Truyện điệp âm

Truyện Điệp Âm

Lượt đọc: 27 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

I. Khái niệm

Chuyển Độc âm (từ đơn tiết, hình vị, phát âm từng từ một) thành Điệp âm (phát âm một từ nhiều lần) của từ trong tiếng Việt, chúng ta có thể tạo nghĩa mới cùng lúc tạo diễn biến cho truyện để dẫn đến những bố cục mở, mở từ đầu đến cuối của truyện.

Một từ ở dạng độc âm thí dụ từ “núi” thường có nghĩa đen là “núi đồi địa chất” hoặc có nghĩa bóng ở ngữ cảnh “núi sông” (quốc gia, đất nước). Nếu chuyển sang dạng điệp âm như “núi núi sông” thì “núi núi” ở đây sẽ được suy tưởng với bối cảnh của truyện để gợi thêm ý trong khi sáng tác hay khi đọc. Vì vậy, tùy cách suy tưởng của mỗi người, truyện Điệp Âm có thể gợi ra nhiều tình tiết và khai triển những bố cục mới.

II. Kỹ thuật – nội dung – hình thức

1. Cách đọc những chỗ điệp âm trong truyện sẽ nhanh, chậm, mạnh, nhẹ, trầm, bổng v.v… tùy theo bối cảnh và cảm ứng của người đọc.

2. Có thể thêm phụ từ (giống kiểu thêm phụ bản trong thơ Đa Đề) vào chuỗi điệp âm để gợi sự liên tưởng hay mở rộng nội dung của truyện. Thí dụ từ “Hắn” có dạng điệp âm là “Hắn Hắn Hắn”. Thêm phụ từ “sử” vào, chúng ta sẽ có dạng “Hắn Hắn, Sử, Hắn” thì người đọc sẽ hiểu “Hắn Hắn” ở đây đồng nghĩa với “Lịch Sử”.

3. Theo cảm ứng riêng, người đọc có thể thêm hoặc bớt hoặc thay đổi các điệp âm hoặc các phụ từ trong bản gốc.

4. Xét về nội dung thì phụ từ trong điệp âm sẽ chuyển hóa được nhiều ý niệm (từ cụ thể đến trừu tượng, từ thiên nhiên đến văn hóa, từ kiến thức đến kinh nghiệm v.v…) thành cốt truyện. Cách chuyển hóa này khiến tư duy của người sáng tác lẫn người đọc tự mở ra những dạng nội dung vừa chung vừa riêng, vừa thực vừa ảo, luôn luôn mới lạ nhưng không ngớ ngẩn hay lố bịch (vì những chuyển hóa này bắt nguồn từ kinh nghiệm, văn hóa, tư duy, kiến thức… của người đọc).

II. Các thí dụ

1. Trăng

“Trăng”: nghĩa đen là một hành tinh trong Thái Dương Hệ. Nghĩa bóng là “âm”, “tuổi”, “phụ nữ trẻ”, thời gian v.v…

“Trăng Trăng”: Mang những ý nghĩ khác, khác từ một phần hay toàn phần so với “Trăng” ở dạng độc âm. Ý nghĩ khác này tự nảy sinh cùng bối cảnh khi sáng tác.

2. Trống

a. Trống (độc âm): dụng cụ trong âm nhạc;

b. Trống Trống: Tùy theo bối cảnh. Có thể gợi ra các ý nghĩa như Văn hóa, truyền thống, thông điệp. v.v…

3. Thăng Long

a. Thăng Long (độc âm): Thành phố, Thủ Đô cũ…

b. Thăng Thăng Long: Lịch sử Thăng Long, Hà Nội ngày nay…

c. Thăng Thăng Thăng Long: Người Hà Nội, Biến chuyển văn hoá v.v…

4. Hắn (Người đó, ông ta, lão, khứa… một cách gọi nhân vật trong truyện)

a. Hắn: một nhân vật ở ngôi thứ ba.

b. Hắn Hắn: có thể là lịch sử, là quốc gia, là văn hóa… tùy theo bối cảnh của truyện.

c. Hắn Hắn Hắn: một cấu trúc nghệ thuật cho bối cảnh của truyện.

III. So sánh với thơ Đa Đề (http://www.talawas.org/?p=13246)

1. “Phụ Bản” trong thơ Đa Đề là “Phụ Từ” trong truyện Điệp Âm.

2. Nếu thỏa thuận “A”, “A A”, “A A A” là ký hiệu của điệp âm trong truyện thì so với các ký hiệu ~, -, _ của thơ Đa Đề chúng ta có:

“~” = “A A A” (lập lại trên 2 lần: Mở rộng bối cảnh thành nghệ thuật)

“-” = “A A” (lặp lại 2 lần: Nghĩa mới theo bối cảnh)

“_” = “A” (độc âm: Nghĩa đen hoặc bóng theo ngữ cảnh)

Xin nhắc lại ý nghĩa các ký hiệu trong thơ Đa Đề như sau:

~ : Phạm trù nghệ thuật (sáng tạo, tương tác, bộc phát, trực giác, tư tưởng…)

– : Phạm trù cảm tính (nghĩa bóng, ám chỉ, trừu tượng, liên tưởng, gián tiếp, biểu diễn…)

_ : Phạm trù lý lẽ (nghĩa đen, lịch sử, thực tế, cụ thể, trực tiếp, hành động…)

IV. Truyện mẫu:

Trống Trống _______Vỡ Thăng Thăng Thăng Long

Hắn Hắn có tư tưởng mỗi ngày phải đánh đánh đánh bao nhiêu có thể những ba hồi chín tiếng vào mặt trống trống ở Hà Nội.

Phải kể từ trước khi chào đời, trống trống đã nhập vào tư duy hắn. Mỗi lần nghe trống, huyết huyết thống lại hiện thân và bừng bừng bừng lên nơi hắn. Mẹ Mẹ hắn kể lúc cái trống làng vừa lủng thì mang thai hắn. Nghĩa là hắn hắn là âm thanh và sứ điệp của tổ tiên đầu thai.

Theo truyền truyền thuyết hồng hoang, nòi giống hắn hắn tin vào thần thánh, mỗi khi có người chết, họ khoét rỗng một khúc cây rồi liệm xác vào. Khúc cây bao giờ cũng dài hơn thân thân thể người chết. Khi chôn, họ cưa phần đựng xác ra và đặt xuống huyệt. Phần còn lại thì đựng hồn, họ đem về để cúng vái. Những người đưa đám cũng đem những khúc gỗ đựng hồn của riêng dòng họ của họ theo. Mọi người vừa đi vừa gõ trống để tiễn xác vào lòng đất và rước hồn của người chết về đình làng. Cội nguồn trống trống từ những khúc cây thần linh đó mà sinh ra. Dòng dòng giống của hắn Á châu hắn tiến hóa theo những âm thanh, dùi và hình thể của những cái trống trống rỗng đó.

Hắn Hắn ở trong bụng mẹ rất lâu, từ hồng hoang đến hết thời đồ đá. Khi mẹ hắn chuyển bụng, người ta phải đánh trống Ấn Ấn Độ, chơi điệu Hmong, nhảy Trung Nguyên, hét Nôm để giúp mẹ hắn sinh ra. Hắn hắn hắn hắn, một sinh nở của nghệ thuật. Khi ra đời hắn khóc hoài hủy. Cha Cha hắn dù đã vỗ đủ loại trống hắn cũng không im, cuối cùng ông ta phải vừa coi tướng hắn vừa tự tay làm trống riêng cho hắn, dùi cũng theo tạng hắn để dỗ hắn yên. Mẹ hắn tìm đủ mọi thứ trống cho hắn hắn chơi. Hắn ham trống quá không chịu học, cha mẹ hắn lại phải đem tâm huyết mà viết chữ, khắc hình, tạo nghệ thuật ngay trên mặt trống cho hắn có văn hiến. Dần dần, người nước hắn ai cũng chơi trống thiện nghệ và từ đó dân số và văn hóa của nòi giống hắn phát triển rất nhanh.

Nền văn hóa của dân dân hắn là trống trống trống. Tỏ tình họ dùng trống cơm. Thức ngủ họ dùng trống làng. Giờ tí canh ba họ dùng trống canh. Mang bầu họ gọi là mang trống ngược. Cầu nguyện họ gõ trống Kiệu. Gọi nhau họ gióng trống Cái. Mở hội hát hò họ chơi trống Chầu… Ðàn ông biểu lộ tình cảm bằng cái dùi trống. Con nít lấy trống cái, trống con làm bánh xe lăn lộn khắp nơi. Trai gái trong đêm tân hôn thì chơi chơi trống, trống lủng.

Trong thực tế, trống trống đã phù trợ dân tộc hắn như thần thánh phù trợ kẻ mộ đạo. Trống làm thú dữ sợ hãi. Trống trống làm kẻ gian hoảng loạn và hối lỗi. Trống làm giặc tưởng là những quả bom khổng lồ. Trống làm voi rừng quì mọp xuống và rồng phượng bay lên. Trống trống trống lung lay bóng nguyệt và trống trống trống trống thôi thúc dân dân Đại Ngu dân Đại Cồ dân hắn nhiều phen trở thành anh hùng.

Trống trống nghệ thuật kia đã để lại những kỳ tích cho dân hắn. Luật pháp của nước hắn là trống: Khen thưởng ai, thì trống với dùi tưng tưng. Xử chém thì gõ trống trảm. Trống trống gọi tổ tiên về chứng giám cách trị nước. Khi chính quyền khen nịnh hay xử lận ai, người đánh trống bị dùi làm run tay khiến trời đất nổi gió bụi, sấm nổ và sét đánh nát trống ra để cứu kẻ vô tội. Nhiều vua quan bê bối đã bị mảnh vỡ của trống lúc giận văng ra và chém cụt cụt dùi hoặc làm sập không ít những cột kèo cung triều. Nhiều lần xét bậy như vậy, dân dân hắn truyền miệng nhau “lệnh vua thua trống làng” và họ đặt câu này làm tiêu chí cho sử sách dân tộc.

Khi hắn hắn vừa đủ lớn để đi học thì cái trống trường làng điều khiển cuộc sống hắn. Trống đánh thức. Trống nhập trường. Trống ra chơi. Trống ra về. Trống hất hắn xuống giường mỗi sáng và trống gọi hắn hắn lên giường mỗi đêm. Rồi trống canh ba, canh tư nhắc nhở bổn phận làm người. Thiên hạ vì trống, xem ra thích thú và tranh đấu cho quyền làm người hơn là giữ bổn phận công dân của một nước độc độc tôn độc độc đảng. Dân dân số và dân trí nước hắn vì thế lại tăng lên rất nhanh.

Mỗi lần binh biến, trống trống trống lại thùng thùng rung chuyển núi rừng, ầm ầm ầm điều binh khiển tướng. Dùi dùi dùi vọng thẳng băng lên thần thánh và trống trống trống rung từng chập từng chập xuống tổ tiên nên dân hắn hắn đã không những giữ vững sơn hà mà còn mở mang thêm bờ cõi.

Có lần giặc giặc Ni Hao (Trung Quốc) giặc từ phương bắc vừa gươm đao vừa sách đạo đã ồ ạt tràn xuống chiếm quê hương hắn. Vậy mà đến Mê Linh, đàn bà nước hắn chỉ vỗ bì bạch vào da da trống đã khiến giặc từ tối mặt u mê đến thảm bại. Giặc đi rồi, dùi dùi với trống loay hoay trong cảnh hậu chiến ngổn ngang chợt thở than:

Ải Bắc quân thù kinh vó ngựa

Giáp vàng, khăn trở, lạnh đầu voi

Chàng ơi điện ngọc bơ vơ quá

Chênh chếch trăng tà lẻ bóng soi

Ngân Giang – “Vịnh Hai Bà Trưng”

Âm thanh đặc cảm tính thở than này đã vang vọng và dần ngấm vào tâm não lẫn dùi dùi của dân hắn và không biết kiểu hờn mát làm ngắn ngắn tư duy, ngắn dùi này đến bao giờ mới dứt.

Rồi triều đại nối tiếp triều đại, lãnh tụ cứ lấy dùi dùi to dùi nhỏ mà trị nước nên chẳng mấy ai thọ lâu. Dân theo đó cũng thi nhau thử nghiệm các kiểu dùi, triết lý các loại da da, tranh luận các nết sơn, sưu tầm các thế chơi. Rồi từ cung vua chúa đến mái cùng đinh, nhà nào cũng dùi dùi với năm bảy cái trống. Dân hắn hắn chơi trống đến mê muội, đến tranh chấp, đến kiệt sức, hóa nghèo và đạo tặc nảy sinh. Lúc này trống trống cứ đụng sơ dùi vào là lủng.

Dù có người đem kinh nghiệm gẫy dùi ra nói “cái nết đánh chết cái đẹp” nhưng số phận cái vật tổ kia cũng không khá hơn. Dần dần, cái trống dân tộc chỉ còn dùng để trưng bày và thu hút bụi bặm. Hôm cha hắn chết, hắn hắn khoét khúc cây vừa đủ dài với thân thể để liệm xác chứ không chừa một chỗ để làm trống như truyền thống. Chưa hết, ở nhà còn bao nhiêu trống, hắn lại kêu con cái và hàng xóm mỗi người mang mỗi cái vừa gõ tắc cùng, tắc cùng vừa rước xác cha hắn ra đồng. Trên đường đi, thấy cảnh con đàn cháu đống khệ nệ với trống, hắn nghĩ nhà đã chật chội lại đông con, đem trống về chỉ tổ kềnh càng, hơn nữa không chôn nó đi, nó lại nhập vào bụng vợ mỗi năm thì nạn nhân mãn sẽ làm hắn vỡ nợ. Nghĩ rồi lúc hạ huyệt, hắn chôn cả người lẫn tất cả trống vào một lỗ. Dân làng thắc mắc thì hắn trả lời làm vậy văn minh hơn dân Chàm, mình chôn trống, họ chôn sống. Ai đồng ý thì chôn, ai không ưng thì đem về đình mà thờ.

Dùi dùi kiệt sức rồi mất thiêng, chính quyền dùi mất lý trí lẫn công lý liền lấy trống làm biểu tượng văn hóa và áp đặt làng xã hắn phải trống trống thế này dùi dùi dùi thế kia. Sự kiện này làm hắn hắn mất dần tự do rồi ngoại cảnh lẫn nội thất của dân tộc hắn cũng từ những gò bó đó mà thay đổi theo.

Một ngày kia, dân hắn thấy người lạ từ khắp nơi giong buồm đô hộ đến. Không còn ai biết nổi trống truyền thống như xưa nên trống báo nguy nghe như báo mừng và người người chỉ còn biết la to hét loạn cùng nhảy tưng tửng. Người ngoại quốc thấy vậy lại tưởng được dân hoan hô nên họ cứ tự nhiên tiến vào chiếm đình làng.

Vào đình, chẳng thấy gì ngoài mấy cái trống cũ cũ kỹ. Tò mò, họ gõ thử mấy cái thì thấy lớp bụi trên mặt trống chuyển động nhịp nhàng, vòng vòng xếp xếp như những điệu múa điêu luyện, độ rung đầy bí ẩn và âm thanh như có tiếng người. Họ đem vật tổ của họ là những cái mõ, cái chuông ra gõ để so sánh thì thấy đồ của họ chỉ boong boong keeng coong nhạt nhạt nên họ quyết định ở lại để thuần hóa tiếng trống kia vào cuộc chơi mới. Thế là thời đô hộ mở màn.

Phần dân hắn hắn, mấy đứa nhỏ lâu nay vì không ai dậy chơi nên dùi lụt và coi thường trống, giờ thấy chuông chuông mõ mõ lạ tai chúng liền đem trống trống Tổ đổi lấy của chuông Tây.

Chưa ai kịp xếp đặt trống với chuông ra sao thì Đại Chiến thứ nhất, thế chiến thứ hai, lịch sử thế giới sang trang. Trống cũng từ biến chuyển toàn cầu đó mà dần biến mất khỏi các sinh hoạt đời sống. Ở nhà quê, hết trống rồi, lâu lâu hắn hắn đem cái dùi dùi ra xoa. Đang buồn buồn, hắn chợt nghĩ đến vợ đang thổi thổi lửa nấu canh, tức thì cái dùi dòng giống kia biến thành cái chày giã cua. Hắn Hắn và Hắn chỉ còn tưởng tượng được là đem dùi trống mà giã cua thì những bát bún riêu sẽ ngon hơn, đời hắn hắn nước hắn sẽ bớt nhạt nhòa đi.

Dịp may cuối cùng với trống là nhờ vợ hắn biết dùng cái dùi kia đúng nơi đúng lúc mà năm sau hắn Nguyễn Hữu Nghĩa hắn đỗ thủ khoa. Nhưng cũng vì dùi dùi mà ông trạng nguyên đầu tiên của miền Nam bị vạ oan. Biết rằng không còn hy vọng gì nơi vua chúa nữa, vợ vợ hắn đành vác trống đi bộ từ Miền Nam ra Thăng Long vừa đi vừa vỗ trống thùm thụp thanh minh cho chồng. Ðó là lần cuối cùng trống giải oan và cứu được người.

Nhưng vắng tiếng trống, vắng anh tài hào kiệt. Thay vì thuần hóa chuông mõ thì dùi dùi trống trống truyền thống cứ từ từ biến dạng theo thời thế khánh chuông. Rồi chuyện không nên đến cứ đến, dùi ngỏng một nơi trống căng một nẻo theo sự định đoạt của ngoại bang.

Dân tộc hắn mất hẳn phương hướng, có kẻ bán hồn cho cái âm thanh từ thanh sắt phế thải của ngoại bang mà gõ lên lạnh hồn “Thương mình thương một, thương Ông thương mười” (Tố Hữu). Thanh sắt thô kệch và thổ tả kia giờ biến thành cái kẻng và trở thành biểu tượng văn hóa của chính quyền mới. Kẻng Cải Cách Ruộng Đất, kẻng pháp trường, kẻng tuyên dương, kẻng tù tội, kẻng hợp tác xã, kẻnh lao động nông trường, kẻng lẻng kẻng Xã Hội Chủ Nghĩa.

Thần linh nước hắn chắc đã già nên không còn can thiệp vào sự sống chết của dân hắn nữa. Hắn Hắn cũng nặng tai đi, tiếng chuông, tiếng kẻng không còn làm hắn đủ sức giật mình. Sợ cuộc chơi dang dở, ngoại bang lại đánh thức hắn và con cháu hắn bằng tiếng gì lạ hơn, lớn hơn, mạnh hơn, cô hồn các đảng hơn: Tiếng tiếng súng ______ 20 năm.

Với tiếng tiếng súng, thần linh già bị bắt hắn đến hết thiêng, tai tổ tiên bị tiếng súng đại bác làm điếc đặc, dân hắn cộng hòa xã hội chủ nghĩa hắn sinh sát tự tiện và tư duy như loài thú. Lúc cuộc chơi của ngoại bang chấm dứt, dân hắn đồng chí hắn không còn biết lấy gì để nhận biết nhau. Cảnh loạn tư duy sinh ra đủ trò quái đản. Có kẻ ôm trống đi tìm dùi, có người giật chuông khi kéo pháo. Ở đây mõ tụng kinh, ở đó những bảo tàng súng ngắn súng dài. Đám này tiếng Mỹ, tiếng Nga; đám kia theo Pháp, phò Hoa. Gần đây nhất là những tiếng chửi rất tục tĩu oang oang từ mặt đất nước lên đến mạng ảo toàn cầu và tàn phá văn hóa hắn hơn cả tiếng súng. Chính quyền dân hắn lơ láo đi ra ngoại quốc làm đủ trò cười cho thiên hạ. Có lãnh tụ thay vì nói ở nước tôi có rất nhiều trống đẹp thì chỉ còn biết nói có rất nhiều gái đẹp. Con cháu hắn lang thang vào vùng kinh tế thị trường, thấy đồ cổ có giá, chúng liền mượn cớ cần vật liệu để xây thành đồng tổ quốc mà tra vấn, bắt hắn đào mộ ông tiên tổ lên tìm trống đem bán đấu giá. Hắn Hắn giả dối nói là không nhớ, giả dối nhiều qúa hắn hóa thành không nhớ thật. Điều này sinh ra hiện tượng viết phản hồi xỉa xói, chửi mắng lung tung không một chút suy xét hay nêu cách giải quyết vấn nạn trên các mạng thông tin.

Bên các đình đám, người ta thấy một người như ăn mày, quần áo rách rưới đang lấy gậy đánh vào những vỏ lon Cocacola và những vỏ chai Volka lượm ra từ các thùng rác, vừa đánh như đánh ba hồi chín tiếng vừa hát “chống chống chống” thay vì “trống trống trống”. Chung quanh ông ta là một bầy con nít xúm lại vừa nhìn vừa nghe thích thú và hát hò theo ông:

“Còn lon, còn nước, còn chai

Ðánh thắng giặc Mỹ trùng lai ao đầm”

(Nhại Bùi Giáng:

Còn non còn nước còn dài.

Còn chơi lắm cuộc trùng lai ao đầm.

Bản dịch Kẻ Vô Luân Võ Tánh, Sài Gòn, 1968, trang 152.)

Hát chán rồi, ông ta và bầy con nít lại đi bới rác.

Nhà nước nước đồng chí nước, nơi có biết bao người qua lại, nhất là những kẻ tưởng mình có quyền sinh sát, nhưng hình như chỉ có mình dùi ông già và đám con nít kia nghe được tiếng tiếng trống trống trống xa xưa vọng về.

Đêm thế kỷ 21, có tiếng nổ lớn giữa canh ba, nhưng giờ đó, người Thăng Long thời nay chẳng có ai giật mình. Sáng hôm sau, người ta được biết là có kẻ làm việc cho cơ quan nhà nước, vì sợ sự minh bạch đã lén đánh bom để hủy thành thành tích tích gian lận. Chẳng may đêm đó ông già kia lại ngủ ở ngoài thềm cơ quan này nên bị bom nổ làm bung ruột gan mà chết. Nhiều người đến coi, thấy trên mặt ông gân guốc nổi lên những hình tượng rợn rợn như trên mặt trống mà người ta đã tìm được khi đào huyệt tống táng.

Cái trống tìm thấy khi đào huyệt chôn ông già đã gợi ý và giúp một số người tìm được trống trống thật nhưng khi họ đánh lên thì âm thanh lại bị biến dạng. Có phải vì dùi của họ chưa hồi phục sau chiến tranh, hay vì bị nhập nhòa với tiếng loa phường phường chính trị?

1000 năm Thăng Thăng Long!, những tiếng Ni Hao thời xưa lại đang tràn xuống, bạn có muốn cùng tôi đem dùi đánh đánh đánh đánh vào những cái trống trống rỗng ở Hà Hà Nội để hồn lẫn xác Việt Nam được hiện ra nguyên hình không?

© 2010 Khải Minh

© 2010 talawas

Nguồn: https://talawas.org/16687/
Nguồn: talawas.org
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Khải Minh

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.