Một đêm nọ, bà bá tước già đội mũ ngủ, mặc áo choàng ngủ, không mang bộ tóc giả xoăn, để lộ ra dưới chiếc mũ vải bông trắng một búi tóc nhỏ tội nghiệp, đang quỳ trên tấm thảm, vừa thở dài vừa rên rỉ, cúi rạp người xuống đất cầu nguyện, thì cửa phòng kẽo kẹt mở và Natásha, cũng trong bộ áo choàng ngủ, chân trần đi dép, tóc còn quấn giấy uốn lọn, chạy vào. Bà bá tước – tâm trạng thành kính cầu nguyện bị xua tan – quay lại và cau mày. Bà đang dứt lời cầu nguyện cuối cùng: “Chẳng lẽ chiếc đi văng này sẽ là mồ chôn của mình?” Natásha mặt đỏ bừng, háo hức, thấy mẹ đang cầu nguyện, bỗng khựng lại, ngồi thụp xuống nửa chừng và vô thức lè lưỡi như tự trách mình. Thấy mẹ vẫn đang cầu nguyện, cô rón rén chạy đến bên giường, nhanh thoăn thoắt cọ chân này vào chân kia để cởi dép, rồi nhảy lên chiếc đi văng mà bà bá tước vừa sợ rằng có thể thành mồ chôn của mình. Chiếc đi văng ấy cao, có đệm lông vũ và năm cái gối, cái trên nhỏ hơn cái dưới. Natásha nhảy lên đó, lún sâu vào đệm lông vũ, lăn về phía tường, và vừa nằm yên đã bắt đầu rúc vào chăn gối, co đầu gối lên tận cằm, đá chân ra ngoài và cười gần như không thành tiếng, lúc thì trùm kín cả đầu, lúc lại hé nhìn mẹ. Bà bá tước cầu nguyện xong, bước đến bên giường với vẻ mặt nghiêm nghị, nhưng thấy Natásha trùm kín đầu, bà bèn mỉm cười hiền từ, yếu ớt theo cách của mình.

“Thôi nào, thôi nào!” bà nói.

“Mẹ ơi, mình nói chuyện một lát nhé? Được không ạ?” Natásha nói. “Nào, hôn mẹ một cái vào cổ, rồi thêm một cái nữa... thế là đủ!” Và nàng vòng tay ôm lấy cổ mẹ, hôn lên cổ bà. Trong cách cư xử với mẹ, Natásha có vẻ thô vụng, nhưng nàng tinh tế và khéo léo đến mức dù có ôm chặt mẹ thế nào, nàng vẫn luôn làm được mà không khiến mẹ đau, không làm mẹ thấy khó chịu hay phật lòng.

“Đêm nay có chuyện gì nào?” bà mẹ nói, sau khi đã sắp lại gối và chờ Natásha trở mình vài lần rồi nằm yên bên cạnh mình dưới chăn, dang rộng hai tay và làm ra vẻ mặt nghiêm túc.

Những lần Natásha đến chỗ mẹ vào ban đêm, trước khi bá tước từ câu lạc bộ trở về, là một trong những niềm vui lớn nhất của cả hai mẹ con.

“Đêm nay có chuyện gì thế?—Nhưng con phải kể cho mẹ nghe...”

Natásha đặt tay lên miệng mẹ.

“Về Borís... con biết rồi,” nàng nói, giọng nghiêm túc; “đó chính là chuyện con đến để nói. Mẹ đừng nói—con biết rồi. Không, mẹ cứ nói đi!” và nàng bỏ tay ra. “Mẹ nói đi! Anh ấy dễ mến chứ ạ?”

“Natásha, con mười sáu tuổi rồi. Ở tuổi con, mẹ đã lấy chồng. Con nói Borís dễ mến. Nó rất dễ mến, và mẹ yêu nó như con trai. Nhưng rồi sao nữa?... Con đang nghĩ gì thế? Con đã làm nó mê mẩn hẳn rồi, mẹ thấy rõ thế....”

Nói xong, bá tước phu nhân quay sang nhìn con gái. Natásha đang nằm, mắt nhìn thẳng đăm đăm về phía trước vào một trong những tượng nhân sư bằng gỗ gụ chạm khắc ở các góc thành giường, khiến bà chỉ nhìn thấy mặt con gái mình nghiêng. Gương mặt ấy khiến bà kinh ngạc bởi vẻ nghiêm trang và tập trung lạ thường.

Natásha vừa nghe vừa suy nghĩ.

“Thế thì sao nào?” nàng hỏi.

“Con đã làm nó mê mẩn hẳn, mà để làm gì? Con muốn gì ở nó? Con biết là con không thể lấy nó được.”

“Sao lại không?” Natásha hỏi, không đổi tư thế.

“Bởi vì nó còn trẻ, bởi vì nó nghèo, bởi vì nó là họ hàng... và bởi vì chính con cũng không yêu nó.”

“Sao mẹ biết?”

“Mẹ biết. Như vậy là không được đâu, con yêu ạ!”

“Nhưng nếu con muốn thì...” Natásha nói.

“Thôi đừng nói chuyện vô lý nữa,” bá tước phu nhân nói.

“Nhưng nếu con muốn thì...”

“Natásha, mẹ nói nghiêm túc đấy...”

Natásha không để bà nói hết. Cô kéo bàn tay to lớn của bà bá tước lại gần mình, hôn lên mu bàn tay rồi hôn vào lòng bàn tay, đoạn lại lật ngược tay bà, bắt đầu hôn từng đốt ngón tay, rồi kẽ giữa các đốt, rồi đến đốt kế tiếp, vừa hôn vừa thì thầm: “Tháng Giêng, tháng Hai, tháng Ba, tháng Tư, tháng Năm. Mẹ nói đi, sao mẹ chẳng nói gì cả? Nói đi chứ!” – cô nói, quay sang mẹ, người đang dịu dàng ngắm nhìn con gái và trong lúc mải ngắm ấy dường như đã quên hết những gì mình định nói.

“Không được đâu con ạ! Không phải ai cũng hiểu được tình bạn từ thuở ấu thơ này của con, và thấy nó thân mật với con đến thế, người ta có thể sẽ đánh giá con không hay trong mắt những chàng trai trẻ khác đến chơi nhà ta, mà trên hết, chuyện đó chỉ khiến nó khổ sở vô cớ. Biết đâu nó đã tìm được một đám tốt và giàu có rồi, thế mà giờ nó gần như phát điên lên.”

“Phát điên?” – Natásha nhắc lại.

“Để mẹ kể con nghe chuyện của chính mẹ. Mẹ từng có một người anh họ…”

“Con biết rồi! Cyril Matvéich… nhưng ông ấy già rồi.”

“Ông ấy đâu phải lúc nào cũng già. Nhưng thế này nhé, Natásha, mẹ sẽ nói chuyện với Borís. Nó không cần đến thường xuyên thế…”

“Sao lại không, nếu nó thích đến?”

“Vì mẹ biết chuyện đó sẽ chẳng đi đến đâu cả…”

“Sao mẹ biết được? Không, Mẹ ơi, mẹ đừng nói với nó! Vớ vẩn thật!” – Natásha nói với giọng của kẻ vừa bị tước mất của cải. “Thôi được, con sẽ không lấy chồng, nhưng cứ để nó đến nếu nó thích và con cũng thích.” Natásha mỉm cười nhìn mẹ. “Không phải để lấy chồng, mà chỉ thế thôi ạ” – cô nói thêm.

“Chỉ thế thôi là thế nào hả con?”

“Chỉ thế thôi ạ. Con đâu cần phải lấy nó. Nhưng… chỉ thế thôi.”

“Chỉ thế thôi, chỉ thế thôi” – bà bá tước nhắc lại, rồi rung rinh cả người, bà phá lên cười – một tràng cười hiền hậu, bất ngờ, đặc kiểu người già.

"Đừng cười nữa, thôi đi!" Natásha kêu lên. "Mẹ cười làm rung cả giường đấy! Mẹ giống con ghê gớm, cũng cái tính hay cười y như thế... Khoan đã..." Và nàng nắm lấy tay bà bá tước, hôn lên một đốt ngón út, miệng nói "Tháng Sáu", rồi tiếp tục hôn sang bàn tay bên kia, "Tháng Bảy, tháng Tám". "Nhưng mà Mẹ ơi, anh ấy có yêu con lắm không? Mẹ nghĩ sao? Đã có ai yêu mẹ nhiều đến thế chưa? Mà anh ấy cũng dễ thương lắm, rất, rất dễ thương. Có điều không hợp gu con lắm — anh ấy hẹp quá, cứ như cái đồng hồ phòng ăn ấy... Mẹ không hiểu à? Hẹp ấy, mẹ biết đấy — xám, xám nhạt..."

"Con nói linh tinh gì thế!" bà bá tước nói.

Natásha tiếp lời: "Mẹ không hiểu thật à? Nicholas thì sẽ hiểu... Còn Bezúkhov, anh ấy xanh lam, xanh thẫm và đỏ, và anh ấy thì vuông vức."

"Con cũng đánh đu với cậu ta đấy chứ," bà bá tước vừa nói vừa cười.

"Không, anh ấy là Hội viên Tam Điểm, con tìm ra rồi. Anh ấy đẹp, xanh thẫm và đỏ... Con biết giải thích cho mẹ thế nào đây?"

"Bá tước phu nhân nhỏ của tôi ơi!" giọng bá tước gọi từ phía sau cánh cửa. "Mẹ chưa ngủ đấy chứ?" Natásha bật dậy, vớ lấy đôi dép, chạy chân đất về phòng mình.

Mãi nàng vẫn chưa ngủ được. Nàng cứ nghĩ mãi rằng chẳng ai có thể hiểu được tất cả những gì nàng hiểu, tất cả những gì đang có trong nàng.

"Sónya nhỉ?" nàng nghĩ, liếc nhìn con mèo con cuộn tròn đang ngủ với bím tóc to tướng. "Không, làm sao cô ấy hiểu được? Cô ấy ngoan hiền. Cô ấy đem lòng yêu Nicholas và không muốn biết gì hơn nữa. Ngay cả Mẹ cũng không hiểu. Thật lạ lùng làm sao, con thông minh quá, và... cô ấy duyên quá," nàng nói tiếp, tự nói về mình ở ngôi thứ ba, và tưởng tượng rằng có một người đàn ông rất thông thái — thông thái và tốt lành hơn cả mọi người — đang nói thế về nàng. "Trong cô ấy có đủ cả, đủ cả," người đàn ông ấy nói tiếp. "Cô ấy thông minh lạ thường, duyên dáng... rồi thì cô ấy xinh đẹp, đẹp lạ lùng, và nhanh nhẹn — cô ấy bơi và cưỡi ngựa tuyệt hay... và giọng nói của cô ấy! Thật có thể nói đó là một giọng nói tuyệt vời!"

Nàng ngân nga một đoạn trong vở opera yêu thích của Cherubini, rồi buông mình xuống giường, bật cười với ý nghĩ dễ chịu rằng nàng sẽ ngủ ngay lập tức, gọi Dunyásha, cô hầu phòng, vào thổi tắt nến; và trước khi Dunyásha kịp ra khỏi phòng, nàng đã bước vào một thế giới mộng mơ khác, hạnh phúc hơn, nơi mọi thứ đều tươi sáng và đẹp đẽ như trong thực tại, mà còn hơn thế nữa, bởi vì nó khác đi.

Hôm sau, bà bá tước gọi Borís ra riêng trò chuyện, và sau đó cậu thôi không đến nhà Rostóv nữa.