Ngày xửa ngày xưa, có đúng năm mươi lăm chú lính chì đều là anh em ruột với nhau, bởi vì tất cả được đúc từ cùng một chiếc thìa chì cũ. Chúng vác súng trên vai, mắt nhìn thẳng về phía trước, và khoác trên mình bộ quân phục lộng lẫy màu đỏ và xanh. Âm thanh đầu tiên trên đời mà chúng được nghe chính là câu nói: "Những chú lính chì!", thốt lên bởi một cậu bé vỗ tay mừng rỡ khi nắp chiếc hộp đựng chúng được mở ra. Chúng được tặng làm quà sinh nhật cho cậu bé, và cậu liền đứng cạnh bàn để xếp chúng ra. Tất cả các chú lính đều y hệt như nhau, ngoại trừ một chú chỉ có một chân; chú này bị để lại cuối cùng nên không còn đủ số chì nung chảy để làm nốt, vì vậy người ta đúc cho chú đứng thật vững trên một chân, và điều đó khiến chú trở nên rất đặc biệt.
Chiếc bàn nơi các chú lính chì đứng được bày la liệt những món đồ chơi khác nhau, nhưng bắt mắt nhất là một lâu đài giấy xinh xắn. Qua những ô cửa sổ nhỏ, người ta có thể nhìn vào bên trong các căn phòng. Ngay trước lâu đài, một vài cái cây nhỏ vây quanh một mảnh gương soi, được dụng ý làm thành một mặt hồ trong vắt. Những con thiên nga làm bằng sáp bơi lội trên hồ và soi bóng xuống mặt nước. Tất cả những điều đó rất ư đẹp đẽ, nhưng tuyệt vời nhất là một nàng vũ công nhỏ xíu đứng ở cánh cửa mở của lâu đài; nàng cũng được làm bằng giấy, mặc một chiếc váy bằng vải muslin mỏng manh với một dải lụa xanh hẹp vắt qua vai tựa như chiếc khăn choàng. Ngay trước ngực nàng được đính một bông hoa kim tuyến lấp lánh, to bằng cả khuôn mặt nàng. Nàng vũ công nhỏ nhắn dang rộng hai tay và giơ cao một chân lên tới mức chú lính chì hoàn toàn không nhìn thấy nó đâu, và chú cứ nginh ngác tưởng rằng nàng, cũng giống như mình, chỉ có độc nhất một chân. "Đây đúng là người vợ dành cho mình rồi," chú nghĩ thầm; "nhưng nàng quá cao sang, lại sống trong một lâu đài, trong khi ta chỉ có một cái hộp để ở, lại chung chõ với tận hai mươi lăm mạng nữa, nơi ấy nào phải chỗ cho nàng. Dù sao ta cũng phải tìm cách làm quen với nàng mới được." Thế rồi chú nằm dài trên bàn phía sau một hộp đựng thuốc hùm đang đặt ở đó, để có thể tha hồ ngắm nhìn nàng tiểu thư kiều diễm vẫn đang đứng kiễng trên một chân mà chẳng hề mất thăng bằng.
Khi màn đêm buông xuống, tất cả các chú lính chì khác đều được cất vào hộp, và người trong nhà đi ngủ hết. Lúc bấy giờ, đám đồ chơi bắt đầu tự tổ chức trò chơi cho riêng mình, nào là đi thăm hỏi nhau, giả vờ đánh trận và tổ chức vũ hội. Các chú lính chì khua lách cách trong hộp; chúng muốn ra ngoài để tham gia vào chốn vui chơi nhưng chẳng thể nào mở nổi nắp hộp. Mấy con kẹp hạt dẻ chơi trò nhảy cóc, còn cây bút chì thì nhảy nhót khắp bàn. Tiếng động ồn ào đến nỗi con chim hoàng yến giật mình thức giấc và bắt đầu cất giọng hót, lại còn hót cả thơ nữa chứ. Chỉ có duy nhất chú lính chì và nàng vũ công là vẫn đứng yên ở vị trí của mình. Nàng đứng nhón gót, hai chân duỗi thẳng, vững vàng chẳng kém gì chú với chiếc chân độc nhất. Chú chưa bao giờ rời mắt khỏi nàng lấy nửa giây. Đồng hồ điểm mười hai giờ, và với một cú nảy mạnh, nắp hộp thuốc hùm bật tung lên; nhưng thay vì thuốc hùm, một tên yêu tinh đen xì nhảy thốc lên; hóa ra chiếc hộp đựng thuốc hùm ấy là một món đồ chơi đố trí.
"Hỡi chú lính chì," tên yêu tinh nói, "đừng có mơ tưởng những thứ không thuộc về mình."
Nhưng chú lính chì làm như điếc không sợ súng.
"Được lắm; cứ chờ đến ngày mai đi rồi biết," tên yêu tinh gầm gừ.
Khi lũ trẻ bước vào phòng vào sáng hôm sau, chúng đặt chú lính chì lên bệ cửa sổ. Chẳng biết là do tên yêu tinh giở trò hay do cơn gió lùa, mà bỗng nhiên cửa sổ bật tung ra, và chú lính chì lộn nhào từ tầng ba rơi thẳng xuống con phố phía bên dưới. Đó là một cú ngã khủng khiếp; bởi chú cắm đầu xuống đất, mũ sắt và lưỡi lê găm chặt vào giữa các phiến đá lát đường, còn cái chân duy nhất thì chỏng lên trời. Cô người làm cùng cậu bé lập tức chạy xuống lầu để tìm chú; nhưng bóng dáng chú biệt tăm biệt tích, dù có lúc suýt chút nữa họ đã giẫm phải chú. Giá như chú cất tiếng kêu "Tôi ở đây này," thì mọi chuyện đã ổn thỏa biết bao, nhưng vì đang mặc quân phục nên chú quá ư kiêu hãnh không chịu cất lời cầu cứu.
Chẳng mấy chốc trời bắt đầu đổ mưa, và những giọt nước rơi ngày một dày hạt hơn cho đến khi biến thành một trận mưa rào nặng hạt. Khi trận mưa vừa dứt, có hai cậu bé tình cờ đi ngang qua, và một đứa thốt lên: "Nhìn kìa, có một chú lính chì. Chắc phải làm cho chú một chiếc thuyền để đi bơi mới được."
Thế là chúng bèn lấy một tờ báo gấp thành chiếc thuyền, đặt chú lính chì lên đó, rồi thả cho chú trôi bồng bềnh dọc theo rãnh nước bên đường, trong khi hai cậu bé cứ chạy lon ton bên cạnh và vỗ tay réo hò. Ôi chao, những con sóng lớn làm sao lại nổi lên trong rãnh nước ấy chứ! Và dòng nước xiết làm sao! Bởi trận mưa vừa rồi thực sự rất lớn. Chiếc thuyền giấy tròng trành lên xuống, đôi lúc xoay tít nhanh đến nỗi khiến chú lính chì phải run lên; thế nhưng chú vẫn giữ vững tư thế; nét mặt không hề biến sắc; chú nhìn thẳng về phía trước và vác súng trên vai. Bất ngờ, chiếc thuyền lao vút qua dưới một cây cầu vòm của hệ thống cống ngầm, và ở đó tối như trong hộp của chú lính chì vậy.
"Giờ thì mình đang trôi đi đâu thế này?" chú tự nhủ. "Chắc chắn lại là trò quỷ quái của tên yêu tinh đen rồi. À mà, giá như tiểu thư xinh đẹp ở đây cùng thuyền với ta, thì dẫu tối tăm đến mấy ta cũng chẳng hề bận tâm."
Bỗng nhiên xuất hiện một con chuột nước to tướng sống trong cống ngầm.
"Mày có giấy thông hành không?" con chuột hỏi, "đưa ngay đây cho tao." Nhưng chú lính chì vẫn ngậm miệng làm thinh và siết chặt khẩu súng hơn bao giờ hết. Chiếc thuyền trôi đi và con chuột bám theo sau lưng. Nó nghiến răng nghiến lợi và gào thét vào mấy khúc gỗ cùng đám rơm rác: "Chặn nó lại, chặn nó lại mau; nó chưa nộp phí qua đường và cũng chẳng xuất trình giấy tờ gì cả." Nhưng dòng nước cứ thế cuồn cuộn chảy xiết hơn. Chú lính chì đã có thể nhìn thấy ánh ban mai lấp ló ở đầu bên kia vòm cống. Rồi chú nghe thấy một tiếng gầm rú đủ sức làm khiếp vía cả những tráng sĩ can đảm nhất. Ngay ở đầu ra của đường hầm, dòng nước cống đổ ào vào một con kênh lớn qua một đoạn dốc đứng, tạo thành một hiểm họa nguy hiểm chẳng khác gì ngọn thác đối với chúng ta. Chú ở quá gần nên không tài nào dừng lại được, thế là chiếc thuyền lao vút đi, và tội nghiệp chú lính chì chỉ biết gồng mình cứng đờ hết mức có thể, đến chớp mắt cũng không dám để lộ vẻ sợ hãi. Chiếc thuyền xoay tít ba bốn vòng, rồi nước tràn ngập đến sát mép; chẳng gì có thể cứu nó khỏi cảnh chìm nghỉm. Lúc này chú đã đứng ngập nước đến cổ, trong khi chiếc thuyền cứ chìm sâu mãi, chất giấy trở nên mềm nhũn và rã ra vì ngấm nước, cho đến khi dòng nước hoàn toàn dâng lên ngập đầu chú lính. Chú nghĩ về nàng vũ công kiều diễm mà chú sẽ chẳng bao giờ còn được gặp lại nữa, và những vần thơ vang vọng bên tai chú—
"Giã biệt người chiến sĩ! dũng cảm muôn đời,
Trôi hoài về nơi nấm mồ tăm tối."
Rồi chiếc thuyền giấy rã vụn ra thành từng mảnh, chú lính chìm lỉm xuống nước và ngay lập tức bị một con cá lớn nuốt chửng vào bụng. Ổi chao, bên trong bụng cá tối làm sao! Còn tối hơn cả trong đường hầm, lại chật chội nữa chứ, thế nhưng chú lính chì vẫn giữ vững tinh thần, nằm dài duỗi thẳng và vác súng trên vai. Con cá bơi đi bơi lại, thực hiện những động tác kỳ lạ nhất, nhưng cuối cùng nó cũng nằm im bất động. Chợt một tia chớp như xé rách lồng ngực con cá, rồi ánh sáng ban mai lòa tới, và một tiếng hét vang lên: "Trời ơi, chú lính chì đây rồi!" Con cá đã bị bắt, đem ra chợ bán cho người đầu bếp, và cô ta mang nó vào nhà bếp rồi dùng một con dao lớn mổ bụng. Cô nhặt chú lính lên, dùng hai ngón tay kẹp lấy ngang lưng rồi mang vào phòng. Mọi người ai nấy đều tò mò muốn tận mắt chứng kiến vị anh chàng lính chì kỳ lạ đã chu du bên trong bụng một con cá; thế nhưng chú chẳng hề kiêu ngạo chút nào. Họ đặt chú lên bàn—và ôi chao, trên đời này biết bao điều kỳ diệu cứ thế xảy ra!—chú đang ở ngay trong căn phòng quen thuộc mà từ cửa sổ đó chú đã rơi xuống, kia là những đứa trẻ ấy, những món đồ chơi nọ vẫn đứng trên bàn, và cả lâu đài xinh xắn cùng nàng vũ công kiều diễm bên khung cửa; nàng vẫn đang kiễng một chân và giơ cao chân kia, vững vàng y như chú. Cảnh tượng ấy khiến chú lính chì xúc động đến mức suýt rơi những giọt nước mắt bằng chì, nhưng chú đã kìm lại được. Chú chỉ lặng lẽ ngắm nhìn nàng và cả hai đều không nói năng gì. Ngay lúc đó, một trong mấy cậu bé cầm lấy chú lính chì và ném thẳng vào lò sưởi. Cậu ta làm thế chẳng vì lý do gì cả, thế nên chắc chắn lại là do lỗi của tên yêu tinh đen sống trong hộp thuốc hùm. Những ngọn lửa chiếu rọi lên người chú lính chì khi chú đứng đó, hơi nóng thật khủng khiếp, nhưng chẳng rõ sức nóng ấy tỏa ra từ ngọn lửa thực hay từ ngọn lửa của tình yêu nữa. Lúc bấy giờ chú có thể nhận ra những sắc màu tươi tắn trên quân phục đã phai mờ, nhưng chẳng ai biết chúng bị nước cuốn trôi trong chuyến hành trình hay do tác động của nỗi buồn đau. Chú nhìn nàng tiểu thư, và nàng cũng nhìn chú. Chú cảm thấy thân hình mình đang tan chảy dần, thế nhưng chú vẫn đứng vững vàng với khẩu súng trên vai. Bất chợt cánh cửa phòng bật mở và luồng gió lốc cuốn lấy nàng vũ công, nàng chao lượn nhẹ nhàng như một nàng tiên gió bay thẳng vào trong lò sưởi ngay bên cạnh chú lính chì, để rồi bén lửa bùng cháy và biến mất ngay tức khắc. Chú lính chì tan chảy thành một mẩu chì vón cục, và vào sáng hôm sau, khi cô người làm quét tro tàn trong lò sưởi ra, cô đã tìm thấy chú ở hình hài của một trái tim bằng chì nhỏ xíu. Còn về phần nàng vũ công, chẳng còn sót lại gì ngoài bông hoa kim tuyến đã bị ngọn lửa thiêu rụi đen thui như than củi.
