Một phòng khách trong nhà của SORIN, nay đã được cải tạo thành phòng viết lách cho TREPLIEFF. Phía bên phải và bên trái là những cánh cửa dẫn vào các gian phòng bên trong, và ở chính giữa là một cánh cửa kính mở ra sân hiên. Ngoài những món đồ nội thất thông thường của một phòng khách, còn có một chiếc bàn viết ở góc phòng phía bên tay phải. Có một chiếc ghế đi văng kiểu Thổ Nhĩ Kỳ gần cánh cửa bên trái, và những chiếc kệ đầy sách dựa vào tường. Sách vở nằm vương vãi trên bậu cửa sổ và những chiếc ghế. Trời đã về tối. Căn phòng được chiếu sáng lờ mờ bởi một chiếc đèn có chụp trên bàn. Gió rên rỉ trên ngọn cây và rít qua ống khói. Tiếng người gác đêm trong vườn vang lên, lách cách. MEDVIEDENKO và MASHA bước vào.

MASHA. [Gọi TREPLIEFF] Anh Constantine, anh đâu rồi? [Nhìn quanh] Ở đây không có ai cả. Ông chú già của anh ấy cứ mãi hỏi về Constantine, và chẳng thể sống thiếu anh ấy dù chỉ một phút.

MEDVIEDENKO. Ông ấy sợ phải ở một mình. [Lắng nghe tiếng gió] Đêm nay thật dữ dội. Trận bão này đã kéo dài hai ngày rồi.

MASHA. [Vặn to đèn lên] Sóng trên hồ lớn quá.

MEDVIEDENKO. Trong vườn tối om. Em biết không, anh nghĩ cái nhà hát cũ đó nên bị đập bỏ đi thì hơn. Nó cứ đứng trơ trọi ở đó, trần trụi và gớm ghiếc như một bộ xương, với tấm màn nhung bay phần phật trong gió. Đêm qua khi đi ngang qua đó, anh ngỡ như mình nghe thấy tiếng ai đó đang khóc.

MASHA. Nghĩ ngợi lung tung thật đấy! [Một khoảng lặng.]

MEDVIEDENKO. Về nhà với anh đi, Masha.

MASHA. [Lắc đầu] Em sẽ ngủ lại đây.

MEDVIEDENKO. [Năn nỉ] Về đi mà, Masha. Đứa nhỏ chắc đang đói rồi.

MASHA. Vớ vẩn, con Matriona sẽ cho nó ăn. [Một khoảng lặng.]

MEDVIEDENKO. Thật tội nghiệp khi để thằng bé ba đêm liền không có mẹ.

MASHA. Anh bắt đầu trở nên thật phiền nhiễu đấy. Trước đây anh thi thoảng còn biết nói về những thứ khác ngoài chuyện nhà cửa với con cái, lúc nào cũng chỉ nhà cửa với con cái. Giờ em chỉ nghe thấy chừng đó thôi.

MEDVIEDENKO. Về nhà đi, Masha.

MASHA. Anh muốn về thì cứ về đi.

MEDVIEDENKO. Cha em không cho anh mượn ngựa.

MASHA. Có chứ, cứ hỏi ông ấy đi.

MEDVIEDENKO. Anh nghĩ anh sẽ hỏi. Ngày mai em có về nhà không?

MASHA. Có, có, ngày mai.

Cô lấy thuốc hít. TREPLIEFF và PAULINA bước vào. TREPLIEFF mang theo vài chiếc gối và một cái chăn, còn PAULINA mang theo ga trải giường và vỏ gối. Họ đặt chúng lên chiếc đi văng, rồi TREPLIEFF đi đến ngồi vào bàn làm việc của mình.

MASHA. Cái này cho ai thế mẹ?

PAULINA. Ông Sorin muốn ngủ trong phòng của Constantine đêm nay.

MASHA. Để con trải giường cho.

Cô bắt đầu trải giường. PAULINA đi tới bàn làm việc và nhìn những bản thảo đang nằm trên đó. [Một khoảng lặng.]

MEDVIEDENKO. Thôi, anh đi đây. Tạm biệt, Masha. [Anh hôn tay vợ] Tạm biệt mẹ. [Anh cố hôn tay mẹ vợ.]

PAULINA. [Cáu kỉnh] Đi nhanh cho nhờ, nhân danh Chúa!

TREPLIEFF bắt tay anh ta trong im lặng, rồi MEDVIEDENKO đi ra ngoài.

PAULINA. [Nhìn vào những bản thảo] Không ai có thể ngờ được, Constantine, rằng có ngày con lại trở thành một tác giả thực thụ. Các tòa soạn trả tiền rất hậu hĩnh cho những câu chuyện của con đấy. [Bà vuốt tóc anh.] Con cũng đã lớn khôn và bảnh bao hơn rồi. Constantine thân mến, con hãy đối xử tử tế hơn với con Masha của mẹ một chút đi.

MASHA. [Vẫn đang trải giường] Mặc kệ anh ấy đi, mẹ.

PAULINA. Con bé là một đứa trẻ đáng yêu. [Một khoảng lặng] Đàn bà mà, Constantine, họ chỉ cần những ánh nhìn dịu dàng thôi. Mẹ biết điều đó từ kinh nghiệm của chính mình.

TREPLIEFF đứng dậy khỏi bàn và bước ra ngoài mà không nói một lời.

MASHA. Đấy thấy chưa! Mẹ làm anh ấy bực mình rồi. Con đã bảo mẹ đừng làm phiền anh ấy mà.

PAULINA. Mẹ thấy tội nghiệp cho con, Masha.

MASHA. Con cần gì sự thương hại của mẹ!

PAULINA. Lòng mẹ đau xót vì con. Mẹ nhìn thấy mọi chuyện và hiểu thấu hết.

MASHA. Mẹ nhìn thấy những thứ không hề tồn tại. Tình yêu tuyệt vọng chỉ có trong tiểu thuyết thôi. Đó là chuyện nhỏ; tất cả những gì người ta cần làm là kiềm chế bản thân và giữ cho đầu óc sáng suốt. Tình yêu phải bị nhổ tận gốc ngay khi nó chớm nở trong tim. Chồng con đã được hứa hẹn một vị trí giáo viên ở quận khác, và khi chúng con rời khỏi nơi này, con sẽ quên hết tất cả. Con sẽ nhổ sạch mối tình này ra tận gốc rễ. [Tiếng nhạc waltz u sầu văng vẳng từ xa.]

PAULINA. Constantine đang đàn kìa. Nghĩa là anh ấy đang buồn.

MASHA lặng lẽ xoay vài vòng waltz theo điệu nhạc.

MASHA. Điều quan trọng nhất, mẹ ạ, là không để anh ấy cứ mãi hiện diện trước mắt mình. Nếu Simon của con có thể chuyển đi, chỉ một hai tháng là con sẽ quên hết. Chuyện nhỏ thôi mà.

DORN và MEDVIEDENKO bước vào qua cánh cửa bên trái, đẩy xe lăn của SORIN.

MEDVIEDENKO. Bây giờ nhà con có tới sáu miệng ăn, mà giá bột mì thì đã lên tới bảy mươi kopeck rồi.

DORN. Một câu đố khó giải đây!

MEDVIEDENKO. Ngài thì nói nhẹ tênh. Ngài giàu đến mức có thể rải tiền cho lũ gà ăn nếu ngài muốn.

DORN. Anh nghĩ tôi giàu à? Bạn thân mến, sau ba mươi năm hành nghề, suốt thời gian đó tôi không có lấy một phút nào cho riêng mình dù đêm hay ngày, cuối cùng tôi mới gom góp được một nghìn rúp, mà tất cả cũng đã bay sạch trong chuyến đi nước ngoài cách đây không lâu. Tôi không còn một xu dính túi đâu.

MASHA. [Với chồng] Vậy là cuối cùng anh vẫn không về nhà sao?

MEDVIEDENKO. [Thanh minh] Làm sao anh về được khi họ không cho anh mượn ngựa?

MASHA. [Thì thầm, đầy giận dữ] Ước gì tôi không bao giờ phải nhìn thấy mặt anh nữa!

Chiếc xe lăn chở SORIN được đẩy sang phía bên trái căn phòng. PAULINA, MASHA, và DORN ngồi xuống cạnh ông. MEDVIEDENKO lủi thủi đứng sang một bên.

DORN. Anh đã thay đổi mọi thứ ở đây nhiều quá nhỉ! Anh biến căn phòng khách này thành thư viện rồi.

MASHA. Constantine thích làm việc trong căn phòng này, vì từ đây anh ấy có thể bước ra vườn để suy ngẫm bất cứ khi nào anh ấy muốn. [Tiếng lách cách của người gác đêm vang lên.]

SORIN. Em gái ta đâu rồi?

DORN. Cô ấy đã ra ga đón Trigorin. Cô ấy sẽ về sớm thôi.

SORIN. Chắc là ta đang ốm nặng lắm thì các người mới phải gọi em gái ta về. [Ông im lặng một lát] Chuyện này hay thật đấy! Ta đang ốm nặng thế này mà các người còn chẳng thèm cho ta uống thuốc.

DORN. Ngài muốn tôi kê đơn gì nào? Trà hoa cúc? Soda? Hay Quinine?

SORIN. Đừng có bắt ta nghe mấy bài thuyết giáo của anh nữa. [Ông hất đầu về phía chiếc ghế sofa] Đó là giường cho ta phải không?

PAULINA. Vâng, dành cho ông đấy ạ.

SORIN. Cảm ơn.

DORN. [Hát] “Trăng đêm nay bơi lượn giữa trời xanh.”

SORIN. Ta định gợi ý cho Constantine một cốt truyện. Nó sẽ có tên là “Người đàn ông muốn — L’Homme qui a voulu.” Khi còn trẻ, ta muốn trở thành tác giả; ta thất bại. Ta muốn làm diễn giả; ta nói năng kinh khủng, [Trở nên hào hứng] với cái kiểu “và vân vân, và vân vân” vĩnh cửu, cứ kéo lê mỗi câu dài mãi ra cho đến khi đôi lúc ta vã mồ hôi hột khắp người. Ta muốn kết hôn, rồi cũng chẳng thành; ta muốn sống ở thành phố, rồi giờ lại kết thúc những ngày tháng của mình ở nông thôn, và vân vân.

DORN. Ngài muốn trở thành Ủy viên Hội đồng Nhà nước, và—ngài đã làm được rồi đó!

SORIN. [Cười] Ta đâu có cố để đạt được cái đó, nó tự nhiên mà đến thôi.

DORN. Thôi nào, ngài phải thừa nhận là ở tuổi sáu mươi hai mà còn càu nhàu về cuộc sống thì thật là vặt vãnh.

SORIN. Anh thật là cứng đầu! Anh không thấy là ta muốn sống sao?

DORN. Điều đó thật vô ích. Tạo hóa đã ra lệnh rằng mọi cuộc đời đều phải có hồi kết.

SORIN. Anh nói cứ như một kẻ đã chán ngấy cuộc đời này rồi vậy. Anh đã thỏa mãn cơn khát sống, nên anh mới bình thản và thờ ơ, nhưng ngay cả anh cũng sợ cái chết.

DORN. Nỗi sợ cái chết là một bản năng động vật cần phải vượt qua. Chỉ những kẻ tin vào kiếp sau và run sợ trước những tội lỗi đã phạm phải mới có thể sợ cái chết một cách logic; còn ngài, thứ nhất là ngài không tin vào kiếp sau, và thứ hai là ngài chẳng phạm tội lỗi gì cả. Ngài chỉ làm Ủy viên Hội đồng trong hai mươi lăm năm, thế thôi.

SORIN. [Cười] Hai mươi tám năm chứ!

TREPLIEFF bước vào và ngồi xuống một chiếc ghế đẩu dưới chân SORIN. MASHA dán mắt vào mặt anh và không một lần rời mắt khỏi anh.

DORN. Chúng ta đang làm gián đoạn công việc của Constantine đấy.

TREPLIEFF. Không sao đâu. [Một khoảng lặng.]

MEDVIEDENKO. Trong tất cả các thành phố ngài đã ghé thăm khi ở nước ngoài, Thưa bác sĩ, ngài thích nơi nào nhất?

DORN. Genoa.

TREPLIEFF. Tại sao lại là Genoa?

DORN. Vì đường phố ở đó có một đám đông tuyệt vời. Khi bạn rời khách sạn vào buổi tối, hòa mình vào lòng đám đông ấy, di chuyển cùng họ mà không cần mục đích hay lý do gì, cứ bị cuốn đi, đây đó, cuộc sống của họ dường như trở thành của bạn, linh hồn họ chảy vào bạn, và cuối cùng bạn bắt đầu tin vào một linh hồn thế giới vĩ đại, giống như linh hồn trong vở kịch mà Nina Zarietchnaya đã diễn. Nhân tiện, Nina giờ thế nào rồi? Cô ấy có khỏe không?

TREPLIEFF. Tôi nghĩ là có.

DORN. Tôi nghe nói cô ấy có một cuộc đời khá kỳ lạ; chuyện gì đã xảy ra vậy?

TREPLIEFF. Một câu chuyện dài lắm, bác sĩ ạ.

DORN. Kể ngắn gọn thôi. [Một khoảng lặng.]

TREPLIEFF. Cô ấy bỏ nhà theo Trigorin; ông biết chuyện đó rồi chứ?

DORN. Biết.

TREPLIEFF. Cô ấy có một đứa con rồi chết yểu. Trigorin nhanh chóng chán cô ấy và quay về với những mối quan hệ cũ, như lẽ thường tình. Thật ra ông ta chưa bao giờ thực sự cắt đứt với họ, chỉ vì nhu nhược nên cứ luôn lưỡng lự giữa hai người. Theo những gì tôi tìm hiểu được, cuộc sống gia đình của Nina không hẳn là một thành công.

DORN. Còn chuyện diễn xuất của cô ấy thì sao?

TREPLIEFF. Tôi tin là cô ấy còn thất bại thảm hại hơn ở khoản đó. Cô ấy ra mắt trên sân khấu Nhà hát Mùa hè ở Moscow, và sau đó đi lưu diễn khắp các thị trấn. Thời gian đó tôi không bao giờ rời mắt khỏi cô ấy, cô ấy đi đâu tôi theo đó. Cô ấy luôn cố gắng đóng những vai lớn và khó, nhưng cách diễn đạt lại thô cứng, đơn điệu, còn cử chỉ thì nặng nề và vụng về. Đôi lúc cô ấy gào thét và chết cũng khá đạt, nhưng đó chỉ là những khoảnh khắc ngắn ngủi.

DORN. Vậy là cô ấy thực sự có tài năng diễn xuất?

TREPLIEFF. Tôi chưa bao giờ hiểu được. Tôi tin là có. Tôi đã gặp cô ấy, nhưng cô ấy từ chối gặp tôi, và người hầu của cô ấy không bao giờ cho tôi vào phòng. Tôi hiểu cảm xúc của cô ấy, nên không nài ép. [Một khoảng lặng] Tôi còn biết kể gì hơn nữa đây? Bây giờ, từ khi tôi về nhà, thỉnh thoảng cô ấy vẫn viết thư cho tôi, những bức thư thông minh, thấu cảm, tràn đầy cảm xúc nồng ấm. Cô ấy chẳng bao giờ phàn nàn, nhưng tôi có thể nhận ra cô ấy đang bất hạnh tột cùng; không một dòng nào là không nói với tôi về một dây thần kinh đang đau nhức, đang đứt lìa. Cô ấy có một ý nghĩ kỳ quặc; cô ấy luôn ký tên mình là “Hải âu”. Người thợ xay trong vở “Rusalka” tự gọi mình là “Con quạ”, nên cô ấy lặp lại trong mọi lá thư rằng cô ấy là một con hải âu. Cô ấy đang ở đây đấy.

DORN. Anh nói “ở đây” nghĩa là sao?

TREPLIEFF. Ở trong làng, tại quán trọ. Cô ấy ở đó được năm ngày rồi. Lẽ ra tôi nên đến thăm cô ấy, nhưng Masha ở đây đã đến, và cô ấy từ chối gặp bất kỳ ai. Có người bảo với tôi rằng chiều hôm qua họ thấy cô ấy lang thang ngoài đồng cách đây một dặm.

MEDVIEDENKO. Đúng rồi, tôi đã thấy cô ấy. Cô ấy đi bộ từ hướng này về phía ngôi làng. Tôi có hỏi sao cô ấy không đến thăm chúng ta. Cô ấy bảo cô ấy sẽ đến.

TREPLIEFF. Nhưng cô ấy sẽ không đến đâu. [Một khoảng lặng] Cha và mẹ kế đã từ mặt cô ấy. Họ thậm chí còn cho người canh gác xung quanh điền trang để ngăn cô ấy lại. [Anh đi cùng bác sĩ về phía bàn làm việc] Bác sĩ ạ, viết về triết lý trên giấy thì dễ thật, nhưng áp dụng vào cuộc sống đời thực mới khó làm sao!

SORIN. Con bé từng là một cô gái xinh đẹp. Ngay cả ngài Ủy viên Hội đồng cũng đã từng phải lòng nó một thời gian đấy.

DORN. Đồ già đa tình kia!

Tiếng cười của SHAMRAEFF vang lên.

PAULINA. Họ từ ga về rồi đấy.

TREPLIEFF. Đúng rồi, tôi nghe thấy tiếng mẹ tôi.

ARKADINA và TRIGORIN bước vào, theo sau là SHAMRAEFF.

SHAMRAEFF. Tất cả chúng ta đều già đi và tàn úa, thưa bà, trong khi chỉ có bà, với bộ váy sáng màu, tinh thần tươi vui và dáng vẻ duyên dáng, là giữ được bí quyết của sự trẻ trung vĩnh cửu.

ARKADINA. Ông vẫn cố làm tôi say đắm đấy à, lão già phiền phức.

TRIGORIN. [Với SORIN] Chào bác Peter? Sao, vẫn ốm à? Thật ngớ ngẩn quá đi! [Với vẻ thích thú rõ rệt, khi nhìn thấy MASHA] Cô Masha khỏe không?

MASHA. Vậy ra anh vẫn nhận ra tôi ư? [Cô bắt tay anh.]

TRIGORIN. Cô đã kết hôn rồi à?

MASHA. Từ lâu rồi.

TRIGORIN. Giờ cô hạnh phúc chứ? [Anh cúi chào DORN và MEDVIEDENKO, rồi ngập ngừng đi về phía TREPLIEFF] Mẹ cậu bảo cậu đã quên chuyện quá khứ và không còn giận tôi nữa.

TREPLIEFF đưa tay ra bắt tay anh ta.

ARKADINA. [Với con trai] Đây là tờ tạp chí mà Boris đã mang cho con, trong đó có đăng truyện ngắn mới nhất của con đấy.

TREPLIEFF. [Với TRIGORIN, khi cầm lấy tạp chí] Đa tạ ông; ông thật tử tế.

TRIGORIN. Những người hâm mộ cậu đều gửi lời hỏi thăm. Ai ở Moscow và St. Petersburg cũng quan tâm đến cậu, họ cứ dồn tôi bằng hàng đống câu hỏi về cậu. Họ hỏi tôi trông cậu thế nào, bao nhiêu tuổi, là người da trắng hay da ngăm. Chẳng hiểu sao họ cứ nghĩ cậu không còn trẻ nữa, và chẳng ai biết cậu là ai, vì cậu luôn viết dưới một cái tên giả. Cậu là một bí ẩn không kém gì Người đàn ông mang mặt nạ sắt.

TREPLIEFF. Ông định ở đây lâu không?

TRIGORIN. Không, ngày mai tôi phải quay về Moscow rồi. Tôi đang viết dở một cuốn tiểu thuyết khác, và cũng đã hứa viết cho một tờ tạp chí nữa. Thực ra, vẫn là công việc cũ rích đó thôi.

Trong lúc họ trò chuyện, ARKADINA và PAULINA đã dựng một chiếc bàn chơi bài ở giữa phòng; SHAMRAEFF thắp nến và sắp xếp ghế ngồi, rồi lấy một hộp lotto trong tủ ra.

TRIGORIN. Thời tiết chào đón tôi khắc nghiệt quá. Gió khủng khiếp thật. Nếu đến sáng mà gió lặng, tôi sẽ đi câu cá ở hồ, và đi dạo xem cái vườn cũng như cái chỗ—cậu còn nhớ chứ?—nơi diễn vở kịch của cậu. Tôi nhớ vở kịch đó rất rõ, nhưng tôi muốn nhìn lại nơi đã làm bối cảnh cho nó.

MASHA. [Với cha] Cha, làm ơn cho chồng con mượn con ngựa đi. Anh ấy cần phải về nhà.

SHAMRAEFF. [Gắt gỏng] Mượn ngựa để về nhà ư! [Nghiêm khắc] Con biết lũ ngựa vừa đi ga về rồi mà. Cha không thể để chúng đi lần nữa đâu.

MASHA. Nhưng vẫn còn những con ngựa khác mà. [Thấy cha im lặng] Cha thật không thể hiểu nổi!

MEDVIEDENKO. Để anh đi bộ, Masha.

PAULINA. [Thở dài] Đi bộ trong thời tiết này ư? [Bà ngồi vào bàn chơi bài] Chúng ta bắt đầu nhé?

MEDVIEDENKO. Chỉ có sáu dặm thôi mà. Tạm biệt. [Anh hôn tay vợ;] Tạm biệt mẹ. [Mẹ vợ miễn cưỡng đưa tay cho anh] Đáng lẽ con không nên làm phiền mọi người, nhưng đứa nhỏ——[Anh cúi chào mọi người] Tạm biệt. [Anh bước ra với vẻ thanh minh.]

SHAMRAEFF. Nó sẽ về đến nơi thôi, nó đâu có phải thiếu tướng gì đâu.

PAULINA. Thôi, bắt đầu đi nào. Đừng lãng phí thời gian, sắp đến giờ ăn tối rồi.

SHAMRAEFF, MASHA, và DORN ngồi vào bàn chơi bài.

ARKADINA. [Với TRIGORIN] Khi những buổi tối mùa thu dài đằng đẵng ập đến, chúng tôi giết thời gian ở đây bằng cách chơi lotto. Nhìn bộ bài cũ này đi; chúng tôi đã dùng nó từ hồi còn bé, khi mẹ tôi còn chơi cùng chúng tôi. Anh không muốn tham gia trò chơi này với chúng tôi cho đến bữa tối sao? [Cô và TRIGORIN ngồi vào bàn] Đây là một trò chơi đơn điệu, nhưng quen rồi thì cũng được. [Cô chia ba lá bài cho mỗi người chơi.]

TREPLIEFF. [Xem lướt qua những trang tạp chí] Ông ta đã đọc truyện của chính mình, còn truyện của tôi thì ông ta thậm chí còn chẳng buồn cắt mép giấy.

Anh đặt tờ tạp chí lên bàn làm việc rồi đi về phía cánh cửa bên phải, dừng lại khi đi ngang qua mẹ để hôn bà.

ARKADINA. Con không chơi sao, Constantine?

TREPLIEFF. Không ạ, xin mẹ thứ lỗi, con không có tâm trạng. Con sẽ đi dạo quanh các phòng một chút. [Anh bước ra ngoài.]

MASHA. Mọi người sẵn sàng chưa? Tôi bắt đầu đây: hai mươi hai.

ARKADINA. Có đây.

MASHA. Ba.

DORN. Đúng rồi.

MASHA. Mọi người đã ghi số ba chưa? Tám. Tám mươi mốt. Mười.

SHAMRAEFF. Đừng nhanh quá thế.

ARKADINA. Mọi người có tin được không? Tôi vẫn còn choáng ngợp vì sự đón tiếp nồng nhiệt mà họ dành cho tôi ở Kharkoff đấy.

MASHA. Ba mươi tư. [Tiếng nhạc waltz u sầu văng vẳng.]

ARKADINA. Các sinh viên đã tung hô tôi; họ tặng tôi ba giỏ hoa, một vòng nguyệt quế, và cái này đây.

Cô tháo chiếc trâm cài trên ngực ra và đặt lên bàn.

SHAMRAEFF. Cái đó mới đáng tiền chứ!

MASHA. Năm mươi.

DORN. Năm mươi, cô nói thế à?

ARKADINA. Tôi đã mặc một chiếc váy tuyệt đẹp; tôi không phải là kẻ ngốc khi nói đến quần áo đâu.

PAULINA. Constantine lại đang đàn kìa; thằng bé tội nghiệp, nó đang buồn.

SHAMRAEFF. Nó bị báo chí chỉ trích gay gắt quá mà.

MASHA. Bảy mươi bảy.

ARKADINA. Họ muốn gây chú ý đến nó thôi.

TRIGORIN. Cậu ấy có vẻ không thành công được, cậu ấy không tài nào bắt được đúng nhịp. Những bài viết của cậu ấy cứ mơ hồ kỳ quặc, đôi khi gần như mê sảng. Cậu ấy chưa bao giờ tạo ra được một nhân vật sống động nào cả.

MASHA. Mười một.

ARKADINA. Anh chán à, Peter? [Một khoảng lặng] Ông ấy ngủ rồi.

DORN. Ngài Ủy viên đang chợp mắt đấy.

MASHA. Bảy. Chín mươi.

TRIGORIN. Anh nghĩ tôi có viết được không nếu tôi sống ở một nơi thế này, bên bờ hồ này? Không bao giờ! Tôi sẽ vượt qua đam mê của mình, và dành cả đời để đi câu cá.

MASHA. Hai mươi tám.

TRIGORIN. Và nếu tôi câu được một con cá vược hay cá chẽm, thì còn gì sung sướng bằng!

DORN. Tôi có niềm tin rất lớn vào Constantine. Tôi biết trong thằng bé có điều gì đó. Nó suy nghĩ bằng hình ảnh; những câu chuyện của nó sống động và đầy màu sắc, và luôn tác động sâu sắc đến tôi. Chỉ tiếc là nó chưa có mục tiêu rõ ràng. Nó tạo ra những ấn tượng, chỉ vậy thôi, và người ta không thể đi xa chỉ dựa vào ấn tượng được. Bà có vui không, thưa bà, khi có một cậu con trai làm tác giả?

ARKADINA. Nghĩ mà xem, tôi chưa bao giờ đọc tác phẩm nào của nó; tôi không bao giờ có thời gian.

MASHA. Hai mươi sáu.

TREPLIEFF lặng lẽ bước vào và ngồi xuống bàn của mình.

SHAMRAEFF. [Với TRIGORIN] Chúng tôi có một thứ ở đây thuộc về ông đấy.

TRIGORIN. Cái gì vậy?

SHAMRAEFF. Ông bảo tôi đem nhồi bông con hải âu mà cậu Constantine đã bắn chết cách đây một thời gian đó.

TRIGORIN. Có à? [Trầm ngâm] Tôi không nhớ gì hết.

MASHA. Sáu mươi mốt. Một.

TREPLIEFF mở tung cửa sổ và đứng nghe.

TREPLIEFF. Đêm tối quá! Không biết điều gì làm tôi bồn chồn thế này.

ARKADINA. Đóng cửa sổ lại đi Constantine, ở đây bị lùa gió đấy.

TREPLIEFF đóng cửa sổ lại.

MASHA. Chín mươi tám.

TRIGORIN. Xem kìa, thẻ của tôi đầy rồi.

ARKADINA. [Vui vẻ] Hoan hô! Hoan hô!

SHAMRAEFF. Hoan hô!

ARKADINA. Dù đi đâu hay làm gì, người đàn ông đó luôn gặp may mắn. [Cô đứng dậy] Thôi nào, đi ăn tối thôi. Vị khách danh giá của chúng ta hôm nay chưa được ăn tối. Chúng ta có thể chơi tiếp sau. [Với con trai] Nào Constantine, bỏ viết lách xuống rồi đi ăn tối đi con.

TREPLIEFF. Con không muốn ăn gì đâu, mẹ; con không đói.

ARKADINA. Tùy con vậy. [Cô lay SORIN] Đi ăn tối thôi, Peter. [Cô khoác tay SHAMRAEFF] Để tôi kể cho ông nghe về buổi tiếp đón tôi ở Kharkoff nhé.

PAULINA thổi tắt nến trên bàn, rồi bà cùng DORN đẩy xe lăn của SORIN ra khỏi phòng, và tất cả mọi người đều đi ra qua cánh cửa bên trái, ngoại trừ TREPLIEFF, người bị bỏ lại một mình. TREPLIEFF chuẩn bị viết. Anh liếc nhìn những gì mình đã viết.

TREPLIEFF. Tôi đã nói rất nhiều về những hình thức nghệ thuật mới, nhưng chính tôi lại cảm thấy mình đang dần đi vào lối mòn. [Anh đọc] “Tấm biển báo kêu lên từ bức tường—một gương mặt nhợt nhạt trong khung tóc sẫm màu”—kêu lên—khung—thật ngu ngốc. [Anh gạch bỏ những gì đã viết] Mình sẽ bắt đầu lại từ đoạn người hùng của mình bị đánh thức bởi tiếng mưa rơi, nhưng những gì theo sau phải bỏ đi. Đoạn mô tả đêm trăng này dài dòng và gượng gạo quá. Trigorin có một quy trình riêng của ông ta, và những đoạn mô tả đối với ông ta thật dễ dàng. Ông ta viết rằng cổ một chiếc chai vỡ nằm trên bờ rạng lên trong ánh trăng, và những cái bóng đen nằm dưới guồng nước. Có ngay một đêm trăng trước mắt bạn, còn tôi thì nói về ánh sáng lung linh, những vì sao lấp lánh, tiếng đàn piano từ xa tan chảy vào bầu không khí tĩnh lặng và thơm ngát, và kết quả là thật gớm ghiếc. [Một khoảng lặng] Một niềm tin đang dần hiện rõ trong tôi rằng văn chương hay không phải là vấn đề hình thức mới hay cũ, mà là những tư tưởng phải tuôn chảy tự do từ trái tim người viết, mà không cần bận tâm đến bất kỳ hình thức nào cả. [Có tiếng gõ cửa ở cánh cửa sổ gần bàn nhất] Gì vậy nhỉ? [Anh nhìn ra ngoài cửa sổ] Mình chẳng thấy gì cả. [Anh mở cánh cửa kính và nhìn ra vườn] Mình nghe tiếng ai đó chạy xuống bậc thang. [Anh gọi] Ai đó?

[Anh bước ra ngoài, và có tiếng bước chân vội vã trên sân hiên. Vài phút sau, anh quay lại cùng NINA ZARIETCHNAYA] Ồ, Nina, Nina!

NINA gục đầu vào ngực TREPLIEFF và nén tiếng nức nở.

TREPLIEFF. [Xúc động sâu sắc] Nina, Nina! Là em—là em! Anh đã cảm thấy em sẽ đến; cả ngày nay lòng anh đau đáu vì em. [Anh tháo mũ và áo choàng cho cô] Người yêu dấu, người tình yêu của anh đã trở về! Chúng ta không được khóc, không được khóc.

NINA. Có ai ở đây không anh?

TREPLIEFF. Không có ai cả.

NINA. Khóa cửa lại đi, nhỡ có ai vào.

TREPLIEFF. Sẽ không có ai vào đâu.

NINA. Em biết mẹ anh đang ở đây mà. Khóa cửa lại đi.

TREPLIEFF khóa cánh cửa bên phải rồi quay lại với NINA.

TREPLIEFF. Cánh cửa đó không có khóa. Anh sẽ lấy một chiếc ghế chặn lại. [Anh đặt một chiếc ghế bành chặn cửa] Đừng sợ, sẽ không ai vào được đâu.

NINA. [Nhìn chăm chú vào mặt anh] Để em nhìn anh nào. [Cô nhìn quanh] Ở đây ấm áp và thoải mái quá. Nơi này trước đây là phòng khách mà. Em có thay đổi nhiều không anh?

TREPLIEFF. Có, em gầy đi, và mắt em to hơn trước. Nina, lạ lẫm quá khi thấy em ở đây! Sao em không để anh đến tìm em? Sao em không đến với anh sớm hơn? Anh biết em đã ở đây gần một tuần rồi. Ngày nào anh cũng đến chỗ em ở mấy lần, đứng như một kẻ ăn mày dưới cửa sổ của em.

NINA. Em sợ anh sẽ căm ghét em. Đêm nào em cũng mơ thấy anh nhìn em mà không nhận ra em. Em đã lang thang khắp bờ hồ từ khi trở về. Nhiều lần em đến gần nhà anh, nhưng chưa bao giờ đủ can đảm để bước vào. Chúng ta ngồi xuống đi. [Họ ngồi xuống] Ngồi xuống và tâm sự hết lòng mình đi anh. Ở đây yên tĩnh và ấm áp quá. Anh có nghe tiếng gió rít ngoài kia không? Như Turgenev nói: “Hạnh phúc thay ai được ngồi vào ban đêm dưới mái nhà của mình, ai có một góc ấm áp để nương náu.” Em là một con hải âu—mà không—không phải. [Cô xoa tay lên trán] Em đang nói gì nhỉ? À, phải rồi, Turgenev. Ông ấy nói: “và Chúa hãy giúp đỡ tất cả những kẻ lang thang không nhà.” [Cô nức nở.]

TREPLIEFF. Nina! Em lại khóc rồi, Nina!

NINA. Không sao đâu anh. Khóc xong em sẽ thấy đỡ hơn. Đã hai năm rồi em không khóc. Đêm qua em ra vườn xem cái nhà hát cũ của chúng mình còn không. Em thấy nó vẫn còn đó. Em đã khóc ở đó lần đầu tiên sau hai năm, và lòng em nhẹ bớt, tâm hồn em lại nhìn thấy rõ ràng hơn. Anh nhìn này, em không khóc nữa. [Cô nắm lấy tay anh] Vậy là giờ anh đã là tác giả, còn em là diễn viên. Cả hai chúng ta đều bị cuốn vào vòng xoáy rồi. Cuộc đời em từng hạnh phúc như một đứa trẻ; em từng thức dậy ca hát vào buổi sáng; em yêu anh và mơ về danh vọng, nhưng hiện thực là gì? Sáng sớm mai em phải lên tàu đi Eltz, ngồi toa hạng ba, cùng đám nông dân, và ở Eltz những người buôn bán có học thức sẽ đeo bám em bằng những lời tán tụng. Cuộc đời thật khắc nghiệt.

TREPLIEFF. Sao em lại đi Eltz?

NINA. Em đã nhận một hợp đồng diễn ở đó vào mùa đông. Đã đến lúc em phải đi rồi.

TREPLIEFF. Nina, anh đã từng nguyền rủa em, căm ghét em, xé nát bức ảnh của em, vậy mà từng phút từng giây trong đời anh đều biết trái tim và linh hồn anh mãi mãi là của em. Ngừng yêu em là chuyện quá khả năng của anh. Anh đã đau khổ liên miên kể từ khi mất em và bắt đầu viết lách, cuộc đời anh gần như không thể chịu đựng nổi. Tuổi trẻ của anh bị tước đoạt đột ngột vào lúc đó, và giờ đây anh cứ ngỡ như mình đã sống trên thế giới này chín mươi năm rồi. Anh đã gọi tên em, anh đã hôn lên mặt đất nơi em đi qua, nhìn đâu anh cũng thấy gương mặt em trước mắt, cùng nụ cười đã thắp sáng những năm tháng đẹp nhất đời anh.

NINA. [Tuyệt vọng] Tại sao, tại sao anh ấy lại nói với em những lời này?

TREPLIEFF. Anh hoàn toàn cô độc, không được sưởi ấm bởi bất kỳ tình cảm nào. Anh lạnh lẽo như thể đang sống trong một hang động. Bất cứ thứ gì anh viết ra đều khô khan, u tối và khắc nghiệt. Hãy ở lại đây, Nina, anh cầu xin em, hoặc là hãy để anh đi cùng em.

NINA vội vã khoác áo và đội mũ.

TREPLIEFF. Nina, sao em lại làm thế? Vì Chúa, Nina! [Anh nhìn cô mặc đồ. Một khoảng lặng.]

NINA. Xe của em đang đợi ở cổng. Anh đừng tiễn em. Em tự tìm đường được. [Khóc nức nở] Cho em xin chút nước.

TREPLIEFF đưa cho cô một cốc nước.

TREPLIEFF. Em đi đâu?

NINA. Quay về làng. Mẹ anh có ở đây không?

TREPLIEFF. Có, chú anh ốm hôm thứ Năm nên chúng tôi đã đánh điện gọi mẹ về.

NINA. Sao anh lại nói là anh đã hôn lên mặt đất nơi em đi qua? Anh nên giết em thì hơn. [Cô gục xuống bàn] Em mệt quá. Nếu em có thể nghỉ ngơi—nghỉ ngơi thôi. [Cô ngẩng đầu lên] Em là một con hải âu—không—không, em là một diễn viên. [Cô nghe thấy ARKADINA và TRIGORIN cười đùa ở xa, chạy lại cánh cửa bên trái và nhìn qua lỗ khóa] Ông ấy cũng ở đó. [Cô quay lại với TREPLIEFF] À, thôi được rồi—không sao cả. Ông ấy không tin vào nhà hát; ông ấy từng cười nhạo những ước mơ của em, khiến dần dần em cũng chán nản và chẳng còn tin vào nó nữa. Rồi bao nỗi lo toan của tình yêu, sự lo âu liên miên về đứa con bé bỏng của mình ập đến, khiến em sớm trở nên tầm thường và mất hết tinh thần, diễn vai nào cũng vô hồn. Em không bao giờ biết để tay chân vào đâu, đi đứng không ra dáng, giọng nói cũng chẳng kiểm soát được. Anh không thể tưởng tượng được trạng thái tâm lý của một người khi đang diễn mà biết rõ là mình diễn tệ đến mức nào đâu. Em là hải âu—không—không, không phải cái đó. Anh còn nhớ anh từng bắn một con hải âu không? Một người đàn ông tình cờ đi ngang qua và tiêu diệt nó chỉ vì nhàn rỗi. Đó là một ý tưởng cho truyện ngắn, nhưng không phải cái em muốn nói. [Cô xoa tay lên trán] Em đang nói gì nhỉ? À, phải rồi, sân khấu. Giờ em đã khác rồi. Giờ em là một diễn viên thực thụ. Em diễn với niềm vui, với sự thăng hoa, em say sưa với nó, và cảm thấy mình thật tuyệt vời. Em đã đi bộ mãi, suy nghĩ mãi, từ khi ở đây, và em cảm thấy sức mạnh linh hồn mình lớn lên mỗi ngày. Giờ em đã biết, cuối cùng em cũng hiểu, Constantine ạ, rằng đối với chúng ta, dù viết hay diễn, danh vọng hay hào quang mà em từng mơ ước không phải là điều quan trọng, mà là sức mạnh để chịu đựng. Người ta phải biết cách vác thánh giá của mình, và phải có đức tin. Em tin, nên em không còn đau khổ nhiều nữa, và khi nghĩ đến nghiệp diễn của mình, em không còn sợ cuộc sống.

TREPLIEFF. [Buồn bã] Em đã tìm ra con đường của mình, em biết mình đang đi đâu, còn anh thì vẫn đang mò mẫm trong một mớ hỗn độn của những ảo ảnh và giấc mơ, không biết mình đang phục vụ ai và vì mục đích gì. Anh không tin vào bất cứ thứ gì, và anh không biết nghiệp của mình là gì.

NINA. [Lắng nghe] Suỵt! Em phải đi rồi. Tạm biệt anh. Khi nào em thành diễn viên nổi tiếng, anh nhớ đến xem em diễn nhé. Anh hứa đi? Nhưng giờ—[Cô nắm lấy tay anh] muộn rồi. Em đứng không vững nữa. Em ngất đây. Em đói quá.

TREPLIEFF. Ở lại đi, để anh mang gì cho em ăn.

NINA. Không, không—và anh đừng ra ngoài, em tự tìm đường được. Xe em không xa đây đâu. Vậy là bà ấy mang ông ấy về cùng rồi à? Mà thôi, chuyện đó thì có liên quan gì đến em đâu? Khi nào gặp Trigorin, đừng nói gì với ông ấy nhé. Em yêu ông ấy—em yêu ông ấy hơn cả trước kia. Đó là một ý tưởng cho truyện ngắn. Em yêu ông ấy—em yêu ông ấy say đắm—em yêu ông ấy đến tuyệt vọng. Anh có quên những ngày xưa tươi đẹp không, Constantine? Chúng ta đã có một cuộc sống vui vẻ, tươi sáng, dịu dàng, trong sáng biết bao? Một tình cảm ngọt ngào và dịu dàng như hoa đã nở rộ trong tim chúng ta ra sao? Anh còn nhớ không, [Cô ngâm] “Tất cả loài người và loài vật, sư tử, đại bàng, chim cút, hươu sừng, ngỗng, nhện, những loài cá lặng lẽ cư ngụ dưới sóng, sao biển từ đại dương, và những sinh vật mắt thường không nhìn thấy được—một lời, sự sống—tất cả, tất cả sự sống, đã hoàn thành vòng đời buồn tẻ được định sẵn, cuối cùng đã tắt lịm. Một nghìn năm đã trôi qua kể từ khi trái đất không còn mang trên mình một sinh linh nào nữa, và mặt trăng bất hạnh giờ đây thắp đèn lên trong vô vọng. Không còn tiếng kêu của cò trong đồng cỏ, hay tiếng vo ve của bọ hung trong những rặng cây đoạn——”

Cô ôm chầm lấy TREPLIEFF một cách vội vã rồi chạy ra sân hiên.

TREPLIEFF. [Sau một khoảng lặng] Thật tệ nếu bị ai nhìn thấy cô ấy ngoài vườn. Mẹ tôi sẽ phiền lòng mất.

Anh đứng lặng vài phút, xé nát những bản thảo của mình và ném xuống dưới bàn, rồi mở khóa cửa bên phải và bước ra ngoài.

DORN. [Cố đẩy cánh cửa bên trái] Lạ thật! Cửa này hình như khóa rồi. [Anh bước vào và đặt lại chiếc ghế về chỗ cũ] Cứ như chạy đua vượt rào vậy.

ARKADINA và PAULINA bước vào, theo sau là JACOB mang theo vài chai rượu; rồi đến MASHA, SHAMRAEFF, và TRIGORIN.

ARKADINA. Đặt rượu vang và bia vào đây, trên bàn này, để chúng ta vừa chơi vừa uống. Ngồi xuống đi, các bạn.

PAULINA. Và mang trà lên ngay nhé.

Bà thắp nến và ngồi vào bàn chơi bài. SHAMRAEFF dẫn TRIGORIN tới tủ.

SHAMRAEFF. Đây là con hải âu nhồi bông tôi đã kể với ông đây. [Ông lấy con hải âu ra khỏi tủ] Ông bảo tôi làm mà.

TRIGORIN. [Nhìn con chim] Tôi chẳng nhớ gì cả, không nhớ một chút nào.

[Có tiếng súng nổ. Mọi người giật mình.]

ARKADINA. [Hoảng sợ] Cái gì vậy?

DORN. Chẳng có gì đâu; chắc là một trong những chai thuốc của tôi bị nổ đấy. Đừng lo. [Anh bước ra qua cánh cửa bên phải, và quay lại sau vài giây] Đúng như tôi nghĩ, một bình ete bị nổ. [Anh hát]

“Bùa mê một lần nữa, tôi đứng trước nàng.”

ARKADINA. [Ngồi xuống bàn] Trời ơi! Tôi thực sự sợ chết khiếp. Tiếng động đó làm tôi nhớ tới—[Cô che mặt bằng tay] Trước mắt tôi tối sầm lại rồi.

DORN. [Xem qua những trang tạp chí, nói với TRIGORIN] Có một bài báo từ Mỹ trên tờ tạp chí này cách đây khoảng hai tháng mà tôi muốn hỏi anh, cùng với vài điều khác nữa. [Anh dẫn TRIGORIN ra phía trước sân khấu] Tôi rất quan tâm đến vấn đề này. [Anh hạ giọng và thì thầm] Anh phải đưa bà Arkadina rời khỏi đây; điều tôi muốn nói là, Constantine vừa tự sát rồi.

Màn hạ.