Phòng ăn trong nhà của SORIN. Các cánh cửa mở ra hai bên phải trái. Giữa phòng đặt một chiếc bàn. Sàn nhà ngổn ngang hòm rương và vali, rõ ràng mọi người đang chuẩn bị lên đường. TRIGORIN đang ngồi bên bàn ăn sáng, còn MASHA đứng cạnh anh.
MASHA. Tôi kể cho anh tất cả những chuyện này vì anh viết sách, và có lẽ chúng sẽ có ích cho anh. Nói thật với anh nhé, nếu hắn ta tự sát không thành mà chết hẳn, chắc tôi cũng chẳng sống thêm nổi một ngày. Thế mà tôi lại là kẻ can đảm đấy; tôi đã quyết định nhổ bật rễ mối tình này ra khỏi trái tim mình.
TRIGORIN. Cô sẽ làm thế nào?
MASHA. Bằng cách lấy Medviedenko.
TRIGORIN. Thầy giáo làng ấy á?
MASHA. Vâng.
TRIGORIN. Tôi không thấy việc đó có gì cần thiết.
MASHA. Ồ, nếu anh biết thế nào là yêu mà không một chút hy vọng suốt năm này qua năm khác, là cứ mòn mỏi chờ đợi một điều chẳng bao giờ đến! Tôi sẽ không kết hôn vì tình yêu, nhưng ít ra cuộc hôn nhân ấy cũng đem lại sự đổi thay, và những bận tâm mới sẽ làm xoa dịu ký ức về quá khứ. Chúng ta uống thêm ly nữa chứ?
TRIGORIN. Cô chưa uống đủ sao?
MASHA. Vớ vẩn! [Cô rót đầy một ly] Đừng nhìn tôi với cái vẻ mặt ấy chứ. Phụ nữ uống rượu nhiều hơn anh tưởng đấy, chỉ có điều phần lớn họ uống lén lút chứ không công khai như tôi. Họ uống thật đấy, và lúc nào cũng là vodka hoặc brandy. [Họ chạm ly] Chúc sức khỏe anh! Anh dễ mến đến mức tôi thấy tiếc khi phải chia tay anh. [Họ uống.]
TRIGORIN. Và tôi cũng tiếc khi phải rời đi.
MASHA. Anh nên bảo cô ấy ở lại.
TRIGORIN. Bây giờ thì cô ấy không làm thế đâu. Con trai cô ấy đang cư xử quá quắt. Hết định tự sát, rồi tôi nghe nói cậu ta còn chuẩn bị thách đấu tôi nữa chứ, mặc dù cớ sự do đâu thì tôi chịu chết không tưởng tượng nổi. Cậu ta cứ hậm hực, chế giễu và rao giảng về một thứ nghệ thuật mới, cứ như thể địa hạt nghệ thuật không đủ rộng lớn để dung chứa cả cái cũ lẫn cái mới mà cứ phải chen chúc nhau không bằng.
MASHA. Đó là sự ghen tỵ. Thôi chuyện đó chẳng can gì đến tôi. [Một khoảng lặng. JACOB đi qua phòng, tay xách một chiếc hòm; NINA bước vào và đứng bên cửa sổ] Thầy giáo của tôi chẳng thông minh cho lắm, nhưng khổ nỗi anh ấy rất tốt tính, lại yêu tôi tha thiết, và tôi thấy thương anh ấy. Dù sao đi nữa, cho phép tôi từ biệt và chúc anh có một chuyến đi suôn sẻ. Hãy nhớ đến tôi với những suy nghĩ tốt đẹp nhé. [Cô bắt tay anh] Cảm ơn sự thiện chí của anh. Hãy gửi sách cho tôi nhé, và nhớ viết gì đó vào trong sách; đừng khách sáo quá, cứ viết đơn giản thế này thôi: “Tặng Masha, người vì quên mất nguồn cội của mình mà vì một lý do vô danh nào đó đang sống trên cõi đời này.” Tạm biệt anh. [Cô bước ra.]
NINA. [Đưa tay nắm chặt về phía TRIGORIN] Chẵn hay lẻ?
TRIGORIN. Chẵn.
NINA. [Thở dài] Không, lẻ ạ. Trong tay em chỉ có một hạt đậu. Em muốn xem mình có trở thành diễn viên hay không. Ước gì có ai đó cho em lời khuyên nên làm thế nào!
TRIGORIN. Người ta không thể đưa ra lời khuyên trong một trường hợp như thế này. [Một khoảng lặng.]
NINA. Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ rời xa nhau, có lẽ không bao giờ gặp lại nữa. Em muốn anh nhận chiếc huy chương nhỏ này làm kỷ niệm về em. Em đã cho khắc chữ cái tên anh lên đây, còn mặt này là tựa đề một cuốn sách của anh: “Ngày và Đêm.”
TRIGORIN. Em thật chu đáo làm sao! [Anh hôn lên chiếc huy chương] Đây là một món quà đáng yêu.
NINA. Thỉnh thoảng hãy nghĩ đến em nhé.
TRIGORIN. Anh sẽ không bao giờ quên em. Anh sẽ luôn nhớ về em như lúc anh nhìn thấy em vào ngày tươi sáng đó — em còn nhớ chứ? — một tuần trước, khi em mặc chiếc váy sáng màu, chúng ta trò chuyện cùng nhau, và con mòng biển trắng nằm trên chiếc ghế dài bên cạnh chúng ta.
NINA. [Chìm đắm trong suy tư] Vâng, con mòng biển. [Một khoảng lặng] Em cầu xin anh cho em được gặp riêng anh hai phút trước khi anh lên đường.
Cô bước ra hướng bên trái. Cùng lúc đó ARKADINA bước vào từ bên phải, theo sau là SORIN khoác chiếc áo bọc dài, ngực đeo các huân chương, và JACOB đang bận rộn thu dọn hành lý.
ARKADINA. Ở nhà đi thôi, ông cụ tội nghiệp ạ. Bệnh thấp khớp thế kia thì ông đi thăm hỏi ai được chứ? [Nói với TRIGORIN] Ai vừa rời khỏi phòng thế, có phải Nina không?
TRIGORIN. Phải.
ARKADINA. Xin lỗi anh; e rằng chúng tôi đã làm gián đoạn hai người. [Cô ngồi xuống] Tôi nghĩ mọi thứ đã được đóng gói xong xuôi rồi. Tôi mệt mỏi rã rời.
TRIGORIN. [Đọc dòng đề tặng trên huy chương] “Ngày và Đêm, trang 121, dòng 11 và 12.”
JACOB. [Dọn bàn] Tôi có cần thu dọn cả cần câu của ngài luôn không, thưa ngài?
TRIGORIN. Có, tôi sẽ dùng đến chúng, nhưng còn sách thì cậu cứ đem cho đi.
JACOB. Vâng, thưa ngài.
TRIGORIN. [Lẩm bẩm một mình] Trang 121, dòng 11 và 12. [Nói với ARKADINA] Nhà mình còn giữ những cuốn sách của anh chứ?
ARKADINA. Có chứ, chúng ở trong thư viện của anh tôi, ở chiếc tủ góc phòng.
TRIGORIN. Trang 121—[Anh bước ra.]
SORIN. Em sắp đi rồi, anh sẽ buồn lắm khi vắng bóng em.
ARKADINA. Ông ra tỉnh làm gì chứ?
SORIN. Ồ, chẳng có việc gì cụ thể đâu, nhưng mà cứ thấy thế nào ấy—[Ông cười] Chẳng mấy chốc nữa người ta sẽ làm lễ đặt viên đá đầu tiên cho tòa án mới ở đây. Ước gì anh được nhảyót ra khỏi cái ao tù nước đọng này, dù chỉ một hai tiếng thôi! Anh chán ngấy cảnh nằm dài ở đây như một mẩu thuốc lá cũ lắm rồi. Anh đã đặt xe ngựa lúc một giờ. Chúng ta có thể cùng đi.
ARKADINA. [Sau một khoảng lặng] Không, ông phải ở lại đây. Đừng buồn tủi, và đừng để bị cảm lạnh. Hãy để mắt tới thằng bé nhà tôi. Chăm sóc nó cho cẩn thận; hãy dìu dắt nó bước vào những con đường đúng đắn. [Một khoảng lặng] Tôi đi đây, và vì thế sẽ chẳng bao giờ biết được tại sao Constantine lại tự sát, nhưng tôi nghĩ nguyên nhân chính là do ghen tỵ, và tôi càng đưa Trigorin đi sớm chừng nào thì càng tốt chừng ấy.
SORIN. Đã có — để anh giải thích cho em hiểu thế nào nhỉ? — những lý do khác ngoài sự ghen tỵ dẫn đến hành động của nó. Kìa một chàng thanh niên thông minh sống ở chốn thôn cùng cốc xóm, không tiền tài, không địa vị, chẳng có tương lai phía trước và không có việc gì làm. Nó vừa xấu hổ vừa sợ hãi vì sự nhàn rỗi ấy. Anh rất quý nó và nó cũng yêu mến anh, nhưng dẫu vậy nó vẫn cảm thấy mình là kẻ vô tích sự ở đây, chẳng khác nào một kẻ ăn bám trong cái nhà này. Ấy là lòng tự ái của nó.
ARKADINA. Nó là nỗi thống khổ của tôi! [Trầm ngâm] Hay là cho nó vào quân ngũ nhỉ.
SORIN. [Huýt sáo một tiếng, rồi ngập ngừng lên tiếng] Anh nghĩ điều tốt nhất cho nó lúc này là em hãy cho nó chút ít tiền. Trước hết, nó phải được phép ăn mặc giống như một con người bình thường chứ. Nhìn xem bề ngoài nó kìa! Cứ mặc mãi cái áo khoác cũ rích từ ba năm nay, đến cái áo bọc ngoài mà nó cũng không có nổi! [Cười] Và cho thằng bé lang thang trác táng một chút cũng chẳng hại gì; cứ cho nó ra nước ngoài chẳng hạn, trong một thời gian. Tốn kém gì mấy đâu.
ARKADINA. Vâng, nhưng mà—Tuy nhiên, chuyện quần áo thì tôi có thu xếp được, chứ còn cho nó ra nước ngoài thì chịu. Mà thôi, bây giờ tôi nghĩ mình cũng chẳng lo nổi cả tiền mua quần áo cho nó nữa ấy chứ. [Quả quyết] Hiện tại tôi chẳng có tiền.
SORIN cười lớn.
ARKADINA. Tôi không có thật mà.
SORIN. [Huýt sáo] Thôi được rồi. Tha lỗi cho anh nhé, cưng; đừng giận. Em là một phụ nữ cao thượng, hào phóng!
ARKADINA. [Khóc] Tôi thực sự không có tiền.
SORIN. Nếu anh có tiền thì dĩ nhiên anh đã tự cho nó rồi, nhưng đến một xu anh còn chẳng có. Người quản lý điền trang thu sạch tiền trợ cấp của anh rồi đem đầu tư hết vào trang trại, gia súc hoặc nuôi ong, thế là tiền cứ thế mất hút đời đời kiếp kiếp. Lũ ong chết, đàn bò chết, chúng chẳng bao giờ cho anh mượn lấy một con ngựa.
ARKADINA. Dĩ nhiên tôi có tiền chứ, nhưng tôi là diễn viên và chỉ riêng chi phí trang phục thôi cũng đủ làm tôi khánh kiệt rồi.
SORIN. Em thật đáng yêu, và anh rất quý em, quý lắm ấy. Nhưng mà người anh lại có vấn đề rồi. [Ông lảo đảo] Anh thấy hoa mắt. [Ông tựa người vào bàn] Anh thấy mệt lả cả người.
ARKADINA. [Hốt hoảng] Peter! [Cô cố đỡ lấy ông] Peter! Cưng ơi! [Cô kêu lên] Cứu với! Cứu với!
TREPLIEFF và MEDVIEDENKO bước vào; đầu TREPLIEFF quấn băng.
ARKADINA. Ông ấy ngất rồi!
SORIN. Anh không sao đâu. [Ông mỉm cười và uống một ít nước] Hết rồi, qua rồi.
TREPLIEFF. [Nói với mẹ] Mẹ đừng hoảng sợ, những cơn thế này không nguy hiểm đâu; dạo này cậu hay bị thế lắm. [Nói với cậu] Cậu phải đi nằm đi, thưa cậu.
SORIN. Ừ, cậu nghĩ chắc mình cũng phải nằm một lát. Dù sao thì cậu vẫn đi Moscow, nhưng trước khi khởi hành cậu sẽ nằm nghỉ một tí đã. [Ông bước ra, tay chống gậy.]
MEDVIEDENKO. [Đỡ tay ông] Ngài có biết câu đố này không? Buổi sáng đi bằng bốn chân; buổi trưa đi bằng hai chân; và buổi tối đi bằng ba chân?
SORIN. [Cười] Đúng thế, chuẩn xác luôn, và đêm đến thì nằm ngửa. Cảm ơn cậu, tôi tự đi được.
MEDVIEDENKO. Ấy chà, khách sáo quá nhỉ! [Cậu ta và SORIN bước ra.]
ARKADINA. Ông ấy làm tôi sợ chết khiếp.
TREPLIEFF. Sống ở vùng quê không tốt cho sức khỏe của cậu đâu. Mẹ ơi, nếu mẹ chịu mở hầu bao một lần cho cậu mượn một nghìn rúp đi! Cậu có thể ở lại thành phố trọn một năm.
ARKADINA. Mẹ không có tiền. Mẹ là diễn viên chứ có phải chủ ngân hàng đâu. [Một khoảng lặng.]
TREPLIEFF. Thay băng giúp con nhé, mẹ, mẹ làm nhẹ nhàng lắm.
ARKADINA đi đến cái tủ, lấy ra một hộp băng gạc và một lọ iodoform.
ARKADINA. Bác sĩ đến muộn thế nhỉ.
TREPLIEFF. Vâng, ông ấy hứa chín giờ tới, thế mà bây giờ đã đến trưa rồi.
ARKADINA. Ngồi xuống đi. [Cô tháo băng trên đầu cậu ra] Trông con cứ như đang quấn khăn turban ấy. Hôm qua có người lạ ở dưới bếp hỏi con thuộc dân tộc nào đấy. Vết thương của con gần lành hẳn rồi. [Cô hôn lên đầu cậu] Khi mẹ đi rồi, con sẽ không giở những trò ngốc nghếch ấy nữa chứ, phải không?
TREPLIEFF. Không đâu, mẹ. Con làm thế trong một phút tuyệt vọng điên cuồng, khi con hoàn toàn mất kiểm soát bản thân. Sẽ không bao giờ có chuyện đó nữa đâu. [Cậu hôn tay mẹ] Tay mẹ ấm áp tựa vàng ròng. Con nhớ khi mẹ còn diễn ở Nhà nước, từ rất lâu rồi, lúc con còn là một chú nhóc, có lần ở sân nhà mình xảy ra một vụ ẩu đả, và một mụ thợ giặt tội nghiệp suýt bị đánh nhừ tử. Người ta khiêng mụ vào trong trạng thái bất tỉnh, rồi chính mẹ đã chăm sóc cho đến khi mụ lành bệnh, lại còn tắm giặt cho lũ trẻ con nhà mụ trong những chiếc chậu giặt nữa chứ. Mẹ quên mất rồi à?
ARKADINA. Quên hết rồi. [Cô quấn dải băng mới cho cậu.]
TREPLIEFF. Có hai vũ công ba lê thuê chung nhà với mình, họ thường hay sang uống cà phê với mẹ.
ARKADINA. Mẹ nhớ chứ.
TREPLIEFF. Họ đạo đức lắm. [Một khoảng lặng] Mấy ngày nay, con lại yêu mẹ dịu dàng và tin tưởng như hồi còn bé. Bây giờ bên con chẳng còn ai ngoài mẹ nữa. Tại sao, tại sao mẹ lại để cho con người đó sai khiến chứ?
ARKADINA. Con không hiểu anh ấy đâu, Constantine. Anh ấy có một nhân cách vô cùng cao thượng.
TREPLIEFF. Thế mà khi nghe tin con muốn thách đấu, sự cao thượng ấy cũng chẳng ngăn nổi anh ta đóng vai kẻ hèn nhát. Anh ta đang chuẩn bị chuồn thẳng một cách nhục nhã kìa.
ARKADINA. Thật nhảm nhí! Chính mẹ đã bảo anh ấy đi đấy chứ.
TREPLIEFF. Nhân cách cao thượng cơ đấy! Kìa chúng ta đang suýt cãi nhau vì anh ta, thế mà giờ này chắc anh ta đang đứng trong vườn cười vào mặt chúng ta, hoặc không thì đang nhồi sọ Nina và cố thuyết phục con bé rằng anh ta là một thiên tài.
ARKADINA. Con rất thích nói những điều khó nghe với mẹ nhỉ. Mẹ dành sự tôn trọng lớn nhất cho con người đó, và mẹ yêu cầu con không được nói xấu anh ấy trước mặt mẹ.
TREPLIEFF. Con chẳng dành chút tôn trọng nào cho anh ta sất. Mẹ muốn con phải coi anh ta là thiên tài giống như mẹ, nhưng con từ chối việc nói dối: sách của anh ta làm con phát ói.
ARKADINA. Con đang ghen tỵ với anh ấy đấy. Những kẻ bất tài vô tích sự nhưng ôm mộng lớn thì chẳng còn trò gì khác ngoài việc đi bới móc những người thực sự có tài. Mẹ hy vọng con thấy thỏa mãn với niềm an ủi đó.
TREPLIEFF. [Cười mỉa mai] Những người thực sự có tài cơ đấy! [Giận dữ] Tính cho cùng thì con thông minh hơn tất cả các người! [Cậu giật phăng dải băng trên đầu ra] Các người là nô lệ cho những lề thói cũ kỹ, các người đã chiếm thế thượng phong và giờ đây áp đặt mọi việc mình làm thành luật lệ; còn tất cả những gì khác thì các người bóp nghẹt và giẫm đạp dưới chân. Con từ chối chấp nhận quan điểm của các người, của mẹ và của hắn, con từ chối!
ARKADINA. Đó là lời lẽ của một kẻ suy đồi.
TREPLIEFF. Quay lại với cái sân khấu thân yêu của mẹ đi và diễn mấy thứ kịch nhạt nhẽo ngập ngụa bùn lầy mà mẹ hết mực ca tụng ấy!
ARKADINA. Chưa bao giờ trong đời mẹ đóng loại kịch nào như thế cả. Đến một vở hài kịch tạp kỹ vớ vẩn nhất con cũng không viết nổi, cái đồ ăn hại vô tích sự!
TREPLIEFF. Đồ keo kiệt!
ARKADINA. Đồ giẻ rách!
TREPLIEFF ngồi xuống và bắt đầu khóc rấm rứt.
ARKADINA. [Đi lại bồn chồn với vẻ kích động lớn] Đừng khóc! Con không được khóc! [Cô oà khóc] Thực sự là không được khóc mà. [Cô hôn lên trán, má và đầu cậu] Đứa con cưng của mẹ, hãy tha lỗi cho mẹ. Hãy tha lỗi cho người mẹ nhẫn tâm này.
TREPLIEFF. [Ôm lấy mẹ] Ồ, ước gì mẹ biết được cảm giác khi mất sạch mọi thứ trên đời này là thế nào! Cô ấy không yêu con. Con thấy mình sẽ chẳng bao giờ viết nổi văn chương nữa. Mọi hy vọng đã rời bỏ con rồi.
ARKADINA. Đừng tuyệt vọng. Mọi chuyện rồi sẽ qua thôi. Hôm nay anh ấy đi rồi, và cô ấy sẽ lại yêu con. [Cô lau nước mắt cho cậu] Thôi khóc đi nào. Chúng ta lại hòa rồi mà.
TREPLIEFF. [Hôn tay mẹ] Vâng, thưa mẹ.
ARKADINA. [Trìu mến] Cả anh ấy nữa, hãy làm hòa với anh ấy đi. Đừng gây gổ với anh ấy. Chắc chắn là con sẽ không đánh nhau chứ?
TREPLIEFF. Con sẽ không, nhưng mẹ đừng bắt con phải gặp lại anh ấy nữa nhé, mẹ, con không chịu nổi đâu. [TRIGORIN bước vào] Hắn ta kìa; con đi đây. [Cậu vội vàng cất thuốc men vào tủ] Bác sĩ sẽ lo phần đầu cho con.
TRIGORIN. [Lật giở các trang sách] Trang 121, dòng 11 và 12; đây rồi. [Anh đọc] “Nếu có lúc nào đó anh cần đến sinh mạng của em, thì hãy đến mà lấy đi.”
TREPLIEFF nhặt dải băng rơi trên sàn lên rồi bước ra.
ARKADINA. [Nhìn đồng hồ] Xe ngựa sắp tới nơi rồi.
TRIGORIN. [Lẩm bẩm một mình] Nếu có lúc nào đó anh cần đến sinh mạng của em, thì hãy đến mà lấy đi.
ARKADINA. Em hy vọng hành lý của anh đã đóng gói xong xuôi hết rồi.
TRIGORIN. [Sốt ruột] Rồi, rồi. [Chìm đắm trong suy nghĩ] Sao trong tiếng kêu của một tâm hồn thuần khiết ấy lại mang một nỗi buồn xé lòng thế nhỉ? Nếu có lúc nào đó anh cần đến sinh mạng của em, thì hãy đến mà lấy đi. [Nói với ARKADINA] Hay chúng ta ở lại đây thêm một ngày nữa đi em!
ARKADINA lắc đầu.
TRIGORIN. Ở lại đi em!
ARKADINA. Em biết chứ, cưng à, điều gì đang giữ chân anh ở lại, nhưng anh phải biết kiềm chế chứ. Tỉnh táo lại đi; cảm xúc đang làm anh hơi say men rồi đấy.
TRIGORIN. Em cũng phải tỉnh táo lại chứ. Hãy thực tế lên; hãy nhìn nhận những gì đã xảy ra như một người bạn chân chính đi nào. [Nắm lấy tay cô] Em có khả năng hy sinh vì người khác mà. Hãy làm bạn với anh và giải thoát cho anh đi!
ARKADINA. [Vô cùng kích động] Anh yêu sâu đậm đến thế cơ à?
TRIGORIN. Anh không tài nào cưỡng lại được sự thôi thúc hướng về cô ấy. Biết đâu đây chính là điều anh đang cần.
ARKADINA. Gì chứ, tình yêu của một cô thôn nữ á? Ồ, anh mới hiểu bản thân mình ít làm sao!
TRIGORIN. Con người ta đôi khi mộng du, và lúc này anh có cảm giác như mình đang ngủ ngật, đang mơ về cô ấy khi đứng đây trò chuyện với em vậy. Trí tưởng tượng của anh đang rung lên bởi những viễn cảnh ngọt ngào và rực rỡ nhất. Hãy giải thoát cho anh đi!
ARKADINA. [Rùng mình] Không, không! Em chỉ là một phụ nữ bình thường; anh không được nói những lời đó với em. Đừng hành hạ em nữa, Boris; anh làm em sợ đấy.
TRIGORIN. Em hoàn toàn có thể trở thành một người phụ nữ phi thường nếu em muốn. Chỉ có tình yêu mới mang lại hạnh phúc trên cõi đời này, tình yêu diệu kỳ, nên thơ của tuổi trẻ, thứ quét sạch mọi nỗi buồn đau của thế gian. Khi còn trẻ, lúc đang vật lộn với cảnh nghèo khó và tấn công pháo đài văn chương, anh chẳng có thời gian cho nó, nhưng giờ đây cuối cùng thì tình yêu ấy đã đến với anh. Anh thấy nó đang vẫy gọi; cớ sao anh phải trốn chạy?
ARKADINA. [Tức giận] Anh điên rồi!
TRIGORIN. Hãy giải thoát cho anh.
ARKADINA. Hôm nay tất cả các người hùa nhau lại để tra tấn tôi. [Cô khóc.]
TRIGORIN. [Ôm lấy đầu trong tuyệt vọng] Cô ấy không hiểu mình! Cô ấy không chịu hiểu mình!
ARKADINA. Em đã già và xấu xí lắm rồi sao để anh có thể thốt ra với em những lời này mà không chút hổ thẹn về một người phụ nữ khác? [Cô ôm chầm lấy và hôn anh] Ồ, anh mất trí thật rồi! Người bạn tuyệt vời, rực rỡ của em ơi, tình yêu của em dành cho anh chính là chương cuối cùng trong cuộc đời em. [Cô quỳ sụp xuống] Anh là niềm tự hào, niềm vui, là ánh sáng của đời em. [Cô ôm lấy đầu gối anh] Em sẽ không bao giờ chịu nổi nếu anh bỏ rơi em, dẫu chỉ trong một tiếng đồng hồ; em phát điên mất. Ôi kỳ quan của đời em, tuyệt tác của em, vị vua của lòng em!
TRIGORIN. Lỡ có ai bước vào bây giờ thì sao. [Anh đỡ cô đứng dậy.]
ARKADINA. Cứ để họ vào! Tôi không hổ thẹn vì tình yêu của mình. [Cô hôn lên tay anh] Viên ngọc quý của tôi! Nỗi tuyệt vọng của tôi! Anh muốn làm một điều ngốc nghếch, nhưng em không cho phép anh làm thế. Em sẽ không đời nào để anh làm thế đâu! [Cô cười] Anh là của em, anh là của em! Trán này là của em, đôi mắt này là của em, mái tóc mượt mà này là của em. Tất cả con người anh đều thuộc về em. Anh thông minh quá, uyên bác quá, là cây bút đứng đầu trong số các nhà văn đang sống; anh là hy vọng duy nhất của đất nước này. Anh tươi tắn, giản dị và có khiếu hài hước sâu sắc làm sao. Anh có thể phác họa nên từng nét đặc trưng của một con người hay một phong cảnh chỉ trong một dòng chữ, và các nhân vật của anh sống động, thở nhịp thở cuộc đời. Anh nghĩ những lời này chỉ là thứ hương trầm nịnh hót sao? Anh nghĩ em đang nói dối ư? Nào, nhìn vào mắt em đi; nhìn thật sâu vào đi; anh có thấy sự dối trá nào ở đó không? Không, anh thấy rằng chỉ có mình em biết cách trân trọng anh. Chỉ có mình em nói sự thật với anh thôi. Ôi người thương yêu của tôi, anh sẽ đi cùng em chứ? Sẽ chứ? Anh sẽ không ruồng bỏ em chứ?
TRIGORIN. Anh chẳng có chủ kiến gì sất; từ trước đến nay vẫn vậy. Anh quá lười biếng, quá dễ dãi, quá lãnh đạm để mà có chủ kiến. Liệu phụ nữ có thích kiểu đàn ông đó không nhỉ? Hãy đưa anh đi. Hãy mang anh đi cùng em, nhưng đừng để anh rời xa nửa bước khỏi cạnh em nhé.
ARKADINA. [Lẩm bẩm một mình] Giờ thì anh ấy là của em rồi! [Thờ ơ, như thể chẳng có chuyện gì bất thường xảy ra] Dĩ nhiên anh phải ở lại đây nếu anh thực sự muốn thế. Em sẽ đi trước, rồi một tuần sau anh theo sau cũng được. Vâng, thực sự đấy, việc gì mà anh phải vội vã lên đường cơ chứ?
TRIGORIN. Chúng ta cùng đi đi.
ARKADINA. Tùy ý anh thôi. Vậy thì chúng ta cùng đi. [Một khoảng lặng. TRIGORIN viết gì đó vào sổ tay] Anh đang viết gì thế?
TRIGORIN. Một diễn đạt thú vị mà anh nghe được sáng nay: “Một rừng thông thiếu nữ.” Nó có thể sẽ hữu ích đấy. [Anh ngáp] Thế là chúng ta lại thực sự lên đường, lại một lần nữa bị kết án gắn chặt với những toa tàu hỏa, với nhà ga và tiệm ăn, với bít-tết kiểu Hamburg và những cuộc tranh luận không hồi kết!
SHAMRAEFF bước vào.
SHAMRAEFF. Xin lỗi phải thông báo với ngài là xe ngựa đã đợi sẵn ngoài cửa rồi. Đã đến giờ khởi hành, thưa phu nhân đáng kính, chuyến tàu chạy lúc hai giờ năm phút. Phu nhân có làm ơn hỏi giùm tôi xem diễn viên Suzdaltzeff bây giờ đang ở đâu được không ạ? Không biết ông ấy còn sống không nhỉ? Sức khỏe thế nào? Tôi và ông ấy đã có biết bao kỷ niệm vui vẻ bên nhau. Ông ấy đóng vai “Bức thư bị đánh cắp” thì không ai sánh kịp. Tôi nhớ trong đoàn kịch đó còn có một nam diễn viên bi kịch tên là Izmailoff cũng khá xuất sắc. Phu nhân cứ thong thả, chúng ta hãy còn năm phút cơ mà. Hồi đó cả hai người họ từng đóng vai những kẻ âm mưu trong cùng một vở kịch melodrama, và có một đêm nọ khi đang diễn thì bất ngờ bị phát hiện, thay vì phải thốt lên rằng “Chúng ta mắc bẫy rồi!” thì Izmailoff lại gào lên: “Chúng ta quất bẫy rồi!” [Ông cười] Quất bẫy rồi!
Trong lúc ông ta đang nói chuyện thì JACOB đang bận rộn với đám hòm rương, còn cô hầu gái mang ra cho ARKADINA mũ, áo khoác, ô che nắng và găng tay. Người đầu bếp ngập ngừng ló đầu qua cánh cửa bên phải, rồi cuối cùng bước hẳn vào phòng. PAULINA bước vào. MEDVIEDENKO bước vào.
PAULINA. [Trao cho ARKADINA một giỏ nhỏ] Đây là ít mận mang theo đường cho phu nhân. Mận ngọt lắm đấy. Trên đường đi nhỡ thèm món gì ngon thì phu nhân có thể nhấm nháp.
ARKADINA. Chị thật tốt quá, Paulina.
PAULINA. Tạm biệt phu nhân nhé. Nếu có điều gì chưa được vừa ý phu nhân, xin hãy lượng thứ cho chúng tôi. [Cô khóc.]
ARKADINA. Mọi thứ tuyệt vời lắm, tuyệt vời. Chị không được khóc chứ.
SORIN bước vào qua cánh cửa bên trái, mặc chiếc áo khoác dài có mũ trùm và tay cầm mũ lẫn gậy. Ông băng qua phòng.
SORIN. Nào em gái, đến giờ khởi hành rồi đấy, trừ phi em muốn lỡ chuyến tàu. Anh ra xe ngồi trước đây. [Ông bước ra.]
MEDVIEDENKO. Tôi đi bộ nhanh ra ga để tiễn mọi người vậy. [Cậu ta bước ra.]
ARKADINA. Tạm biệt tất cả nhé! Hẹn gặp lại vào mùa hè năm sau nếu chúng ta còn sống. [Cô hầu gái, JACOB và đầu bếp hôn tay cô] Đừng quên tôi nhé. [Cô đưa cho đầu bếp một đồng rúp] Tiền đây, một rúp cho cả ba người nhé.
ĐẦU BẾP. Cảm ơn phu nhân; chúc phu nhân thượng lộ bình an.
JACOB. Chúa phù hộ phu nhân.
SHAMRAEFF. Thỉnh thoảng hãy viết thư về cho chúng tôi đỡ buồn nhé. [Nói với TRIGORIN] Tạm biệt ngài.
ARKADINA. Constantine đâu nhỉ? Bảo nó là tôi sắp khởi hành rồi. Tôi phải từ biệt nó cái đã. [Nói với JACOB] Tôi vừa đưa đầu bếp một rúp cho cả ba người đấy nhé.
Tất cả đi ra qua cánh cửa bên phải. Sân khấu trống không. Âm thanh từ giã vẳng lên. Cô hầu gái chạy ngược trở lại để lấy cái giỏ mận bị bỏ quên. TRIGORIN quay lại.
TRIGORIN. Tôi quên mất cây gậy rồi. Hình như tôi để nó ở ngoài hiên thì phải. [Anh đi về phía cửa bên phải và chạm mặt NINA, người vừa bước vào lúc đó] Lại là em à? Bọn anh sắp đi rồi đây.
NINA. Em biết thế nào chúng ta cũng gặp lại nhau mà. [Xúc động] Em đã đưa ra một quyết định không thể lay chuyển, ván đã đóng thuyền rồi: em sẽ đi theo nghiệp diễn viên. Em đang từ bỏ cha mình và buông bỏ tất cả. Em bắt đầu một cuộc đời mới. Em cũng đi Moscow như anh đây. Chúng ta sẽ gặp nhau ở đó.
TRIGORIN. [Liếc nhìn quanh] Hãy đến Khách sạn Slavianski Bazar. Cho anh biết ngay khi em đến nơi nhé. Anh sẽ ở nhà trọ Grosholski trên phố Moltchanofka. Bây giờ anh phải đi đây. [Một khoảng lặng.]
NINA. Thêm một phút nữa thôi!
TRIGORIN. [Nói nhỏ] Em đẹp quá! Thật hạnh phúc biết bao khi nghĩ rằng chẳng mấy chốc anh lại được gặp lại em! [Cô ngả đầu vào ngực anh] Anh sẽ lại được nhìn thấy đôi mắt rực rỡ ấy, nụ cười tuyệt vời dịu dàng đến khôn tả ấy, những đường nét thanh tú mang vẻ thuần khiết của thiên thần ấy! Em yêu của anh! [Một nụ hôn kéo dài.]
Hạ màn.
Hai năm trôi qua giữa hồi thứ ba và thứ tư.
