[MANDERS và MRS. ALVING bước từ phòng ăn vào.]
MRS. ALVING. [Vẫn đứng ở ngưỡng cửa.] Velbekomme, thưa ông Manders. [Quay lại phía phòng ăn.] Anh không vào cùng sao, Oswald?
OSWALD. [Từ bên trong vọng ra.] Không, cảm ơn mẹ. Con nghĩ chắc mình ra ngoài đi dạo một chút.
MRS. ALVING. Ừ, con cứ đi đi. Thời tiết hình như đã quang đãng hơn một chút rồi đấy. [Bà khép cửa phòng ăn, bước đến cửa ra sảnh và gọi:] Regina!
REGINA. [Ở bên ngoài.] Dạ, thưa bà Alving?
MRS. ALVING. Xuống phòng giặt giúp một tay kết vòng hoa đi cháu.
REGINA. Dạ, thưa bà.
[MRS. ALVING đợi cho Regina đi khuất rồi khép cửa lại.]
MANDERS. Chắc là cậu ấy không nghe thấy chúng ta nói chuyện trong đó chứ?
MRS. ALVING. Khi đóng cửa thì không đâu. Hơn nữa, nó chuẩn bị ra ngoài rồi.
MANDERS. Tôi vẫn còn bàng hoàng quá. Chẳng tài nào nuốt nổi một miếng cơm.
MRS. ALVING. [Cố trấn áp sự bồn chồn, đi qua đi lại.] Tôi cũng vậy. Nhưng giờ phải làm sao đây?
MANDERS. Phải đấy; phải làm sao đây? Thú thật là tôi hoàn toàn lúng túng. Tôi chưa từng có chút kinh nghiệm nào trong những chuyện thế này.
MRS. ALVING. Tôi tin chắc rằng cho đến lúc này, chưa có chuyện gì tồi tệ xảy ra đâu.
MANDERS. Không; lạy Chúa xin chớ để điều đó xảy ra! Dù vậy, tình cảnh này thật chẳng ra làm sao cả.
MRS. ALVING. Đó chỉ là chút suy diễn vẩn vơ của Oswald thôi; anh cứ tin tôi đi.
MANDERS. Thì như tôi đã nói, tôi vốn không quen với những việc loại này. Nhưng ngẫm cho cùng thì tôi vẫn nghĩ—
MRS. ALVING. Con bé phải rời khỏi cái nhà này, và phải đi ngay lập tức. Điều đó rõ như ban ngày—
MANDERS. Vâng, dĩ nhiên là nó phải đi rồi.
MRS. ALVING. Nhưng đi đâu cơ chứ? Sẽ thật không phải nếu—
MANDERS. Đi đâu ư? Về nhà cha nó chứ đi đâu vào đây.
MRS. ALVING. Anh vừa bảo đến đâu cơ?
MANDERS. Đến chỗ—Nhưng mà, Engstrand không phải là—? Lạy Chúa nhân từ, thưa bà Alving, điều đó là không thể! Chắc chắn bà nhầm rồi.
MRS. ALVING. Đáng tiếc là không có chuyện nhầm lẫn nào ở đây cả. Johanna đã thú nhận tất cả với tôi; và chính Alving cũng không thể chối cãi. Thế nên chẳng còn cách nào khác ngoài việc tìm cách bưng bít mọi chuyện đi.
MANDERS. Phải, bà chẳng còn cách nào khác.
MRS. ALVING. Con bé lập tức rời khỏi nhà chúng tôi, mang theo một khoản tiền khá lớn để giữ miệng trong thời gian đó. Mọi chuyện còn lại nó tự xoay sở khi lên thành phố. Nó nối lại quan hệ quen biết cũ với Engstrand, chắc chắn là đã để lộ cho lão thấy mình có tiền trong túi, rồi bịa ra câu chuyện về một người nước ngoài lái du thuyền ghé qua đây vào mùa hè năm đó. Thế là nó và Engstrand vội vã cưới nhau. Mà chính anh là người làm lễ cưới cho họ còn gì.
MANDERS. Nhưng thế thì giải thích sao về—? Tôi nhớ rất rõ lúc Engstrand đến báo đăng ký kết hôn. Lão ta tỏ ra vô cùng hối hận, và cắn rứt sâu sắc vì hành vi sai trái mà lão và người yêu đã phạm phải.
MRS. ALVING. Vâng; dĩ nhiên là lão ta phải nhận hết lỗi về mình rồi.
MANDERS. Nhưng sao lão ta lại có thể giả dối đến thế cơ chứ! Lại còn dám lừa gạt cả tôi nữa! Tôi chưa bao giờ dám nghĩ Jacob Engstrand lại là con người như vậy. Tôi nhất định sẽ nghiêm khắc quở trách lão ta; cứ chờ mà xem. —Và lại còn sự suy đồi đạo đức của một mối quan hệ như thế nữa chứ! Chỉ vì tiền ư—! Con bé đã nhận được bao nhiêu tiền?
MRS. ALVING. Ba trăm đô-la.
MANDERS. Thử nghĩ mà xem—chỉ vì ba trăm đô-la cỏn con, mà đâm đầu đi cưới một người đàn bà hư hỏng!
MRS. ALVING. Thế thì anh có gì để nói về tôi đây? Tôi cũng đã đi lấy một người đàn ông hư hỏng đấy thôi.
MANDERS. Này—lạy Chúa tôi!—bà đang nói gì thế hả! Một người đàn ông hư hỏng!
MRS. ALVING. Anh có nghĩ là Alving trong sạch hơn khi tôi cùng anh ta bước lên bệ thờ, so với Johanna lúc Engstrand lấy cô ta không?
MANDERS. Ờ, nhưng mà giữa hai trường hợp đó khác nhau một trời một vực—
MRS. ALVING. Xét cho cùng thì cũng chẳng khác nhau là mấy—ngoại trừ cái giá: một khoản tiền ba trăm đô-la bèo bọt và cả một gia tài kếch xù.
MANDERS. Sao bà lại có thể đem hai trường hợp hoàn toàn khác biệt ấy ra so sánh chứ? Khi ấy, bà đã tham khảo ý kiến của chính trái tim mình và những người thân cận theo lẽ tự nhiên.
MRS. ALVING. [Không nhìn anh ta.] Tôi tưởng anh hiểu rõ lúc đó cái mà anh gọi là trái tim tôi đã lầm lạc trôi dạt về đâu rồi chứ.
MANDERS. [Lạnh lùng.] Nếu tôi hiểu được điều tương tự như thế, thì tôi đã chẳng đến nhà chồng bà dùng cơm mỗi ngày rồi.
MRS. ALVING. Dù sao thì sự thật vẫn rành rành ra đó là tôi chẳng hề tham khảo ý kiến của chính bản thân mình trong chuyện đó.
MANDERS. Thế thì, với những người thân thích ruột thịt của bà—đúng như bổn phận đã sai khiến—với mẹ bà và hai người dì của bà.
MRS. ALVING. Vâng, đúng thế. Chính ba người họ đã tính toán thiệt hơn hộ tôi đấy. Ồ, thật kỳ diệu làm sao khi họ vạch ra rõ ràng rành mạch rằng việc từ chối một lời cầu hôn như thế là sự điên rồ rành rành. Ước gì giờ này mẹ có thể nhìn thấy tôi, và biết được tất cả sự hào nhoáng nhung lụa ấy đã đi đến kết cục ra sao!
MANDERS. Chẳng ai có thể bị quy trách nhiệm cho kết quả cả. Ít nhất thì điều này vẫn rõ mười mươi: cuộc hôn nhân của bà hoàn toàn tuân thủ luật pháp và trật tự xã hội.
MRS. ALVING. [Đứng bên cửa sổ.] Ôi, cái thứ luật pháp với trật tự muôn thuở ấy! Nhiều lúc tôi nghĩ chính cái đó mới là thủ phạm gây ra mọi tai ương trên cõi đời này.
MRS. ALVING. Thưa bà Alving, ăn nói như vậy là mang tội đấy.
MRS. ALVING. Vâng, tôi chịu thôi; tôi phải chấm dứt toàn bộ sự gò bó và giả dối này. Tôi không thể chịu đựng thêm giây phút nào nữa. Tôi phải dứt ra để tìm đến tự do.
MANDERS. Bà có ý gì khi nói thế?
MRS. ALVING. [Gõ nhịp ngón tay lên khung cửa sổ.] Lẽ ra tôi không bao giờ nên che giấu sự thật về cuộc đời của Alving. Nhưng vào thời điểm đó, tôi không dám làm gì khác—một phần vì sợ cho chính bản thân mình. Tôi đã quá ư hèn nhát.
MANDERS. Hèn nhát ư?
MRS. ALVING. Nếu thiên hạ vỡ lở ra một điều gì, họ sẽ xì xào rằng—"Tội nghiệp ông ấy! Có một người vợ bỏ nhà ra đi, bảo sao lão ta chẳng quậy phá tung trời."
MANDERS. Những lời lẽ như thế người ta hoàn toàn có thể đưa ra với một vẻ ra oai có lý có tình.
MRS. ALVING. [Nhìn thẳng vào anh ta.] Nếu tôi là con người đúng ra phải thế, tôi đã đến gặp Oswald và nói rằng, "Nghe đây con trai: cha con đã sống một cuộc đời đồi trụy—"
MANDERS. Hỡi Chúa nhân từ—!
MRS. ALVING. —và rồi tôi sẽ kể cho nó nghe tất cả những gì tôi vừa kể với anh—từng lời một.
MANDERS. Bà khiến tôi sốc đến mức không thốt nên lời, thưa bà Alving.
MRS. ALVING. Phải; tôi biết điều đó chứ. Tôi biết rất rõ là đằng khác. Chính tôi nghĩ đến ý định đó còn thấy sốc nữa là. [Rời khỏi cửa sổ.] Tôi đúng là một kẻ hèn nhát.
MANDERS. Bà gọi việc làm tròn bổn phận rành rành của mình là "hèn nhát" ư? Bà quên mất rằng một người con phải biết yêu thương và kính trọng cha mẹ mình rồi sao?
MRS. ALVING. Đừng nói chuyện chung chung kiểu đó nữa. Hãy đặt câu hỏi thế này: Liệu Oswald có nên yêu thương và kính trọng Thừa tuyên quan Alving hay không?
MANDERS. Chẳng lẽ trong sâu thẳm trái tim người mẹ của bà không có tiếng nói nào ngăn cản bà hủy hoại những hình mẫu lý tưởng của con trai mình hay sao?
MRS. ALVING. Thế còn sự thật thì sao?
MANDERS. Thế còn những hình mẫu lý tưởng thì sao?
MRS. ALVING. Ồ—lý tưởng với chả lý tưởng! Giá mà tôi không phải là một kẻ hèn nhát!
MANDERS. Đừng coi thường những hình mẫu lý tưởng, thưa bà Alving; chúng sẽ trả thù một cách tàn khốc đấy. Lấy trường hợp của Oswald mà xem: đáng tiếc là hình như nó có quá ít lý tưởng cho riêng mình; nhưng tôi có thể thấy người cha đang đứng trước mặt nó như một hình mẫu lý tưởng.
MRS. ALVING. Vâng, điều đó đúng đấy.
MANDERS. Và chính bà là người đã cấy gội và nuôi dưỡng nếp nghĩ ấy trong lòng nó qua những bức thư của mình.
MRS. ALVING. Vâng; vì sự kính sợ đầy mê tín đối với bổn phận và những phép tắc xã hội, tôi đã dối gạt con mình năm này qua tháng nọ. Ồ, tôi đúng là một kẻ hèn nhát—một kẻ hèn nhát tột cùng!
MANDERS. Bà đã tạo dựng được một ảo ảnh hạnh phúc trong tâm hồn con trai mình, thưa bà Alving; và chắc chắn bà không nên đánh giá thấp điều đó.
MRS. ALVING. Hừm; ai mà biết được liệu nó có thực sự hạnh phúc hay không—? Nhưng dù sao đi nữa, tôi sẽ không để ai đụng chạm đến Regina. Nó không được phép đi phá hủy cuộc đời của con bé tội nghiệp ấy.
MANDERS. Không; lạy Chúa—điều đó thật khủng khiếp!
MRS. ALVING. Nếu tôi biết chắc nó có tình cảm thật lòng, và điều đó mang lại hạnh phúc cho nó—
MANDERS. Gì cơ? Thế thì sao nào?
MRS. ALVING. Nhưng điều đó không thể xảy ra được; vì ngặt một nỗi Regina không phải là mẫu phụ nữ phù hợp.
MANDERS. Thế thì sao nữa? Ý bà là gì?
MRS. ALVING. Giá mà tôi không phải là một kẻ hèn nhát đáng thương, tôi đã nói với nó rằng, "Cưới con bé đi, hoặc tự sắp xếp thế nào tùy con, miễn là đừng có làm gì mập mờ sau lưng chúng ta."
MANDERS. Lạy Chúa nhân từ, bà lại định để chúng kết hôn ư! Một chuyện kinh khủng đến thế—! Chưa từng nghe thấy bao giờ—
MRS. ALVING. Anh thực sự cho là "chưa từng nghe thấy bao giờ" sao? Thành thật mà nói, thưa Mục sư Manders, anh có nghĩ là khắp đất nước này thiếu gì những cặp vợ chồng có quan hệ họ hàng gần gũi như thế không?
MANDERS. Tôi hoàn toàn không hiểu nổi bà đang nói gì.
MRS. ALVING. Ồ có chứ, anh hiểu rất rõ là đằng khác.
MANDERS. À, bà đang nghĩ đến khả năng là—Than ôi! vâng, đời sống gia đình quả thực không phải lúc nào cũng trong sáng như đáng lẽ nó phải thế. Nhưng trong trường hợp mà bà vừa ám chỉ, người ta chẳng bao giờ có thể biết chắc chắn được—ít nhất là không thể chắc chắn. Trái lại, ở đây—mà một người mẹ như bà lại có thể nghĩ đến chuyện để cho con trai mình—
MRS. ALVING. Nhưng tôi làm sao được—tôi không đời nào muốn thế; đó chính xác là điều tôi vừa nói đấy thôi.
MANDERS. Không, bởi vì bà là một kẻ "hèn nhát" như cách bà tự nhận. Nhưng nếu bà không "hèn nhát", thì sao?—Lạy Chúa! Một mối quan hệ thật sốc làm sao!
MRS. ALVING. Nói cho cùng, người ta bảo tất cả chúng ta đều xuất thân từ những mối quan hệ kiểu đó mà ra. Và ai là kẻ đã sắp đặt thế giới này ra nông nỗi ấy hả Mục sư Manders?
MANDERS. Những câu hỏi kiểu đó tôi xin từ chối tranh luận với bà, thưa bà Alving; tâm trạng của bà lúc này hoàn toàn không phù hợp để bàn những chuyện đó đâu. Nhưng việc bà dám gọi sự cẩn trọng của mình là "hèn nhát"—!
MRS. ALVING. Để tôi nói cho anh nghe ý tôi là gì nhé. Tôi rụt rè và nhát gan chính vì những hồn ma cứ vảng vất xung quanh tôi, mà tôi không tài nào rũ bỏ hoàn toàn được.
MANDERS. Bà nói cái gì vảng vất xung quanh cơ?
MRS. ALVING. Hồn ma! Khi tôi nghe thấy tiếng Regina và Oswald ở trong kia, cứ như thể có những bóng ma đang hiện lên trước mắt tôi vậy. Nhưng suýt chút nữa tôi phải nghĩ rằng tất cả chúng ta đều là bóng ma, thưa Mục sư Manders. Không chỉ những gì chúng ta thừa hưởng từ cha mẹ mới "đi lại" trong huyết quản chúng ta đâu. Mà còn đủ thứ tư tưởng đã chết, những niềm tin cũ kỹ vô tri, và bao nhiêu thứ khác nữa. Chúng chẳng có chút sức sống nào, thế mà cứ bám riết lấy chúng ta, để rồi chúng ta chẳng tài nào rũ bỏ được. Cứ mỗi lần cầm tờ báo lên, tôi lại thấy những bóng ma lướt qua giữa các dòng chữ. Khắp đất nước này chắc phải ngập tràn bóng ma, dày đặc như cát ngoài biển. Để rồi cuối cùng, hết thảy chúng ta đều sợ ánh sáng đến thảm hại.
MANDERS. À ra thế—đây chính là hậu quả từ việc bà đọc sách đấy. Quả là những thứ quả ngọt đáng sợ làm sao, tôi xin thề đấy! Ôi, những cuốn sách vô thần, cách mạng và gớm ghiếc làm sao!
MRS. ALVING. Anh nhầm rồi, thưa Mục sư kính mến. Chính anh mới là người đã khơi nguồn suy nghĩ cho tôi; và tôi vô cùng biết ơn anh vì điều đó.
MRS. ALVING. Phải—khi anh ép tôi cúi đầu chịu đựng cái ách mà anh gọi là bổn phận và trách nhiệm; khi anh tán dương là đúng đắn và phải phép những điều mà toàn bộ tâm can tôi chống lại như một thứ ô uế gớm ghiếc. Chính từ lúc đó tôi bắt đầu vạch từng đường tơ kẽ tóc trong học thuyết của anh ra để xem xét. Tôi chỉ định gỡ một mối chỉ duy nhất; nhưng khi đã tháo được nó ra, thì toàn bộ cuộn chỉ tung tóe ra hết. Và rồi tôi hiểu rằng tất cả bọn chúng đều chỉ là đồ may máy.
MANDERS. [Nhỏ nhẹ, đầy xúc động.] Và đó là kết cục của trận chiến gay go nhất trong đời tôi sao?
MRS. ALVING. Hãy gọi nó là thất bại thảm hại nhất của anh thì đúng hơn.
MANDERS. Đó là chiến thắng vĩ đại nhất của tôi, Helen—chiến thắng chính bản thân mình.
MRS. ALVING. Đó là một tội ác chống lại cả hai chúng ta.
MRS. ALVING. Khi bà lầm đường lạc lối, rồi đến khóc lóc với tôi rằng, "Em đây rồi; hãy đưa em đi!" Tôi đã hạ lệnh và bảo rằng, "Hỡi người đàn bà, hãy về nhà với người chồng hợp pháp của mình." Đó có phải là tội ác không?
MRS. ALVING. Vâng, tôi nghĩ là có.
MANDERS. Hai chúng ta không hiểu nhau.
MRS. ALVING. Dù sao thì bây giờ cũng không.
MANDERS. Chưa bao giờ—chưa bao giờ trong những suy nghĩ thầm kín nhất, tôi coi bà khác đi ngoài tư cách là vợ của người khác.
MRS. ALVING. Ồ—thế ư?
MANDERS. Helen—!
MRS. ALVING. Con người ta thật dễ quên đi quá khứ của chính mình.
MANDERS. Tôi thì không. Tôi vẫn là tôi của ngày nào.
MRS. ALVING. [Chuyển chủ đề.] Thôi thôi thôi; chúng ta đừng bàn về chuyện xưa tích cũ nữa. Anh bây giờ thì ngập đầu ngập cổ vào các hội đồng với ủy ban, còn tôi thì đang chiến đấu với những bóng ma, cả ở trong lẫn ngoài tâm trí mình.
MANDERS. Những bóng ma bên ngoài, tôi sẽ giúp bà tiễu trừ. Sau tất cả những điều khủng khiếp tôi vừa nghe từ bà hôm nay, lương tâm tôi không cho phép một cô gái không nơi nương tựa tiếp tục ở lại trong nhà bà nữa.
MRS. ALVING. Anh không nghĩ giải pháp tốt nhất là tìm chỗ nương thân cho con bé sao?—ý tôi là, gả nó cho một đám nên nên vóc nên hình ấy.
MANDERS. Chắc chắn rồi. Tôi nghĩ điều đó tốt cho con bé về mọi mặt. Regina nay đã đến tuổi mà—Dĩ nhiên là tôi không rành mấy chuyện này lắm, nhưng—
MRS. ALVING. Regina dậy thì rất sớm.
MANDERS. Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Tôi có cảm giác con bé phát triển thể chất cực kỳ vượt trội từ hồi tôi dạy giáo lý cho nó. Nhưng trong thời gian này, nó nên ở nhà, chịu sự kèm cặp của cha nó—À mà! Nhưng Engstrand đâu phải là—Rằng lão ta—rằng lão ta—lại có thể giấu nhẹm sự thật với tôi như thế! [Có tiếng gõ cửa hướng ra sảnh.]
MRS. ALVING. Ai thế nhỉ? Vào đi!
ENGSTRAND. [Mặc quần áo đi lễ chủ nhật, đứng ở ngưỡng cửa.] Xin phép quý ngài cho tôi mạn phép—
MANDERS. À ha! Hừm—
MRS. ALVING. Có phải anh đấy không, Engstrand?
ENGSTRAND. —tôi thấy chẳng có gia nhân nào ở quanh đây cả, nên đành mạn phép gõ cửa một tiếng.
MRS. ALVING. Ồ, không sao. Vào đi. Anh muốn gặp tôi có việc gì à?
ENGSTRAND. [Bước vào.] Dạ, tôi cảm ơn bà; tôi chỉ muốn thưa với Mục sư đôi lời.
MANDERS. [Đi qua đi lại trong phòng.] À—thế à! Anh muốn gặp tôi có việc à?
ENGSTRAND. Dạ, tôi có điều này muốn thưa với ngài tha thiết lắm—
MANDERS. [Dừng lại trước mặt lão.] Nào; xin hỏi anh có việc gì?
ENGSTRAND. Dạ, chuyện thế này thưa Mục sư: chúng tôi đã nhận xong tiền công dưới kia rồi—xin hết lời cảm ơn quý bà đây,—và giờ mọi việc đã hoàn tất, tôi cứ nghĩ sẽ thật phải phép làm sao nếu chúng ta, những người đã cùng nhau làm việc tận tụy bấy lâu nay—chà, tôi nghĩ chúng ta nên kết thúc bằng một buổi cầu kinh nhỏ vào tối nay.
MANDERS. Buổi cầu kinh ư? Dưới Trại Trẻ Mồ Côi á?
ENGSTRAND. Ồ, nếu Mục sư thấy không tiện thì—
MANDERS. Ồ có chứ, tôi thấy tiện chứ; nhưng—hừm—
ENGSTRAND. Bản thân tôi lâu nay vẫn có thói quen dâng lên vài lời cầu nguyện nho nhỏ vào buổi tối—
MRS. ALVING. Thế cơ à?
ENGSTRAND. Dạ, thỉnh thoảng lại có đôi lời tĩnh tâm, nói theo cách nào đó là thế. Nhưng tôi chỉ là một gã dân đen nghèo hèn, Chúa xót thương cho năng khiếu còm cõi của tôi!—và thế là tôi nghĩ, đằng nào Mục sư Manders cũng đang có mặt ở đây, nên tôi bèn—
MANDERS. Này nhé, Engstrand, trước tiên tôi có câu hỏi này muốn hỏi anh. Tâm trạng anh đã thực sự sẵn sàng cho buổi tụ họp đó chưa? Lương tâm anh đã thấy thanh thản và nhẹ nhõm chưa?
ENGSTRAND. Ồ, lạy Chúa tôi, thưa Mục sư! Tốt nhất là chúng ta đừng bàn về chuyện lương tâm.
MANDERS. Không, đó chính là điều chúng ta buộc phải bàn tới. Anh trả lời thế nào đây?
ENGSTRAND. Chà—lương tâm con người ấy mà—thỉnh thoảng cũng có lúc đen tối lắm chứ ạ.
MANDERS. À, anh thừa nhận điều đó cơ à. Thế thì có lẽ anh nên thành khẩn khai thực hết mọi chuyện, và nói cho tôi biết—sự thật về Regina là thế nào?
MRS. ALVING. [Nhanh chóng.] Thưa ông Manders!
MANDERS. [Trấn an.] Xin bà vui lòng cho phép tôi—
ENGSTRAND. Về Regina á! Lạy Chúa, ngài làm tôi hú vía! [Nhìn sang MRS. ALVING.] Chắc không có chuyện gì bất trắc xảy ra với Regina đấy chứ ạ?
MANDERS. Chúng ta hãy hy vọng là không. Nhưng ý tôi là, sự thật giữa anh và Regina ra sao? Anh đang đóng vai cha con bé cơ mà, phải không?
ENGSTRAND. [Ngập ngừng.] Chà—hừm—Mục sư thừa biết mọi chuyện về tôi và tội nghiệp con bé Johanna rồi còn gì.
MANDERS. Thôi nào, đừng có quanh co lấp lửng nữa! Vợ anh đã kể toàn bộ câu chuyện cho bà Alving nghe trước khi thôi việc ở đây rồi.
ENGSTRAND. Ồ thế hóa ra—! Thật thế cơ à?
MANDERS. Anh thấy đấy, tụi này đã nắm thóp được anh rồi, Engstrand.
ENGSTRAND. Thế mà con mẹ ấy đã thề thốt kinh thánh hẳn hoi—
MANDERS. Nó có thề trên kinh thánh cơ à?
ENGSTRAND. Dạ không; nó chỉ thề gió thề bay thôi; nhưng mà ra điều nghiêm trang lắm cơ ạ.
MANDERS. Thế mà anh dám giấu nhẹm sự thật với tôi bao nhiêu năm nay ư? Giấu giếm cả tôi, người đã tin tưởng anh tuyệt đối trong mọi chuyện.
ENGSTRAND. Vâng, tôi không dám chối cãi.
MANDERS. Tôi đối xử với anh như thế mà anh đền đáp lại tôi thế này sao, hả Engstrand? Tôi chẳng phải luôn sẵn sàng giúp đỡ anh cả về lời nói lẫn việc làm trong khả năng của mình hay sao? Trả lời tôi đi. Có phải thế không?
ENGSTRAND. Nếu không có Mục sư Manders thì đời tôi đã đói kém khổ sở từ lâu rồi ạ.
MANDERS. Và đây là cách anh báo ơn tôi đấy à! Anh lừa tôi ghi những điều gian dối vào Sổ Đăng Ký Nhà Thờ, và che giấu khỏi tôi, năm này qua tháng nọ, những lời giải thích mà anh có trách nhiệm phải báo cáo với cả tôi lẫn sự thật. Hành vi của anh hoàn toàn không thể tha thứ được, Engstrand; và kể từ giây phút này trở đi, tôi chấm dứt quan hệ với anh!
ENGSTRAND. [Thở dài.] Vâng! Chắc chẳng còn cách nào cứu vãn được nữa.
MANDERS. Anh còn lý do gì để biện minh cho bản thân nữa không?
ENGSTRAND. Ai mà thèm nghĩ con mẹ ấy lại đi làm mọi chuyện tồi tệ hơn bằng cách bép xép cơ chứ? Xin Mục sư hãy đặt hoàn cảnh của mình vào rắc rối của tội nghiệp Johanna xem nào—
ENGSTRAND. Chúa phù hộ ngài, ý tôi không phải là giống hệt y xì đúc thế đâu ạ. Nhưng ý tôi là, nhỡ đâu Mục sư có điều gì đó phải hổ thẹn trước mặt thiên hạ, theo cách người ta hay nói ấy. Giới mày râu chúng ta không nên quá khắt khe với một người phụ nữ lỡ bước, thưa Mục sư.
MANDERS. Tôi không làm thế. Tôi đang quở trách anh cơ mà.
ENGSTRAND. Tôi mạo muội xin phép được hỏi Mục sư một câu nhỏ được không ạ?
MANDERS. Được, nếu anh muốn.
ENGSTRAND. Chẳng lẽ việc nâng đỡ một kẻ lỡ lầm không phải là điều phải phép hay sao?
MANDERS. Dĩ nhiên đó là điều phải phép rồi.
ENGSTRAND. Và chẳng lẽ một người đàn ông không có nghĩa vụ phải giữ trọn lời thề thiêng liêng của mình hay sao?
MANDERS. Ờ, đương nhiên là phải thế rồi; nhưng mà—
ENGSTRAND. Khi Johanna vướng vào rắc rối với tay người Anh đó—hoặc cũng có thể là người Mỹ hay người Nga gì đó, theo cách người ta gọi—chà, ngài thấy đấy, cô ta dạt xuống thị trấn này. Tội nghiệp, cô ta đã tống khứ tôi đi mấy lần rồi đấy chứ: vì cô ta chẳng thể chịu nổi việc trông thấy bất cứ thứ gì không lành lặn; trong khi chân tôi lại bị thương thế này. Mục sư còn nhớ lúc tôi mạo hiểm xông vào một quán nhảy, nơi đám thủy thủ đang chè chén say sưa quỷ quái gì đó chứ. Và rồi, khi tôi định khuyên răn họ đôi lời để hướng thiện—
MRS. ALVING. [Bên cửa sổ.] Hừm—
MANDERS. Tôi biết rõ chuyện đó rồi, Engstrand; đám lưu manh đã đạp ngã anh xuống cầu thang. Anh đã kể cho tôi nghe vụ đó rồi còn gì. Sự tàn tật của anh là niềm vinh dự cho anh đấy.
ENGSTRAND. Tôi chẳng dám kiêu ngạo vì điều đó đâu, thưa Mục sư. Nhưng điều tôi muốn nói là, khi con bé đó đến thú nhận mọi chuyện với tôi, vừa khóc lóc vừa nghiến răng kèn kẹt, tôi xin thưa với ngài là lòng tôi đau như cắt khi nghe điều đó.
MANDERS. Thế cơ à, Engstrand? Nào, nói tiếp đi.
ENGSTRAND. Thế là tôi mới bảo cô ta rằng, "Gã người Mỹ kia thì đang phiêu du trên biển cả mênh mông rồi. Còn cô, Johanna," tôi bảo thế, "cô đã phạm một tội ác tày trời, và cô là một kẻ sa ngã. Nhưng Jacob Engstrand đây," tôi nói thế, "lão ta vẫn còn hai cái chân lành lặn để đứng vững trên mặt đất—" Ngài thấy đấy, thưa Mục sư, tôi đang nói ẩn dụ thôi mà.
MANDERS. Tôi hiểu rất rõ. Nói tiếp đi.
ENGSTRAND. Vâng, chính vì thế mà tôi đã nâng đỡ cô ta lên và cưới cô ta làm một người vợ đàng hoàng, để thiên hạ không mảy may hay biết chuyện cô ta đã lầm đường lạc lối với người ngoại quốc.
MANDERS. Về mặt đó thì anh đã hành xử rất tốt. Chỉ có điều tôi không thể tán thành việc anh hạ mình nhận tiền—
ENGSTRAND. Tiền ư? Tôi á? Một xu dính túi cũng không!
MANDERS. [Nhìn dò hỏi sang MRS. ALVING.] Nhưng mà—
ENGSTRAND. Ồ, chờ chút đã!—giờ tôi mới nhớ ra. Johanna quả thực có giữ một chút tiền lẻ. Nhưng tôi kiên quyết không dính líu gì đến số tiền đó hết. "Không," tôi bảo thế, "đó là tiền tài vật chất; đó là đồng tiền công tội lỗi. Số vàng dơ bẩn này—hoặc tiền giấy, hay bất cứ thứ gì đi nữa—chúng ta cứ ném thẳng vào mặt gã người Mỹ đó," tôi nói thế. Nhưng ngặt nỗi gã ta đã cao chạy xa bay vượt biển giông bão rồi còn đâu, thưa Mục sư.
MANDERS. Thật thế chứ, anh bạn tốt của tôi?
ENGSTRAND. Thật chứ ạ, thưa ngài. Thế là tôi và Johanna bàn bạc với nhau rằng số tiền đó sẽ dùng vào việc học hành của đứa trẻ; và quả thực nó đã được dùng như thế, tôi có thể kê khai rành mạch từng xu một không sai đi đâu được.
MANDERS. Ồ, thế thì sự việc đã thay đổi hẳn rồi đấy.
ENGSTRAND. Cơ sự chính xác là như vậy đấy, thưa Mục sư. Và tôi dám mạo muội thưa rằng mình đã là một người cha chân chính đối với Regina trong khả năng còm cõi của tôi; vì suy cho cùng tôi cũng chỉ là một chiếc bình sứt mẻ yếu đuối, xui xẻo thay!
MANDERS. Thôi được rồi, thôi được rồi, anh bạn thân mến—
ENGSTRAND. Dẫu vậy đi nữa, tôi vẫn tự thấy mình đã nuôi dạy đứa trẻ nên người, sống tử tế với tội nghiệp Johanna, và tề gia trị quốc trong mái ấm của mình, đúng như lời Kinh Thánh dạy. Nhưng tôi chưa bao giờ dám tơ tưởng đến chuyện chạy đến chỗ Mục sư để lên mặt khoác lác hay tự đắc chỉ vì dăm ba việc thiện mà một kẻ cỏn con như tôi vừa làm được cho đời. Không thưa ngài; hễ có chuyện gì đại loại thế xảy ra với Jacob Engstrand, lão ta sẽ ngậm tăm lại. Chắc chẳng mấy khi có chuyện hay ho thế xảy ra đâu. Và mỗi lần đến yết kiến Mục sư, tôi toàn thấy toàn những chuyện tội lỗi yếu đuối ngập đầu ngập cổ để mà trò chuyện. Vì tôi đã nói rồi, và xin nhắc lại lần nữa—lương tâm con người ta không phải lúc nào cũng được sạch sẽ như đáng lẽ phải thế đâu.
MANDERS. Đưa tay đây cho tôi nào, Jacob Engstrand.
ENGSTRAND. Ôi trời! Thưa Mục sư—
MANDERS. Thôi nào, đừng có làm trò nữa [siết chặt tay lão]. Thế mới phải chứ!
ENGSTRAND. Nếu được phép, tôi xin khiêm tốn tạ lỗi với Mục sư—
MANDERS. Anh á? Trái lại mới đúng, tôi mới là người phải xin lỗi anh—
ENGSTRAND. Lạy Chúa, không đâu thưa ngài!
MANDERS. Không, chắc chắn là thế rồi. Và tôi làm điều đó từ tận đáy lòng. Xin hãy tha thứ cho tôi vì đã hiểu lầm anh. Chỉ ước gì tôi có thể đền bù cho anh bằng chứng gì đó cho thấy sự hối hận chân thành cũng như thiện chí của tôi đối với anh—
ENGSTRAND. Mục sư làm được thế thật chứ ạ?
MANDERS. Với tất cả sự sẵn lòng lớn nhất.
ENGSTRAND. Thế thì, cơ hội đây chứ đâu. Với số tiền ít ỏi tôi tiết kiệm được ở đây, tôi đang tính mở một Ngôi Nhà Thủy Thủ dưới thị trấn.
MRS. ALVING. Anh ư?
ENGSTRAND. Vâng; nói theo cách nào đó thì nó cũng có thể coi như một kiểu Trại Trẻ Mồ Côi vậy. Dưới đất liền có quá nhiều thứ cám dỗ giăng bẫy dân đi biển. Nhưng ở Ngôi Nhà của tôi, người ta sẽ có cảm giác như đang ở dưới sự kèm cặp của người cha vậy, tôi tính thế.
MANDERS. Bà nghĩ sao về ý kiến này, thưa bà Alving?
ENGSTRAND. Số vốn khởi nghiệp của tôi chẳng đáng là bao đâu, Chúa xót thương cho tôi! Nhưng nếu tôi tìm được một bàn tay giúp đỡ, chà—
MANDERS. Vâng, vâng; chúng ta sẽ xem xét vấn đề này kỹ càng hơn. Tôi hoàn toàn tán thành kế hoạch của anh. Nhưng giờ thì, đi trước tôi và chuẩn bị mọi thứ sẵn sàng đi, thắp nến lên để tạo cho nơi đó không khí vui tươi hội hè nhé. Rồi chúng ta sẽ cùng nhau trải qua một giờ đồng hồ tĩnh tâm bổ ích, anh bạn ạ; vì lúc này tôi hoàn toàn tin tưởng tâm trạng anh đã thực sự hướng thiện rồi đấy.
ENGSTRAND. Vâng, tôi tin là thế. Thôi tôi xin phép chào bà, và xin cảm ơn bà rất nhiều; hãy chăm sóc Regina thật tốt giúp tôi nhé—[Lấy tay lau dòng nước mắt]—đứa con của tội nghiệp Johanna. Chà, thật là kỳ lạ; cứ như thể con bé đã trở thành con ngươi trong mắt tôi vậy. Thật thế đấy ạ. [Lão cúi đầu chào rồi đi ra ngoài hướng sảnh.]
MANDERS. Nào, bây giờ thì bà nghĩ thế nào về con người đó, thưa bà Alving? Câu chuyện lão vừa kể hoàn toàn khác hẳn lúc đầu, phải không nào?
MRS. ALVING. Vâng, quả thực là rất khác.
MANDERS. Điều đó chỉ cho thấy chúng ta cần phải cẩn trọng đến nhường nào khi đánh giá đồng loại của mình. Nhưng thật là một niềm hạnh phúc từ tận đáy lòng khi nhận ra mình đã sai lầm! Bà có nghĩ thế không?
MRS. ALVING. Tôi nghĩ anh đúng là, và sẽ mãi mãi là, một đứa trẻ to xác mà thôi, Manders.
MRS. ALVING. [Đặt hai tay lên vai anh ta.] Còn tôi thì đang nghĩ đến chuyện ôm lấy cổ anh và hôn một cái thật kêu đấy.
MANDERS. [Giật mình lùi lại.] Không, không! Lạy Chúa tôi! Ý kiến gì lạ đời thế!
MRS. ALVING. [Mỉm cười.] Ồ, anh chẳng cần phải sợ tôi đâu.
MANDERS. [Đứng cạnh bàn.] Lúc nào bà cũng có cách diễn đạt phóng đại quá mức như thế. Thôi, để tôi thu gom toàn bộ tài liệu lại và nhét vào cặp đã. [Anh ta làm theo.] Xong, thế là ổn thỏa. Giờ thì xin chào tạm biệt bà lúc này nhé. Hãy mở rộng tầm mắt khi Oswald quay về đấy. Chút nữa tôi sẽ ghé lại sau. [Anh ta cầm mũ rồi bước ra cửa sảnh.]
MRS. ALVING. [Thở dài, nhìn ra cửa sổ một lát, dọn dẹp căn phòng gọn gàng hơn một chút và định bước vào phòng ăn, nhưng khựng lại ở cửa với tiếng kêu nghẹn ngào.] Oswald, con vẫn còn ở bàn ăn à?
OSWALD. [Trong phòng ăn.] Con đang hút nốt điếu xì-gà thôi mẹ.
MRS. ALVING. Mẹ tưởng con ra ngoài đi dạo một chút rồi chứ.
OSWALD. Thời tiết thế này á?
[Có tiếng ly va vào nhau lanh lảnh. MRS. ALVING để ngỏ cửa, ngồi xuống chiếc ghế dài bên cửa sổ cùng với đan lát trên tay.]
OSWALD. Không phải Mục sư Manders vừa mới đi ra đấy chứ?
MRS. ALVING. Đúng rồi; chú ấy xuống Trại Trẻ Mồ Côi.
OSWALD. Hừm. [Lại có tiếng ly và chai đựng rượu chạm nhau lanh lảnh.]
MRS. ALVING. [Với ánh mắt đầy lo âu.] Oswald con yêu, con nên cẩn thận với chai rượu mùi đó đi. Nặng lắm đấy.
OSWALD. Nó giúp con xua bớt cái ẩm ướt.
MRS. ALVING. Hay con vào đây ngồi với mẹ đi?
OSWALD. Con không được hút thuốc trong đó.
MRS. ALVING. Con thừa biết là con được phép hút xì-gà mà.
OSWALD. Ồ, thế thì được rồi; con vào đây. Cho con thêm một giọt tí tẹo này nữa thôi. Xong! [Cầm điếu xì-gà bước vào phòng và khép cửa lại sau lưng. Im lặng một lát.] Mục sư đi đâu mất rồi mẹ?
MRS. ALVING. Mẹ vừa bảo con rồi đấy; chú ấy xuống Trại Trẻ Mồ Côi.
OSWALD. À vâng; mẹ vừa nói rồi nhỉ.
MRS. ALVING. Con không nên ngồi ì ở bàn ăn lâu thế chứ, Oswald.
OSWALD. [Giấu điếu xì-gà ra sau lưng.] Nhưng con thấy thích lắm mẹ ạ. [Vuốt ve mẹ.] Mẹ thử nghĩ xem cảm giác của con khi được về nhà, ngồi vào chính bàn ăn của mẹ, trong căn phòng của mẹ, và thưởng thức những món ăn ngon tuyệt do chính tay mẹ nấu tuyệt vời thế nào cơ chứ.
MRS. ALVING. Con trai ngoan của mẹ!
OSWALD. [Hơi sốt ruột, đi qua đi lại hút thuốc.] Mà ở đây thì con còn biết làm gì khác nữa cơ chứ? Con chẳng thể bắt tay vào làm nổi việc gì cả.
MRS. ALVING. Sao lại không?
OSWALD. Giờ này mà thời tiết thế này ư? Suốt cả ngày không thấy nổi một tia nắng? [Đi đi lại lại trong phòng.] Ôi, không thể làm nổi việc gì—!
MRS. ALVING. Hay là việc con về nhà lúc này lại không khôn ngoan cho lắm nhỉ?
OSWALD. Ồ không, mẹ; con buộc phải về chứ.
MRS. ALVING. Con thừa biết là mẹ thà hy sinh niềm vui có con bên cạnh gấp mười lần, còn hơn là để con—
OSWALD. [Dừng lại cạnh bàn.] Này mẹ nói thật cho con biết nhé: việc con về nhà thế này có thực sự mang lại cho mẹ niềm hạnh phúc lớn lao lắm không?
MRS. ALVING. Việc đó có mang lại hạnh phúc cho mẹ không cơ chứ!
OSWALD. [Vò nát một tờ báo.] Con cứ nghĩ là dù con có tồn tại hay không thì đối với mẹ cũng chẳng khác gì nhau mấy.
MRS. ALVING. Sao con lại nhẫn tâm thốt ra những lời đó với mẹ hả Oswald?
OSWALD. Nhưng bấy lâu nay mẹ vẫn sống rất tốt mà không có con đấy thôi.
MRS. ALVING. Vâng; mẹ đã sống mà không có con. Điều đó đúng.
[Im lặng. Chạng vạng dần buông xuống. Oswald đi đi lại lại quanh phòng. Cậu đã đặt điếu xì-gà xuống bàn.]
OSWALD. [Dừng lại cạnh MRS. ALVING.] Mẹ, con có thể ngồi lên ghế dài cạnh mẹ được không?
MRS. ALVING. [Nhích người sang một bên chừa chỗ cho cậu.] Được chứ, con trai yêu quý của mẹ.
OSWALD. [Ngồi xuống.] Có chuyện này con phải kể với mẹ.
MRS. ALVING. [Lo lắng.] Gì thế con?
OSWALD. [Nhìn đăm đăm về phía trước.] Vì con không thể tiếp tục giấu giếm nó được nữa.
MRS. ALVING. Giấu cái gì cơ? Chuyện gì thế?
OSWALD. [Vẫn giữ nguyên tư thế.] Con chưa bao giờ đủ dũng khí để viết thư kể cho mẹ nghe; và kể từ lúc con về nhà—
MRS. ALVING. [Túm chặt tay cậu.] Oswald, có chuyện gì thế con?
OSWALD. Cả ngày hôm qua lẫn hôm nay con đều cố gạt bỏ những suy nghĩ ấy đi—cố rũ bỏ chúng; nhưng vô ích.
MRS. ALVING. [Đứng phắt dậy.] Bây giờ con phải kể hết cho mẹ nghe mọi chuyện, Oswald!
OSWALD. [Kéo bà ngồi phịch xuống ghế dài.] Mẹ ngồi im đi; rồi con sẽ cố kể cho mẹ nghe. —Con đã kêu mệt sau chuyến đi—
MRS. ALVING. Rồi sao nữa con?
OSWALD. Nhưng bệnh của con không phải thế; không phải kiểu mệt mỏi thông thường—
MRS. ALVING. [Định chồm dậy.] Con không bị bệnh đấy chứ, Oswald?
OSWALD. [Kéo tụt bà xuống.] Mẹ ngồi yên đi. Bình tĩnh lại nào. Con không hẳn là đổ bệnh; không phải kiểu bệnh tật người ta vẫn thường nói. [Đan hai tay lên đỉnh đầu.] Mẹ ơi, trí óc con tan nát hết rồi—tiêu đời rồi—con sẽ chẳng bao giờ tài nào làm việc được nữa!
MRS. ALVING. [Trắng bệch, run lẩy bẩy.] Oswald! Nhìn mẹ đi! Không, không; không thể nào có chuyện đó được.
OSWALD. [Ngước lên với ánh mắt tuyệt vọng.] Sẽ không bao giờ làm việc được nữa! Không bao giờ—không bao giờ! Một cõi sống dở chết dở! Mẹ ơi, mẹ có tưởng tượng được điều gì khủng khiếp đến thế không?
MRS. ALVING. Con trai tội nghiệp của mẹ! Chuyện khủng khiếp này giáng xuống đầu con cách nào vậy?
OSWALD. [Ngồi thẳng người lên.] Đấy chính là điều con không tài nào hiểu nổi hay nắm bắt được. Con chưa từng sống trác táng bao giờ—chưa từng, xét dưới bất kỳ khía cạnh nào. Mẹ đừng nghĩ con thế nhé mẹ! Con chưa từng làm vậy.
MRS. ALVING. Mẹ tin chắc con không làm thế mà, Oswald.
OSWALD. Thế mà điều này vẫn giáng xuống đầu con—tai họa khủng khiếp này!
MRS. ALVING. Ồ, nhưng nó sẽ qua đi thôi, con trai ngoan của mẹ. Chẳng qua là do con làm việc quá sức thôi. Tin mẹ đi, mẹ nói không sai đâu.
OSWALD. [Buồn bã.] Ban đầu con cũng tưởng thế; nhưng không phải vậy đâu.
MRS. ALVING. Hãy kể cho mẹ nghe mọi thứ, từ đầu đến cuối đi.
OSWALD. Vâng, con sẽ kể.
MRS. ALVING. Con nhận thấy nó từ bao giờ?
OSWALD. Ngay sau lần cuối con ở nhà này về lại Paris. Con bắt đầu cảm thấy những cơn đau nhức dữ dội trong đầu—chủ yếu hình như xuất phát từ sau gáy. Cứ như thể có một chiếc vòng sắt xiết chặt đang vặn xoắn quanh cổ con ngược lên trên.
MRS. ALVING. Rồi sao nữa con?
OSWALD. Ban đầu con tưởng đó chỉ là chứng đau đầu thông thường mà con vẫn thường hay bị hành hạ hồi tuổi mới lớn—
MRS. ALVING. Ừ, đúng rồi—
OSWALD. Nhưng không phải thế. Con sớm nhận ra điều đó. Con không thể làm việc được nữa. Con định bắt tay vào vẽ một bức tranh khổ lớn mới, nhưng sức lực dường như cạn kiệt; toàn bộ sức mạnh tê liệt đi; con chẳng thể hình thành nổi một hình ảnh rõ ràng nào; mọi thứ trước mắt cứ chao đảo—xoay mòng mòng. Ồ, trạng thái đó thật kinh khủng! Cuối cùng con đành phải gọi bác sĩ—và chính từ ông ấy con đã biết được sự thật.
MRS. ALVING. Ý con là sao?
OSWALD. Ông ấy là một trong những bác sĩ hàng đầu ở Paris. Con kể cho ông ấy nghe những triệu chứng của mình; rồi ông ấy bắt đầu hỏi con một lố câu hỏi mà con tưởng chẳng có liên quan gì đến chuyện đó cả. Con chẳng tài nào hình dung nổi gã đó đang định giở trò gì—
MRS. ALVING. Rồi sao?
OSWALD. Cuối cùng ông ấy bảo: "Cơ thể anh đã bị mọt đục từ khi lọt lòng rồi." Ông ấy dùng chính xác từ đó—vermoulu.
MRS. ALVING. [Thở dốc.] Ông ta có ý gì khi nói thế?
OSWALD. Con cũng chẳng hiểu và nài nỉ ông ấy giải thích rõ hơn. Và rồi gã lão già yếm thế đó liền—[Nắm chặt tay lại] Ồ—!
MRS. ALVING. Ông ta nói gì cơ?
OSWALD. Ông ấy bảo, "Tội lỗi của cha ông đang giáng họa lên đầu con cháu."
MRS. ALVING. [Từ từ đứng dậy.] Tội lỗi của cha ông—!
OSWALD. Suýt chút nữa con đã đấm thẳng vào mặt ông ta—
MRS. ALVING. [Đi qua đi lại trong phòng.] Tội lỗi của cha ông—
OSWALD. [Mỉm cười buồn bã.] Vâng; mẹ nghĩ sao về điều đó? Dĩ nhiên là con quả quyết với ông ta chuyện đó là vô lý. Nhưng mẹ nghĩ ông ta có chịu thôi không? Không, ông ta cứ khăng khăng bảo thủ; và chỉ đến khi con trưng ra những bức thư của mẹ và dịch những đoạn đề cập đến cha—
MRS. ALVING. Nhưng thế thì—?
OSWALD. Thì dĩ nhiên ông ta phải thừa nhận mình đã nhầm đường; và thế là con biết được sự thật—sự thật không tài nào hiểu nổi! Lẽ ra con không nên nhập bọn với lũ bạn bè để sa vào cái lối sống vô tư lự, rực rỡ ấy. Nó vượt quá sức chịu đựng của cơ thể con rồi. Thế là con đã tự chuốc lấy họa vào thân!
MRS. ALVING. Oswald! Không, không; đừng có tin điều đó!
OSWALD. Không còn cách giải thích nào khác nữa, ông ấy bảo thế. Đó mới là điều kinh khủng nhất. Bị hủy hoại vô phương cứu chữa suốt phần đời còn lại—chỉ vì sự thiếu cẩn trọng của chính mình! Tất cả những gì con định làm cho thế giới này—con không bao giờ dám nghĩ tới nó nữa—con không tài nào nghĩ nổi. Ồ! Giá mà con được sống lại từ đầu, và xóa sạch tất cả những gì mình đã làm! [Vùi mặt vào chiếc ghế dài.]
MRS. ALVING. [Đan chặt hai tay, lặng lẽ đấu tranh tư tưởng, đi qua đi lại.]
OSWALD. [Một lúc sau, ngước lên và chống cằm tỳ vào khuỷu tay.] Giá như đó là thứ gì đó do di truyền—thứ mà người ta không phải chịu trách nhiệm! Đằng này! Lại tự tay vứt bỏ một cách ngu ngốc, bồng bột, vô trách nhiệm hạnh phúc của chính mình, sức khỏe của chính mình, mọi thứ trên đời này—tương lai của mình, chính sinh mạng của mình—!
MRS. ALVING. Không, không, con trai yêu quý của mẹ; không thể có chuyện đó đâu! [Cúi người ôm lấy cậu.] Mọi chuyện không đến mức tuyệt vọng như con nghĩ đâu.
OSWALD. Ồ, mẹ không biết đâu—[Chồm dậy.] Và rồi, mẹ ơi, lại mang đến cho mẹ bao nỗi đau buồn thế này! Nhiều lúc con chỉ ước ao và hy vọng sâu xa rằng mẹ đừng có quá quan tâm đến con.
MRS. ALVING. Mẹ á, Oswald? Đứa con duy nhất của mẹ! Con là tất cả những gì mẹ có trên đời này! Là thứ duy nhất mẹ quan tâm!
OSWALD. [Chộp lấy hai bàn tay mẹ rồi hôn lên đó.] Vâng, vâng, con thấy rõ điều đó. Mỗi khi ở nhà, dĩ nhiên con đều thấy điều đó; và đó lại là phần khó khăn nhất đối với con. —Nhưng giờ thì mẹ đã biết toàn bộ câu chuyện rồi và hôm nay chúng ta sẽ không nói về nó nữa. Con không dám nghĩ đến nó quá lâu đâu. [Đi lên phía trên phòng.] Lấy cho con cái gì đó uống đi mẹ.
MRS. ALVING. Uống ư? Giờ con muốn uống cái gì cơ chứ?
OSWALD. Ồ, cái gì cũng được mẹ ạ. Nhà mình có sẵn một ít punch lạnh mà.
MRS. ALVING. Vâng, nhưng con trai yêu quý của mẹ—
OSWALD. Đừng từ chối con, mẹ. Tốt bụng với con lúc này đi! Con phải uống cái gì đó để rửa trôi đi những suy nghĩ gặm nhấm này mất thôi. [Đi ra khu vườn kính.] Và rồi—ở đây tối quá! [MRS. ALVING kéo sợi dây chuông bên tay phải.] Lại còn trận mưa dầm dề này nữa chứ! Nó cứ kéo dài hết tuần này sang tuần khác, cả tháng trời. Chẳng bao giờ được thấy bóng mặt trời! Con không tài nào nhớ nổi mình đã từng nhìn thấy mặt trời chiếu sáng lần nào trong suốt thời gian về nhà này.
MRS. ALVING. Oswald—con lại đang nghĩ đến chuyện rời xa mẹ đấy à.
OSWALD. Hừm—[Thở dài nặng nhọc.]—Con chẳng nghĩ gì sất. Con chẳng tài nào suy nghĩ nổi cái gì nữa! [Nói nhỏ.] Con thôi không nghĩ ngợi gì nữa.
REGINA. [Từ phòng ăn bước ra.] Bà bấm chuông gọi ạ?
MRS. ALVING. Đúng vậy; mang đèn vào đây cháu nhé.
REGINA. Dạ thưa vâng. Đèn đã được thắp sẵn rồi ạ. [Đi ra.]
MRS. ALVING. [Bước đến chỗ Oswald.] Oswald, hãy thành thật với mẹ đi.
OSWALD. Vâng, con đang thành thật đây chứ, mẹ. [Đi về phía bàn.] Con nghĩ mình đã kể cho mẹ nghe đủ rồi.
[REGINA mang đèn vào và đặt lên bàn.]
MRS. ALVING. Regina, cháu mang vào đây cho chúng tôi một chai sâm-panh nhỏ nhé.
REGINA. Dạ vâng thưa bà. [Đi ra.]
OSWALD. [Vòng tay ôm cổ MRS. ALVING.] Đúng thứ con đang cần. Con biết là mẹ sẽ không để con trai mình chịu khát đâu mà.
MRS. ALVING. Đứa con trai yêu dấu, tội nghiệp của mẹ; làm sao mẹ có thể từ chối con bất cứ điều gì lúc này cơ chứ?
OSWALD. [Háo hức.] Thật thế không mẹ? Mẹ nói thật chứ?
MRS. ALVING. Sao cơ? Gì cơ con?
OSWALD. Rằng mẹ không thể từ chối con bất cứ điều gì.
MRS. ALVING. Con trai yêu của mẹ—
OSWALD. Suỵt!
REGINA. [Mang chiếc khay đựng nửa chai sâm-panh và hai chiếc ly đặt lên bàn.] Cháu có cần khui nắp ra hộ không ạ?
OSWALD. Không, cảm ơn em. Để anh tự làm.
[REGINA bước ra ngoài.]
MRS. ALVING. [Ngồi xuống cạnh bàn.] Ý con vừa rồi là sao—rằng mẹ không được từ chối con điều gì cơ?
OSWALD. [Đang bận khui chai rượu.] Trước tiên chúng ta hãy làm một ly—hoặc hai ly đã nào.
[Tiếng nút chai kêu bựt một tiếng; cậu rót rượu vào một chiếc ly, và chuẩn bị rót sang ly tiếp theo.]
MRS. ALVING. [Lấy tay đậy lên miệng ly.] Thôi; mẹ không uống đâu.
OSWALD. Ồ! Mẹ không uống à? Vậy để con uống một mình vậy!
[Cậu nốc cạn ly rượu, tự rót đầy rồi lại uống cạn; sau đó ngồi phịch xuống bàn.]
MRS. ALVING. [Chờ đợi.] Nào?
OSWALD. [Không nhìn bà.] Nói cho con nghe đi—con cứ thấy mẹ và Mục sư Manders có vẻ kỳ cục thế nào ấy—trầm mặc hẳn đi—trong bữa trưa hôm nay.
MRS. ALVING. Con nhận ra điều đó cơ à?
OSWALD. Vâng. Hừm—[Im lặng một lát.] Nói cho con biết đi: mẹ nghĩ thế nào về Regina?
MRS. ALVING. Mẹ nghĩ thế nào ư?
OSWALD. Vâng; em ấy tuyệt vời lắm đúng không mẹ?
MRS. ALVING. Con trai yêu của mẹ, con không hiểu rõ con bé như mẹ đâu—
OSWALD. Thế ạ?
MRS. ALVING. Regina, ngặt một nỗi, đã được cho phép ở nhà quá lâu. Lẽ ra mẹ phải đón con bé về nhà mình từ sớm hơn mới phải.
OSWALD. Vâng, nhưng trông em ấy có tuyệt vời không hả mẹ? [Cậu rót đầy ly rượu.]
MRS. ALVING. Regina mang nhiều khuyết điểm nghiêm trọng lắm—
OSWALD. Ồ, thì sao chứ? [Cậu lại uống cạn.]
MRS. ALVING. Dù vậy mẹ vẫn quý mến con bé, và mẹ chịu trách nhiệm về nó. Mẹ đời nào muốn bất kỳ tai họa nào giáng xuống đầu con bé đâu.
OSWALD. [Chồm dậy.] Mẹ ơi, Regina là cứu cánh duy nhất đời con!
MRS. ALVING. [Đứng bật dậy.] Ý con là sao khi nói thế?
OSWALD. Con không thể tiếp tục gặm nhấm nỗi đau đớn trong tâm hồn này một mình được nữa.
MRS. ALVING. Chẳng lẽ con không có mẹ để chia sẻ cùng sao?
OSWALD. Có chứ; con cũng nghĩ thế nên mới trở về với mẹ. Nhưng thế thì không ổn. Con thấy rõ là không ổn rồi. Con không thể sống nổi ở cái nhà này nữa.
MRS. ALVING. Oswald!
OSWALD. Con phải sống một cuộc đời khác đi, mẹ ạ. Đó là lý do con phải rời xa mẹ. Con không muốn để mẹ phải chứng kiến cảnh đó.
MRS. ALVING. Đứa con bất hạnh của mẹ! Nhưng mà Oswald, trong khi con đang bệnh nặng thế này—
OSWALD. Nếu chỉ là bệnh tật không thôi, con đã ở lại với mẹ rồi, mẹ cứ yên tâm; vì mẹ là người bạn tốt nhất của con trên đời này.
MRS. ALVING. Vâng, đúng thế mà, Oswald; chẳng phải mẹ là thế sao?
OSWALD. [Đi đi lại lại với vẻ bứt rứt.] Nhưng còn tất cả những sự dằn vặt, nỗi ân hận gặm nhấm—và rồi, nỗi sợ hãi tột cùng, bóp nghẹt lấy tâm can. Ồ—nỗi sợ hãi khủng khiếp đó!
MRS. ALVING. [Bước theo cậu.] Sợ hãi? Sợ cái gì cơ? Ý con là sao?
OSWALD. Ồ, mẹ đừng hỏi con nữa. Con không biết. Con không tài nào tả nổi.
MRS. ALVING. [Bước sang phải kéo chuông gọi.]
OSWALD. Mẹ muốn gọi gì thế?
MRS. ALVING. Mẹ muốn con trai mẹ được hạnh phúc—đó là điều mẹ muốn. Nó không được phép tiếp tục ngồi đó gặm nhấm nghĩ ngợi vẩn vơ nữa. [Nói với REGINA vừa xuất hiện ở cửa:] Mang thêm sâm-panh vào đây—lấy chai lớn ấy. [REGINA đi ra.]
OSWALD. Mẹ!
MRS. ALVING. Con tưởng chúng ta không biết cách tận hưởng cuộc sống ở cái nhà này chắc?
OSWALD. Trông em ấy có tuyệt vời không cơ chứ? Dáng người mới đẹp làm sao! Lại còn khỏe mạnh cường tráng thế cơ chứ!
MRS. ALVING. [Ngồi xuống bàn.] Ngồi xuống đi Oswald; chúng ta hãy bình tĩnh trò chuyện với nhau nào.
OSWALD. [Ngồi xuống.] Chắc mẹ không biết đâu, con nợ Regina một lời đền bù đấy.
MRS. ALVING. Con ư?
OSWALD. Vì một phút thiếu suy nghĩ, hay gọi thế nào cũng được—dù sao thì cũng vô cùng ngây thơ vô số tội. Hồi con về nhà đợt trước—
MRS. ALVING. Rồi sao con?
OSWALD. Em ấy hay hỏi con về Paris, và con thường kể cho em ấy nghe chuyện này chuyện kia. Rồi con nhớ hình như có lần con bảo em ấy rằng, "Chẳng lẽ em không muốn tự mình đến đó sao?"
MRS. ALVING. Thế rồi?
OSWALD. Con thấy mặt em ấy đỏ bừng lên, rồi em ấy đáp, "Dạ có chứ, em thích lắm ấy ạ." "À, thế thì," con đáp, "chắc là có thể xoay sở được đấy"—hoặc đại loại thế.
MRS. ALVING. Và sau đó?
OSWALD. Dĩ nhiên là con đã quên bén đi mất; thế mà hôm kia con lại vô tình hỏi em ấy xem có vui không khi thấy con ở nhà lâu thế—
MRS. ALVING. Vâng?
OSWALD. Và thế là em ấy nhìn con với ánh mắt lạ lùng lắm, rồi hỏi, "Thế còn chuyến đi Paris của em thì sao?"
MRS. ALVING. Chuyến đi của con bé!
OSWALD. Thế là mọi chuyện vỡ lở ra là em ấy đã coi câu nói đó là thật; em ấy vẫn luôn tạc dạ ghi tâm suốt bấy lâu nay, và đã tự mày mò học tiếng Pháp—
MRS. ALVING. Hóa ra đó là lý do—!
OSWALD. Mẹ ơi—khi con nhìn thấy cô gái tươi tắn, xinh đẹp và tuyệt vời đó đứng trước mặt con—trước đó con hầu như chẳng thèm để ý đến em ấy—nhưng khi em ấy đứng đó tựa như đang dang rộng vòng tay sẵn sàng đón lấy con—
MRS. ALVING. Oswald!
OSWALD. —thì trong đầu con lóe lên một suy nghĩ rằng chính ở em ấy mới có cứu cánh cho cuộc đời con; vì con thấy em ấy ngập tràn niềm vui sống.
MRS. ALVING. [Giật mình.] Niềm vui sống ư? Cứu cánh lại nằm ở thứ đó sao?
REGINA. [Từ phòng ăn bước vào, tay cầm chai sâm-panh.] Cháu xin lỗi vì ra chậm, nhưng cháu phải xuống dưới hầm. [Đặt chai rượu lên bàn.]
OSWALD. Giờ thì em mang thêm một cái ly nữa vào đây nhé.
REGINA. [Ngạc nhiên nhìn cậu.] Đã có ly của bà Alving rồi mà thưa cậu Alving.
OSWALD. Vâng, nhưng mang thêm một cái cho em nữa chứ, Regina. [REGINA giật mình liếc nhanh sang phía MRS. ALVING.] Sao em còn đứng ngây ra đấy?
REGINA. [Nhỏ nhẹ và ngập ngừng.] Đó... có phải là ý muốn của bà Alving không ạ?
MRS. ALVING. Mang ly ra đây đi cháu, Regina.
[REGINA quay vào phòng ăn.]
OSWALD. [Dán mắt theo bóng cô ta.] Mẹ có để ý cách em ấy đi không?—vừa vững chãi lại vừa uyển chuyển thanh thoát làm sao!
MRS. ALVING. Việc này đời nào xảy ra được đâu, Oswald!
OSWALD. Mọi chuyện đã quyết định xong xuôi rồi. Mẹ không thấy thế sao? Có nói gì đi nữa cũng bằng thừa thôi.
[REGINA bước vào tay cầm một chiếc ly không.]
OSWALD. Ngồi xuống đi, Regina.
[REGINA nhìn dò hỏi sang MRS. ALVING.]
MRS. ALVING. Ngồi xuống đi cháu. [REGINA ngồi xuống một chiếc ghế cạnh cửa phòng ăn, tay vẫn cầm chiếc ly không.] Oswald—con vừa nói cái gì mà niềm vui sống cơ chứ?
OSWALD. À, niềm vui sống ấy hả mẹ—đó là thứ mà ở chốn thâm sơn cùng cốc này các người chẳng biết gì mấy đâu. Con chưa bao giờ cảm nhận được nó ở đây cả.
MRS. ALVING. Ngay cả khi con ở bên cạnh mẹ sao?
OSWALD. Không phải lúc con ở nhà. Nhưng mẹ không hiểu được điều đó đâu.
MRS. ALVING. Có chứ, có chứ; mẹ nghĩ là gần như mẹ đã hiểu được rồi—lúc này đây.
OSWALD. Và thêm nữa, cả niềm vui trong lao động nữa! Suy cho cùng thì chúng cũng là một thứ cả thôi. Nhưng điều đó thì mẹ cũng mù tịt nốt.
MRS. ALVING. Có lẽ con nói đúng. Kể cho mẹ nghe thêm về nó đi, Oswald.
OSWALD. Ý con chỉ là ở đây người ta được giáo dục để tin rằng lao động là một lời nguyền rủa và là hình phạt cho tội lỗi, còn cuộc đời là một thứ bi kịch thảm hại, kết thúc quách đi được sớm ngày nào hay ngày ấy là tốt nhất.
MRS. ALVING. "Thung lũng nước mắt," vâng; và quả thực chúng ta đang làm hết sức mình để biến nó thành đúng như thế.
OSWALD. Nhưng ở thế giới ngoài kia, người ta không đời nào thèm nghe những điều nhảm nhí đó. Ở đó, chẳng còn ai thực sự tin vào những học thuyết như vậy nữa. Ở đó, con người ta cảm thấy việc được hít thở bầu không khí sự sống thôi đã là một thứ hạnh phúc tột đỉnh và ngất ngây rồi. Mẹ có để ý thấy tất cả những bức tranh con vẽ đều xoay quanh niềm vui sống không?—lúc nào cũng vậy, luôn luôn là niềm vui sống?—ánh sáng, ánh nắng mặt trời, bầu không khí rực rỡ và những gương mặt ngời ngời hạnh phúc. Đó là lý do tại sao con sợ phải ở lại nhà với mẹ.
MRS. ALVING. Sợ ư? Con sợ cái gì khi ở đây với mẹ?
OSWALD. Con sợ mọi bản năng của mình sẽ bị bẻ cong thành những thứ méo mó gớm ghiếc.
MRS. ALVING. [Nhìn thẳng vào cậu.] Con nghĩ điều đó sẽ xảy ra thật sao?
OSWALD. Con biết chắc thế. Mẹ có sống cuộc đời y hệt ở đây giống như ngoài kia đi chăng nữa, thì nó vẫn không phải là một cuộc sống như thế.
MRS. ALVING. [Lắng nghe một cách chăm chú, đứng vụt dậy, đôi mắt mở lớn đầy suy ngẫm, rồi cất lời:] Giờ thì mẹ đã hiểu rõ chuỗi mắt xích sự việc rồi.
OSWALD. Mẹ thấy cái gì cơ?
MRS. ALVING. Lần đầu tiên trong đời mẹ thấy rõ điều đó. Và giờ thì mẹ có thể lên tiếng được rồi.
OSWALD. [Đứng dậy.] Mẹ ơi, con chẳng hiểu mẹ đang nói gì cả.
REGINA. [Cũng đã đứng dậy.] Hay là cháu xin phép lui ra ạ?
MRS. ALVING. Không. Cháu cứ ở lại đây. Giờ thì mẹ có thể nói rồi. Nào con trai, con sẽ được biết toàn bộ sự thật. Và rồi con có thể đưa ra lựa chọn. Oswald! Regina!
OSWALD. Suỵt! Mục sư kìa—
MANDERS. [Bước vào từ cửa sảnh.] Nào! Chúng ta vừa có một buổi tĩnh tâm vô cùng ý nghĩa dưới đó đấy.
OSWALD. Chúng tôi cũng thế.
MANDERS. Chúng ta phải ủng hộ hết mình cho Engstrand và Ngôi Nhà Thủy Thủ của lão. Regina phải đến đó để phụ giúp lão—
REGINA. Dạ, xin cảm ơn ngài, cháu không đi đâu ạ.
MANDERS. [Lúc này mới để ý đến cô ta.] Gì cơ—? Em cũng ở đây à? Lại còn cầm cả ly trên tay nữa chứ!
REGINA. [Vội vã đặt ly xuống bàn.] Cháu xin lỗi ạ!
OSWALD. Regina sẽ đi cùng với con, thưa Mục sư Manders.
MANDERS. Đi cơ chứ! Đi cùng với cậu á!
OSWALD. Vâng; với tư cách là vợ con—nếu em ấy muốn thế.
MANDERS. Nhưng lạy Chúa nhân từ—!
REGINA. Cháu chịu thôi ạ, thưa ngài.
OSWALD. Hoặc em ấy sẽ ở lại đây, nếu con ở lại.
REGINA. [Bật thốt lên.] Ở đây ư!
MANDERS. Tôi thực sự chết sững trước cách hành xử của bà đấy, thưa bà Alving.
MRS. ALVING. Chúng nó sẽ chẳng làm thế này hay thế kia đâu; bởi vì giờ đây tôi có thể lên tiếng một cách rõ ràng rành mạch rồi.
MANDERS. Chắc chắn là bà sẽ không làm thế chứ! Không, không, không!
MRS. ALVING. Có, tôi có thể nói và tôi nhất định sẽ nói. Và sẽ chẳng có hình mẫu lý tưởng nào phải tổn hại cả.
OSWALD. Mẹ ơi—mẹ đang giấu con điều gì thế?
REGINA. [Lắng nghe.] Ôi thưa bà, nghe kìa! Chẳng lẽ bà không nghe thấy tiếng hò hét ngoài kia sao? [Chạy ra khu vườn kính nhìn ra ngoài.]
OSWALD. [Đứng bên cửa sổ bên trái.] Chuyện gì thế kia? Ánh sáng đỏ rực phát ra từ đâu vậy?
REGINA. [Thét lên.] Trại Trẻ Mồ Côi đang cháy kìa!
MRS. ALVING. [Lao vút đến cửa sổ.] Cháy á!
MANDERS. Cháy ư! Không thể nào có chuyện đó được! Tôi vừa mới ở dưới đó lên mà.
OSWALD. Mũ của con đâu rồi? Ôi, thây kệ nó đi—Trại Trẻ Mồ Côi của cha kìa—! [Cậu lao vụt ra ngoài qua cửa lối ra vườn.]
MRS. ALVING. Khăn choàng của mẹ đâu, Regina! Cả khu nhà đang chìm trong biển lửa rồi kìa!
MANDERS. Thật là khủng khiếp! Thưa bà Alving, đó chính là sự trừng phạt giáng xuống chốn bất hợp pháp này đấy.
MRS. ALVING. Vâng, dĩ nhiên rồi. Đi nào, Regina. [Bà và Regina vội vã chạy ra ngoài theo hướng sảnh.]
MANDERS. [Đan chặt hai tay vào nhau.] Thế mà chúng ta lại quên mua bảo hiểm cho nó! [Lão ta cũng lật đật chạy ra theo lối đó.]