Giờ thì hãy cùng chuyển sang chủ đề khác. Chúng ta vừa cùng bàn bạc về cách điều chỉnh các phương thức tiếp cận các phong cách mua hàng khác nhau. Tiếp theo, hãy cùng bàn về các phong cách đối lập: Chúng là gì? Vì sao chúng lại xảy ra? Có thể làm gì với chúng? Hãy bắt đầu bằng cách xem lại sơ đồ định hướng hồi sáng.
“Tôi có một câu hỏi và muốn đội Xanh lá trả lời. Theo như bảng biểu, thì nhóm I là những người thích đối diện trực tiếp và hướng tới con người. Những phong cách bán hàng nào sẽ gặp rắc rối lớn nhất khi tiếp xúc với nhóm I?”
“Có thể là nhóm C vì họ thích sự gián tiếp và thiên về nhiệm vụ”, nhà vận động hành lang trả lời.

“Chính xác. Giờ thì hãy bàn sâu hơn. Nhóm C thường nhận xét gì về nhóm I? Lời phàn nàn phổ biến nhất là gì?”
Giám đốc bán hàng của một chuỗi cửa hàng bán lẻ ngắt lời: “Tôi thường xuyên nghe thấy các nhà điều hành phàn nàn rằng chúng tôi chỉ hứa suông chứ không bao giờ thực hiện, chẳng có việc gì hoàn tất đúng hẹn, nhóm I có thói quen xấu là thường bỏ qua chi tiết. Và họ đúng!”
“Nghe có vẻ như các nhà điều hành có mặt trong đội của anh. Chúng ta hãy thử đảo ngược các câu hỏi. Nhóm I thường nhận xét gì về nhóm C? Lời phàn nàn phổ biến nhất là gì?”
“Họ thường phàn nàn rằng nhóm C đi quá sâu vào tiểu tiết chẳng hạn như một lỗi nhỏ – đó là những kẻ chuyên phá đám khi bàn bạc ý kiến. Nhóm I không thể bán theo cách của họ đã sắp sẵn”, một nhân viên bán dược phẩm trả lời.
Connie không để lỡ cơ hội trả đũa khi châm chọc: “Thay mặt nhóm C, Xin cảm ơn anh về lời khen đó”.
“Theo bạn thì nhóm I cần gì? Họ cần ai đó liên tục kiểm tra và biến ý tưởng trở thành thực tế, điều mà nhóm C rất giỏi thực hiện. Nhóm C cần gì? Họ cần ai đó có nhiều ý tưởng, trí sáng tạo, và khiếu hài hước. Bản mô tả công việc đối với nhóm I. Thực chất, mối quan hệ đối tác giữa nhóm I và nhóm C là một bản hòa ca trên thiên đường, hoặc ở một nơi khác, điều đó còn tuỳ thuộc vào việc liệu mỗi bên có biết cách đánh giá phong cách của đối tác hay không.”
“Đội Xanh dương, tương tự, các bạn hãy so sánh hai phong cách nằm chéo nhau còn lại trong sơ đồ. Nhóm S thích sự gián tiếp và hướng tới con người. Chính vì vậy mà nhóm D – những người thích đối diện trực tiếp và thiên về nhiệm vụ – cảm thấy không thoải mái nhất với phong cách bán hàng của nhóm S. Nhóm S thường nhận xét gì về nhóm D? Lời phàn nàn phổ biến nhất là gì?”
“Nhóm S thường nhận xét rằng nhóm D là những người thích gây hấn – thường tỏ ra thô lỗ, đòi hỏi, và chỉ tập trung vào lợi nhuận thay vì con người”, nhà gây quỹ nhận định.
“Tôi đoán tới lượt tôi nói cảm ơn”, Douglas trả lời.
“Đội Xanh dương, nhóm D thường nhận xét gì về nhóm S? Lời phàn nàn phổ biến nhất là gì?’
Nhà cung cấp các giải pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường đáp: “Tôi cá là nhóm D luôn cho là nhóm S quá nương nhẹ với mọi người. Họ có thể phàn nàn rằng nhóm S không nhấn mạnh về thời hạn, không sẵn sàng tiến lên, và muốn né tránh các vấn đề khó khăn.”
Ian xen vào: “Có thể họ không muốn trầm trọng hóa vấn đề nếu không có lý do xác đáng.”
“Tất cả ý kiến đều rất đúng. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng, cũng giống như mối quan hệ đối tác giữa nhóm C và nhóm I, mối quan hệ đối tác giữa nhóm S và nhóm D là một bản hòa ca trên thiên đường, hoặc ở một nơi khác, điều đó còn tuỳ thuộc vào việc liệu mỗi bên có biết cách đánh giá phong cách của đối tác hay không. Nhóm D cần gì? Những người đi theo họ. Nhóm S mong muốn điều gì? Một vị vua anh minh hoặc một lý do xác đáng để họ có thể tin tưởng và ủng hộ.”
“Mỗi phong cách đều có những điểm khác biệt. Nhưng bằng cách đánh giá cao các điểm mạnh của từng phong cách và liên hệ chúng với nhau, chúng ta có thể tăng tính hiệu quả của mối liên hệ và nâng cao năng suất bán hàng. Khách hàng mua hàng của chúng ta vì chúng ta hiểu họ, nói theo ngôn ngữ của họ, và bán hàng theo cách họ muốn mua.”
“Vậy là chúng ta vừa bàn về các phong cách đối lập. Cho phép tôi kết thúc chủ đề này bằng cách quay trở lại cuộc thảo luận ban đầu. Hãy nhớ các bạn đã lập ra một danh sách các hành vi khó xử lý nhất. Có lẽ các bạn cũng vẫn còn nhớ điều tôi đã nói, qua danh sách này các bạn nói với tôi về chính các bạn nhiều hơn là về khách hàng. Cho phép tôi được giải thích. Hãy bắt đầu với danh sách hành vi của đội Đỏ.”
Giảng viên tiếp tục: “Mục đầu tiên có tựa đề ‘Họ làm tốn thời gian của bạn mà chẳng được việc gì cả’. Đội Đỏ, phong cách mua hàng nào thể hiện hành vi này?”
Những hành vi đáng thất vọng của khách hàng
• Họ làm tốn thời gian của bạn mà chẳng được việc gì cả.
• Người đại diện chính giao bạn cho phòng mua bán.
• Họ không nói rõ ràng là họ muốn gì và thay đổi thường xuyên.
• Họ không gọi lại cho bạn.
• Họ muốn kể cho bạn toàn bộ cuộc đời họ.
Ian nhận xét: “Đương nhiên là nhóm C. Họ tiêu tốn thời gian của bạn vào việc chạy thử nhiều mẫu xe. Nhóm C muốn bạn thu thập số liệu về mọi mẫu xe mà họ quan tâm. Họ phân tích thông tin từ các tạp chí dành cho người tiêu dùng. Họ gặp bạn 4-5 lần. Rồi cuối cùng, chẳng làm gì cả!”
“Ian này, nếu hành vi khiến anh cảm thấy khó chịu nhất bắt nguồn từ nhóm C, vậy thì phong cách chủ đạo của anh là gì?”
Dave có thể trông thấy các biểu hiện trên khuôn mặt Ian khi khám phá ra: “Tôi hiểu rồi. Nếu tôi gặp rắc rối với hành vi của nhóm C nhiều hơn các nhóm khác, đó là bởi vì tôi thuộc nhóm đối lập – I.”
“Không phải lúc nào sơ đồ trên cũng hiệu quả, nhưng thường là như vậy, và trong trường hợp này thì đúng. Rõ ràng là có ý nghĩa, phải không? Những hành vi đáng thất vọng từ phía khách hàng thường trái ngược với phong cách bán hàng của bạn. Hãy nhìn vào các hành vi khác và chỉ ra chúng đặc trưng cho phong cách mua hàng nào, đồng thời nên lên phong cách bán hàng đưa ra nhận xét đó – mặc dù không cần nêu tên!”
Khi đội Đỏ hoàn tất công việc, giảng viên đã tạo ra bảng biểu sau:

Những hành vi đáng thất vọng từ phía khách hàng thường trái ngược với phong cách bán hàng của bạn
“Trên cơ sở thông tin này, các bạn có thể tìm ra một phương pháp khác để xác định phong cách mua hàng của những người khác đó là hỏi trực tiếp: “Khi tiếp xúc với một nhân viên bán hàng, hành vi nào khiến bạn cảm thấy phiền phức?” Sau khi lắng nghe cẩn thận câu trả lời và xác định phong cách bán hàng thể hiện qua hành vi của nhân viên. Bạn sẽ nhận thấy phong cách đối lập chính là phong cách mua hàng của khách.”
Douglas vẫn không chịu đối đầu với các thách thức của anh. “Tôi không hiểu vì sao anh phải làm mọi chuyện phức tạp lên đến vậy. Tại sao không hỏi thẳng khách hàng xem họ muốn chúng ta bán theo cách nào?”
“Hiển nhiên rồi Douglas, phương pháp đó hiệu quả đối với anh theo mọi nghĩa. Nó càng trực tiếp bao nhiêu, anh càng nhanh chóng tiếp cận bấy nhiêu. Tuy vậy, điều chúng tôi nhận thấy khi hỏi mọi người về phong cách bán hàng họ muốn là gì, thì nhiều người không thể đưa ra câu trả lời chính xác. Thực tế, nhiều người không biết mình muốn gì. Nhưng mọi người đều biết những điều họ không muốn. Bằng cách đưa ra một câu hỏi phủ định, bạn sẽ nhanh chóng có được câu trả lời.”
Connie nhận thấy mình đang mỉm cười. Douglas bắt đầu tỏ ra khó chịu với cô. Nhưng, kể cả khi đứng trước thử thách, giảng viên vẫn khẳng định vị thế của Douglas và trao cho anh ta lý do để thực hiện nhiệm vụ khác. “Xuất sắc”, cô tự nhủ.
“Đã đến lúc quay trở lại với câu hỏi ban đầu của Dave. Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn đoán sai? Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta biết cách nhận diện các phong cách mua hàng nhưng vẫn hiểu sai và rồi bán hàng sai phong cách? Làm thế nào chúng ta biết được điều đó? Và chúng ta sẽ giải quyết vấn đề này ra sao?”
“Hãy thảo luận về vấn đề này thông qua việc phản ánh từng phong cách mua hàng. Hãy bàn về nhóm D, bắt đầu từ Dave, tiếp theo là những thành viên ngồi quanh bàn. Dave, hãy cho tôi biết nhân tố then chốt đối với nhóm D là gì?”
“Thời gian”, Dave trả lời.
“Đúng vậy. Thế nếu lạm dụng nhân tố then chốt của họ, thì có nghĩa là chúng ta đang làm gì, Ian?”, giảng viên hỏi.
“Làm tốn thời gian của họ”, Ian trả lời.
“Tốt. Tiếp theo, Sam hãy thử cân nhắc trường hợp sau. Nếu chúng ta lạm dụng nhân tố then chốt của nhóm D – tức là tiêu tốn thời gian của họ, thì những người này sẽ phản ứng ra sao? Họ sẽ làm gì khi chúng ta bán hàng sai phong cách?”
“Họ mất kiên nhẫn và liên tục nhìn đồng hồ. Đồng thời nhóm D sẽ liên tục đặt câu hỏi để không bị tốn thời gian”, Sam đáp.
“Đó là một bản mô tả chính xác về nhóm D khi chúng ta chào hàng sai phong cách. Như Sam nói, họ sẽ mất kiên nhẫn, và bắt đầu làm những việc khác. Có thể do lầm tưởng họ thuộc nhóm C, nên các bạn đưa ra một bảng rà soát chi tiết. Nhưng nếu chịu khó quan sát các hành vi, chúng chính là những dấu hiệu chỉ ra rằng bạn đang giao tiếp sai phong cách.”
“Làm thế nào để sửa sai? Bạn có thể nói một vài điều chẳng hạn như: ‘Hãy xem liệu tôi có thể tổng hợp thông tin cho anh để chúng ta cùng tiết kiệm thời gian’ hoặc ‘Cho phép tôi cắt ngang và nêu ra điểm mấu chốt’, Khi thấy bạn đang cố gắng thích nghi với phong cách của họ, nhóm D sẽ đánh giá cao điều đó và bạn dễ dàng thu hút sự chú ý của họ hơn.”
Douglas đưa ra lời khen duy nhất trong ngày: “Tôi thích thế. Những lời gợi ý vừa rồi thật tuyệt, vì chúng rất hiệu quả đối với tôi. Thực tế, tôi muốn quay về và nói với những nhân viên trực tiếp báo cáo với mình rằng đó chính xác là những điều họ nên làm bất cứ khi nào nhìn thấy tôi đang kiểm tra.”
“Cảm ơn Douglas, giờ thì chúng ta sẽ lắng nghe câu trả lời của đội Xanh dương về phản ứng của nhóm I khi chúng ta chào hàng sai phong cách.”
Sau khi cả lớp rà soát toàn bộ bốn phong cách. Dave nhìn vào bảng tổng kết:

Dave tự nhận thấy mình đang gật đầu. Anh nghĩ về hợp đồng bị lỡ gần đây với Web Systems and Tools. Bao nhiêu lần anh đã hiểu sai phong cách của người đại diện, Sharlene Case? Trong suốt quá trình chào hàng, anh đã đối xử với Sharlene như một người thuộc nhóm I, trao cho cô ta thông tin sơ lược, cố tình chào giá cao. Nhưng Sharlene là người luôn đòi hỏi càng nhiều chi tiết càng tốt. Dave cho rằng Sharlene thuộc nhóm S bởi vì khi từ chối hoặc tìm cách chê bai, cô ta luôn tỏ ra lịch sự khiến anh cảm thấy không có gì nghiêm trọng cho tới khi bị mất hợp đồng. Dave cũng rút ra rằng sai lầm về việc nhận diện phong cách bán hàng của mình đóng vai trò không đáng kể so với sai lầm của giảng viên sắp miêu tả.
Sai lầm của giảng viên
“Thật đáng xấu hổ khi mắc phải một sai lầm mà bạn khuyên những người khác không nên phạm phải. Tôi sẽ lấy dẫn chứng từ kinh nghiệm của chính bản thân và hy vọng rằng các bạn có thể tránh được những tình huống tương tự.”
“Một công ty công nghệ lớn yêu cầu chúng tôi đấu thầu cung cấp khóa đào tạo tư vấn cho các kỹ sư hệ thống phần mềm 2000+ trên toàn thế giới. Cuộc đàm thoại đầu tiên của chúng tôi là với trưởng nhóm phụ trách về việc đề cử một tổ chức đào tạo để quản lý. Chúng tôi kết luận rằng phong cách mua hàng của trưởng phòng đào tạo này có thể là S hoặc C. Sau khi tiến hành xác định nhu cầu và đối thủ cạnh tranh, chúng tôi nhận thấy hai điểm khác biệt chủ yếu. Thứ nhất, nội dung khóa học của chúng tôi được thiết kế để giúp các kỹ sư hệ thống tự coi mình là những cố vấn đáng tin cậy đối với khách hàng, trái ngược với hình ảnh nhà thầu kỹ thuật thường thấy. Thứ hai, phương pháp giảng dạy sẽ duy trì một lớp học mang tính thực tế (Practical), năng động (Dynamic), có khả năng tương tác với nhau (Interactive). (Chúng tôi gọi đây là điểm khác biệt PDI).
“Sau khi nhận diện phong cách bán hàng của trưởng phòng đào tạo, chúng tôi dự định thuyết trình đi sâu vào nội dung và khả năng tương tác. Vì nhiều lý do, bài thuyết trình kéo dài hai tiếng về lời đề xuất với khách hàng tiềm năng của chúng tôi đã biến thành một hội thảo chuyên đề qua Web. Chúng tôi không có mặt cùng phòng với đội ra quyết định.”
“Khi bắt đầu buổi hội thảo, chúng tôi đã tương tác với khách hàng bằng cách thu thập các câu hỏi phản bác và ghép chúng vào chương trình thuyết trình. Trưởng phòng đào tạo tỏ ra hơi mất kiên nhẫn trong suốt thời gian thuyết trình, nên tôi đã lướt qua nó. Trong suốt buổi hội thảo, trưởng phòng đào tạo dường như muốn chuyển bài thuyết trình theo hướng ‘làm thế nào để đảm bảo rằng chúng tôi hiểu về môi trường của họ’. Khi trả lời các câu hỏi, tôi cảm thấy mình không kết nối được với anh ta.”
“Khi chúng tôi chuyển sang mô tả các phương thức, trưởng phòng đào tạo liền cắt ngang. Trong khi một đồng nghiệp của anh ta chỉ ra giá trị của nội dung và các phương thức, thì trưởng phòng đào tạo lại cho rằng chúng quá chậm và không phù hợp với trình độ của các kỹ sư hệ thống kỳ cựu. Chúng tôi nhất trí rằng nếu như chúng quá chậm và không phù hợp với trình độ thì quả là không ổn. Vậy nên, tôi đề nghị cùng nhóm họp với đội ngũ các chuyên gia am hiểu về ý tưởng của họ, những người sẽ trợ giúp quá trình đánh giá đầy đủ và toàn diện, nhằm đảm bảo rằng chúng tôi truyền tải đúng thông tin, đúng tốc độ, và đáp ứng nhu cầu của họ.”
“Tôi cho là chúng tôi sẽ ghi được nhiều điểm với nhận xét đó. Tuy nhiên, trưởng phòng đào tạo lại cảm thấy điều này có nghĩa là chúng tôi thiếu hiểu biết về văn hóa của công ty công nghệ, đồng thời khiến họ phải tiêu tốn nhiều thời gian để giúp chúng tôi thành công.”
“Sau khi hoàn tất bài thuyết trình, đội của chúng tôi đã tham vấn và nhất trí về cách tiếp cận để tiếp tục duy trì nỗ lực chào hàng. Giám đốc phụ trách về quan hệ khách hàng của chúng tôi đã gửi một email khẳng định mối quan tâm của trưởng phòng đào tạo về vốn hiểu biết của chúng tôi, nhấn mạnh vào cách tiếp cận để giải quyết mối quan ngại đó, và gợi cho anh ta nhớ tới giá trị cốt lõi của chúng tôi, đồng thời yêu cầu họ phản hồi lại.”
“Trưởng phòng đào tạo giải thích trong lá thư phúc đáp rằng anh ta cảm thấy khóa đào tạo của chúng tôi không thực tế, không năng động, thiếu khả năng tương tác, và chẳng thú vị chút nào.”
“Đương nhiên chúng tôi cảm thấy rất sốc. Niềm tự hào của chúng tôi nằm trong điểm khác biệt PDI – hàng trăm khách hàng đã phản hồi rằng cách tiếp cận của chúng tôi rất thú vị. Tôi viết email dài một trang cho anh ta và hỏi lại rằng: ‘Trưởng phòng công nghệ của công ty anh sẽ trả lời ra sao nếu một khách hàng tiềm năng kết luận rằng công nghệ của công ty không tương thích, không cập nhật và khó ứng dụng?’ Sau đó, tôi mô tả những điều mà tôi cho là trưởng phòng công nghệ sẽ làm và nói rằng chúng tôi đang ở trong tình huống tương tự.”
“Trưởng phòng đào tạo trả lời: ‘Tôi đánh giá cao tinh thần hợp tác này, nhưng để tổ chức của anh thành công thì anh cần phải nêu ra điểm mấu chốt. Email của anh quá dài, tôi đã không đọc hết nó. Tôi không có thời gian để tìm hiểu những luận điểm mà anh đưa ra... Các nhà thầu khác đã chứng tỏ giá trị và giải pháp đề xuất tốt hơn của các anh.”
“Chỉ khi đó tôi mới ý thức được rằng, trong suốt quá trình tương tác, tôi đã giao tiếp theo kiểu của nhóm S hoặc C vì cho là phong cách mua hàng anh ta thuộc một trong hai nhóm đó, chứ không phát hiện ra các dấu hiệu của nhóm D! Tôi hồi tưởng lại và nhận ra điều đó. Trước đây, do nhầm tưởng về phong cách bán hàng của trưởng phòng đào tạo, khi thuyết trình tôi đã không để ý tới các dấu hiệu nổi bật của nhóm D: sự thiếu kiên nhẫn khi anh ta cố gắng đẩy nhanh chương trình thuyết trình, lời nhận xét về tốc độ của khóa đào tạo quá chậm, mối quan tâm đến việc chúng tôi làm tiêu tốn thời gian vì thiếu hiểu biết về công ty của anh ta – những điều mà tôi đang dạy các bạn.”
“Làm thế nào tôi có thể bỏ qua các dấu hiệu đó? Vì sao tôi không thấy cần phải thích ứng? Tôi nghi ngờ về vị trí và vai trò của trưởng phòng đào tạo trong công ty ngay từ lần tương tác đầu tiên, và kết luận ban đầu về phong cách của anh ta có thể đã ngăn cản tôi phát hiện ra dấu hiệu khiển trách rõ ràng này.”
“Nếu tôi phản hồi đúng cách, liệu kết quả có khác hay không? Tôi không dám đảm bảo. Nhưng tôi có thể chắc chắn rằng việc phản hồi sai phong cách bán hàng sẽ khép lại cơ hội ký bản hợp đồng trị giá hàng triệu đô-la trong nhiều năm.”
“Điều duy nhất khiến câu chuyện này trở nên có ích đó là tôi chia sẻ nó với các bạn. Đừng để tình huống tương tự xảy ra với bạn. Hãy chú tâm vào phong cách bán hàng. Nó có thể làm nên sự khác biệt.”
“Chúng ta sẽ nghỉ một chút. Nhưng trước đó, tôi muốn trao cho các bạn bản báo cáo về phong cách cá nhân dựa trên bản khảo sát đã được hoàn thành trước khi giờ học buổi chiều bắt đầu. Bản báo cáo này sẽ mô tả chi tiết về phong cách bán hàng của từng cá nhân và đưa ra một số bí quyết giúp bạn thích ứng với phong cách của những người khác. Trong giờ nghỉ, các bạn hãy xem lại bản báo cáo, lập danh sách câu hỏi, và chúng ta sẽ có phần Hỏi – Đáp vào cuối buổi học. Giờ thì hãy nghỉ giải lao.”