Bàn Về Cách Sống - Đối Thoại Giữa Triết Gia, Bác Sỹ Và Nhà Sư

Lượt đọc: 170 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 7
Nhất Quán: Một Vấn Đề Về Sự Trung Thực

❊ ❊ ❊

CHRISTOPHE: Làm sao sống đúng theo những nguyện vọng của mình? Ta có được nói một đằng làm một nẻo, như thể các đòi hỏi áp dụng cho người khác chứ không phải cho mình? Những người cam kết trước công chúng sẽ trung thành với các giá trị có làm theo cái họ tuyên xưng trong sâu kín lòng mình không? Sự nhất quán là một đề tài có liên quan đến tôi và Alexandre với tôi thường nói đến. Chúng tôi thấy khó chịu mỗi khi nhận thấy những bất nhất giữa lời nói và cách xử sự riêng ở một số người. Khi ta thấy một dân biểu Pháp khinh miệt sự gian lận thuế khóa, khuyến khích ngay thẳng hành chính mà lại không đóng thuế, họ rõ ràng không nhất quán. Vấn đề không phải là thanh trừng và đòi hỏi tất cả các nhân vật của công chúng phải hoàn hảo. Mà là ít nhất lời nói và thái độ bên ngoài cũng phải nhất quán với cách xử sự lúc riêng tư. Và nếu không phải vậy, hoặc thú nhận sự bất toàn của mình, hoặc ngậm miệng và đừng lên lớp nữa; và trong hai trường hợp, quay về lo sửa mình đi!

NHỮNG CON NGƯỜI CÓ ĐỘ TRUNG THỰC CAO

CHRISTOPHE: Tại sao nhất quán lại có giá trị đến như vậy trong mắt chúng ta? Rõ ràng có nhiều cách giải thích. Đường hướng suy ngẫm đầu tiên nảy ra trong óc tôi là sự khác nhau giữa “thầy” và một giáo sư. Một giáo sư có thể giảng dạy một số kiến thức nào đó và bản thân anh ta cũng còn lâu mới hoàn thiện trong cái anh ta dạy, trong khi ta trông đợi một vị thầy là tấm gương trong lời nói và cư xử. Tôi thấy ta có thể nói về nhất quán khi có một sự thăng bằng giữa các yếu tố khác nhau của cùng một thực thể: sự nhất quán của một lý luận, nhất quán của một người, nhất quán của một thái độ hiện sinh. Đối với ba chúng ta, hội ngộ nơi đây, tiền đặt cược là nhất quán với các giá trị và lý tưởng của ta. Và tại sao, đối với nhiều người chúng ta, nhất quán với các lý tưởng, giá trị, cam kết của mình lại là chuyện khó? Tôi nóng lòng muốn được nghe giải đáp của các anh!

Trung thực là một hình thức khác của kiên trì với những cam kết của mình. Vấn đề là cưỡng lại mọi cám dỗ, mọi cái dễ dãi, mọi sự hèn nhát, mọi sự từ bỏ có thể làm ta xa rời lý tưởng của mình. Giống như các máy móc “hi-fi” cho ra một âm thanh có độ trung thực cao, tôi tự nhủ rằng chúng ta ai cũng muốn là những “con người có độ trung thực cao”, những người đủ sức giữ con đường của mình theo các lý tưởng của mình. Tất nhiên, không chỉ có vấn đề nhất quán hay trung thực với lý tưởng, mà còn có vấn đề chọn lựa lý tưởng.

MATTHIEU: Trung thực với chính mình là một ý niệm Michel Terestchenko đã nói rất nhiều trong cuốn Lớp nước bóng quá mỏng manh của nhân loại. Một số người hy sinh tính trung thực này, chối bỏ các nguyên tắc đạo đức nền tảng của mình khi từng bước có các nhượng bộ, và cuối cùng họ bị trói trong xiềng xích không thể đảo ngược dẫn họ đến chỗ đối lập với cái họ muốn trở thành. Cũng theo cách này mà viên cảnh sát bình thường Franz Stangl dần trở thành chỉ huy trại tập trung Treblinka và được xem là chịu trách nhiệm cho cái chết của 900.000 người Do Thái. Khi hắn cố từ chối một lần thăng chức mới trong hàng ngũ phát xít, người ta đe dọa hắn cùng gia đình, thế là mỗi lần như vậy hắn lại bước thêm một bước vào ô nhục. Trong bảy mươi giờ phỏng vấn hắn dành cho nhà báo Gitta Sereny năm 1971, hắn thổ lộ là lẽ ra hắn đã tự tử hồi năm 1938, lần đầu tiên người ta bắt hắn làm điều mà hắn không tán thành. Trái lại, Michel Terestchenko dẫn chứng sự trung thực với chính mình của mục sư Trocmé và vợ. Họ đã quyết định không bao giờ làm trái một mảy may với các nguyên tắc đạo đức của mình, và họ đã công khai tuyên bố rằng họ bảo vệ các gia đình Do Thái, dù phải trả giá nào đi nữa. Cuối cùng họ đã cứu được 3.500 người.

Tất nhiên cần biết ta muốn trung thành với cái gì. Ta có thể nói đến nhất quán với ai đó tin chắc là cần loại bỏ một chủng tộc “không thuần chủng” không? Nếu hắn chuyển qua hành động, ắt hắn sẽ vẫn trung thành với cái nhìn sai lạc về thế giới, nhưng không trung thành với căn tính của mình, cái mà đạo Phật gọi là “Phật tính”, có mặt trong mỗi người chúng ta, không có hận thù, ham muốn và các trạng thái tinh thần tiêu cực khác che mờ tâm trí ta.

Khi người ta hỏi tôi các phẩm tính chính yếu của đức Đạt- lai Lạt-ma là gì, một trong những câu trả lời đầu tiên nảy ra trong óc tôi là ngài vẫn trước sau như một lúc riêng tư cũng như khi đứng trước công chúng. Ngài đối xử với một nguyên thủ quốc gia như với những người dọn phòng khách sạn cho ngài. Ngài thấy trước hết họ là con người nên quan tâm đến họ và quý trọng họ như nhau. Trong lễ kỷ niệm 50 năm Quyền con người mà Robert Badinter mời ngài đến, họ tổ chức rất nhiều cuộc gặp gỡ với các quan chức. Một tối, từ hội thảo về, một người phụ nữ lái mô tô đi hộ tống đoàn bị ngã. Vừa về tới khách sạn, đức Đạt-lai Lạt-ma đã lo hỏi thăm. Người ta nói với ngài là cô bị dập tay. Đức Đạt-lai Lạt-ma, phải lên máy bay sáng hôm sau, đã hỏi ngài có thể gặp lại cô trước khi đi không. Cô đến lúc 7 giờ 30 với cánh tay bị bó bột. Ngài tặng cô một cuốn sách rồi ôm cô. Dường như ngài bận tâm đến cô hơn các nhân vật quan trọng ngài đã gặp.

Một hôm, ngài để tổng thống Mitterrand sững sờ trên thềm điện Élysée và đi đến bắt tay một vệ binh đứng cách đó hai chục thước. Đó là một cách nói rằng chúng ta đều bình đẳng. Ngài thường nhắc lại: “Nếu mọi người xem tôi như ‘Đạt-lai Lạt-ma’, mọi người tạo ra một cái hố giữa chúng ta. Tôi trước hết là một con người, còn mọi người là những người khác. Ở mức độ thứ hai, tôi là người Tây Tạng, thứ ba tôi là thầy tu, và thứ tư là Đạt-lai Lạt-ma. Do vậy ta cứ ở mức là người bình thường đi!”

ĐÓNG HÀI KỊCH XÃ HỘI HAY NÓI HẾT SỰ THẬT?

ALEXANDRE: Cũng cần can đảm ghê gớm mới đến được đó. Ai dám vỗ ngực là đã tróc hoàn toàn lớp vecni xã hội và trần trụi tiến tới? Điều đó ngu xuẩn, vì suốt ngày ta có khuynh hướng đóng một vai để bảo vệ mình, không làm người khác thất vọng và đáp ứng các mong đợi… Về lâu dài, màn hài kịch này có thể làm ta cạn kiệt, xói mòn. Nếu từ sáng đến tối, ta diện một bộ đồ để lòe thiên hạ thì cuối cùng làm sao có thể hoàn toàn trống rỗng được? Ngay lúc đó, còn lời mời đến tự do nào đẹp đẽ hơn là học theo đức Đạt-lai Lạt-ma và các thánh hiền của các truyền thống khác nhau để trở thành con người đích thực của ta? Bắt đầu từ đâu? Có lẽ là bằng cách dám thật hơn một chút, vất bỏ mọi dối trá. Giai đoạn đáng gờm này là tiên quyết đối với mọi đời sống tâm linh và tôi luôn có khuynh hướng khất lại… Chẳng hạn, tôi khó mà dám nói ra, nhưng tôi chưa bao giờ tin rằng tôi 100% tật nguyền. Tôi luôn luôn cố điều chỉnh, nỗ lực giấu đi mình thực sự là gì. Làm sao thực hành chấp nhận nếu tôi cứ liên miên giả dạng? Vất bỏ mặt nạ đi, dừng chơi trò biến hóa tắc kè là một cuộc cải hóa toàn triệt. Tại sao tôi còn chưa nhận ra mình đã đánh mất sự chân thành, khi mà sợ người khác đánh giá, tôi phản lại mình rõ ràng? Tại sao không cười chuyện đó và, không gắn mình vào đâu cả, gỡ từng mặt nạ một? Hơn hết, tình yêu vô điều kiện là cái phòng ngừa cho tôi khỏi cái vũ hội hóa trang này. Với người thân của mình, tôi không cần y trang hay điệu bộ. Việc cảm thấy được yêu thương sâu đậm sẽ có tác dụng chữa lành. Do vậy, mỗi ngày tôi được kêu gọi sống đơn giản hơn rất nhiều, dừng tồn tại chỉ trong cái nhìn của kẻ khác để yêu thương không tính toán.

Yêu thương không tính toán, không vì lẽ gì không nhất thiết có nghĩa là nói “amen” với tất cả. Tôi có thể tha thứ cho một kẻ giết người nhưng không vì vậy mà bảo lãnh cho những chuyện kinh hoàng. Không ai chỉ là hành động của họ, kẻ sát nhân hay kẻ độc ác. Tình yêu vô điều kiện không ngăn ta khẳng định mạnh mẽ là có những cử chỉ không thể chấp nhận. Và tự do nào khi bỏ cái logic có đi có lại?

Để bỏ mặt nạ xuống, tôi tìm thấy người thầy. Một người bạn của tôi, một cô gái trẻ bị tự kỷ, cũng có sức mạnh như Đạt-lai Lạt-ma, gần như siêu phàm. Cô không bao giờ nói dối. Và khá đáng ngại khi thấy rằng, trong xã hội ta, cái tự do này gần thành một tật xấu. Phản ứng thế nào đây nếu như, chẳng hạn, được mời đi ăn nhà hàng, ta thấy bữa ăn rõ ràng bị ôi? Người nói ra hết sự thật, chỉ sự thật mà thôi, ngay lập tức bị cho là đồ điên. Nhưng kẻ đạo đức giả, từ sáng đến tối, che đậy thâm ý của mình, chẳng phải thực ra mới là kẻ bệnh nặng? Nhiều lần, tôi cũng nhận thấy mình nói những lời dối trá rõ ràng là không đáng. Tôi không nhắm mắt lại và tự nhủ rằng mọi chuyện tốt đẹp cả, rằng tôi đang khỏe mạnh. Không bỏ đi một sự lịch thiệp tử tế, tôi chỉ cần tự hỏi mình có đang rơi vào sự thỏa hiệp hay không. Từ hôm nay, tôi cũng được tự do để có thể ít nói dối đi một chút.

Trên con đường đạo, tôi phát hiện một mối nguy khác: muốn đóng vai siêu nhân, giả vờ đã vượt qua những vết thương. Có lẽ không vô ích khi nhớ lại lời của Nietzsche: “Cần mang hỗn mang trong mình để sinh ra một vì sao lấp lánh.” Không kẹt cứng trong mâu thuẫn, thật hay khi thấy những vết thương của ta cũng có thể trở thành nơi cao quý cho sự viên mãn. Lời thách đấu của Nietzsche chắc chắn là giúp ta giải phóng: không còn xem khinh những vết thương quá khứ và tập tìm thấy trong mỗi phút giây một dịp để tiến bộ.

Dám nhất quán một chút còn là dọn dẹp một chút, bỏ đi những thành kiến như ta vất bỏ những quần áo quá cũ sờn. Và ta bắt đầu bằng cách truy đuổi cái hoài niệm trói buộc ta vào những lỗi lầm lặp đi lặp lại trăm lần này. Ta bám víu vào quá khứ, xem cái bất ổn tạm thời, có tính phản ứng là tuyệt đối. Dưới hạ giới này, mọi thứ đều phù du, vô thường, ngay cả giáo huấn của Đức Phật, như kinh sách nói, cái bè có thể đưa ta sang bờ bên kia. Cuộc đời điểm bằng nhiều giai đoạn. Giữa đường, vấn đề là phải bỏ lại rất nhiều phản xạ, những thành kiến và quan niệm nâng đỡ ta một thời gian nhưng cuối cùng làm hỏng đời ta. Thỉnh thoảng trước khi đi ngủ, tôi xem xét những quan niệm mình bị trói buộc vào. Kéo lê theo cả mớ đồ này để làm gì? Không tống đi tất cả, tôi cũng có thể thấy rằng đa số ý nghĩ của mình xuất phát từ ảo tưởng.

Hơn nữa, khi thường đến thăm các thầy, cái làm tôi ấn tượng nhất là tôi chưa bao giờ phát hiện ở họ mảy may mong muốn chiều lòng. Các thầy tỏa sáng từ trái tim một sự tương hợp sâu xa với thực tại và một tình thương vô điều kiện cho mỗi chúng sinh. Trong khi đó thì những vết thương có thể biến ta thành kẻ ăn mày tham hám tình thương, sẵn sàng làm mọi thứ để được vỗ về. Nếu không phải bằng bạo lực mà ta diệt ngã, mà đúng hơn là bằng từ tâm, vậy thì ta cần tiếp nhận không nghiêm khắc những nghịch lý của ta. Đó là một giai đoạn khiến ta đến gần sự nhất quán, trung thực với cái sâu xa nhất trong ta này. Và thay vì trỏ ngón tay vào dù chỉ chút xíu lỗi ở người khác, từng phút một, ta có thể nuôi dưỡng mình trong tình thương vô điều kiện.

Và ở đó, ngay lập tức, ta đuổi đi những thứ phụ kiện vô bổ, mọi cái ngăn ta tiến bộ trong niềm vui, bình yên và tình yêu! Và vì tôi vừa nói về áo quần cũ, tại sao không liều cởi đồ tâm linh một chút? Nhưng biết bao lần, thay vì rời các vai trò và dám sống trần trụi, ta lại đi lột bỏ cái nhìn của người khác… Trên con đường này, đức Đạt-lai Lạt-ma vẫn là một mẫu mực, ngài, như anh nói Matthieu ạ, vẫn trung thực với chính mình dù ngài ở đâu, dù ngài đứng bên một nguyên thủ quốc gia hay một cô hầu phòng. Ta hãy mau chóng học theo ngài.

MATTHIEU: Chân thực không nhất thiết là luôn nói hết sự thật, nhất là nếu như vậy mà gây khổ đau, mà là không nói dối để che giấu lỗi lầm hay khuyết điểm của mình hay, tệ hơn, để ác ý đánh lừa người khác. Trung thực với chính mình đòi hỏi vẫn tuân thủ nguyên tắc đạo đức của mình và bản tính sâu xa mà tôi đã nói, nhưng điều này không có nghĩa là phải nhất nhất theo một quy tắc hay giáo điều bất biến. Cũng cần tính đến các hệ quả tốt hay xấu mà việc trung thành với các nguyên tắc của mình có thể có đối với người khác. Nếu tôi hấp tấp cho ai biết vợ hay chồng họ lừa dối họ, hay mọi người kháo rằng anh ta là kẻ thậm ngu, tôi chỉ nói sự thật, nhưng tôi làm trái với lý tưởng nhân từ của mình, và cũng là bản tâm sâu xa của tôi.

Alexandre, cậu đã nói rằng hiếm khi cậu khuyết tật 100%, vì cậu luôn nhận thức được ý chí sửa chữa điều gì đó để được nhìn nhận khác đi. Khuyết tật là một thực tế không thể đảo ngược, nhưng nó không định nghĩa chân tánh của cậu. Trong sâu thẳm cậu, cậu không bị khuyết tật, cũng như Đạt-lai Lạt- ma không phải là Đạt-lai Lạt-ma, hay một Apollon đẹp đẽ không phải là một Apollon đẹp đẽ. Đạt-lai Lạt-ma trước hết là một con người và, ở một mức độ sâu xa hơn, ngài, cũng như cậu với tôi, có Phật tính.

Để quay lại với sự nhất quán, tôi có thể nói rằng, ở thầy Dilgo Khyentse Rinpoche, đó là một phẩm tính mà ta có thể kiểm chứng trong những chi tiết nhỏ nhất của đời thầy. Tôi không đủ sức thấy chiều sâu đạo lý và độ rộng lòng bi của thầy, nhưng trong mười ba năm tôi ở bên thầy, gần như ngày đêm vì tôi ngủ trong phòng thầy để giúp thầy vì thầy tuổi cao sức yếu, tôi chưa từng thấy trong cách xử sự của thầy bất cứ gì khác với cái thầy dạy. Tôi chưa từng thấy một cử chỉ hay nghe một lời gợi lên, dù xa dù gần, sự ác tâm. Thầy có thể nghiêm khắc với học trò, vì nể nang bản ngã họ không giúp họ tiến bộ, nhưng với mọi người đến gặp thầy, từ các vua chúa hay bộ trưởng của Bhutan và Nepal cho đến những nông dân chân chất, thầy luôn có một sự dịu dàng bao la và hoàn toàn sẵn lòng. Trước một sự nhất quán như vậy, cuối cùng tôi phải có một lòng tin tưởng không lay chuyển.

Những kẻ bịp bợm hành xử theo nguyên tắc “làm cái tôi nói nhưng đừng nói cái tôi làm”, làm rất nhiều điều xấu xa khiến những ai tìm những mẫu mực sống phải nản lòng. Ta thấy điều đó trong rất nhiều giáo phái: người dẫn dắt tỏ ra trước thiên hạ là một mẫu mực về đạo hạnh, nhưng lúc riêng tư thì mọi cách xử sự của y phản lại lý tưởng mà y răn dạy. Tiếc là chuyện cũng như vậy trong chính trị.

CHRISTOPHE: Theo tôi thấy, những dối trá và giả mạo này, nhất là từ phía các nhân vật của công chúng, đặt ra một vấn đề rất trầm trọng, bởi vì là một loài xã hội, con người có nhu cầu tuyệt đối hóa các mẫu mực hoang đường và đáng tin. Một trong những công cụ chuyển hóa bản thân mạnh mẽ nhất, ngoài các thông điệp và giá trị ta nhận được qua một giáo huấn, là giá trị của làm gương, trong tâm lý học gọi là “học bằng cách noi gương”. Vấn đề không phải là biến thành Torquemada chính trực cá nhân, mà là sáng suốt xác lập sự khác nhau giữa cái thuộc loại bất toàn - không phản lại lời nói cũng như cam kết với công chúng - và cái thuộc sự hai mặt hay giả dối.

MATTHIEU: Thiếu nhất quán thường có liên hệ với cảm nhận thái quá về tầm quan trọng của bản thân. Ai muốn tuyệt đối phô trương một hình ảnh tâng bốc hay lừa mị về bản thân thì khó mà thừa nhận khuyết điểm của mình và bộc lộ đúng con người mình. Họ có khuynh hướng đánh lừa khi lời nói và hành động không ngang tầm vẻ bề ngoài mà họ muốn cho mọi người thấy.

Thái độ này làm sai lệch mối quan hệ của ta với người khác. Nó còn cản trở mọi tiến bộ bên trong. Trong đạo Phật, ta nói rằng vị thầy hiền từ nhất là người chỉ ra những khuyết điểm che giấu của ta, nhờ vậy cho phép ta sửa đổi những bất nhất của mình.

NHỮNG TÁC HẠI CỦA THÓI CỐ CHẤP

CHRISTOPHE: Tôi thoáng thấy một vấn đề khác về đề tài này. Tôi có những người bạn rất nhất quán về các giá trị của họ, họ có những cam kết chính trị, tôn giáo mà tôi tôn trọng hoàn toàn, nhưng họ không nhân nhượng và thỉnh thoảng khẳng định xác tín của mình theo cách dữ dội. Tôi cũng lờ mờ nhận thấy rằng, suy cho cùng, sự nhất quán này gắn chết họ vào cương vị của họ. Lúc nào thì việc trung thực với các giá trị có thể là một ánh sáng soi đường cho ta đi tới cái tốt đẹp hơn, lúc nào thì nó sẽ cản trở ta thay đổi và cởi mở? Do vậy, Matthieu, anh nói tôi rằng ta cần chọn kỹ các cam kết của mình và không lầm về các ngôi sao mà ta móc cái cày vào.

MATTHIEU: Có sự khác biệt giữa, một mặt, trung thành với các giá trị của mình và áp dụng chúng mà có tính đến các hoàn cảnh và tác động của cách xử sự của ta đối với người khác và, mặt khác, một cố chấp độc đoán không tính đến hoàn cảnh. Vì lẽ này mà, thường thường, đức Đạt-lai Lạt-ma không trả lời ngay các câu hỏi thuộc loại đạo lý mà ta tin là có một ý kiến rất rạch ròi. Ngài thong thả tự hỏi cái mà, tùy theo hoàn cảnh, ngài thấy có vẻ đúng nhất và ít gây đau khổ nhất. Francisco Varela nói về “đạo đức hiện thân”, một đạo đức luôn tính đến bối cảnh đặc thù của mỗi phận người. Đó là cái trái ngược với đạo lý “nghĩa vụ”, kiểu Kant, trong đó các nguyên tắc tuyệt đối cần áp dụng vào mọi hoàn cảnh giả định.

THỂ HIỆN MỘT ĐẠO LÝ

CHRISTOPHE: Để quay trở lại vấn đề những lời nói dối nho nhỏ mà Alexandre nêu, ta có thể nói với người đã chuẩn bị cho ta một bữa ăn rằng: “Tiếc quá, nhưng thật ra thì bữa ăn không ngon!” không? Và nếu ta không nói dối, ta có thể làm gì? Trong tâm lý học tích cực, người ta khuyến khích bệnh nhân nhấn mạnh ở chỗ khác, không trả lời câu hỏi: “Có ngon không?” Thay vì vậy, ta sẽ nói: “Bầu bạn với anh chị là một khoảnh khắc tuyệt vời” - ít nhất nếu là vậy - hay: “Cảm ơn, tôi thật sự rất vui được chia sẻ bữa ăn này.” Có lẽ điều này là đạo đức giả, nhưng nó cũng là một cách để giữ một phần chân thực mà không làm đau lòng người khác.

Còn về những việc thực hành nhất quán mà ta có thể định ra cho mình, cá nhân tôi có một vùng đất bao la để luyện tập với các lời mời. Mọi người thường mời tôi tới một hội thảo, một bữa ăn, một buổi dạ hội, và tôi thấy vui nếu có thể chiều lòng, nhưng thật tâm tôi không muốn nhận lời vì tôi mệt, vì chuyện đó không nằm ở đầu những ưu tiên sống của tôi. Trung thành với các giá trị của mình là không làm buồn những người mời mọc tôi, nhưng cũng là không làm tổn hại chính tôi. Nói sao đây? Nói dối là giải pháp đơn giản, và tôi thường dùng đến: “A, tôi tiếc quá, tôi bận rồi.” Nhưng, dần dà, tôi đáp: “Tôi xin lỗi, tôi cần nghỉ ngơi” hay: “Nếu tôi có nhiều thời gian hơn, tôi sẽ vui lòng, nhưng đấy, tôi không đi được”... Và khi tôi viết thư phúc đáp, nói chung tôi viết thế này: “Tôi mong được nhất quán với cái tôi viết. Tôi khuyến khích mọi người chăm sóc cho mình, tự trọng, lắng nghe bản thân. Tôi cần làm như vậy, vì vậy tôi không thể đáp lại lời mời của anh. Tôi rất quý anh, anh thật tử tế, đó là việc tốt, nhưng tôi không đi được.” Và thỉnh thoảng, những hôm tôi thật sự khỏe, tôi làm theo gương Jules Renard đã viết trong nhật ký: “Người thật sự tự do là người biết từ chối một lời mời ăn mà không đưa ra lý cớ.” Thế là tôi trả lời đơn giản, không bào chữa: “Cảm ơn rất nhiều vì đã mời, nhưng không được đâu.”

MATTHIEU: Từ tâm đem lại một lời giải đơn giản cho các bài toán nhất quán. Nếu bữa ăn không ngon, ta có cần phải nói thật bằng mọi giá? Nói dối một chút hay nói thật mà làm đau lòng ai đó quan trọng hơn? Nói dối và trộm cắp thường là những hành vi có hại, và do vậy là đáng trách, nhưng ta cũng có thể nói dối để cứu mạng một ai đó bị kẻ giết người truy sát, hay cướp kho lương thực của một tên vua chuyên chế ích kỷ để cứu những người sắp chết đói. Ở đây ta đối lập với Kant, theo ông thì ta không thể, ví dụ, nói dối trong bất kỳ trường hợp nào, dù là để cứu ai đó, vì khi tự cho phép mình nói dối thì ta cũng hủy hoại uy tín của mọi lời nói nói chung, và điều này tạo nên một sự bất công đối với toàn thể nhân loại.

Ta quay lại với ý niệm đạo đức theo bối cảnh, hiện thân, nghĩa là dựa trên lòng nhân từ. Như triết gia người Canada Charles Taylor đã nói: “Đạo đức không chỉ là điều lợi nên làm mà còn là cái tốt để trở thành”. Ai tốt thì sẽ tự động phản ứng theo cách nhân từ. Cách xử sự của họ có thể mang những hình thức khác nhau, nhưng theo quan điểm của lòng nhân, họ sẽ luôn nhất quán. Chỉ khi nhìn từ góc nhìn độc đoán thì họ mới có vẻ như không nhất quán. Tất nhiên ta có thể hành động vụng về, thiếu suy xét, không đủ sức thấy trước mọi hậu quả cái ta làm, nhưng theo quan điểm của lòng vị tha, ta sẽ hành động tốt nhất để làm được nhiều nhất có thể được trong một hoàn cảnh nhất định.

LỜI KHUYÊN CỦA CHÚNG TÔI VỀ NHẤT QUÁN

Thực hành nhất quán (ngay cả trong những thứ nhỏ nhặt) và tránh làm hại mình

CHRISTOPHE

• Cố thể hiện các giá trị thì hiệu quả hơn là chỉ bằng lòng nói và khuyên các giá trị đó.

• Một ví dụ thực hành quan trọng mà tôi cố áp dụng là cố hết sức để không nói xấu mọi người, và dẫu tôi vẫn nói thì tôi cố không nói cái tôi dám nói thẳng mặt họ.

• Những lý tưởng và bận tâm về tính nhất quán không cần phải biến thành một tên bạo chúa với bản thân: khắt khe cũng cần đi kèm từ tâm với chính ta, bao dung đối với những lỗi lầm và khiếm khuyết của ta. Ta hãy tỏ ra là những người cố gắng để tiến bộ, không phải như những gương mẫu đã đến đích rồi.

Tránh trở thành bạo chúa với mình và cố chấp đối với người khác

MATTHIEU

• Không bám vào những giáo điều bất biến. Các hoàn cảnh con người luôn phức tạp, khắc nghiệt quá thì có thể đi đến những phản ứng khập khiễng với thực tại, và gây nên khổ đau hơn là hạnh phúc.

• Ưu tiên cho lòng nhân từ. Điều này sẽ làm vấn đề nhất quán đơn giản đi rất nhiều, vì lòng nhân từ trở thành tiêu chuẩn duy nhất mà ý nghĩ, lời nói và hành động của ta cần thỏa đáp.

Cố sống vượt lên trên các vai trò

ALEXANDRE

• Sống từ cái sâu kín bên trong và dẹp cái tôi xã hội, mong muốn chiều lòng và khát khao thành đạt bằng mọi giá. Ngộ nhận nào khiến ta liên tưởng cái sâu kín bên trong với cái đáng xấu hổ và cần che giấu? Suy cho cùng, không còn bản ngã, mặt nạ nữa. Ta hợp đoàn với cả nhân loại.

• Có những người bạn tinh thần quanh mình: một bạn đường chân chính sẽ không lỉnh đi khi bầu trời u ám. Anh ta cũng không ngại nói thật. Mong muốn tận cùng của anh ta là sát cánh bên ta và giúp ta tiến tới khi chiến tranh đang tàn phá trong lòng.

• Cố gắng có sức khỏe tốt, đó cũng là dung hòa những mâu thuẫn trong ta và dù có thế nào cũng đừng xem chúng là kẻ thù nữa: ai nói cần cân bằng 100% mới thưởng thức được niềm vui? Có vô vàn cách để thưởng thức sức khỏe và bình yên. Khuyết tật hay giày vò gì cũng không có tiếng nói quyết định.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.