
“Tôi đã dành rất nhiều thời gian để học ngôn ngữ của loài người. Tôi cũng đọc những gì họ viết về mê cung. Tôi học cách họ thiết kế nó như thế nào và tìm hiểu mục đích của họ khi thiết kế. Tôi hiểu được tại sao họ lại di chuyển pho mát và họ quyết định địa điểm di chuyển nó đi đâu. Tôi đã có câu trả lời cho rất nhiều câu hỏi từ thời ấu thơ của mình. Tôi đã khám phá ra tại sao lại có quá nhiều hành lang vô dụng trong mê cung, tại sao lại có rất nhiều con đường khác nhau nhưng đều dẫn đến một địa điểm.
Tôi học tất cả những điều đó, và nó giải thích tại sao mọi thứ trong mê cung lại vận hành như vậy. Nhưng điều đó không công bằng. Trên thực tế, chẳng có bất cứ thứ gì là công bằng cả. Những người đã tạo ra mê cung làm vậy vì lợi ích của cá nhân họ và phục vụ cho mục đích của riêng họ. Nhưng họ không sống trong mê cung. Chúng ta sống trong đó. Tôi đã hiểu tại sao, nhưng tôi không muốn chấp nhận nó.
Vậy nên tôi quyết định mình sẽ phải làm gì đó.
Tôi mất vài tuần để khám phá ra họ làm chuyện đó như thế nào. Hàng tối, những người quản lý - những người đã tạo ra mê cung của chúng ta - để lại hướng dẫn cho trợ lý của họ. Vào buổi sáng, các trợ lý sẽ đọc hướng dẫn và tạo ra sự thay đổi hợp lý cho mê cung. Sau đó, họ nghiên cứu về loài chuột trong suốt buổi chiều và ghi chép những gì họ quan sát được vào một cuốn nhật ký. Buổi tối, người quản lý đọc dữ liệu được cung cấp bởi trợ lý của họ và đưa ra những chỉ dẫn cho ngày hôm sau. Chu trình đó lặp lại mỗi ngày.
Và đó là khi tôi bắt đầu can thiệp vào. Tôi bắt đầu thay đổi những gì người quản lý miêu tả trong hướng dẫn của họ và sau đó thay đổi cả những gì trợ lý ghi chép trong nhật ký. Theo cách đó, tôi đã có thể gây ảnh hưởng đến những thay đổi trong mê cung. Tôi bắt đầu một cách chậm rãi. Ban đầu, tôi chỉ tạo ra một vài thay đổi nhỏ - mỗi lần chỉ di chuyển một bức tường, thường là ở một hành lang nhỏ trong mê cung. Cuối cùng, tôi trở nên táo bạo hơn. Tôi gần như hoàn toàn thiết kế lại mê cung. Mê cung giờ đây hiệu quả hơn rất nhiều và thiết kế của nó cũng có khả năng truyền cảm hứng hơn. Trong mê cung có nhiều pho mát hơn dù không phải lúc nào cũng dễ tìm thấy chúng.
Tại sao tôi lại làm vậy? Mục đích của tôi là gì? Để giúp những con chuột nhìn thấy mê cung đúng như bản chất của nó. Để chúng có nhiều thời gian ước tính những hành lang chúng sẽ đi hơn. Để khuyến khích chúng suy nghĩ. Để thúc đẩy chúng khám phá xem hạnh phúc của chúng thực sự phụ thuộc vào điều gì. Để khuyến khích chúng tự khám phá ra mục tiêu của đời mình.
Nhưng anh có thấy sự mỉa mai ở đây không? Tôi đã cố gắng rất nhiều để giúp đỡ những con chuột khác, nhưng kết quả là đó vẫn chỉ là một cái mê cung dựa trên ý thích và phục vụ cho mục đích của tôi - chứ không phải của họ. Những con chuột sống trong mê cung giờ đây chẳng tự do hơn trước đây chút nào! Mê cung mới tốt hơn cái cũ, nhưng những con chuột vẫn phải phụ thuộc vào quy tắc của người khác.
Nhưng mọi chuyện không nhất thiết phải như vậy.
Nếu một con chuột tự quyết định không đi tìm pho mát một cách mù quáng nữa, nó sẽ được tự do. Tôi không thể kiểm soát được nó. Quy tắc của tôi sẽ không còn giá trị nữa.
Nếu một con chuột quyết định - như tôi đã quyết định nhiều tháng trước - rời khỏi mê cung, nó sẽ được tự do.
Nếu một con chuột tuyên bố - như anh mới làm hôm nay - có rất nhiều thứ thú vị và quan trọng khác cần làm hơn việc đi tìm pho mát, nó sẽ được tự do.
Hãy nói tất cả những điều này với một con chuột trong mê cung. Anh nghĩ nó sẽ phản ứng như thế nào? Nếu nó tin rằng không ai có thể trở nên vĩ đại, sau đó nó sẽ biết ơn anh vì đã cho nó biết rằng điều đó là có thể. Tuy nhiên, cũng có những con chuột hy vọng rằng không ai có thể đạt đến độ vĩ đại - vì điều này giúp ích cho việc biện hộ cho những con đường mù quáng của chúng. Hãy nói với một con chuột như thế rằng sự vĩ đại là hoàn toàn có thể, nó sẽ ghét anh vì điều đó.
Tôi tin rằng khao khát được truyền cảm hứng vĩ đại hơn khao khát được nhận pho mát rất nhiều. Nhưng dù tôi có sai đi chăng nữa, tôi cũng không cho phép mê cung dạy lũ chuột rằng chúng nhỏ bé và không quan trọng. Tôi không cho phép mê cung dạy lũ chuột rằng có sự cao quý hay thông thái nào đó trong những yếu đuối và đau khổ. Tôi không thể chấp nhận một mê cung mà ở đó việc đi tìm pho mát là một điều hiển nhiên. Tôi không chấp nhận việc một mê cung nói với bất cứ chàng chuột nhỏ tuổi nào rằng nó không biết hay không thể đạt được thành tựu nào. Tôi từng là một chàng chuột nhỏ trong mê cung như vậy. Và tôi sẽ không để chuyện đó xảy ra.
Và đó là thứ tôi tìm kiếm.
Anh là con chuột đầu tiên tôi chia sẻ chuyện này vì tôi biết anh sẽ hiểu. Và lý do tôi biết điều đó rất đơn giản…
Tôi đã lấy pho mát của mọi con chuột trong mê cung và gây ảnh hưởng tới chúng. Bằng việc lấy pho mát đi, tôi đã thay đổi suy nghĩ, cảm giác, phương hướng và cả niềm tin của chúng.
Tôi cũng đã lấy pho mát của anh rất nhiều lần, Zed à. Nhưng anh không quan tâm đến chuyện đó.”