
Sáng hôm sau, Max đến chỗ hẹn rất sớm. Cậu đã thức suốt đêm nhưng cậu lại cảm thấy tỉnh táo và đầy sức sống hơn bao giờ hết. Cậu nhận ra rằng mình đang nhìn xuống hành lang dài để chờ đợi sự xuất hiện của Zed. Cậu phá lên cười.
Bất cứ con chuột nào cũng phải đi dọc hành lang đó để đến đây, cậu tự nhủ. Nhưng Zed không thế. Anh ấy chẳng cần phải làm gì cả. Anh ấy có thể xuất hiện từ bất cứ đâu.
Rồi cậu thấy Zed đang bước về phía cậu, như bất cứ con chuột nào khác, từ phía hành lang dài. Và cậu lại bật cười.
Khi họ đã chào nhau và cùng ngồi xuống, Zed nói:
“Max, hôm qua, trước khi cậu kể chuyện của mình, cậu đã bảo tôi rằng mọi thứ cậu kể đều là sự thật. ‘Kể cả những điều-không-thể-tin-nổi’.”
“Đúng vậy,” Max đồng tình.
“Chà,” Zed nói, “tôi phải bắt đầu bằng việc nói với cậu rằng không có gì tôi kể với cậu là không thể cả.”
Max gật đầu.
Zed tiếp tục: “Cậu sẽ nói gì nếu tôi bảo với cậu rằng chẳng có sự khác biệt nào giữa những gì cậu làm được khi thoát ra khỏi mê cung và điều tôi làm tối qua?”
“Tôi sẽ nói rằng có thể đúng là vậy, nhưng tôi không giải thích được,” Max trả lời.
“Max, cậu đã thoát khỏi mê cung như thế nào?” Zed hỏi.
“Tôi vươn đến đỉnh của bức tường. Tôi tự đẩy mình lên. Và sau đó tôi bò ra ngoài. Tôi có sự giúp đỡ từ người khác. Big đã ở đó và ném tôi lên”. Max trả lời.
“Tất cả những điều đó đều đúng. Nhưng hãy trở lại xa hơn nữa trong câu chuyện của cậu. Tại sao cậu lại là con chuột duy nhất thoát ra khỏi mê cung? Tại sao Big lại ở đó để giúp cậu? Làm sao cậu đến được với mục đích của đời cậu khi đứng trên đỉnh bức tường?”
Max suy nghĩ một lát. Sau đó cậu trả lời: “Tôi là con chuột duy nhất cố gắng thoát ra ngoài.”
“Vậy thì cái gì là lý do thực sự cho những thành tích cậu đạt được?”
“Quyết định của tôi. Quyết tâm của tôi. Ý nghĩ của tôi. Ý nghĩ rằng tôi sẽ thoát ra ngoài.”
“Và mọi thứ khác cứ tiếp nối từ đó,” Zed bổ sung.
“Đúng vậy”
“Cậu có một ý nghĩ. Và ý nghĩ đó định hướng những hành động sẽ mang lại hình dạng vật chất cho ý nghĩ của cậu - với cách nhìn nhận của cậu. Với tôi cũng vậy. Tôi làm điều tôi nghĩ mình có thể làm. Tôi làm điều tôi đã quyết định nó phải như thế. Tôi không nghĩ đến mê cung, đến những bức tường - như phần lớn mọi người vẫn làm. Đó là điểm chung giữa tôi và cậu.”
“Nhưng có sự khác nhau ở đây,” Max nói. “Điều tôi làm là… có thể. Còn điều anh làm… xét về mặt vật chất, hay bằng bất cứ cách nào… là không thể… Nó không tuân theo những gì mà chúng ta biết. Nó không thể như vậy được.”
“Vậy thì có gì khác nhau đâu,” Zed nói. “Không có con chuột nào trong mê cung nghĩ rằng cậu có thể làm những việc cậu đã làm. Nó vượt quá suy nghĩ của họ, chứ không phải của cậu.”
“Tôi đồng ý. Nhưng ở đây vẫn có sự khác nhau. Tôi có thể giải thích với anh là tôi đã thoát ra khỏi mê cung như thế nào và tôi đã làm vậy. Còn anh có thể giải thích cho tôi - miêu tả với tôi - anh đã đi qua bức tường như thế nào không?”
“Được, tôi có thể giải thích chuyện đó,” Zed trả lời. “Mọi việc xảy ra – mọi thứ chúng ta làm - đều bắt nguồn từ ý nghĩ của chúng ta. Hãy nghĩ đến những cuộc tìm kiếm vật chất: Nếu muốn tìm một mẩu pho mát, ý nghĩ sẽ điều khiển cơ thể chúng ta đến chỗ có pho mát. Dù ý nghĩ và cơ thể không được kết nối về mặt vật chất nhưng cơ thể có thể phản ứng vì trí óc cứ khăng khăng là cơ thể hoàn toàn có thể được di chuyển theo những cách đặc biệt và ý nghĩa. Hãy xem một con chuột mới ra đời và cậu sẽ thấy niềm tin vững chắc đó không phải là thứ chúng ta sinh ra đã có. Ai cũng cần phải trau dồi qua những lần thực hành và suy nghĩ lâu dài để có được nó. Việc tìm kiếm những thứ không mang tính vật chất cũng vậy. Nếu chúng ta tập trung vào việc giải quyết một vấn đề, sẽ không có mối liên kết vật chất nào giữa ý định thực hiện mục tiêu đó, nỗ lực tinh thần theo sau và phương pháp cuối cùng. Thứ cho phép chúng ta đi từ vấn đề sang việc phân tích để có giải pháp là sự nhất mực của tâm trí. Đó là điều chúng ta phải hiểu, phải nhận thấy. Đó là lời giải thích cho tất cả những chuyện này: Không có tính liên tục về mặt vật chất ở bất cứ đâu, và mọi thứ đều khởi nguồn từ sự nhất mực của tâm trí.”
Max nhìn anh chăm chú, lắng nghe từng lời anh nói.
Zed tiếp tục: “Việc cậu nghĩ rằng mình có thể đi qua được những bức tường hay không không quan trọng. Sau tất cả, cậu tìm thấy lối đi của riêng mình để thoát ra khỏi mê cung. Nhưng cậu nên nhận ra rằng quá trình giống như vậy sẽ lặp lại khi cậu đi xa hơn bất cứ con chuột nào từng đi. Cậu từ chối chấp nhận những giả định, những quy tắc và cả những áp đặt mà người khác đã chấp nhận. Cậu có đủ khả năng để suy nghĩ và phát triển niềm tin đó - rằng cậu có thể biết và làm nhiều hơn. Và rồi cậu bắt tay vào làm điều đó. Tôi cũng vậy. Tôi thách thức mọi giả định. Tôi phá vỡ các quy tắc. Tôi lờ đi mọi áp đặt. Tôi từ chối tin rằng mọi thứ là đương nhiên. Và kết quả luôn là vậy. Mê cung không còn tồn tại nữa.”
“Sau đó… nó không còn tồn tại nữa?” Max hỏi. “Với bất kì con chuột nào?”
“Đúng vậy. Nó đúng là như vậy với hầu hết mọi con chuột. Chúng tự định nghĩa bản thân mình - sự tồn tại của chúng - trong mối liên hệ với mê cung. Cậu đã tự nói điều đó với bản thân mình nhiều lần - cậu miêu tả chúng như những con chuột trong mê cung. Điều đó không sai, nhưng nó khiến người khác có những hiểu lầm nguy hiểm.”
“Như thế nào cơ?” Max hỏi.
Zed mỉm cười.
“Cậu thấy đấy, Max, vấn đề không phải là con chuột ở trong mê cung, mà là mê cung trong mỗi con chuột.”