Một. Về việc viết lách
Đối với một người bình thường như tôi mà nói, viết tiểu thuyết là một việc không hề dễ dàng.
Hơn ba năm trước, vì một cơ hội rất ngẫu nhiên, tôi đã phê bình gay gắt một tác phẩm cùng thể loại trong nước "rất tệ", mặc sức phô bày sự thiếu hiểu biết và tự phụ của bản thân, lại còn mượn lời miêu tả của tiên sinh Dương Giáng trong "Tẩy táo" mà tuyên bố: "Tôi kẹp bút bằng hai ngón chân, viết còn hay hơn hắn!"
Bạn bè rất khoan dung với tôi, chỉ nói: "Được thôi, vậy cậu cũng viết thử xem."
Tự mình gây họa, khó mà cứu nổi.
Đọc vài cuốn sách rồi trích dẫn lung tung là một chuyện, bạn bè chí cốt tụ họp ba năm bảy đứa chém gió là một chuyện, gác chân chống nạnh châm chọc tác phẩm của người khác là một chuyện, còn tự mình bắt tay vào viết thì hoàn toàn là chuyện khác.
Thế giới này chưa bao giờ thiếu những kẻ bàng quan chỉ biết nói lời mỉa mai châm chọc, chỉ bởi vì làm việc thực tế thật sự không dễ dàng.
Cày cuốc vất vả ba năm, trước sau hai bản thảo, tạm thời có được cuốn sách này.
Đến khi dùng sách mới hận đọc ít, việc không trải qua mới biết khó — chỉ là lần này, tôi đã hiểu ra, tôi không có tư cách lấy lời dạy của người đi trước để giáo huấn bất cứ ai.
Những dòng trên, gửi cho chính tôi.
Hai. Về việc xuất bản
Tôi là một tác giả tùy hứng, nhưng khi dính đến xuất bản phát hành, thì không thể cứ ôm khư khư mớ lý tưởng mà đóng vai đứa trẻ được nữa.
Thực ra đây là một logic đơn giản đến mức ngay cả trí thông minh của tôi cũng nghĩ thông suốt: Nhà xuất bản bỏ tiền ra sách — sách cần bán chạy — nhà xuất bản mới kiếm được tiền — mới có thể tiếp tục ra thêm nhiều sách — tôi mới có khả năng có thêm nhiều sách để đọc.
Biên tập viên chỉ nói với tôi: "Cậu đừng công khai chống đối việc quảng bá xuất bản là được." — Thực sự có thể nói là khoan dung đến cực điểm.
Tôi không hiểu về xuất bản, càng không biết nội hàm ngoại diên của cái gọi là "quảng bá xuất bản" là gì, nhưng tôi tin, biên tập viên của tôi sẽ không làm ra những chương trình quảng bá khiến tôi phản cảm.
Người ta có thể tùy hứng, nhưng không thể vì sự tùy hứng của mình mà làm tổn thương người khác.
Tôi càng tin tưởng mỗi một độc giả đáng kính, họ đều sở hữu năng lực tư duy và trình độ thẩm định hoàn toàn độc lập, thứ tôi viết là tốt, là xấu hay dở dở ương ương, độc giả tự có đánh giá, sẽ không chỉ dựa vào chiêu trò quảng bá mà đạp tôi xuống bùn hay nâng tôi lên tận trời.
Nói thật, tôi hy vọng cuốn sách này bán đừng quá tệ, ít nhất, đừng để nhà xuất bản lỗ vốn. Còn về thu nhập nhuận bút, cũng may, tôi có nghề nghiệp chính đáng để kiếm sống, không trông chờ vào cái này để ăn cơm.
Ba. Về người bình thường
Vì tôi là người bình thường, nên những gì tôi viết, cũng chỉ là người bình thường.
Tôi không phải là người theo chủ nghĩa phản thiên tài, nhưng những bậc cao nhân phương ngoại đó thật sự quá xa vời với tôi. Đúng vậy, có lẽ thế giới này định sẵn cần một bộ phận nhỏ tinh anh lãnh đạo, nhưng tôi càng nguyện tin rằng, chính vô số người bình thường đang duy trì sự vận hành bình thường của trái đất.
Tuy nhiên, giữa người bình thường và thiên tài có một điểm chung không thể thay đổi, đó chính là cảm xúc. Dù là tinh anh hay kẻ ngốc, người tốt hay kẻ xấu, đều đang cùng nhau diễn dịch những hỉ nộ ái ố, yêu hận tình thù của nhân loại.
Cùng là tiểu thuyết tội phạm phong cách "hard-boiled", thứ tôi viết không phải là món hàng cao cấp dành cho tầng lớp tinh anh sưu tầm, mà chỉ là câu chuyện về một nhóm người bình thường do một người bình thường viết cho độc giả bình thường đọc. Nếu có ai cảm thấy nhân vật dưới ngòi bút của tôi không hề bình thường, phiền xin đừng vội vàng chụp cho tôi cái mũ "giả bình dân", bởi vì tôi luôn tin chắc rằng: những người bình thường kiên trì và nỗ lực, cũng sẽ tạo nên kỳ tích.
Bốn. Về Bắc Kinh
Giống như những gì tôi viết ở đầu câu chuyện, thành phố này đối với tôi mà nói, vừa quen thuộc, lại vừa xa lạ.
Cách đây không lâu, tôi trở lại khu tập thể Đại học Nhân Dân nơi mình từng sống hơn hai mươi năm, đi dọc theo hướng bắc của khu Lâm Viên, tòa Lâm Viên số 1, số 2, số 3, tòa số 4 đã bong tróc biển số...
Sau đó, tôi nhìn thấy nhà trẻ đã bị phá dỡ thành một đống đổ nát.
Phía tây nhà trẻ, vốn là trường tiểu học trực thuộc Đại học Nhân Dân chỉ cách một con đường, cũng đã chuyển đi nhiều năm rồi.
Còn cửa hàng Tĩnh Lâm, chú Lưu sửa xe, bà cụ bán truyện tranh, cặp vợ chồng người ngoại tỉnh sống trong nhà để xe đạp, hàng cây dâu trong sân khu nhà cấp bốn kia...
Không còn nữa, tất cả đều biến mất rồi.
Trải nghiệm kiểu này, rất nhiều người đồng trang lứa lớn lên ở Bắc Kinh như tôi chắc hẳn đều từng có. Tôi đã sớm qua cái tuổi ủy mị đa sầu đa cảm rồi, cũng không có phản ứng gì đặc biệt, chỉ thấy những tòa nhà văn phòng hiện đại cao lớn uy nghi thay thế vào đó, thực sự là không đẹp mắt chút nào.
Năm. Về câu chuyện và nhân vật
Rất nhiều người từng hỏi tôi câu hỏi tương tự: Trong câu chuyện bạn viết, hư và thực chiếm mấy phần?
Tôi chưa từng học thống kê học, không thể đúc kết ra một tỷ lệ phần trăm chính xác, chỉ có thể nói một cách đại khái: Về cơ bản, đều có nguyên mẫu.
Bởi vì tôi là một tác giả rất kém trong việc sáng tạo, nếu bắt tôi chỉ dựa vào trí tưởng tượng để viết một bộ sử thi dài kỳ về một gã săn tiền thưởng từ không gian song song xuyên không qua hố đen đến thời Nam Bắc triều đánh bại Dương Đại Nhãn, sau đó kết bái huynh đệ với Vi Duệ, rồi cưới Trần Khánh Chi đã chuyển giới, cuối cùng tiêu diệt thế lực Bắc Ngụy, thống nhất Hoa Hạ, tiến quân sang Âu La Ba, thì tôi thật sự không có năng lực đó.
Cho nên tôi chỉ có thể biên soạn, sắp xếp lại những gì đã đọc, đã nghe, đã trải qua, rồi dựa trên cơ sở đó mà tư duy mở rộng một cách hạn chế, thế là có được câu chuyện này. Liên quan đến kiến thức chuyên môn, tôi cố gắng hết sức làm được việc có thể tự tay xác thực thì không xác thực bằng mắt, có thể xác thực bằng mắt thì không xác thực bằng tai, cái gì tai nghe cũng không xác thực được thì đừng viết bừa. Mặc dù vậy, sai sót trong đó vẫn khó tránh khỏi, rất mong độc giả bao dung và chỉ giáo nhiều hơn.
Còn về nhân vật, thì đơn giản hơn nhiều —
Bước vào quán cà phê "Chỉ Văn" số 35 đường Hoa Viên Bắc, quý vị sẽ có cơ hội gặp gần như tất cả những người khách qua đường trong câu chuyện này, Hinh Thành, Bân, Lão Hà, Tuyết Tinh, Bạch Cục, Chu Sở, Giáo sư Hàn, Đồng, A Vũ, Thạch Chiêm, Thái Oánh, Tiểu Dương, San San, Lương Kiêu, Hoàng Phong, A Giang, Đồng ca, Thời Thiên, Tiểu Kim, Mã Lỵ, và có lẽ còn có cả Trần Quyên... May mắn thay, điều khác biệt với trong truyện là, cuộc sống của họ đều rất bình thường, chỉ là mỗi người đều đang gánh vác những hỉ nộ ái ố của đời người.
Tôi cầu nguyện cho họ đều được bình an suốt đời.
Sáu. Về chủ đề
Ngày 11 tháng 11 năm ngoái, tức là ngày "Lễ độc thân" đó, tôi đang mua đồ trong một cửa hàng nhỏ ở tầng bốn của một trung tâm thương mại lớn, đột nhiên một cô gái xông vào, mặc dù cô ấy ăn mặc sang trọng, nhan sắc xinh đẹp, nhưng tất cả đều bị dáng vẻ khóc lóc gào thét phát điên che lấp hết.
Phía sau đuổi theo một chàng trai cao gầy, vừa dỗ dành vừa kéo cô gái đó, có lẽ là giữa tình nhân xảy ra chút mâu thuẫn nhỏ.
Trong tiệm rất chật hẹp, cánh tay của hai người này cứ vung vẩy liên tục, tôi lùi lại né tránh không kịp, đã bị ngón tay với bộ móng dài đỏ chót của cô gái quệt trúng mặt. Không đau lắm, nhưng tôi vẫn theo bản năng giơ tay che mặt, chỉ mong có thể chặn được đợt tấn công tiếp theo.
Không ngờ, lại rước họa vào thân.
Chàng trai cao gầy ở phía sau cô ấy không nhìn rõ, tưởng là tôi đang ra tay đánh người, lao đến trước tóm lấy cổ áo tôi chất vấn ầm ĩ, nước bọt văng tung tóe lên mặt tôi, còn xé rách khăn quàng cổ của tôi. Tôi ra sức giải thích, đồng thời cầu cứu chủ tiệm — một người chị tầm bốn mươi tuổi, hy vọng chị ấy có thể chứng minh sự vô tội của tôi.
Chủ tiệm có lẽ đã hiểu lầm trong này có mối quan hệ tay ba gì đó giữa tôi, cô ấy và cậu ta, chỉ hoảng sợ lặp đi lặp lại: "Các người ra ngoài mà làm loạn, các người ra ngoài mà làm loạn..."
Tôi đột nhiên cảm thấy rất uất ức, liền bẻ cổ tay chàng trai ra, đá một cước khiến cậu ta ngã xuống đất.
Kết quả là cô gái chặn trước mặt tôi, đổi lại là tên chàng trai vốn định ra mặt thay cô ta, sau khi bị đánh lại quay sang đứng về phía cô ta cổ vũ, chửi bới tôi thậm tệ.
Cuối cùng, bốn nhân viên an ninh của trung tâm thương mại chạy tới, đưa chúng tôi ra ngoài, sau khi hỏi rõ sự tình, quản lý an ninh bảo tôi: "Không sao rồi, anh đi đi."
Khi rời đi, cô gái kia kiêu ngạo đứng giữa đám đông vây xem, ác độc nhìn chằm chằm vào tôi, trong ánh mắt tràn đầy oán hận và uất ức — ánh mắt đó, đến tận bây giờ tôi vẫn khó quên.
Dông dài nãy giờ, tôi muốn nói là: Thực ra, đây chính là chủ đề câu chuyện tôi viết. Những tình tiết cuộc sống vô lý kiểu này, ngày nào cũng xảy ra, xảy ra xung quanh mỗi người chúng ta, có thể hiểu được, lại cũng khiến người ta khó hiểu. Tôi không nhìn thấu bất cứ điều gì, trái lại, tôi ngày càng không thể hiểu nổi tất cả những điều này.
Bảy. Về "chủ đề chính"
Thứ tôi viết, là một cuốn tiểu thuyết chủ đề chính.
Nhìn từ một góc độ khác mà hiểu, thì điều này cũng đồng nghĩa với việc cung cấp cớ cho một số người dùng để chỉ trích: Đây là thi phẩm nịnh hót ca ngợi chính quyền này, thể chế kia, đảng phái nọ, là những lời rên rỉ không bệnh mà rên hoàn toàn đi ngược lại cuộc sống gian khổ của nhân dân nghèo khổ, là tập hợp những nghịch lý rỗng tuếch xa rời thực tế...
Về điều này, tôi không biết nên bắt đầu từ đâu. Bởi vì hôm nay tôi có cơm ăn, có nhà ở, có kế sinh nhai bình thường; hơn nửa thế kỷ trước, ông bà tôi vì cầu miếng ăn mà từ quê nhà Sơn Đông đi xa tới Quan Ngoại, rồi lại vì chiến sự vây hãm, chật vật lết đến Bắc Bình, mới cuối cùng từ biệt được những ngày tháng phiêu bạt. Từ tổ tiên đến hiện tại, chúng tôi cũng giống như biết bao gia đình khác, là người hưởng lợi từ sự thắng lợi của một ý thức hệ đại diện nào đó, bảo tôi làm kẻ vong ân bội nghĩa kiểu "bưng bát lên ăn thịt, đặt đũa xuống chửi mẹ", xin lỗi, cha tôi từ nhỏ đã không dạy tôi như vậy. Có ai muốn dựa vào đó mà mắng chửi, xin cứ tự nhiên.
Mặt tối của xã hội không phải tôi chưa từng thấy, tôi cũng cực kỳ phản cảm, chỉ là tôi không thích viết những thứ tôi phản cảm mà thôi. Huống hồ tôi thấy rằng, giải quyết vấn đề không phải dựa vào việc hô hào, hoặc ít nhất, không thể chỉ dựa vào việc hô hào.
Nói đến đây thôi, nói nhiều cũng vô ích.
Cung cấp thêm địa chỉ quyên góp của "Nhất Quỹ":
Hy vọng những người chuyên chửi bới ngoài việc hô hào ra, cũng hãy hiến dâng chút tấm lòng của mình. Không nhiều đâu, một đồng nhân dân tệ — không biết có được tính là "chủ đề chính" không? Nhưng đây tuyệt đối không phải là làm từ thiện, chỉ là trong khả năng của mình mà thôi.
Cuối cùng, cảm ơn mỗi một độc giả, bạn có thể dành thời gian để đọc những gì tôi viết, tôi rất vinh hạnh, lại càng vô cùng cảm kích. Hy vọng bạn khai quyển hữu ích. Tiên sinh Van Gulik (Cao La Bội) trong lời tựa của "Đại Đường Địch Công Án" từng nói: "Những phương diện trong sách khiến độc giả hài lòng thì nên quy công cho các tác giả Trung Quốc cổ đại đã sáng tác nên những câu chuyện đặc sắc này, còn mọi khuyết điểm đều nên tính hết lên người một mình tôi." Tương tự, nếu tác phẩm của tôi có thể khiến quý vị hài lòng, thì đó hoàn toàn là nhờ ban tặng của thế giới tuyệt vời này, tác giả chẳng qua chỉ là một người qua đường, tuyệt đối không dám mạo muội cướp công; nếu quý vị cảm thấy không hài lòng, tôi chỉ có thể ở đây chân thành xin lỗi quý vị, bởi vì cuộc sống rực rỡ sắc màu vẫn ở ngay bên cạnh, chỉ là tôi vụng về trong việc thuật lại mà thôi.
Ngày 24 tháng 1 năm 2011, Bắc Kinh
