Xugriva đã lên làm vua với tất cả những nghi thức và những cuộc liên hoan rất đầy đủ. Xugriva mặc áo hoàng bào rực rỡ và đội mũ miện sáng choang, đến gần Rama – lúc bấy giờ đã ra ở ngoài đô thành Kiskinđa suốt trong thời gian tiến hành lễ đăng quang, và với thái độ biết ơn sâu sắc, tuyên bố: “Tôi xin sẵn sàng phục vụ ngài. Xin ngài cứ ra lệnh”.

Rama dịu dàng nắm tay hắn quàng vào cổ mình và nói: “Anh hãy trở về cung và làm nhiệm vụ của kẻ trị dân”. Và theo tục lệ của những bậc huynh trưởng, chàng nói mấy câu dặn dò: “Anh hãy tập hợp chung quanh anh những người liêm khiết, dũng cảm, biết phán đoán và dựa vào sự giúp đỡ của họ mà trị dân. Bất cứ việc gì, anh cũng phải đặt trên nền tảng của những đạo luật về đức hạnh”. Chàng giải thích cho hắn rõ làm thế nào để bảo vệ quyền lợi của dân, và lời nói dịu dàng nhã nhặn là hết sức quan trọng: “Cho dù khi anh đã biết rõ kẻ đứng trước mặt anh là một kẻ thù và cần phải rất nghiêm khắc với hắn, anh cũng đừng dùng lời nói phỉ báng hắn. Ngay cả trong cử chỉ cũng vậy, đừng làm thương tổn đến tình cảm của bất cứ một người nào, dù là với kẻ thấp hèn nhất”. Rama nói thêm – nhớ lại ngày còn nhỏ chàng đã giễu cợt chỗ thương tật của Kooni và ném bùn vào mụ ta, và chàng nghĩ có thể Kooni sẽ trọn đời nhớ mãi nỗi đau khổ đó và đã tìm được cơ hội để trả thù khi Đaxaratha có ý định truyền ngôi cho chàng. Rama giải thích một ý đồ xấu xa, bần tiện sẽ có thể đưa lại những tai họa như thế nào. Rồi chàng nói đến tình trạng một người có thể để cho sự phán đoán của mình đối với người khác đi quá xa – đặc biệt là trong tình yêu. “Đừng đi quá xa”, chàng nói, nghĩ đến việc chính chàng đã đuổi theo con hươu vàng cốt để làm vui lòng Xita. “Đàn bà có thể đưa người ta tới chỗ chết”, chàng nói thêm, nghĩ đến chuyện Vali say mê vợ của Xugriva. Khi kết thúc cuộc gặp gỡ này, Xugriva yêu cầu: “Xin ngài cho tôi được vinh dự đón ngài về ở trong kinh đô làm người khách của chúng tôi”.

Rama nói: “Bây giờ thì chưa được. Nếu tôi về làm khách của anh, thì tất cả nhiệt tình của anh sẽ dồn hết cho tôi, trong khi anh cần phải tập trung vào nhiệm vụ làm vua của anh. Hơn nữa, tôi đã nguyện sống mười bốn năm trong rừng, nên tôi không thể vào trong đô thành lúc này được”.

Xugriva thất vọng, nói: “Tôi muốn được phục vụ ngài”.

“Vâng, để sau rồi sẽ hay. Mùa mưa đang đến. Hết mùa mưa anh hãy đến, cùng với một đạo quân. Ta vẫn còn đủ thời giờ”.

Anjaneya giờ mới khẩn khoản nói: “Tôi không thể sống xa ngài. Tôi muốn được phục vụ ngài. Tôi mong muốn được cùng sống với ngài mãi mãi”.

Rama nói: “Bây giờ chưa được. Anh hãy cùng về Kiskinđa với Xugriva và giúp đỡ anh ta. Anh ta cần có óc phán đoán và sự hỗ trợ của anh vì những trách nhiệm giao cho anh ấy to lớn lắm. Nhiệm vụ hàng đầu của anh là phải giúp đỡ Xugriva. Sau bốn tháng, sau mùa mưa, anh hãy đếnvới ta và ta sẽ nói rõ anh có thể làm được gì cho ta. Khi Xugriva vẫn cố nài mời cho được thì Rama nói: “Tôi đã mất vợ tôi, tôi làm sao có thể hưởng thụ cuộc đời sang trọng trong cung điện, khi vợ tôi có lẽ đang phải chịu ở đâu đây những nỗi khổ không lường được”. Sau khi Xugriva và Hanuman đã đi, Rama quay lạ với Lasơmana và lên ở trên đồi. Đến chỗ đã chọn, Lasơmana, một lần nữa lại trổ tài kiến trúc xây dựng một ngôi nhà trong đó hai anh em có thể ở qua những tháng mưa sắp tới, và Rama có thể thanh thản suy nghĩ về công việc sau này của chàng.

Mặt trời bắt đầu chuyển về phíaNam. Những đám mây đen, nặng trĩu, bay vẩn vơ, thường che lấp mặt trời và dần dần dồn lại thành đám to như cả một đội quân gồm những con voi khổng lồ, sấm nổi lên ầm ĩ, chớp lóe sáng khắp cả đất lẫn trời suốt từ đầu này đến đầu nọ. Cơn giông làm rung chuyển cả cây cối, lá rụng rào rào và bay tứ tung trên khắp vòm trời; mặt đất rung rinh, và bụi, và bùn bay mù mịt. Đúng như hồi ta cảm thấy hơi nóng như lửa và cảnh khô khan, cằn cỗi ở khắp nơi mà Thataka vẫn quen lui tới, giờ đây chúng ta càng thấy dưới làn da của ta hơi ẩm, ướt và không khí buồn tẻ như chết của những ngày mưa.

Suốt trong mấy tháng, trời mưa luôn, nước chảy ào ào, đọng lại thành vũng, thành hồ và đôi khi kéo theo những tảng đá hay những góc núi bị sụt lở. Chim cu và chim oanh đều im hơi, lặng tiếng. Chim công cũng vắng bặt. Những sinh vật khác trong rừng đều chui vào nấp trong hang hay trong những chỗ trú bằng đá. Không một con vật nào chạy ra ngoài. Không một cử động nào. Tất cả các kiểu sống đều như trở thành tê liệt cả. Các loại cây dại và cỏ hoang tháo chạy khắp nơi trông như những loại dây leo quái gở. Bầu trời luôn luôn bị xáo trộn. Gió thổi lạnh và ẩm, làm cho chung quanh cả người và cảnh đều như thấm ướt. Chỉ trong mấy ngày, cảnh thay mùa thật là kinh khủng. Nhưng trong suốt thời gian đó thì bóng tối dai dẳng và hơi ẩm ướt cứ dần dần bớt đi.

Rama, sống riêng biệt trong những ngày thời tiết như vậy, càng chìm sâu trong một nỗi âu sầu dằng dặc. Những điều kiện ở chung quanh, càng làm cho nỗi đau khổ trong lòng chàng thêm gay gắt. Giờ đây chàng không chút hy vọng nào về vợ chàng và không còn phương nào để mong tìm được nàng nữa. Chàng bắt đầu thấy mình có tội. Chàng nghĩ rằng mình đã quá dễ dãi với mình. “Khi ta đang sống sung sướng ở đây, ta không tưởng tượng được nàng đang phải chịu đựng bao nhiêu nỗi khổ cực”. Khi chàng nhìn thấy nước lụt từ trên núi tràn xuống đỏ ngầu, cuốn theo cùng với bọt trắng những cây to bị tróc gốc, chàng lại nhớ đến Xita bị bắt đem đi. Chàng càng thấy khổ đau và thất vọng, và chàng nhủ: “Đời ta thật không còn có ý nghĩa gì nữa”. Khi thấy những tia chớp lóe sáng trên trời, chàng hình dung chúng như những cái nanh quái gở của bọn quỷ dữ ở khắp nơi đang nhe ra dọa chàng, và chàng nói: “Một thằng trong bè lũ chúng mày đã cướp đi cái phần quý giá nhất của đời ta, giờ chúng mày còn muốn cướp thêm cái gì nữa? Chẳng còn gì nữa đâu”. Khi cơn mưa đã nhẹ đi một chút, chàng thấy một con hươu từ trong chỗ trú chạy ra, chàng liền nói với nó: “Ngươi ganh với Janaki; với cử chỉ duyên dáng của nàng, nàng là đối thủ của ngươi. Giờ hẳn là ngươi sung sướng thấy nàng không còn ở đây nữa? Một đứa trong loài hươu nai của ngươi đã dụ ta đi xa nàng. Giờ ngươi còn muốn gì nữa mà lảng vảng trước mặt ta”. Khi chàng thấy một làn chớp nhỏ làm tan một đám mây, chàng thở dài: “Sao ngươi gợi lại cho ta hình ảnh của Xita, rồi lại tan ngay? Khi ngươi gào lên, có phải ngươi muốn tỏ rõ quyết tâm đem Xita về cho ta chăng? ”. Rồi chàng lại hỏi vị thần tình ái, Manmatha: “Ngươi là một tên đao phủ. Ta như đang bị xé thịt xé da và cố tìm một cái gì làm giảm bớt nỗi đau, thì lưỡi dao của ngươi cứ nhằm một chỗ trong tim ta mà đâm đi đam lại mãi – ôi, ngươi thật là tàn nhẫn. May phúc cho ngươi là em ta không nhìn thấy ngươi; nếu em ta mà nhìn thấy ngươi dày vò ta như thế này thì nó đã tiêu diệt ngươi rồi. Ngươi có biết chuyện gì đã xảy đến cho Xoocpanaka không? ”.

Lasơmana để ý biết tâm trạng của Rama và thấy đến lúc cần phải an ủi, khuyến khích chàng. Lasơmana nói: “Có phải anh lo rằng những ngày mưa sẽ kéo dài mãi chăng? Có phải anh sợ không sao có thể tìm ra dấu vết của chị Janaki chăng? Xin anh đừng làm cho tâm hồn anh trở nên yếu đuối. Anjaneya ở đó. Angađa và tất cả những người hùng dũng khác sẽ giúp đỡ chúng ta. Chẳng mấy chốc, chúng ta sẽ thấy bầu trời sáng và trong, thời gian sẽ qua đi, và rồi ta sẽ thấy những đạo quân đã hứa hẹn và sẽ dễ dàng đem Janaki về bên anh. Anh đã trấn an những đạo sĩ trong rừng Đanđaca rằng anh sẽ nhổ bật gốc bọn quỷ dữ ra khỏi vùng họ ở và đó là sứ mệnh quan trọng nhất của anh ở đây. Hãy giữ gìn sức khỏe và làm tròn sứ mệnh của anh. Anh đừng để cho tinh thần anh suy sụp”. Những lời này đã khích lệ Rama rất nhiều và đã giúp chàng qua được một đợt mưa thứ hai đột ngột đổ xuống sau một quãng mưa tạnh trời trong rất ngắn.

Cuối cùng mùa mưa đã dứt. Trời lại xanh trong. Những lá mới xuất hiện trên cành cây, hoa nhài và nhiều hoa thơm khác đã nở. Cảnh vật chung quanh sáng sủa hơn, tâm trí của Rama cũng thảnh thơi hơn. Giờ chàng có thể ra khỏi nhà và hành động tích cực hơn.

Mùa mưa chấm dứt, quang cảnh thiên nhiên lại hiện lên trên trời, dưới đất và dưới nước. Từng đàn thiên nga bay lượn trên trời; những con sếu và loại chim dưới nước cũng bay lên, các loại cá lại bơi dưới nước. Hoa sen lại nở; bọn ếch nhái rủ nhau kêu ồn ào trong những ngày ẩm ướt, giờ đều lặng im cả. Những con công đi ra ngoài nắng rủ mấy giọt nước trên mình và xòe đuôi ra như cánh quạt sáng ngời. Những con sông trước đây gào réo, chảy ào ào như thác, giờ lại khiêm tốn trở về dòng cũ và ôn tồn ra tới biển. Những trái cau chín trên những chùm vàng chói, những con sấu từ dưới đáy sâu nổi lên, bò qua các tảng đá để phơi nắng; những con ốc biến mất dưới bùn và những con cua lại bò xuống đất; cái thứ hoa leo rất hiếmvanji[vi], bỗng nhiên nở hoa đột ngột, với những con vẹt đang hót trên những cành bé tẹo của nó.

Tất cả những hiện tượng này, Rama đều theo dõi rất tỉ mỉ, coi đó là cảnh thay mùa cuối cùng, và như nhắc chàng rằng Xugriva có thể không giữ lời hứa sẽ đến cùng với đạo quân của hắn. Chàng nói với Lasơmana: “Có phải Xugriva đã kéo dài quá thời hạn bốn tháng rồi không? Em có nghĩ rằng hắn ngủ quên không? Với sự giúp đỡ của chúng ta, hắn đã có được một vương quốc hùng mạnh để ngự trị, nhưng hắn đã quên chúng ta rồi. Kẻ nào đã cắt được những mối dây bè bạn, không tôn trọng chân lý, và hành động sai trái, thì đúng phải cho một bài học, và nếu trong quá trình đó, nó có bị giết chết, thì không ai có thể trách chúng ta được; nhưng trước hết, em hãy đi và tìm hiểu vì sao hắn sai hẹn, có việc gì đã xảy đến cho hắn, và xem nó có đáng phải trừng phạt không. Em sẽ nói cho hắn biết rằng diệt trừ tội lỗi cũng như diệt trừ một con sâu độc, và như thế, chúng ta không hề vi phạm một nguyên tắc nào về đạo đức cả. Em hãy giải thích thật rõ ràng và hãy ấn mạnh điều đó vào trong đầu của kẻ cố làm như không biết đạo đức là gì, dù hắn mới chỉ năm tuổi hay năm mươi tuổi cũng vậy. Em hãy bảo hắn nếu muốn làm một ông vua sáng suốt của đất Kiskinđa này giữa những hiền thần và nhân dân của hắn, thì hắn phải đến đây ngay với tất cả mọi viện trợ để đi tìm Xita. Nếu không, thì chúng ta sẽ không do dự gì mà không tiêu diệt cả loài khỉ trong thế giới này, đến mức các thế hệ sau này sẽ không biết gì về cái bộ tộc đó cả. Trong trường hợp hắn tìm được chỗ dựa nào mạnh hơn Rama hay Lasơmana, em hãy nhắc cho hắn nhớ rằng chúng ta có thể đương đầu với tất cả mọi thử thách, bất cứ nó ở từ nơi nào đến”. Sau khi đã nói những lời giận dữ thiếu bình tĩnh đó, Rama có lẽ cũng đã thấy mình đã đi quá xa, và có thể khiêu khích Lasơmana hành động thô bạo. Vì vậy, giờ chàng lại nói với Lasơmana: “Hãy nói nhẹ nhàng. Đừng bộc lộ sự giận dữ của em, nhưng giải thích phải rõ ràng và rắn rỏi. Nếu hắn không chấp nhận con đường đạo đức em đưa ra, thì cũng cứ kiên nhẫn, lắng nghe xem hắn nói những gì và mang câu trả lời của hắn về cho anh”.

Lasơmana trang bị đầy đủ và đi ngay. Chàng thấy rõ sứ mệnh trọng đại của mình, và đinh ninh trong đầu là phải đến nơi trong một thời gian ngắn nhất. Chàng chăm chăm đi rất nhanh, không nhìn phải nhìn trái gì cả. Chàng tránh con đường quen thuộc dẫn tới Kiskinđa, con đường hai anh em chàng đã vạch ra khi Xugriva đến gặp để đương đầu với Vali. Giờ đây, Lasơmana cảm thấy không chắc chắn gì về mối quan hệ với Xugriva, nên đã tìm một con đường khác. Chàng phải thận trọng như vậy vì chàng không muốn cho bọn thám tử của Xugriva có thể theo dõi được. Chàng đến Kiskinđa bằng cách nhảy hết tảng đá này đến tảng đá khác.

Những quan sát viên ở ngoài thành chạy về báo với Angađa tin Lasơmana đã đến. Angađa vội vàng đi ra đón Lasơmana, nhưng vừa mới đi được một quãng, nhìn thấy trạng thái của chàng, hắn liền lặng lẽ rút lui. Hắn đi vào cung Xugriva, đã được một kiến trúc sư bậc thầy xây dựng và trang hoàng lộng lẫy, đầy đủ tiện nghi đến nỗi Xugriva không muốn rời ra một chút nào. Phòng ngủ của hắn đầy hoa thơm, và hắn nằm giữa bao nhiêu là gái đẹp với những lọn tóc dài, những bộ ngực căng phồng nặng trĩu, lúc nào cũng phục vụ hắn đầy đủ, ca hát và mua vui cho hắn. Một đoàn phụ nữ ngạt ngào hương sắc, với hoa thơm và những hương liệu hiếm hoi, và trên hết là rượu, rất nhiều rượu đã đưa hắn ta đến tình trạng say sưa mê mẩn. Hắn nằm im bất động không biết gì đến sự việc bên ngoài. Angađa nhẹ nhàng bước vào kính cẩn cúi chào ông chú đang nằm, và rỉ tai: “Chú ơi, xin chú hãy nghe con nói đây. Ông em của ông Rama đã đến, nhưng trên nét mặt ông ta con thấy có vẻ giận dữ và gấp rút lắm. Giờ chú bảo chúng con nên làm gì đây? ”.

Xugriva không trả lời. Thấy chú đang say, không hiểu gì những lời mình nói, Angađa bỏ đi tìm Hanuman để hỏi ý kiến, rồi cùng Hanuman đến tìm gặp mẹ. Hắn trình bày với mẹ về những việc đã xảy ra và xin mẹ hướng dẫn cho. Bà ta nổi giận và quát to: “Chúng bay đã dung túng cho nhau làm những điều sai trái, không nghĩ gì tới đạo lý và hậu quả của nó. Chúng bay đạt được mục đích rồi là quên hết trách nhiệm. Chúng bay là một bọn vô ơn. Ta đã nhắc đi nhắc lại bao nhiêu lần rằng đã đến lúc phải viện trợ cho Rama, nhưng dường như ta đang nói với bức tường đá. Giờ thì chúng bay phải gánh lấy cái hậu quả của sự hờ hững của chúng bay. Chúng bay không hề biết Rama đang ở trong một tình trạng như thế nào, và cuộc sống đối với Ngườigay go đến đâu. Tất cả chúng bay đều chìm đắm trong lạc thú. Tất cả chúng bay đều là một bọn ích kỷ và bạc bẽo. Chúng bay giàu có, sung túc, mà không nghĩ đến người khác. Giờ chúng bay hỏi phải làm gì. Tất cả chúng bay sẽ bị tiêu diệt nếu chúng bay định gây chiến với Rama và Lasơmana. Ta biết khuyên chúng bay cái gì đây? ”.

Khi bà nói như vậy thì dân chúng ở Kiskinđa đã đóng cổng thành và khóa chặt, rồi lấy đá và gỗ chắn lại. Lasơmana nhìn thấy họ, vừa tức giận lại vừa buồn cười, rồi chàng xô một cái và đá thêm một cái, vật chướng ngại đổ nhào và cổng thành bật tung ra. Một cảnh hỗn loạn ghê gớm, cả đám dân chúng khỉ bỏ thành, chạy trốn trong những khu rừng ở chung quanh. Lasơmana hiên ngang bước vào trong thành và nhìn khắp bốn bên. Angađa và tất cả những người khác đứng quanh bà Tara, theo dõi chàng từ xa, lo lắng hỏi nhau: “Chúng ta phải làm gì bây giờ? ”.

Đến lúc này, Hanuman mới trình bày với bàTara: “Xin bà lớn hãy đến chỗ bậc thềm của cung điện cùng với tất cả các thị nữ của bà. Lasơmana sẽ không vượt qua bà đâu. Nếu không thế, tôi e không biết rồi điều gì sẽ xảy ra nếu ông ta đi thẳng vào cung”.

Taranói: “Thôi, bây giờ tất cả các ngươi hãy đi đi, và ở một chỗ nào thật khuất. Để ta đến gặp ông ấy”.

Khi Lasơmana đi băng qua con đường dẫn vào cung vua và tiến đến cung thì chàng nghe tiếng lích kích của những vòng vàng và chuỗi hạt chạm nhau, nhìn lên và thấy cả một đội quân phụ nữ đang mạnh bạo tiến đến gần chàng. Trước khi chàng có thể quyết định nên rút lui hay không, thì chàng thấy mình đã bị bao vây rồi. Chàng thấy thẹn thùng và lúng túng. Chàng cúi đầu, không tiện nhìn ai cả, và đứng im, mắt nhìn xuống, nghĩ xem phải làm gì.

Taranói với chàng rất lịch sự: “Chúng tôi rất vinh dự và sung sướng được ngài đến thăm. Nhưng cách ngài đến làm chúng tôi sợ. Chưa được biết ngài có điều gì trong lòng, thì chúng tôi chưa yên tâm. Có điều gì ngài định nói với chúng tôi chăng? ”. Bà hỏi, giọng ngọt ngào.

Lasơmana ngẩng nhìn lên, và khi mới thoáng nhìn, thấy khuôn mặt củaTara, chàng đã cảm thấy da diết nhớ đến mẹ Xumitra, và mẹ kế Kausalya của chàng. Đôi mắt chàng bỗng trào lệ, không tự chủ được. Trong chốc lát chàng như bị nỗi nhớ nhà dằn xé. Chàng cố vượt qua và nói: “Anh tôi bảo tôi đến đây xem vì sao đã hẹn đem một đạo quân đến giúp chúng tôi, mà vẫn còn do dự”.

Tarađáp lại: “Xin đừng trút cơn giận của ngài lên đầu Xugriva. Những người lớn bao giờ cũng tha thứ cho những lỗi lầm của người nhỏ. Nói cho cùng thì không phải Xugriva đã quên đâu. Nó đã cho người đi tới những đồng minh ở khắp nơi, vừa xa vừa rộng để huy động quân lính và đang đợi họ trở về, và đó là nguyên nhân duy nhất của sự chậm trễ này. Xin mời ngài hãy cùng đi với chúng tôi. Tôi biết chỉ một cây cung của Rama cũng đủ để đánh thắng mọi kẻ thù, và sự viện trợ của chúng tôi chỉ là danh nghĩa thôi”.

Nghe những lời này, Lasơmana xem chừng đã dịu đi nhiều; nhận thấy thái độ của chàng có chiều hướng tốt, Hanuman rụt rè bước lại gần, và Lasơmana hỏi: “Còn anh, anh cũng quên lời hứa phải không? ”.

Hanuman trình bày: “Tâm trí tôi luôn luôn hướng về Rama, nên không thể có chuyện quên lãng đâu”. Hắn hạ mình và chân thật trong khi nói đến nỗi cơn giận của Lasơmana cũng tiêu tan đi hết. Giờ chàng giải thích: “Nỗi đau khổ của Rama rất sâu sắc, và chàng sợ rằng thời hạn càng kéo dài thì bọn gây tội ác lại càng thêm mạnh hơn”. Hanuman nói: “Xin mời ngài quá bước vào trong cung và cho Xugriva có được cái may mắn tiếp đón ngài. Ngài đứng đây và từ chối không vào thì bọn thù địch của chúng tôi sẽ có dịp vu khống và nói xấu chúng tôi. Xin ngài hãy quên chuyện đã qua và vào trong này với chúng tôi”.

Nhận lời mời, Lasơmana theo chàng vào trong cung. Angađa đón tiếp chàng, rồi lập tức đi báo tin cho Xugriva biết chàng đã đến. Trong khi đó thì bàTaracùng với đoàn tùy tùng trở về cung. Angađa báo cho Xugriva biết Lasơmana đang ở đây, và trình bày rõ thái độ của chàng khi đến và cổng thành đã bị chàng hất đổ như thế nào. Xugriva nghe nói rất kinh ngạc và bảo phải nói cho hắn biết vì sao không ai báo cho hắn biết tin Lasơmana đến cho đúng lúc. Angađa trả lời khôn khéo và tránh hết mọi trách nhiệm trực tiếp: “Cháu đến báo với chú đến mấy lần, nhưng có lẽ chú đang ngủ say mà cháu vẫn cứ tưởng chú đang thức”.

“Cháu giải thích như vậy là rất khôn ngoan”. Xugriva nói: “Nhưng ta đang say, nó làm ta quên mất trách nhiệm và lời hứa của ta. Rượu lấy mất nghị lực, năng khiếu, óc suy xét và trí nhớ của người ta; những lời hứa rồi cũng biến đi mất, thậm chí có người còn không phân biệt được vợ với mẹ nữa. Chúng ta vốn đã sinh ra trong thế giới của Maya[vii], sinh ra trong một trạng thái tự mê hoặc mình, lại còn cộng thêm vào đó những ảo tưởng xa vời của rượu tạo ra nữa. Chẳng có gì cứu được ta đâu. Chúng ta đã bịt tai không nghe những lời dạy bảo của những bậc hiền nhân và những bài học mà họ đã chỉ ra cho ta, và đáng lẽ với những đám sâu bọ đang ngụp lặn trong đống bọt đã lên men thì lại hốc rượu vào và chìm đắm trong quên lãng. Giờ ta biết gặp Lasơmana thế nào đây? ”. Hắn suy nghĩ một chốc, rồi tuyên bố: “Ta xin nhân danh ông Rama thiêng liêng nhất mà thề rằng sẽ không bao giờ uống cái thứ độc địa đó nữa”.

Sau những lời quyết tâm đó, hắn tự thấy vững vàng hơn. “Giờ ta sẽ tiếp Lasơmana. Trong khi chờ đợi, hãy sẵn sàng mọi nghi lễ thích hợp và tổ chức lễ nghênh tiếp ông ta trước mặt công chúng”. Angađa đang bận rộn tíu tít để cho bộ máy hoạt động; cùng lúc đó, Xugriva cùng tất cả triều đình đi ra tiếp Lasơmana; không khí chuyển ra thành một buổi lễ, có đông đảo công chúng tham dự. Tiếng nhạc tiếng hát cùng với hương hoa nổi lên ở khắp nơi, và Xugriva trông thật oai phong, lẫm liệt.

Vừa mới thấy Xugriva, cơn giận của Lasơmana lại nổi lên trong một giây, nhưng rồi chàng cương quyết dẹp đi, siết chặt tay Xugriva, và bước vào phòng khánh tiết của hoàng cung. Xugriva chỉ một chiếc ngai vàng và mời Lasơmana ngồi vào đó. Lasơmana khiêm tốn nói: “Rama ngồi trên đất trống; ta chẳng cần gì hơn thế cả”. Nói xong, chàng ngồi luôn trên chỗ đất trống, một cử chỉ làm Xugriva và những người khác rất buồn. Xugriva lại gợi ý thêm: “Ngài có vui lòng tắm một chút và cùng chúng tôi dùng một bữa cơm chăng? ”. Một lần nữa, Lasơmana lại nói: “Rama sống bằng rễ và lá cây; ta cũng thế. Cứ mỗi phút ta chần chừ ở đây là Rama lại vẫn tiếp tục bỏ cơm. Hãy lập tức đi tìm Xita đi, và như thế cũng bằng cho ta tắm nước thánh sông Hằng và cho ta ăn những thức ăn quý giá”.

Xugriva rất buồn rầu đáp lại: “Khi Rama đang chịu đựng những thiếu thốn như vậy, thì một con khỉ tầm thường như tôi lại chìm đắm trong những hưởng thụ vật chất. Xin ngài tha lỗi cho tôi”. Hắn lại quay về phía Hanuman: “Các sứ giả của ta chưa trở về. Khi nào họ trở lại với những đạo quân, thì hãy đưa họ đến chỗ trú của Rama. Ngươi hãy ở đây cho đến lúc đó. Giờ ta đi đây”. Hắn tập hợp tất cả bọn tùy tùng và cùng nhau đi gặp Rama, trong sự im lặng trang nghiêm, luôn nghĩ mình là người có tội. Nhưng lúc hắn đến trước mặt Rama trong chỗ trú ở trên núi, thì Rama dang tay chào đón hắn, vỗ vào lưng hắn và nói: “Tôi mong rằng anh và thần dân của anh đều sung sướng và phồn vinh”.

Xugriva đáp lại: “Đối với một người đã chịu ơn của ngài, thì những tiện nghi đầy đủ của ngôi vua là đồi trụy và chẳng ra gì”. Hắn cảm thấy không thể dừng lại được, và đang say sưa trong việc tự chỉ trích mình: “Tôi đã chìm đắm trong thú vui và không làm tròn bổn phận, không giữ trọn lời hứa của tôi. Tôi đã di quá giới hạn của trí tuệ một con khỉ. Tôi không còn được cái quyền mong đợi lòng bao dung của ngài nữa”.

Rama nói: “Không ai ngờ mùa mưa kéo dài quá như vậy, và tôi biết anh cũng nóng lòng chờ cho nó chấm dứt. Giờ những lời nói của anh chứng tỏ quyết tâm của các anh muốn giúp đỡ tôi. Điều đó làm tôi rất sung sướng. Tôi không nghi ngờ gì lòng nhiệt thành của anh đâu, nhưng anh đừng có hạ mình quá đáng như vậy… Còn Hanuman đâu? ”.

“Anh ta cũng sẽ đến ngay, cùng với một đạo quân”.

Rama nói: “Giờ anh có thể đi về, anh còn nhiều bổn phận phải làm tròn nữa. Khi các đội quân đã sẵn sàng anh hãy trở lại”. Xugriva trả lời: “Vâng, đúng như thế. Rồi đây ta sẽ quyết định đến từng chi tiết chiến dịch của chúng ta”.

Sau khi hắn đi, Rama nghe Lasơmana báo cáo đầy đủ về những điều chàng đã nghe và thấy trong chuyến công du đến Kiskinđa.

Đúng như đã hẹn, những đơn vị quân đội đủ các loại, có chỉ huy dẫn đầu, đã xuất hiện trong thung lũng. Để có thể có được một ý niệm về số lượng của quân đội, Xugriva gợi ý với Rama nên đứng trên đỉnh cao theo dõi và ra lệnh cho các chỉ huy dàn quân từng đơn vị một xếp theo chiều nam bắc. Khi theo dõi thấy các đạo quân hết đạo này đến đạo khác biến dần trong một đám mây bụi khổng lồ từ chân họ bay lên, Rama thấy hy vọng như sống lại với mình. Chàng nói với Lasơmana: “Anh cố đếm, nhưng cứ bị lẫn lộn luôn, không đếm được. Nếu ta cứ đứng đây và cố đếm cho được, ta sẽ không bao giờ đếm cho cùng, hoặc sẽ không còn có thì giờ nào nữa để tìm Xita. Giờ ta đã thấy các đạo quân này rồi, ta tin tưởng ở năng lực tìm tòi và chiến đấu của họ”. Chàng quay về Xugriva và nói: “Bây giờ phải cho họ bắt tay vào việc đi, đừng chậm trễ nữa”.

Xugriva gọi các chỉ huy đến, giao cho mỗi người một nhiệm vụ, đi về khắp các nẻo. Còn Hanuman và Angađa thì đi về phíaNam, và đó là nơi quan trọng nhất. Trước khi Hanuman ra đi, Xugriva chỉ dẫn cho hắn ta rất tỉ mỉ cách làm thế nào để tìm Xita ở mỗi nơi mà hai người sẽ đi qua.

Hắn nói tiếp: “Khi các người đã rời khỏi nơi này, các người sẽ đến những đỉnh cao mây phủ của dãy núi Vindhya. Hãy tìm Xita ở tất cả mọi xó xỉnh trong dãy núi đó. Rồi các người sẽ vượt qua con sôngNarmađa, nước ở đó mát đến nỗi các vị thần đều rất thích đến chơi. Rồi các người đến dãy núi tên là Hemakuta, có những đỉnh như những cái tháp bằng vàng, các nàng tiên thường xuống đó dùng thì giờ soạn và hát lên những bài hát trữ tình êm ái như ru, khiến chim muông đều ngủ cả. Rời dãy núi này, các người đi xa hơn nữa về phíaNam. Đến đâu cũng phải tìm kiếm cho nhanh. Các người sẽ leo lên dãy Vindhya, mà ranh giới được đánh dấu bằng những cây đàn hương và nhiều loại cây khác có hương thơm, và là một xứ sở có nhiều vườn cây có đủ các thứ quả mà thiên nhiên có thể sinh ra. Đừng để cho các đạo quân của các người chơi bời, ăn uống lâu ở đấy nhé! ”. Rồi hắn lại chỉ dẫn cho Hanuman rất kỹ về nhiều nơi trong đất nước sẽ đi qua, vẽ ra một bức tranh thật rõ ràng về phong cảnh núi non, thung lũng và sông suối sẽ đi qua, đến nỗi các đạo quân có thể đi rất đúng đường, không sợ bị lạc. Cuối cùng hắn nói: “Đừng để cho bất cứ một nơi thiêng liêng nào làm xao nhãng công việc chính của ngươi. Nếu ngươi thấy mình đang đến gần chỗ ngọn núi thiêng liêng nhất, tên là Thilivengađam, hãy tránh nó đi; đến thăm chỗ đó, nhất định ngươi sẽ được cứu rỗi, nhưng việc đi tìm sự cứu rỗi cho ngươi hãy để chậm hơn một chút, sau khi đã tìm được Xita. Ravana sẽ không còn đặt chân lên chỗ đất thiêng liêng này nữa. Thời gian của ngươi có hạn. Ta cho ngươi ba mươi ngày để tìm. Ngay sau đó, ngươi phải về đây báo cáo cho ta”.

Anjaneya sẵn sàng ra đi, nhưng đến lúc đó, Rama hỏi: “Hỡi nhà học giả! Nếu ông gặp cô ta thì ông sẽ dựa vào dấu hiệu gì mà nhận ra cô ta? ”. Hanuman chịu không trả lời được. Lúc đó, Rama kéo Hanuman ra một bên để dẫn giải: “Nếu ông nhìn chân cô ta, ông sẽ thấy móng chân cô ánh lên một màu đỏ sáng ngời như ngọc. Chân cô ta thật là tuyệt vời. Hãy quan sát kỹ gót chân nàng. Những nhà trí thức đều so sánh nó như là ngọc. Tôi sẽ không mô tả chỗ hông nàng, nó là chỗ tế nhị và kín đáo”. Chàng nhớ lại rất kỹ từng đường nét cụ thể khuôn mặt của Xita và mô tả cho Hanuman. Hanuman kính cẩn lắng nghe và chú ý đến từng lời của Rama, không hề ngắt lời dù chỉ một giây thôi. Rama tạo ra trong đầu óc của Hanuman một hình ảnh trọn vẹn của Xita thành công đến nỗi hắn bắt đầu cảm thấy mình sẽ đi tìm một người nào rất quen biết. Cộng thêm vào những đường nét trên đây, Rama còn dặn rất kỹ nàng nói như thế nào, đi như thế nào, tiếng nói của nàng ngân lên giống như cái gì, vân vân… “Khi ông gặp con người và nếu lương tâm ông bảo với ông rằng nàng đúng là con người đó và chỉ là con người đó thôi, thì ông hãy đến gần nàng, quan sát xem trạng thái tinh thần của nàng và hãy nói chuyện với nàng. Ông hãy hỏi xem nàng có còn nhớ lần đầu nhìn thấy tôi từ trên sân thượng của điện Janaka trong một buổi chiều khi tôi cùng đi với sư phụ Vivamitra của tôi như thế nào không. Xem sau đó nàng có nói rằng nếu người bẻ gẫy cây cung của Xiva không phải là người nàng đã thấy từ trên sân thượng cùng với ngài Vivamitra thì nàng sẽ từ bỏ cuộc đời nàng? Có phải nàng đã đi vào sân chầu trong cung điện của phụ vương nàng, trên mình đầy vàng ngọc, mà mắt lo âu liếc nhìn xem cho biết có phải tôi hay một kẻ nào khác? Hãy nhắc cho nàng rằng khi cả đoàn chúng tôi ra đi về chỗ lưu đày, vừa mới đến chỗ những tháp canh ở các cổng thành Ayođhya, nàng đã ngây thơ hỏi: “Những khu rừng dữ tợn và khó sống, mà chàng đã nói tới, ở đâu nào? ”. Sau hàng loạt những sứ mệnh như vậy, Rama rút chiếc nhẫn trong ngón tay ra và nói: “Hãy đưa chiếc nhẫn này cho nàng, và chúc cho chuyến đi của ông kết thúc thắng lợi”.

Hanuman và Angađa đi về phíaNam, đem theo một đạo quân chọn lọc. Họ qua nhiều sông, nhiều núi. Bất cứ nơi nào họ nghĩ rằng Ravana có thể đang nấp là họ sục vào và say sưa lục lọi khắp hang cùng ngõ hẻm tìm kiếm Xita. Trong khi thất vọng vì chưa tìm được chỗ nàng Xita có thể bị giấu trong đó, họ chui vào miệng một cái hang, và cứ theo mãi một con đường hầm, họ nhận thấy không thể trở ra được. Họ bị hoàn toàn ngập trong bóng tối. Họ mất cả phương hướng, cả vết tích vùng đất họ đang ở, cả hình thái và đường nét, tất cả đều bị chìm trong bóng tối. Không nghi ngờ gì nữa, họ cho rằng chính Ravana đã tạo ra cảnh này để lừa họ, và họ cảm thấy bất lực trước mưu mô cốt để làm cho họ không thể nhìn thấy được gì cả. Hanuman, dùng tài năng kỳ diệu của mình, đã giúp họ đến chỗ tận cùng của con đường, cho đến khi, sau rất nhiều ngày giờ đi lại, họ đã tìm vào sâu trong ruột trái đất, đến một thành phố thần tiên có lâu đài, cung điện, có đại lộ, công viên và suối nước. Mặc dầu ánh nắng không thể xuyên sâu xuống tới đó, vẫn có một ánh sáng cố định phát ra từ những vòm cao bằng vàng chói lọi, có gắn nhiều đá quý phát ra những tia sáng tự nhiên. Trong tất cả khung cảnh toàn bích như vậy, không có một bóng người nào. Không có người, cũng không có một sinh vật thuộc bất cứ loại nào ở đây cả. “Có phải chúng ta đã chết cả và đang mở mắt nhìn trời, hay đây lại là một ảo ảnh khác mà Ravana đã tạo ra cho chúng ta? Nếu chúng ta chết thì làm sao làm tròn bổn phận với Rama? Còn nếu chúng ta còn sống, thì làm sao ra khỏi được chốn này? ”.

Vấn đề của họ được giải đáp ngay lúc đó, khi họ thấy một người đàn bà ngồi xếp bằng đang chìm trong suy tưởng – là nhân vật duy nhất trong thành phố mênh mông này. Mới nhìn, đàn khỉ tưởng nhầm người này là Xita, nghĩ rằng Ravana chắc đã tìm được một chỗ tuyệt vời để giấu nàng trong lòng đất thẳm sâu. Nhưng nhìn gần, Hanuman cho biết người này không có một dấu vết nào mà Rama đã chỉ dẫn để nhận ra nàng. Họ gọi bà ta ra khỏi phút giây suy tưởng, và sau khi bà kể lại câu chuyện của bà thì họ hiểu rằng bà là một nữ thần, và vì đã phạm một số sai lầm, nên bị giáng chức và bị đày xuống lòng đất trong chỗ tuyệt đẹp này, hoàn toàn cách biệt với chung quanh, cho đến đúng vào lúc này. Sau một thời gian đầy đọa khá dài, bà tiếp đón và chiêu đãi Hanuman và những người cùng đi; cuối cùng nhờ có tài năng của Hanuman, họ đã phá vỡ cái thế giới trong lòng đất này để đi ra, và cũng giúp cho người đàn bà lạ lùng này thoát ra khỏi chỗ tù ngục của bà và trở về lại cõi trời.

Họ tiếp tục đi về phía Nam, không bỏ qua một tảng đá nào trên đường, và đến một điểm xa nhất ở phía Nam một đỉnh núi, nơi họ có thể đứng nhìn thấy đại dương dào dạt ở ngoài xa, và họ nói với nhau: “Chúng ta không còn gì để làm nữa. Chúng ta đã thất bại. Chúng ta đã quá thời hạn một tháng lâu rồi. Chúng ta sẽ từ bỏ cõi trần và ở lại đây làm những nhà tu khổ hạnh, hoặc uống thuốc độc kết liễu cuộc đời mình; đối với chúng ta, chỉ còn sự lựa chọn này thôi”.

Angađa nói: “Khi ra đi, chúng ta đã ăn nói huênh hoang trước mặt Rama. Giờ làm sao ta có thể trở về gặp ông ấy? Chúng ta không thể trở về và báo cáo sự thất bại của ta. Chúng ta có thể xin thêm thời gian nữa, nhưng chúng ta có thể làm gì được với thời gian có thêm đó? Nếu Rama hỏi chúng ta sẽ làm gì sau này, chúng ta sẽ trả lời thế nào với ông ta? Nhìn thấy nỗi thất vọng của Rama, tôi không thể nào chịu nổi. Điều tốt nhất đối với tôi là kết liễu đời tôi tại đây. Một số các người có thể trở về và báo cáo sự thật”.

Một trong những thủ lĩnh của đoàn này là một người lớn tuổi, tận tụy, giàu kinh nghiệm tên là Jambavan, giờ tuy đội lốt một con gấu, nhưng là một nhân vật rất chín chắn, hiểu biết nhiều và thông minh. Ông ta nói với Angađa: “Ngài là hy vọng duy nhất của mẫu thân ngài và là người kế thừa rõ ràng đã được công nhận, và ngài có nhiệm vụ phải sống. Ngài phải trở về và báo cáo lại sự thật với Rama rằng ngài đã không phát hiện được Xita ở đâu cả, và có lẽ ông ta sẽ bảo cho ngài biết sau đó nên làm gì và ngài cũng có thể thưa với ông ra rằng những người khác mà ngài đã để lại phía sau đã kết liễu đời họ ở đây”.

Lúc này, Hanuman nói: “Rõ ràng là chúng ta đã quá thời hạn đã dành cho ta, nhưng chẳng có gì là quan trọng. Các anh không nhận thấy rằng còn nhiều nơi khác trong cõi đời này và còn nhiều cõi khác chúng ta có thể đến tìm sao? Đừng có thất vọng và tự hủy. Chúng ta còn nhiều việc phải làm nữa. Nếu có phải chết thì hãy chết trên chiến trường. Hãy nhớ đến Jatayu, ông ta đã chết cao cả như thế nào khi đánh nhau tới cùng với Ravana”.

Những lời này đã khích lệ rất nhiều trong bóng đen sâu thẳm hiện nay, và tên tuổi Jatayu được nhắc đến đã có tiếng vang bất ngờ. Khi tên tuổi ông ta vừa được nhắc đến, thì họ thấy có một nhân vật mới đột ngột tiến đến gần họ. To lớn, đồ sộ và không thể xác định được là ai, nhân vật này đến gần đoàn của họ một cách khó khăn nhưng vững vàng, cương quyết. Nhìn thấy nhân vật thô kịch này, đàn khỉ sợ hãi tháo chạy. Chúng nghĩ đây là một con quỷ dữ trong hình dáng cải trang quái dị. Hanuman đứng lên gặp hắn ta và nói giọng thách thức: “Nếu ngươi là một con quỷ dữ hoặc là chính Ravana trong hình dạng này, thì đừng có hòng thoát khỏi tay ta. Ta sẽ tiêu diệt ngươi”. Nghe tới đó hắn ta trào lệ và van xin: “Hãy nói cho tôi nghe về Jatayu”. Hanuman nói: “Hãy nói cho ta biết ngươi là ai trước đã, rồi ta sẽ giải thích cho”, và người kia nói: “Tôi tên là Sampathi và là anh của Jatayu. Chúng tôi xa cách nhau đã lâu, và giờ tôi nghe anh nói đến cái chết của nó. Có phải nó đã chết không? Ai giết nó và vì sao giết? ”.

Hanuman dành nhiều thì giờ an ủi con người đau khổ Sampathi, lúc bấy giờ kể lại chuyện mình: “Hai anh em tôi đều là con của Aruna, người đánh xe cho thần Mặt trời. Chúng tôi đều rất sung sướng, dạo chơi, bay lượn trên trời cao. Một hôm, chúng tôi quyết định bay cao hơn bình thường để có thể nhìn thấy được cảnh thiên đường nơi các vị thần linh đang ở. Chúng tôi cùng bay lên cao hơn và cao hơn và đi qua con đường của thần Mặt trời; ông ta thấy chúng tôi, ông ta đã nổi giận và khi ông ta quay toàn bộ năng lượng của ông ta về phía chúng tôi, Jatayu nhờ nấp dưới bóng đôi cánh của tôi nên vẫn được an toàn, còn lông và cánh của tôi đều bị cháy đen cả, và tôi rơi xuống thành một đống xương và thịt trên ngọn núi này. Đó là cả một cuộc đời đau khổ ghê gớm nhất của tôi và tôi đã được sống lại nhờ có sự giúp đỡ của một vị đạo sĩ sống trên núi này. Tôi có khá đủ quyết tâm để sống là vì có người nói với tôi rằng phút cứu rỗi của tôi sẽ đến khi tôi nghe đến tên của Rama vang lên trong tầm tai của tôi”.

Khi nhân vật kia nói như vậy thì Hanuman và những người cùng đi đồng thanh hô to: “Chúc Rama toàn thắng! ”. Nghe tiếng hô đó, nhân vật kia liền được cải hóa: lông của hắn mọc ra và cánh đủ lớn, đủ rộng để có thể đưa hắn ta lên trời và hắn trở thành một con chim oai vệ. Khi hắn biết Hanuman và những người cùng đi đang thất vọng trong việc tìm kiếm Xita, hắn nói: “Ravana đi con đường này với Xita. Tôi nhìn thấy hắn mang Xita tới Lanka, còn xa nữa về phíaNamvà cầm tù bà ta ở đó. Các anh còn phải vượt một cái biển, không biết bằng cách nào, và sẽ tìm thấy Xita ở quanh quẩn trong vùng đó. Đừng có hoảng hốt vì cái khối nước mênh mông trước mặt các anh. Cuối cùng các anh sẽ thành công trong sứ mệnh của các anh. Giờ tôi phải xa các anh, bộ tộc chúng tôi từ khi Jatayu mất không có người cầm đầu. Tôi phải làm nhiệm vụ đó”. Nói xong, Sampathi phóng lên cao, bay mất.

Sau khi Sampathi đã đi rồi, cả đoàn bàn bạc với nhau làm sao có thể vượt qua biển được, và họ thấy công việc đó thật chẳng hy vọng gì có thể làm nổi, cho đến khi Jambavan lại nói một lần nữa, với Hanuman: “Anh là người duy nhất có thể vượt qua biển được và mang tới cho Xita những tia hy vọng? ”. Rồi hắn giải thích thêm: “Anh không biết rõ bản sắc của chính anh. Đó là một phần trong tai họa mà phụ thân anh đã để lại cho anh từ lâu – là anh sẽ không biết rằng kiến thức của anh rất sâu, và năng lực của anh rất lớn. Khi anh chưa cố gắng làm một việc gì khác thường hơn bây giờ thì tình trạng đó vẫn chưa được khắc phục. Hãy nhớ rằng anh có thể biến thành bất cứ hình dạng nào mà anh muốn, và nếu anh có ý định thì anh có thể chỉ một bước đi khắp cõi trần, hơn cả Vixnu trong những ngày đánh Mahabali[viii]. Anh có thể làm cho anh trở nên to lớn theo ý muốn của anh và anh có thể một chân đặt trên bờ bên này và một chân kia vượt qua biển đặt trên bờ bên kia – và đó là Lanka. Khi anh đã đến đất Lanka rồi, anh hãy biến anh thành vô hình và tấm lòng nhiệt thành của anh đối với Rama đủ để đưa anh đến nơi Xita bị giam giữ”.

Hanuman cúi đầu, khúm núm lắng nghe những lời đó: “Những lời của ngài đã đem lại cho tôi lòng dũng cảm nhiều đến nỗi tôi có thể chiến thắng, và nhổ tận gốc cả giống nòi bọn quỷ dữ nếu chúng không giao vị Thánh Mẫu của chúng. Cái khoảng cách của đại dương này đối với tôi như vô nghĩa. Ơn phước ngài đã ban cho tôi và mệnh lệnh của Rama giống như hai cánh có thể đưa tôi đến bất cứ nơi nào”. Nói xong, hắn hóa phép thành một người tầm vóc đồ sộ; ngọn núi Mahendra, cho đến lúc đó, lên cao đến tận mây, giờ chỉ như một viên sỏi dưới bàn chân của hắn. Hắn đứng đó nhìn xuống phía Nam và đang chọn lúc nào thích hợp để bước qua đại dương đi tới Lanka.