_94.jpg)
Tướng Dodge thuộc quân đội Mỹ kể lại chuyện một lần ông truy tìm một nhóm người da đỏ đã giết chết vài người.
Họ đã rời đi gần 1 tuần bằng ngựa không có móng sắt, ngoại trừ một con.
Tướng Dodge kiếm được một trinh sát chuyên theo vết rất giỏi tên là Espinosa giúp ông. Sau khi theo vết vài dặm đường đột nhiên Espinosa xuống ngựa và lôi ra 4 móng ngựa từ một kẽ đá. Tên cưỡi con ngựa có đóng móng đã tháo móng ra để không để lại dấu vết.
Tướng Dodge và người của ông đã truy đuổi suốt 6 ngày và hầu hết là nhờ vào những dấu vết mà những người thường không nhìn thấy được. Sau khi đi được khoảng 230km họ đuổi kịp và tóm được cả bọn. Tất cả là nhờ vào Espinosa giỏi lần theo dấu vết.
Theo vết ban đêm
Một lần khác lính Mỹ truy đuổi một nhóm người da đỏ đã cướp bóc và giết chết người da trắng. Họ có vài trinh sát người da đỏ giúp theo dấu vết.
Để tấn công hiệu quả, toán lính hành quân đêm; dò ra đường bằng cách dùng các ngón tay lần ra dấu vết. Đang dẫn đường đi nhanh và hiệu quả được nhiều dặm thì đột nhiên họ dừng lại và báo cáo rằng dấu vết đang theo đã bị một dấu vết mới cắt ngang qua. Khi đến viên chỉ huy thấy các trinh sát đang đặt tay lên các dấu vết để không bị nhầm lẫn.
Người ta mang đèn đến soi mới thấy một con gấu đã đi ngang qua dấu vết của địch. Cả đoàn tiếp tục đi mà không xảy ra sự cố nào khác; bị tấn công bất ngờ nhóm người da đỏ đã bị bắt giữ vào lúc rạng sáng.
Ngay trước khi đơn vị của ông Wilson bị bao vây rồi tàn sát ở sông Shangani thuộc Matabeleland, Nam Phi, viên trinh sát Mỹ Frederick Burnham thoát được ra với một mẩu tin. Ông di chuyển ban đêm để không bị địch phát hiện; dùng tay mò mẫm trong bùn tìm đường theo dấu vết mà địch để lại vào buổi sáng. Có một lần tôi cũng đã dẫn một đơn vị băng qua một vùng địa hình phức tạp ở dãy núi Matopo ở Rhodesia vào ban đêm để tấn công cứ điểm địch mà tôi đã thám sát hôm trước. Chúng tôi đi đúng đường bằng cách dò dẫm khi bằng tay khi bằng đế giày mòn mỏng dính. Tôi đã đến được phòng tuyến mà chẳng gặp mấy khó khăn.
Tầm quan trọng của việc theo vết
Theo vết, hoặc đi theo vết được diễn đạt bằng nhiều từ khác nhau ở các nước khác nhau. Chẳng hạn như ở Nam Phi thì gọi là “theo vết các con thú”, ở Ấn độ là “theo dõi vết chân thú”, ở Bắc Mỹ là “ theo dấu đường”.
Đó là biện pháp chính giúp trinh sát thu thập thông tin và thợ săn tìm ra con mồi. Nhưng muốn trở thành người theo vết giỏi em phải thực hành từ khi còn nhỏ và luyện tập thường xuyên khi em di chuyển, dù ở thành thị hay nông thôn.
Nếu ngay từ đầu em thường xuyên nhắc nhở mình rèn luyện thì chẳng bao lâu sau em sẽ có thói quen theo vết mà không cần tự nhắc nhở mình. Đó là một thói quen rất hữu ích và làm cho một chuyến đi buồn nản nhất cũng trở thành thú vị.
Khi tìm kiếm con mồi ở vùng nông thôn, trước tiên họ tìm mọi dấu vết cũ mới để xem có con thú nào trong vùng không; rồi xem xét các dấu vết mới hơn để tìm xem con mồi đang ẩn náu ở đâu. Sau khi phát hiện ra dấu vết mới họ lần theo cho đến khi tìm giết được con mồi. Sau đó họ phải tìm đường họ đã đi qua để trở về nhà. Các trinh sát cũng làm thế với kẻ thù.
Hình minh họa: Frederick Burnham, trinh sát Mỹ đã trở nên nổi tiếng ở Matabeleland.
Dấu vết của người
Lúc đầu em phải biết phân biệt vết chân của người này với người khác bằng kích cỡ, hình dạng, móng chân… Và tương tự như vậy với dấu chân ngựa và các con thú khác.
Từ dấu chân người, kích cỡ bàn chân và chiều dài sải chân, em có thể đoán được ở chừng mực nào đó người đó cao bao nhiêu.
_95.jpg)
Khi ghi chép về một dấu chân, em phải chọn dấu chân nào rõ nét nhất, đo thật chuẩn độ dài của dấu chân, đồ dài của gót, số hàng đinh và số đinh mỗi hàng, các lớp đế và số đinh ở đầu và ở gót giày, hình dáng đầu đinh, đánh dấu ở chỗ đầu đinh bị mất…
Tốt hơn hết là vẽ phác hình dấu giày như thế này.
Em cũng phải đo thật cẩn thật độ dài bước chân, từ gót chân này đến gót chân kia.
Có một lần người ta tìm thấy xác một người chết đuối ở dòng sông. Mọi người cho rằng anh ta tình cờ bị ngã và rằng vết cắt ở trên đầu là do va phải đá… ở dưới dòng sông. Nhưng có người đã vẽ lại đôi giày và sau khi tìm quanh bờ sông thì bắt gặp các dấu giày tương ứng, men theo đó đến một nơi rõ ràng đã có dấu vết của một cuộc vật lộn: đất bị dẫm nát và các bụi cây bị gãy rạp đến tận bờ sông, còn có dấu chân của hai người nữa. Dù người ta không tìm ra hai người này nhưng rõ ràng đây là một vụ giết người chứ không phải tai nạn.
Sự khác biệt giữa các dấu chân trần
Với một người mới thì khá khó để phân biệt giữa các dấu chân trần vì chúng trông có vẻ rất giống nhau. Sau đây là cách cảnh sát Ấn độ làm để phân biệt nó:
Khi đo dấu chân của người em tìm kiếm, vẽ một đường từ đầu ngón chân cái đến đầu ngón chân út và xem vị trí các ngón sắp xếp thế nào trên đường kẻ đó. Rồi ghi chép vào sổ tay. Đến khi gặp nhiều dấu chân em chỉ cần kẻ trên mỗi dấu chân một đường như thế cho đến khi phát hiện ra dấu chân bạn muốn tìm. Vị trí các ngón chân thay đổi đôi chút từ người này sang người khác đấy.
_96.jpg)
Độ dài bước chân
Người trinh sát phải học cách nhận ra đối tượng bước đi như thế nào khi chỉ thoáng nhìn dấu chân. Khi bước đi người ta đặt nguyên bàn chân lên mặt đất, bàn chân này cách bàn chân kia khoảng hơn nửa mét. Khi chạy ngón chân cái bám sâu vào đất hơn các ngón khác, hất văng một ít đất lên và hai bàn chân cũng cách nhau gần 1 mét. Đôi khi người ta cũng đi giật lùi để đánh lừa ai bám theo nhưng một trinh sát giỏi sẽ phát hiện ra ngay bởi bước chân ngắn hơn, các ngón chân quay vào trong nhiều hơn và gót chân bám sâu hơn.
Với các con thú thì khi đi nhanh ngón cái của chúng bám sâu vào mặt đất hơn và hất văng lên một ít bụi, bước chân dài hơn khi đi chậm.
Chỉ cần nhìn vết chân cũng có thể biết con ngựa đi nhanh hay chậm. Khi đi bình thường, con ngựa tạo ra hai cặp dấu chân. Chân trái sau ra trước sát với dấu chân trước và dấu chân trước phải cũng ở ngay sau chân phải sau. Khi đi nước kiệu các vết chân cũng thế nhưng sải bước dài hơn.
Vó sau thường dài hơn và hẹp hơn vó trước. Bọn cướp đường ngày xưa và bọn trộm ngựa thường bày trò đóng ngược móng sắt lên móng ngựa để đánh lừa ai cố đuổi theo chúng. Nhưng người theo vết lão luyện không hề bị sập bẫy. Tương tự như vậy những tên trộm thường đi giật lùi cũng vì lý do đó nhưng người theo vết giỏi cũng sẽ sớm nhận ra ý đồ của chúng.
Cũng phải học theo vết bánh xe cho đến khi bạn có thể phân biệt được vết bánh xe gắn máy và vết xe đạp và hướng nó đang di chuyển.
Dấu vết cũ mới
Ngoài việc học cách nhận biết tốc độ của các dấu vết để lại em còn phải biết dấu vết để lại đã được bao lâu. Đây là điểm quan trọng nhất và đòi hỏi rất nhiều thực hành và kinh nghiệm thì mới phán đoán đúng được.
_97.jpg)
Vấn đề tùy thuộc và tình trạng đất và thời tiết và ảnh hưởng của nó tới “dấu vết”. Nếu vào một ngày khô ráo và có gió, khi theo vết trên một địa hình không đồng nhất, bạn có thể thấy dấu vết của chân trên đất mịn, đất cát có vẻ cũ nhanh trong thời gian rất ngắn bởi vì đất ẩm ướt dưới đất xới lên trên mặt đất sẽ khô rất nhanh và điệp màu với đất cát trên mặt đất; các đường viền sắc nét của các dấu vết cũng sẽ nhanh chóng không còn sắc nét nữa do gió thổi vào đất cát khô của nơi dấu vết được tạo ra.
Hình minh họa: Đất cát bị hất ra sau cho ta biết hướng đi của một chiếc xe đạp. Đường cong mà người cưỡi xe đạp tạo ra khi rẽ hay lảo đảo: phần cuối mảnh hơn của đường cong chỉ hướng đi
Cũng những dấu vết đó nhưng khi ở trên đất ướt thì lại có vẻ mới hơn rất nhiều vì đất bị xới lên sẽ chỉ bị nắng làm khô đi phần nào thôi và do đó gió không thể làm nhòa các cạnh sắc của dấu vết.
Khi theo dấu của xe đạp hoặc xe máy, cần đặc biệt xem xét ở nơi đường không bằng phẳng vì ở đây để lại nhiều dấu vết hơn.
Việc phát hiện độ cũ mới của dấu vết thường dựa vào có mưa xuống từ khi dấu vết mới được hình thành không (nếu biết thời điểm mưa rơi), bụi đất cát hoặc hạt cỏ bay vào dấu vết (nếu biết thời điểm gió nổi lên), hoặc dấu vết mới đè ngang lên dấu vết cũ, hoặc cỏ bị dẫm đạp, bị khô hay héo đến mức nào đó. Khi theo vết một con ngựa, có thể xác định quãng thời gian kể từ khi nó đi qua dựa vào độ tươi hay khô của phân, có tính đến cả tác động của nắng, mưa hay chim chóc lên phân ngựa.
_98.jpg)
_99.jpg)
Sau khi đã học cách để biết tốc độ di chuyển của đối tượng và độ cũ mới của dấu vết, bạn cần học cách theo vết trên mọi thứ địa hình. Ngón nghề này cần phải luyện cả đời mà vẫn thấy mình thường xuyên phải học thêm để tiến bộ.
Và còn phải học nhiều điều về tro của các đống lửa - tro còn ấm hay nguội các mảnh vụn thức ăn cho thấy người ta đã ăn gì, nhiều hay ít. Không những em phải nhanh nhạy phát hiện ra các dấu hiệu mà các bạn hướng đạo sinh của mình để lại mà còn cả dấu hiệu do “kẻ địch” gây ra.
Theo vết đồ vật bị đánh cắp
Có nhiều người rất thiện nghệ ở Sudan và Ai Cập và tôi đã thấy họ trổ tài ở đó. Viên đại tá kỵ binh Ai cập bị đánh cắp một vài món đồ ở nhà nên đã mời một tay theo vết của bộ lạc Jaalin lân cận đến giúp.
Anh ta nhanh chóng phát hiện ra dấu chân của tên trộm và theo hắn một quãng đường dài trên sa mạc trước khi khám phá ra nơi hắn giấu đồ. Rồi các dấu chân lại quay về doanh trại. Thế là cả trung đoàn được lệnh duyệt binh mà không đeo giày để người theo vết kiểm tra vết chân. Cuối cùng khi đã xem hết vết chân mọi người, anh ta nói “Không, tên trộm không ở đây”. Đúng lúc đó người giúp việc bản xứ của viên đại tá đến đưa cho ông ta một bức điện và anh theo vết đang đứng đó nói với viên đại tá “Đây chính là người đã chôn giấu đồ ăn trộm”.
Ngạc nhiên vì bị phát hiện, tay giúp việc thú nhận đã lấy cắp tài sản của ông chủ, cứ nghĩ rằng mình là người cuối cùng bị nghi ngờ.
Mách mẹo theo vết
Khi phát hiện dấu vết còn rất mới của người hay thú, người trinh sát lão luyện thường không men theo quá gần vì con thú bị săn đuổi thường quay lại để xem mình có bị đi theo hay không. Thế nên người theo vết đi một vòng và quay lại nơi anh ta đã tìm lại được dấu vết. Nếu tìm được lại đánh một vòng khác xa hơn về phía trước cho đến khi không thấy dấu vết nào. Khi đó, biết đã qua mặt được con thú anh ta mới đi vòng từ từ nhỏ lại cho đến khi tiếp cận được con thú; phải cẩn thận không ở trên gió trong cự ly có thể bị nó đánh hơi được.
Có lần, vài người theo vết ở Scinde theo vết một con lạc đà bị ăn trộm từ Karachi đến Sehwan trên một khoảng cách 220km toàn cát và đá trơ trụi. Để khỏi bị phát hiện bọn trộm đã dẫn con lạc đà đi loanh quanh trên một con phố đông đúc để dấu vết hòa lẫn vào các dấu vết khác, nhưng những người theo vết đã đoán trước được việc này và họ đi vòng thành phố. Ở phía bên kia thành phố họ lại tìm thấy lại các dấu vết và từ đó tìm lại được con lạc đà.
Trên đất cứng hãy nhìn trước mặt
Khi theo vết ở những nơi khó nhìn, ví dụ như trên mặt đất cứng hoặc trên cỏ, ghi nhớ phương hướng của vết chân cuối cùng bạn có thể thấy và nhìn về hướng đó cách độ 20 - 30 mét. Trên đồng cỏ bạn sẽ thường thấy lá cỏ oằn xuống hoặc bị dẫm lên; còn trên mặt đất cứng có thể thấy những viên đá bị dời chỗ hay trầy trụa… Đó là những vết tích nhỏ mà khi nhìn vết này tiếp nối vết kia trên một đường thẳng, bạn sẽ thấy có một đường vết dài mà nếu không dùng cách này thì khó mà nhận ra được.
Một lần tôi theo vết một chiếc xe đạp trên con đường trải nhựa cứng nơi mà một chiếc xe hầu như chẳng để lại dấu vết gì. Nhưng khi nhìn trên một đoạn đường dài trước mặt tôi dưới ánh mặt trời, lằn xe hiện ra khá rõ ràng qua làn sương hầu như không thể thấy trên mặt đường. Đứng ngay trên dấu vết và nhìn xuống dưới chân tôi chẳng thể nhìn thấy gì cả. Vì thế khi tìm dấu vết ở nơi khó tìm hãy đứng quay mặt về phía mặt trời, mọi chỗ lõm trên đường sẽ hắt bóng lên giúp bạn nhìn thấy dấu dễ dàng hơn.
Lập vành đai để tìm lại dấu vết đã bị mất
Nếu bị mất dấu bạn phải lập một vành đai để tìm lại dấu đã mất. Cách làm như sau: Đặt khăn tay hay gậy hoặc món đồ nào đó bên cạnh dấu vết cuối cùng mà bạn thấy để đánh dấu, rồi lấy điểm đó làm tâm lập một vòng tròn bán kính khoảng 30, 50 hay 100 mét, chọn nơi đất thuận lợi nhất, đất mềm thì càng tốt, để tìm ra vết tiếp theo. Nếu đi với đội thì tốt hơn hết là cả đội dừng lại và chọn một hai bạn đi lập vành đai. Nếu tất cả cùng đi tìm dấu vết thì dấu vết muốn tìm sẽ chẳng mấy chốc mà bị mất do bị dẫm đạp lên hoặc lẫn với dấu chân của những người trong đội. Cái này gọi là “lắm thầy thối ma”.
Khi lập vành đai hãy suy đoán xem đối tượng đã đi về hướng nào và thử tìm theo hướng đó.
Kinh nghiệm một lần đi săn lợn rừng của tôi có thể minh họa những gì vừa trình bày ở trên. Con thú đã chạy qua một vài đám đất ngập nước lầy lội và việc theo vết khá dễ dàng nhưng khi nó rẽ vào vùng đất đá và cứng thì chẳng mấy chốc chả thấy dấu vết nào nữa. Thế là chúng tôi phải lập vành đai. Dấu vết cuối cùng được đánh dấu và người tìm vết đi quanh một vòng lớn quan sát rất kỹ càng nhưng không tìm thấy dấu vết nào. Người tìm vết liền tìm quanh khắp vùng, đặt mình vào vị trí của con thú rồi nói “ Xem nào, mình sẽ đi hướng nào đây?” . Cách anh ta một quãng trước mặt rập theo hướng đường đã đi qua có một hàng rào đầy gai trên đó có hai lỗ hổng. Người tìm vết đến xem xét cái lỗ mà anh nghi ngờ con thú đã đi qua. Mặt đất ở đây vẫn còn cứng và không nhìn thấy dấu vết nào, nhưng trên một chiếc lá xương rồng có một cục bùn ướt nhỏ: đó chính là chứng tích cần tìm. Mặt đất cứng không có bùn, rõ ràng là chân con thú đã mang bùn từ nơi đất ướt mà nó đã đi qua. Dấu vết nhỏ này đã giúp người theo vết lần theo đúng hướng đến các dấu vết tiếp theo cho đến khi cuối cùng cũng tìm thấy dấu vết trên đất thuận lợi để dẫn đến nơi con thú ẩn nấp.
_100.jpg)
Rập sải bước với dấu chân
Tôi đã từng xem người theo vết ở Sudan theo cách đó dò theo vết mà những người thường không nhìn thấy được. Khi dấu vết đã rõ ràng, anh ta bước đi với những bước bằng khoảng cách giữa hai vết, và vừa đi vừa gõ đầu gậy xuống đất như thể đánh nhịp bước đi.
Khi các dấu chân biến mất trên bề mặt đất cứng hoặc bị vùi trong cát, anh ta vẫn tiếp tục đi theo nhịp đã bước đi, gõ gõ đầu gậy xuống những chỗ lẽ ra đã từng có vết chân. Thỉnh thoảng nhờ tìm thấy những chỗ đất lõm xuống hay một vết nào đó cho thấy đã từng có một dấu chân ở đó, anh ta biết mình đã đi đúng đường.
THỰC HÀNH TẠI ĐỘI: THEO VẾT
Tập theo dấu trên mặt đất bằng cách chọn một khoảng đất mềm, chu vi khoảng 10 - 15 mét, và lăn một con lăn qua cho đất bằng phẳng. Làm ướt một khoảng đất như thể trời đã mưa, và khoảng kia để khô. Cho một bạn đi bộ qua, rồi chạy, rồi đi xe đạp. Giải thích sự khác nhau giữa các dấu vết để các em hướng đạo sinh có thể xác định được ngay dấu vết nào là của người đang đi bộ hay đang chạy.
Cử một bạn đi làm các dấu vết và sau đó để cả đội theo dấu và tìm xem khi nào dấu vết đó bị các dấu vết khác đè lên, tìm hiểu xem đó là dấu người hay dấu thú để lại. Người đi làm dấu vết có thể đeo Vật tạo dấu ở đế giày, gắn một vài chiếc đinh vào đế giày hoặc gậy của mình để tạo dấu vết giả.
Xem xét dấu vết cũ hay mới bằng cách tạo ra các dấu vết mới bên cạnh các vết cũ. Nhận biết sự khác biệt về hình dáng của các dấu vết để các hướng đạo sinh học cách phân biệt vết cũ hay mới.
Yêu cầu các em tạo dấu giày của mình trên đất mềm và vẽ hình dáng nó trên giấy.
Cử cả đội đi dọc theo các tuyến đường lạ và sau đó quay về báo cáo lại các dấu vết mà họ nhìn thấy - dù là dấu người hay dấu thú vật, xe cộ.
Làm một mô hình dấu vết bằng thạch cao. Tạo một dấu vết hình tròn bằng bùn. Đổ nước vào bình hay cốc, từ từ cho thạch cao vào, quấy liên túc cho đến khi sánh lại như kem đặc nhưng rót được. Sau đó đổ vào hình dấu. Khi đã khô thì vạch lên đó ngày tháng, nơi tìm thấy… Khi khuôn đã khô hẳn thì lấy ra và rửa lại sạch sẽ.
CÁC TRÒ CHƠI THEO DẤU VẾT
Nhớ dấu
Cả đội ngồi giơ bàn chân lên để các bạn khác có thể nhìn kỹ. Cho các em 3 phút để xem xét giày. Sau đó yêu cầu cả đội ở trong phòng hoặc tránh đi chỗ khác, để một em làm các dấu chân trên nền đất mềm. Sau đó gọi từng em đến để xem dấu chân và đoán xem là của ai
Vẽ dấu
Đưa cả đội ra ngoài, tạo một vệt các dấu chân. Xem hướng đạo sinh nào có thể vẽ chính xác dấu chân của dấu vết do. Các hướng đạo sinh được phép theo dấu cho đến khi tìm được dấu chân rõ nhất để vẽ.
Chỉ mặt tên trộm
Nhờ một người lạ tạo một dấu vết mà không để ai nhìn thấy. Sau đó cho các hướng đạo sinh xem xét kỹ dấu của anh ta. Xếp người lạ đó vào nhóm 6 hay 8 người khác và để cả nhóm tạo dấu vết cho cả đội lần lượt xem. Sau đó từng hướng đạo sinh sẽ lên thì thầm vào tai trọng tài ai là người tạo ra dấu vết đầu tiên đó. Ai trả lời đúng là người thắng cuộc. Nếu có nhiều hơn 1 em trả lời đúng thì em nào vẽ đúng dấu chân đã được xem sẽ thắng.
Đi theo dấu vết để lại
Cử một “thỏ rừng” đi bộ hoặc đạp xe, mang theo một túi đầy thức ăn cho gà, vỏ quả hạch, hoa giấy… và thỉnh thoảng thả rơi một ít trên đường để tạo dấu vết cho cả đội theo được.
Hoặc dùng dấu hiệu hướng đạo, vạch lên mặt đất hoặc dùng que để tạo hình, giấu thư ở một điểm nào đó.