Hướng Đạo Sinh (2 Tập)

Lượt đọc: 975 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Câu Chuyện Lửa Trại Số 13 Đọc Dấu Vết - Suy Luận

❊ ❊ ❊

GHI CHÚ CHO NGƯỜI HƯỚNG DẪN

Những hướng dẫn về nghệ thuật quan sát và suy luận khó có thể được diễn đạt một cách rõ ràng. Nó phải được dạy qua thực tiễn: chỉ có một vài chi tiết và gợi ý được đưa ra, phần còn lại hoàn toàn tùy thuộc vào khả năng tưởng tượng và hiểu biết về tình huống của em.

Tầm quan trọng của năng lực quan sát và suy diễn ở lứa tuổi trẻ là khá lớn. Trẻ con quan sát khá nhanh nhạy nhưng càng lớn khả năng này của các em dần mai một đi chủ yếu vì những trải nghiệm đầu tiên thú hút sự chú ý của các em nhiều hơn và việc này sau đó không còn lặp lại nữa.

Quan sát, trên thực tế, là một thói quen mà các em cần phải được rèn luyện. Theo dấu vết là một bước thú vị để giúp các em đạt được điều do. Suy luận là nghệ thuật lập luận và rút ra ý nghĩa từ những điểm đã quan sát được.

Một khi việc quan sát và suy luận đã trở thành thói quen của em thì em đã đạt được một bước tiến lớn trong việc phát triển tính cách.

Tầm quan trọng của theo vết và các trò chơi theo vết trong chương trình tập huấn cho hướng đạo sinh không cần thiết phải được đánh giá quá cao. Nó không quá khó như nhiều người tưởng tượng. Cần có thêm nhiều nữa các hoạt động theo vết ở ngoài trời và các câu chuyện kể về dấu vết và theo vết trong các Hướng đạo đoàn.

Khi đã biết ghi nhận dấu vết, Hướng đạo sinh phải biết học cách kết nối các tình tiết thành một chuỗi để biết được ý nghĩa từ nhừng gì đã nhìn thấy. Đó gọi là “suy luận”.

Sau đây là một ví dụ cho thấy Hướng đạo sinh trẻ có thể suy luận từ dấu vết một khi đã được huấn luyện.

Ông già Blenkinsop lao ra khỏi cửa hàng nhỏ của mình ở gần ngôi làng nhỏ Kaffir và kêu toáng lên. “Bà con ơi! Bắt lấy tên trộm! Nó lấy đường của tôi. Chặn nó lại!”

Chặn ai? Chẳng có ai đang chạy ở quanh đó cả. “Ai lấy?”, một viên cảnh sát hỏi.

“Tôi không biết, nhưng tôi bị mất một túi đường. Mới vài phút trước nó còn ở đó”.

Một viên cảnh sát chuyên theo vết ở trong vùng được gọi đến - và có vẻ là một công việc khó khả thi cho anh ta khi phải lần theo vết tên trộm từ hàng tá dấu chân trần quanh cửa hàng. Tuy nhiên, đầy tự tin, anh ta bước đi chầm chậm về phía bụi rậm. Trên nền đất đá cứng mà anh ta vẫn đi như thế cho dù chẳng thấy có dấu chân nào để mà theo cả.

Cuối cùng anh đột nhiên dừng lại và lập vành đai, rõ ràng là đã mất dấu vết. Thế rồi anh vừa toét miệng cười vừa chỉ tay qua vai về phía cái cây gần nơi anh đứng. Tên trộm với bao đường bị mất đang ẩn nấp trên cành cây rậm rạp. Làm thế nào mà anh ta có thể tìm ra nơi tên trộm ẩn nấp? Cặp mắt sắc bén của anh đã nhìn thấy một vài hạt đường lấp lánh rải trên bụi đất. Túi đường đã bị thủng và để rơi một ít đường ra. Anh ta đi theo vết đó và khi nó kết thúc ở bụi cây anh nhìn thấy một đàn kiến đang bò lên cây. Chúng đang mò lên chỗ có đường còn anh đang lần theo tên trộm, nhờ thế tên trộm đã bị bắt.

Tôi chắc ông già Blenkinsop đã hết lòng khen ngợi sự khéo léo của anh trong việc dùng mắt để nhìn thấy các hạt đường và đàn kiến, và dùng trí thông minh để hiểu vì sao đàn kiến bò lên cây.

Người lính bị mất tích

Một người lính kỵ binh bị mất tích ở Ấn Độ và các đồng đội của anh ta đang lùng sục khắp nơi để tìm kiếm. Họ gặp một cậu bé Ấn Độ và hỏi cậu có thấy một người lính mất tích không. Cậu bé lập tức trả lời “Có phải các anh đang nói đến người lính cao cưỡi một con ngựa đang đi hơi cà nhắc không?”

Họ trả lời “Đúng là người đó. Em thấy anh ta ở đâu?”. Cậu bé trả lời “Em không thấy anh ta, nhưng em biết anh ta đã đi đâu”.

Thế là họ bắt cậu bé, cho rằng bạn họ đã bị giết và giấu xác đi, và cậu bé đã nghe được chuyện đó. Nhưng cuối cùng cậu bé giải thích rằng cậu đã nhìn thấy dấu vết của người lính đó.

Cậu chỉ dấu vết cho họ và cuối cùng đưa họ đến một nơi mà dấu vết cho thấy người lính đã dừng lại. Ở đây con ngựa đã cọ mình vào một chiếc cây và để lại vài sợi lông dính trên thân cây, cho thấy đó là một con ngựa lang (có đốm khác màu). Vết chân cho thấy nó đi cà nhắc, một chân không lún sâu xuống mặt đất và sải bước không dài bằng các chân kia. Dấu giày là giày nhà binh, vậy người cưỡi ngựa là kỵ binh. Tốp lính hỏi “Nhưng sao em biết anh ta cao?” và cậu bé chỉ nơi anh lính làm gãy một cành cây mà một người cao bình thường không chạm tới được.

Việc suy diễn giống hệt như đọc một cuốn sách vậy.

Một cậu bé chưa biết đọc mà thấy em đang đọc một cuốn sách sẽ hỏi “Sao anh lại đọc được?”. Em sẽ chỉ cho cậu bé biết các dấu hiệu nho nhỏ trên trang sách là các chữ cái. Những chữ cái này kết hợp với nhau tạo thành các từ, các từ tạo thành các câu và các câu sẽ cung cấp cho chúng ta thông tin.

Tương tự như vậy một Hướng đạo sinh được rèn luyện sẽ nhìn thấy những dấu vết nhỏ và đường vết. Anh ta sẽ liên kết các dữ kiện với nhau trong suy nghĩ của mình và đọc được ý nghĩa mà một người không được huấn luyện sẽ không tài nào làm được.

Thường xuyên tập luyện thì khi nhìn thấy dấu vết sẽ biết được nội dung, hệt như lúc bạn đọc sách, không cần thiết phải đọc từng từ và đánh vần từng con chữ.

Các thí dụ suy diễn

Trong cuộc chiến ở Matabele ở châu Phi, một hôm tôi đang đi cùng với một người bản xứ trên một đồng cỏ rộng lớn gần Matoppo Hills.

Đột nhiên chúng tôi gặp một dấu vết còn mới trên cỏ: lá cỏ vẫn còn xanh và ẩm ướt dù bị rạp xuống theo một hướng; vậy là có nhiều người đã đi về hướng đó. Men theo dấu vết ít lâu chúng tôi đi đến một bãi cát và thấy đó là dấu chân nhiều phụ nữ (dấu chân nhỏ với cạnh thẳng và bước ngắn) và trẻ em (bàn chân nhỏ với cạnh cong và bước dài hơn) đi chứ không phải chạy về phía các ngọn đồi cách đó khoảng 5 dặm, nơi chúng tôi nghĩ là địch ẩn nấp.

Cách đường vết chừng 10 mét chúng tôi lại thấy một chiếc lá. Quanh vùng đó nhiều dặm không có cái cây nào nhưng chúng tôi biết cây có lá như thế mọc ở một ngôi làng cách đó khoảng hơn 20km về hướng vết khởi đi. Có vẻ như những người phụ nữ đến từ cái làng đó, mang theo chiếc lá và đã đi về phía các quả đồi.

Nhặt chiếc lá lên chúng tôi thấy nó còn ẩm ướt và có mùi bia của địa phương. Các bước chân ngắn chứng tỏ những người phụ nữ mang theo đồ nặng. Thế là chúng tôi suy đoán theo tập quán họ đội các bình bia trên đầu, miệng bình được chặn bởi những nắm lá. Một trong những chiếc lá đã rơi ra và bởi chiếc lá nằm cách đường vết đến 10 mét chứng tỏ khi chiếc lá rơi gió đang thổi. Bây giờ là 7 giờ và không có gió gì cả, nhưng đã có gió vào khoảng tầm 5 giờ. Thế nên từ các dấu vết chúng tôi đi đến kết luận là trong đêm một toán phụ nữ và trẻ em đã mang bia từ ngôi làng cách đó hơn 20km đến cho bọn địch ở trên đồi và đã đến nơi vào khoảng 6 giờ.

Những tên lính đó chắc đã uống bia ngay (vì nêu để lâu vài giờ bia sẽ bị chua) và vào lúc chúng tôi mò đến họ đã buồn ngủ và canh gác cẩu thả; chúng tôi sẽ có cơ hội thuận tiện để do thám vị trí của họ.

Thế là chúng tôi theo đường vết của toán phụ nữ, tìm thấy kẻ địch, do thám và mang thông tin trở về mà không mấy khó khăn.

Ấy cũng chính nhờ vào một chiếc lá. Câu chuyện này cho bạn thấy tầm quan trọng của việc ghi nhận một dữ kiện nhỏ nhặt thế nào rồi đấy.

Bụi đất giúp suy diễn

Bằng cách quan sát các dấu vết dù là rất nhỏ nhặt, các thám tử đã khám phá ra nhiều tội ác.

Trong một vụ án mạng người ta tìm thấy một chiếc áo khoác lạ và chẳng có bằng chứng nào cho thấy chiếc áo là của ai.

Người ta cho chiếc áo vào một chiếc túi chắc và dùng gậy đập mạnh, rồi gom bụi lại trong túi và soi dưới một chiếc kính lúp mạnh và thấy trong bụi có mạt cưa mịn; chứng tỏ chủ nhân chiếc áo có thể là một thợ mộc, thợ cưa hoặc thợ lắp ráp đồ gỗ. Bụi lại được xem xét bằng kính hiển vi và người ta thấy trong bụi có những hạt gelatin và keo bột. Thợ mộc và thợ cưa không dùng những thứ này. Vậy là áo thuộc về một thợ lắp ráp đồ gỗ và cảnh sát đã có được manh mối của thủ phạm.

Bụi lấy từ túi áo quần, lưỡi dao bỏ túi… cho thấy rất nhiều điều nếu được xem xét kỹ càng.

Thám tử Sherlock Holmes

Người ta nói bác sỹ Bel ở Edinburgh đã truyền cảm hứng cho Ngài Conan Doyle xây dựng nhân vật Sherlock Holmes lừng danh. Một lần bác sỹ đang dạy các sinh viên y khoa cách xử lý bệnh nhân tại một bệnh viện. Một bệnh nhân được đưa đến để bác sĩ hướng dẫn sinh viên cách chăm sóc một người bị chấn thương. Bệnh nhân này đi cà nhắc vào và bác sĩ quay sang hỏi một sinh viên:

“Người này bị làm sao?”

Người sinh viên trả lời: “Thưa thầy em không biết. Em chưa hỏi anh ta”.

Bác sĩ nói: “Không cần phải hỏi. Anh phải tự nhìn thấy chứ - ông ta bị thương bên đầu gối phải - anh ta đi khập khiễng ở chân đó. Anh ta bị thương do lửa - anh có thể thấy quần anh ta bị cháy bên phía gối đó. Giờ là sáng thứ Hai. Hôm qua đẹp trời, thứ Bảy trời mưa lầy lội. Quần ông ta dính bùn khắp nơi. Ông ta bị ngã vào bùn vào đêm thứ Bảy”.

Sau đó bác sĩ quay về phía người đàn ông và nói “Anh lĩnh lương vào thứ 7 và uống rượu say, khi về nhà anh đã cố hong khô quần áo bên bếp lửa rồi bị ngã vào ngọn lửa và làm bỏng đầu gối - có đúng không?”.

“Đúng vậy thưa bác sĩ”. Người đàn ông trả lời.

Tôi đã đọc trên báo một vụ án trong đó thẩm phán dùng khả năng “ghi nhận các chi tiết nhỏ” và “kết nối các dữ kiện”. Ông đang xử một vụ nợ nần. Bị cáo biện minh mình bị thất nghiệp và không kiếm được việc làm.

Thẩm phán nói: “Nếu ông không buôn bán thì ông làm gì với cái bút chì dắt ở sau tai thế?”

Bị cáo phải thừa nhận là anh ta đã giúp vợ mình kinh doanh, việc đó té ra lại mang lại lợi nhuận rất cao. Do đó thẩm phán buộc ông ta phải trả món nợ của mình.

Những câu chuyện trinh sát có thật

Đại tá Stigand thuộc đội trinh sát và thám báo các nước thuộc địa khi viết về các kinh nghiệm trinh thám của mình đã kể lại các mẩu chuyện sau đây về việc trinh sát đọc ý nghĩa quan trọng từ những dấu hiệu nhỏ nhặt như thế nào.

Một buổi sáng khi đang đi lòng vòng bên ngoài khu trại của mình, ông nhận thấy một dấu ngựa đi còn khá mới. Ngựa của ông chỉ đi nước kiệu chậm vậy đây là dấu chân của một con ngựa lạ. Ông nhận ra là một kỵ binh trinh sát địch đã lẳng lặng nhòm ngó doanh trại của ông vào ban đêm.

Đi đến một ngôi làng ở Trung Phi nơi mà người dân đã bỏ trốn hết, Stigand không biết làng này thuộc bộ lạc nào cho đến khi ông tìm thấy một cái chân cá sấu trong một túp lều. Điều này cho thấy đây là làng thuộc bộ tộc Awisa, vì họ ăn thịt cá sấu trong khi các bộ lạc khác xung quanh không như vậy.

Nhìn một người cưỡi lạc đà cách đó khoảng nửa dặm, một người Châu Phi nói “Anh ta sinh ra vốn là một nô lệ”

“Làm sao anh lại biết từ một khoảng cách xa như vậy?”

“Bởi vì chân anh ta choãi ra hai bên. Một người A rập chính hiệu luôn kẹp hai chân sát sườn lạc đà”.

Tìm tài sản bị mất

Một sĩ quan bị mất ống nhòm trong một cuộc diễn tập trên sa mạc cách Cairo khoảng 5 dặm nên đã cử một người theo vết đi tìm.

Người ta đưa con ngựa ra và dẫn nó đi loanh quanh để người theo vết xem xét dấu chân của nó. Họ ghi nhớ những dấu chân này và đi đến nơi đã diễn ra cuộc diễn tập. Tại đây giữa hàng trăm dấu ngựa của kỵ binh và pháo binh họ đã nhanh chóng tìm thấy dấu ngựa của viên sĩ quan và theo vết đó đến những nơi ông đã cưỡi ngựa qua, cho đến khi họ tìm thấy chiếc ống nhòm đã bị rơi khỏi bao đang nằm trên sa mạc.

Con lạc đà bị mất tích

Những người theo vết người Ai cập rất giỏi trong việc theo dấu lạc đà. Với ai không quen thì dấu chân của lạc đà khá giống nhau. Nhưng với con mắt đã qua huấn luyện, chúng cũng khác nhau như những khuôn mặt người vậy, và những người bản xứ ghi nhớ chúng cũng như bạn nhớ các khuôn mặt của những người bạn đã từng gặp vậy.

Vài năm trước đây ở gần Ai Cập có một con lạc đà bị mất trộm. Viên cảnh sát theo dấu được gọi đến và cho xem dấu của nó. Anh ta đi theo nó một đoạn đường dài cho đến khi vào một vài con phố nơi các dấu vết đều bị mất hết.

Một năm sau, vẫn viên cảnh sát theo dấu đó gặp dấu vết còn mới của con lạc đà này - anh ta vẫn nhớ dấu chân của nó suốt thời gian đó. Anh thấy rõ con lạc đà đã bị dẫn đi cùng với một con lạc đà khác mà anh cũng biết dấu chân. Đó là dấu chân của một con lạc đà thuộc về một tên trộm lạc đà có tiếng. Vì vậy, không cần phải đi theo vết con lạc đà qua thành phố nữa, người theo vết đi cùng một viên cảnh sát tới thẳng chuồng lạc đà của tên trộm và tìm thấy con lạ đà đã bị mất tích từ lâu.

Những người theo dấu Nam Mỹ

Các tay cao bồi (chăn bò) ở Nam Mỹ là những trinh sát rất giỏi. Ngày nay phần lớn các nơi chăn gia súc đều có hàng rào, nhưng trước đây các cao bồi phải truy tìm thú bị trộm hoặc bị lạc hàng dặm đường, vì thế họ là những người theo vết rất giỏi. Một lần một người cao bồi được cử đi tìm một con ngựa bị mất trộm nhưng không tìm ra nó. Hàng tháng sau, ở một nơi khác trong vùng, anh ta đột nhiên nhận ra vết chân còn mới của con ngựa này trên đất. Ngay lập tức anh ta đi theo và tìm được con ngựa đã mất.

Ví dụ về việc luyện tập khả năng suy đoán

Một buổi sáng khi đang đi dạo bộ trên một con đường gồ ghề trên núi ở Kashmir tôi nhận ra một ví dụ suy đoán đơn giản từ các dấu hiệu.

Các dấu hiệu để quan sát: gốc cây cao khoảng 1.2m. Một hòn đá bằng khoảng quả dừa nằm gần đó, trên đó dính một ít màng vỏ óc chó thâm tím lại đã khô. Còn có một ít màng vỏ óc chó khác trên gốc cây. Xa hơn nữa dọc theo con đường, cách gốc cây khoảng 30 mét về phía nam, có vỏ của 4 quả óc chó. Gần đó dọc theo con đường có một tảng đá dốc cao. Cây óc chó duy nhất quanh đó nằm cách gốc cây khoảng 150 mét về phía Bắc.

Ở gốc cây có một miếng bùn trông giống hình một dấu giày. Bạn suy ra được gì từ những dấu hiệu này? Đáp án của tôi là:

Hai ngày trước có một người đàn ông đi về phía Nam dọc con đường này, mang theo một túi đồ và đã nghỉ ngơi trên tảng đá này, ăn quả óc chó.

Suy luận của tôi được giải thích như sau:

Đó là người đàn ông mang túi đồ nặng bởi vì người mang đồ khi muốn nghỉ ngơi không ngồi xuống mà nghiêng túi đồ họ đeo vào tảng đá và dựa vào đó. Nếu không mang theo túi đồ, có thể anh ta đã ngồi trên gốc cây, nhưng anh ta đã đi xa hơn một chút khoảng 30 mét về phía tảng đá. Phụ nữ không mang theo túi đồ nặng như thế, vì vậy ắt hẳn là một người đàn ông. Anh ta dùng đá để đập vỏ quả óc chó trên gốc cây; quả óc chó anh ta lấy từ cái cây cách đó khoảng 150 mét về phía Bắc - nghĩa là anh ta đang đi về phía Nam. Anh ta đã đi một quãng đường dài vì anh ta đang đi giày chứ không phải chân đất như một người chỉ đang đi loanh quanh khu vực gần nhà mình. Ba hôm trước trời mưa, bánh bùn được nhấc lên từ mặt đất ẩm - nhưng từ hôm đó trời không mưa nữa và giờ bùn đã khô. Màng vỏ óc chó cũng khô và do đó xác định được khoảng thời gian đã trôi qua.

Không có câu chuyện gì quan trọng gắn với việc này, nhưng đây chỉ là một ví dụ cho việc tập luyện phán đoán hàng ngày cho các Hướng đạo sinh.

THỰC HÀNH TẠI ĐỘI: LUYỆN TẬP SUY LUẬN

Đọc to một câu chuyện trong đó có khá nhiều tình tiết để quan sát, với một số suy luận đi theo đó, ví dụ như trong hồi ký về những cuộc phiêu lưu của Sherlock Holmes. Sau đó hỏi các em những chi tiết nào dẫn đến những suy luận đó để xem các em đã nắm được phương pháp hay chưa.

Tạo các dấu vết trên đất mềm từ các tình tiết khác nhau - ví dụ như một người đi xe đạp gặp một cậu bé, xuống xe để nói chuyện rồi lại lên xe đi tiếp. Cho các thành viên trong đội xem các dấu vết và sau đó tập suy đoán ý nghĩa.

Đặt lên khay các món đồ lấy từ túi một người đàn ông. Hỏi các Hướng đạo sinh suy luận xem anh ta là người thế nào? Sở thích của anh ta là gì?

CÁC TRÒ CHƠI SUY ĐOÁN

Những người lạ

Cho một vài người mà các cậu bé không quen đóng vai người qua đường trên phố và để từng cậu bé quan sát họ. Sau một lúc hỏi từng cậu bé mô tả đầy đủ về hình dáng, các điểm đặc biệt dễ nhận thấy và suy đoán xem họ làm nghề gì.

Hoặc để từng em nói chuyện khoảng 2 phút với người lạ đó và thử tìm hiểu những gì có thể biết về họ bằng cách hỏi và quan sát.

Suy luận phá án - Thám tử

Chuẩn bị một căn phòng hoặc một khoảng đất với các dấu vết, dấu hiệu nhỏ… Đọc to câu chuyện về một vụ án đến đoạn các dấu vết được đưa ra rồi dừng lại, yêu cầu từng em lần lượt quan sát hiện trường một lúc, sau đó đưa ra các suy đoán riêng của mình.

Ban đầu chỉ lên các kế hoạch hết sức đơn giản. Sau đó dần dần phát triển lên. Ví dụ, sắp xếp một vài dấu chân và một vài que diêm đã cháy cạnh một cái cây, cho thấy một người châm mãi không được tẩu thuốc…

Sau đó lên đến mức độ cao hơn, lấy một câu chuyện huyền bí giống chuyện “Bệnh nhân nội trú” trong Hồi ức của Sherlock Holmes. Tạo một căn phòng giả làm phòng bệnh nhân, một người bị phát hiện treo cổ, có một vài dấu giày mang bùn ở trên thảm, vài mẩu xì gà cắt hoặc cắn vứt trong lò sưởi, tàn thuốc, vài cái vít và tua vít…Đặt vài tờ báo lên sàn làm “hòn đá lót chân” cho mọi người bước đi lên đó (để không làm thay đổi các dấu vết). Để từng em hoặc cả đội đi vào và cho các em 3 phút trong đó để điều tra. Sau đó cho các em 30 phút để tìm ra giải pháp, hoặc viết ra hoặc nói.

Lần theo kẻ sát nhân

Kẻ sát nhân đã chạy trốn sau khi “đâm nạn nhân”, mang theo con dao đẫm máu nhỏ giọt xuống. Những người còn lại, một phút sau bắt đầu truy tìm anh ta lần theo “những giọt máu” còn vương lại (dùng giấy trang kim giả làm máu) theo các dấu chân của tên thủ ác. Đồng bọn với anh ta (trọng tài) sẽ báo trước với anh ta đi đến đâu. Nếu anh ta đến được đó mà không bị tóm hoặc đến trước họ 8 phút thì anh ta sẽ thắng.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.