Ngày 21 tháng 1 năm 1949. Trấn Khê Khẩu, thành phố Ninh Lược, tỉnh Chiết Giang.
Bầu trời xám xịt tựa như một chiếc nồi lớn úp trùm lên đất trời mờ ảo. Dòng sông Chiêm Khê trong xanh biếc bên trấn có những hàng bè tre trôi dạt tới, từ từ cập bến.
Trên phố từ lâu đã năm bước một trạm, mười bước một bốt, quân cảnh giăng đầy, bầu không khí trở nên vô cùng trang nghiêm và căng thẳng.
"Thiếu tiểu ly gia lão đại hồi, hương âm vô cải mấn mao suy." Một lão giả chân đi giày da ông già, mình mặc áo dài lụa phủ, gầy như một gốc tre khô được sự vây quanh của mấy tên thị vệ tinh tráng, chống gậy bước lên bờ. Ông nửa là tự trào, nửa là cảm thán, ngâm xong hai câu thơ liền gượng cười, rảo bước thẳng đến một ngôi nhà cổ mang tên Phong Hạo Phàm ở cuối trấn.
Non sông vẫn đó, vật đổi sao dời. Lão giả này chính là nhân vật nổi tiếng nắm giữ quyền lực đại lục Trung Quốc suốt hai mươi hai năm qua - Tưởng Giới Thạch. Lúc này, do Quốc Dân Đảng thất bại trong ba đại chiến dịch Liêu Thẩm, Bình Tân, Hoài Hải, cùng với việc Tưởng Giới Thạch ở trong bị Tân Quế hệ của Lý Tông Nhân, Bạch Sùng Hi bức bôn, chủ tử Mỹ phủi tay, ở ngoài thì hàng triệu hùng binh Giải phóng quân bên kia sông Hoài chĩa mũi nhọn vào, khiến ông ta rơi vào cảnh tứ bề thọ địch, chuốc lấy những lời chế nhạo và phỉ báng từ khắp trong lẫn ngoài nước.
Ngày 1 tháng 1 năm 1949, cực chẳng đã, Tưởng Giới Thạch buộc phải thay đổi tính cách cứng rắn không chịu thua trước đây, công bố tuyên ngôn cầu hòa ngày Tết Dương lịch. Nhưng tình thế lúc ấy đối với sự thống trị của Tưởng Giới Thạch đã rơi vào cảnh "thuyền đến giữa dòng mới vá lỗi", chính quyền Quốc Dân Đảng trên đại lục hoàn toàn chìm trong cảnh gió lay bóng chớp.
Bước đi tiếp theo của Nhân dân Giải phóng quân sẽ là chiến dịch vượt sông, tiêu hủy vương triều nhà họ Tưởng. Các phái hệ bên trong Quốc Dân Đảng thấy có cơ hội liền thừa cơ ép Tưởng giao quyền. Đặc biệt là Tân Quế hệ, Lý Tông Nhân ở trong từng bước ép sát, Bạch Sùng Hi đem binh đến Vũ Xương hô ứng từ xa, không tiếc dùng 40 vạn tinh binh trong tay để uy hiếp. Ba trấn Vũ Hán lúc bấy giờ, lớn nhỏ các con phố đều dán đầy khẩu hiệu, trong đó có "Tổng thống Tưởng không từ chức, Trung Cộng không chịu đàm phán!", "Tưởng không từ chức, viện trợ Mỹ không còn hy vọng!". Thậm chí còn có tin đồn lan truyền khắp tuyến Hô Nhĩ Hạo - Nam Kinh rằng: Nếu Tưởng không từ chức, quân đội của Bạch Sùng Hi sẽ rút khỏi khu vực Vũ Hán, nhường lại tuyến sông Trường Giang cho Trung Cộng.
Nhà dột lại gặp mưa suốt đêm. Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Lôi Đạo Sinh trong báo cáo gửi Tổng thống Mỹ lại giáng cho Tưởng Giới Thạch một nhát dao.
"Trừ những nhân vật thân tín trực thuộc Ủy viên trưởng Tưởng và một số sĩ quan cao cấp ra, không còn mấy người Trung Quốc tiếp tục thành tâm ủng hộ ông ta nữa. Chính phủ này, đặc biệt là Ủy viên trưởng Tưởng... ngày càng mất lòng người."
Tưởng Giới Thạch bắt buộc phải nhìn nhận lại vấn đề tiến thủ cá nhân. Trong bản kế hoạch của mình, ông ta viết thế này:
"Lý do tiến: Một, miễn cưỡng chống đỡ cục diện nguy ngập, duy trì cục diện thống nhất; Hai, chờ đợi sự chuyển biến của tình hình quốc tế; Ba, tĩnh quan sự biến đổi nội bộ của cộng phỉ.
Lý do lùi: Một, đảng, chính, quân đã chồng chất bệnh cũ khó cứu chữa, không lùi thì không thể triệt chỉnh đốn và cải tạo; Hai, phá vỡ môi trường sống dở chết dở; Ba, tạo dựng lại từ đầu, thiết lập lại nền tảng cách mạng."
Đến khi Tưởng Giới Thạch suy nghĩ thấu đáo, vào tối ngày 31 tháng 12 năm 1948 tại dinh thự Phủ tổng thống, ông ta triệu tập 40 ủy viên chấp hành và giám sát trung ương Quốc Dân Đảng dự tiệc. Sau bữa ăn, Tưởng lạnh lùng nói với mọi người: "Hiện nay tình hình nghiêm trọng, trong đảng có người chủ trương đàm phán. Tôi đối với một vấn đề trọng đại như thế không thể không có thái độ biểu thị. Nay đã thảo sẵn một bức văn kiện, chuẩn bị công bố vào ngày Tết Dương lịch. Bây giờ xin mời Nhạc Quân (Trương Quần, Phó viện trưởng Viện Hành chính Quốc Dân Đảng, tâm phúc mưu sĩ của Tưởng) đọc lại một lượt, để xin ý kiến mọi người."
Đại ý văn kiện là: Sẵn sàng cùng Trung Cộng "thảo luận biện pháp cụ thể để chấm dứt chiến tranh, khôi phục hòa bình". Nhưng đồng thời Tưởng Giới Thạch lại đưa ra năm điều kiện tiên quyết cho hòa bình, quy lại là phải duy trì "Hiến pháp", "pháp thống" và quân đội của Quốc Dân Đảng thì mới có thể tái đàm phán với Trung Cộng. Nói một câu là không được động đến thể chế thống trị độc tài hiện hành của Quốc Dân Đảng. Còn về việc tiến lui sau này của Tưởng Giới Thạch thì không được nêu rõ, chỉ có sự ám chỉ ở cuối văn kiện: "Chỉ cần hòa bình có thể thực hiện, thì sự tiến lui xuất xử của cá nhân tuyệt đối không vướng bận, mà hoàn toàn tuân theo ý nguyện chung của quốc dân."
Sau khi Trương Quần đọc xong văn kiện, Tưởng Giới Thạch xin ý kiến những người dự tiệc, khi Tưởng hỏi đến Lý Tông Nhân, Lý Tông Nhân cười gượng đáp: "Tôi và Tổng thống không tán thành ý kiến được công bố."
Lời này vừa thốt ra, các ủy viên thường vụ Quốc Dân Đảng có mặt là Cốc Chính Cương, Trương Đạo Phiên, Vương Thế Kiệt thảy đều không tán thành công bố văn kiện này.
Ánh mắt Tưởng Giới Thạch đảo một lượt, rồi tức giận biến sắc nói: "Tôi vốn không muốn rời đi, chỉ là các vị đảng viên muốn tôi từ chức, tôi nguyện ý xuống đài không phải vì 'đảng cộng' mà là vì một phái hệ nào đó của bản đảng."
Khuôn mặt Lý Tông Nhân đỏ bừng đến tận mang tai. "Một phái hệ nào đó" mà Tưởng nhắc đến hiển nhiên là chỉ Tân Quế hệ do ông ta và Bạch Sùng Hi đại diện.
Ngày 1 tháng 1 năm 1949, văn kiện "cầu hòa" của Tưởng Giới Thạch được công bố. Cùng ngày, Tân Hoa xã phát sóng bài bình luận do Mao Trạch Đông chấp bút mang tên "Đưa cách mạng đến cùng", vạch trần Tưởng Giới Thạch "hy vọng giành lấy quyền phát minh chiến dịch hòa bình từ tay Bạch Sùng Hi, và tiếp tục sự thống trị cũ dưới nhãn hiệu mới của mình".
Bài bình luận của Mao Trạch Đông đã trúng ngay huyết mạch. Ngày 14 tháng 1, Mao Trạch Đông lại chấp bút viết "Tuyên ngôn về tình hình hiện tại" cho Trung ương Trung Cộng, đưa ra tám chủ trương chính trị đàm phán hòa bình. Trong đó điều kiện hàng đầu chính là trừng trị tội phạm chiến tranh, cũng như bãi bỏ ngụy pháp và ngụy pháp thống v.v.. Tám điều kiện này đối với Tưởng Giới Thạch chẳng khác nào sét đánh ngang tai, coi đó là "tối hậu thư" buộc ông ta phải đầu hàng vô điều kiện, Tưởng Giới Thạch cảm thấy không còn cần thiết phải lưu luyến chức vị tổng thống nữa.
Ông ta đành làm ra vẻ giả nhân giả nghĩa nói với Lý Tông Nhân rằng: "Xét tình hình hiện tại, tôi đương nhiên không thể tiếp tục làm nữa." Ngày 21, ông ta chính thức tuyên bố giao quyền thoái nhiệm, để Lý Tông Nhân lên đảm nhận chức "quyền tổng thống" chính phủ Nam Kinh Quốc Dân Đảng. Ngay sau đó, trở về quê nhà Khê Khẩu, Phụng Hóa, Chiệ Giang.
Nhưng lần xuống đài này ông ta thực sự có thể nhàn du chốn quê cũ, lui chân về chốn núi rừng nữa hay không?
Càng gần quê hương lại càng thấy e ngại. Tổ trọ Phong Hạo Phàm đã hiện ra trước mắt. Tưởng Giới Thạch chống gậy, cất mũ phớt, chăm chú nhìn ngắm, nhưng lại có phần chần chừ không tiến bước.
“Cha,” người con trai đi theo là Tưởng Kinh Quốc với khuôn mặt tròn trịa áp sát bên cạnh cha, “Con đã sắp xếp ổn thỏa mọi thứ rồi, xin cha sớm về nhà nghỉ ngơi.”
Tưởng Giới Thạch nhìn con trai, gật đầu, đang định bước đi, nào ngờ, một trận tiếng ồn ào kèm theo những bước chân hỗn loạn ập tới. Tưởng Giới Thạch quay đầu lại, thấy một hàng quân cảnh đang chặn đám đông muốn đi về phía này lại, ông ta sửng sốt, vội dặn dò con trai: “Kinh Quốc, con đi xem thế nào đi.”
Tưởng Kinh Quốc gật đầu, vội bước nhỏ chạy qua đó. Một lát sau, anh ta quay người lại liền nói với Tưởng Giới Thạch: “Cha ơi, bà con lối xóm nghe tin ngài đã về, muốn đến gặp mặt, họ vì lo lắng vấn đề an ninh nên mới bị ngăn lại.”