
Một năm trước, tôi đã tự hứa với bản thân mình một điều. Đó là một quyết định - quyết định khó khăn nhất của tôi cho đến thời điểm đó. Tôi quyết định rằng mình sẽ phải khám phá xem tại sao mê cung lại có cấu tạo như vậy, tại sao pho mát lại bị mất và ai là người đã lấy pho mát đi. Lúc đó, tôi chẳng có lý do gì để tin rằng mình có thể khám phá ra những chuyện đó. Tôi chỉ biết rằng tôi sẽ dành cả đời mình để nỗ lực mà thôi.
Trong nhiều tuần, tôi dành thời gian nói chuyện với những người khác, đặc biệt là những người lớn tuổi. Tôi hỏi từng người trong bọn họ xem họ có biết câu trả lời cho những câu hỏi của tôi không. Chẳng ai biết cả. Và cũng chẳng có ai hiểu tại sao tôi lại hỏi như vậy. Với họ, tò mò là bản chất tự nhiên của một người trẻ tuổi như tôi, nhưng điều đó không có nghĩa là tôi có khả năng tự thỏa mãn sự tò mò của mình. Đây là điều họ nói với tôi: Không phải tất cả mọi câu hỏi bắt đầu bằng hai chữ tại sao đều có câu trả lời - và thậm chí nếu chúng có câu trả lời thì đó không phải là điều một con chuột nên biết. Là chuột thì không nên đặt ra nhiều câu hỏi. Là chuột thì phải biết chấp nhận. Nhưng như anh thấy đấy, Zed, tôi không thể.
Cuối cùng, tôi cũng đi đến một kết luận mà tất cả những con chuột trẻ tuổi đều sẽ đến. Tôi kết luận rằng một con chuột trong mê cung sẽ không bao giờ có thể hiểu nổi tại sao. Nhưng, không giống như những con chuột khác, tôi không đi đến hành động tiếp theo như lôgíc thông thường - đó là dừng việc băn khoăn tại sao lại. Thay vào đó, khi nhận ra rằng có rất nhiều điều mà một con chuột trong mê cung có thể biết và hiểu được… Tôi quyết định ra khỏi mê cung.
Đầu tiên, dường như đến cả ý tưởng đó cũng thật điên rồ. Việc ra khỏi mê cung rốt cuộc có nghĩa là gì? Có một công việc như vậy sao? Nhưng khi tôi cố gắng đi đến một quyết định khác biệt, niềm đam mê đã dẫn tôi đến kết luận này. Và do đó, tôi bắt đầu khám phá xem chuyện đó có thể xảy ra như thế nào.
Tôi đã biết rằng mê cung có rất nhiều đường rìa - nhưng chẳng có cách nào để vượt qua những bức tường chặn ngang chúng cả. Tôi cố tìm xem có cách nào phá vỡ những bức tường đó không. Nhưng không thể. Tôi cố đào xuyên qua sàn mê cung vì tôi tò mò không biết liệu có thế giới nào dưới lòng đất không. Và tôi lại thất bại.
Tôi đi đến kết luận rằng lối duy nhất để ra khỏi mê cung là… ‘lên trên’.
Hiện giờ, hầu như không ai có thói quen nhìn theo hướng nào khác ngoài thẳng, trái, phải và xuống dưới - thậm chí chúng ta chỉ nhìn xuống dưới khi muốn tìm mảnh vụn pho mát cuối cùng sau bữa ăn mà thôi. Tất nhiên, khi còn là trẻ con, chúng ta thường nghểnh cổ nhìn theo hướng ngược lại từ phía dưới và tò mò quan sát nguồn ánh sáng đó. Nhưng chúng ta sớm phát hiện ra rằng nó chẳng có giá trị gì và dừng việc đó lại.
Tôi quyết định rằng biết đâu việc quan sát lại chẳng có giá trị nào đó. Và, đúng như dự đoán, chẳng có gì trên đó cả. Những bức tường dường như mở rộng không giới hạn lên trên. Và rồi điều đó cũng đến. Tôi phát hiện ra một chuyện.
Tôi nhận ra rằng nếu đứng ở một hành lang, đo chiều dài của bóng bức tường, và sau đó đứng ở một hành lang song song với nó và đo chiều dài của chính bức tường đó - từ cùng một hướng - bóng của bức tường sẽ có độ dài khác nhau một chút. Tất nhiên, điều này có nghĩa là nguồn ánh sáng nằm cùng hướng với bức tường thứ nhất và những bức tường đó không cao vô hạn. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên cả. Nhưng sau một thời gian tìm hiểu, tôi phát hiện ra rằng tôi có thể tính toán được các góc ánh sáng chiếu vào từng hành lang bằng cách tính chiều dài của bóng tường, khoảng cách giữa các bức tường của hai hành lang và khoảng cách giữa cả hai bức tường với một bức tường song song không có bóng. Điều này không hề đơn giản, vì không có nhiều nơi trong mê cung mà người ta có thể tìm thấy ba bức tường song song với nhau - nơi có sự sắp xếp khiến một trong những bức tường đó không có bóng ở mặt bên kia. Nhưng sau đó, khi tìm ra điểm này, bổ sung thêm vài ước tính hợp lý, tính toán các góc, tôi có thể xác định được chiều cao của các bức tường.
Tôi làm các phép tính và xác định được là nếu bốn con chuột đứng chồng lên nhau thì sẽ lên được đến đỉnh. Tôi tìm thêm những con chuột khác nhưng sớm phát hiện ra rằng một con chuột không đủ sức để chịu được khối lượng của nhiều hơn một con chuột khác đứng trên đầu. Đây là vấn đề.
Sau đó tôi bắt đầu gom pho mát lại nhiều nhất có thể và chất chúng lại thành đống. Nhưng cũng vô ích. Nó không đủ cứng để chịu được trọng lượng của tôi. Mỗi khi cố gắng trèo lên đỉnh đống pho mát đó, tôi chỉ lên được phân nửa chặng đường thì đã bị ngập trong pho mát.
Thậm chí tôi còn thử trèo lên tường bằng bộ móng của mình. Và tôi vẫn thất bại.
Nhưng sau đó, ngay khi các ý tưởng đã cạn kiệt, tôi có một cuộc gặp gỡ bất ngờ. Đó là cuộc gặp với một con chuột không hề giống bất cứ con chuột nào tôi từng gặp. Một con chuột khác hoàn toàn với mọi lôgíc thông thường. Và có thể là con chuột duy nhất có khả năng giúp tôi giải quyết vấn đề của mình…
“Con chuột đó tên là Big.”