khỏi sàn nhà và khựng lại với phần đầu vừa nhô lên khỏi những thanh xà, ông đã đặt chân vào giữa bầy Chuông. Gần như chẳng thể nhận dạng nổi hình hài vĩ đại của chúng trong chập choạng tối, nhưng chúng đang ở đó. Mờ ảo, tối tăm và câm lặng.
Một cảm giác sợ hãi và cô lập nặng nề lập tức trùm lấy ông khi ông trèo vào cái ổ đá và kim loại lộng gió này. Đầu óc ông quay cuồng. Ông lắng nghe, rồi cất tiếng kêu đầy hoang dại: — “Hò reo nào!” Tiếng hò reo vang vọng thê lương qua những tiếng vọng lại.
Hoa mắt, bối rối, hụt hơi và hoảng sợ, Toby ngơ ngác nhìn xung quanh rồi ngã lăn ra bất tỉnh.