Nữu Nữu không có áo mới, chỉ mặc một bộ quần áo cũ ngắn củn, chật chội nhưng dẫu sao vẫn còn sạch sẽ. Mua một chiếc hộp gỗ nhỏ, khâm liệm em lại, rồi chôn cất ở ngoài thành.
Vận Mai bệnh đến mức không dậy nổi giường. May mắn là ở nhà có Thụy Toàn và Cao Đệ. Thụy Toàn không định cứ mãi ì ạch ở nhà, cậu chuẩn bị ra ngoài làm những công việc quan trọng không kém gì việc kháng Nhật. Cậu đã có nhận thức về hiện trạng đất nước, hiểu rõ tổ quốc đang cần mình làm gì nhất. Cậu không thể cứ lươn khươn, suốt ngày rúm ró trong nhà, quanh quẩn với mắm muối dưa cà. Tuy nhiên, trước mắt cậu vẫn chưa thể đi ngay được. Trước hết, phải cứu bác Cận ra ngoài, sắp xếp ổn thỏa rồi mới có thể thở phào nhẹ nhõm, huống chi hiện tại ông nội, mẹ và anh chị đều không thể thiếu cậu. Cậu hiểu rằng, thái độ nói cười vui vẻ và vô tư lự của mình có thể phá vỡ bầu không khí tĩnh mịch như chết chóc trong nhà.
Cách đối phó với đại tẩu của Thụy Toàn rất đơn giản nhưng lại vô cùng hiệu quả. Cậu không an ủi cô, mà chỉ từ sáng đến tối đòi cái nọ cái kia, làm cô chẳng được yên thân dù chỉ một lát. "Đại tẩu, vẫn chưa dậy cơ à? Em thèm ăn sủi cảo quá. Tám năm rồi chưa được ăn sủi cảo chị gói đấy." Hoặc là: "Đại tẩu, dậy đi thôi, tìm cho em hai bộ quần áo cũ. Xem em đang mặc cái gì thế này — chật ních, bó đến mức em thở chẳng ra hơi." Cậu biết chị dâu là người tốt bụng, nhất định sẽ sập bẫy của mình, cắn răng gượng dậy làm việc. Chỉ cần chị ấy có thể đứng dậy làm việc, thì vết thương lòng kia sẽ dần dần lành lại.
Cậu vừa đòi hỏi đại tẩu đủ thứ để không cho cô có thời gian nghĩ ngợi đến những chuyện đau lòng ấy, vừa vừa la liếm kể cho cô nghe rất nhiều chuyện thảm khốc mà cậu từng chứng kiến — những đứa trẻ bị máy bay địch ném bom chết, những đứa trẻ bị xô ngã xuống sông khi chạy nạn… Trong chiến tranh, những đứa trẻ chết oan uổng có tới hàng vạn, Nữu Nữu chẳng qua chỉ là một trong số đó mà thôi.
Cuối cùng đại tẩu cũng có thể đứng dậy làm việc rồi. Cô gầy đi, càng gầy thì đôi mắt lại càng có vẻ to hơn. Khi làm việc, cô sẽ bỗng nhiên khựng lại, như thể đang nhớ ra điều gì. Thụy Toàn luôn không để cô có cơ hội vẩn vơ suy nghĩ lung tung, bèn gọi Tiểu Thuận đi cùng mẹ, trò chuyện cùng cô.
Thụy Toàn nói chuyện nhiều nhất khi ở cùng đại ca. Hai anh em dọn hẳn vào ở chung một phòng, để Cao Đệ ở cùng với Vận Mai.
Trò chuyện qua ba, bốn buổi tối, hai anh em đã nói hết những gì cần nói mà vẫn chưa chịu dừng lại. Lại lân la sang chuyện gia đình, chuyện quốc gia, đại sự thế giới, cứ như thể sự phồn vinh hưng thịnh của đất nước và hòa bình thế giới đều trông cậy vào hai người họ bàn tính vậy. Đến khi thực sự chẳng còn gì để nói nữa, họ lại đem những chuyện đã nói ra ôn lại một lượt.
Cả nhà đều rất quý Cao Đệ. Cô đã chẳng còn là cái cô " tiểu thư" nào nữa, việc gì cô cũng vui vẻ làm — chiến tranh đã rèn giũa cô nên người. Cô chăm sóc Kỳ lão nhân và vợ Thiên Hữu, nấu cơm cho cả nhà. Tay nghề nấu nướng của cô không cao, nhưng điều này chẳng làm khó được cô. Dù thế nào đi nữa, cơm cuối cùng cũng đã nấu xong, bữa này nấu không hợp khẩu vị thì bữa sau chẳng lẽ không cải thiện lên được sao?
Cứ như vậy, Vận Mai lại càng cảm thấy bản thân nên nhanh chóng gượng dậy làm việc, không thể để khách lo toan thay mọi việc cho mình. Ngay cả Kỳ lão nhân cũng cảm động, quên đi thành kiến của ông đối với nhà họ Quan. Ông lén nói với Thụy Toàn: "Đừng để khách phải phục dịch chúng ta chứ, thế thì ra thể thống gì!"
Thụy Toàn cười mỉm, không nói gì.
Ngày thứ bảy sau khi chiến thắng, thi nhân họ Tiền đã bước ra từ ngục tù.
Thụy Toàn dự tính tổ chức một buổi tụ tập nho nhỏ để chào đón bác Cận. Kể từ ngày chiến thắng, Bắc Bình vẫn luôn lạnh lẽo quạnh hiu, Thụy Toàn không thích cái không khí lạnh lẽo này chút nào. Cậu đi bàn với ông nội. Ông nội đã đồng ý, còn dặn dò: "Phải mua lấy một vò rượu, ông ấy thích làm vài ngụm."
"Đương nhiên rồi, con biết mua rượu ở đâu mà."
Cậu còn bàn bạc với Vận Mai và Cao Đệ xem phải làm mấy món ăn? Vận Mai cảm thấy có đậu phụ khô và lạc rang nhắm rượu là quá đủ rồi. Cô không thể lo nổi cơm nước cho chừng ấy người, vừa không có tiền, tinh thần lại vừa kém.
"Cứ thế đi đại tẩu, tiện thể pha thêm chút trà nhé."
Cậu đi tìm mẹ: "Mẹ à, bác Cận sắp tới, mẹ phải dậy tiếp đãi bác ấy đấy." Vợ Thiên Hữu gật đầu.
Thụy Toàn mời đại ca cùng đi đón bác Tiền. Thụy Tuyên đương nhiên vui vẻ nhận lời. Anh cũng nghĩ đến tiên sinh Fushan. Anh đã mất toi cả một ngày để đi tìm người bạn cũ này, sau đó nghe người ta nói, từ mấy tháng trước, tiên sinh Fushan đã bị đưa đến trại tập trung Uy Huyện ở Sơn Đông mất rồi.
Thụy Toàn đi tìm Kim tam gia, bảo ông cùng với thiếu nãi nãi nhà họ Tiền đến nhà họ Tiền... à nhầm, đến nhà họ Kỳ. Sau đó cậu lại mời Tứ đại mụ, Trình Trường Thuận cùng tất cả hàng xóm láng giềng ở ngõ Tiểu Dương. Những người hàng xóm cũ vui mừng khôn xiết y như lúc vừa nghe tin chiến thắng vậy.
Thụy Tuyên và Thụy Toàn đón tiên sinh ra ngoài.
Bác Tiền, ngoài một bộ quần áo trên người ra thì chẳng có gì cả. Một tay bác đỡ cánh tay Thụy Toàn, một tay dắt cháu nội, lảo đảo bước ra khỏi cửa ngục. Thụy Tuyên đi theo phía sau.
Lần này khi bác Tiền bị thẩm vấn trong ngục, không hề bị tra tấn. Người Nhật muốn bác đầu hàng, bác từ chối sự "thân thiện" của chúng, thế là chúng bèn bắt cóc cháu nội của bác tống vào ngục luôn. Chúng cho hai ông cháu gặp mặt nhau mỗi ngày. Bác Tiền hiểu rõ, chúng muốn lợi dụng đứa trẻ này để gây áp lực với bác. Nếu bác cúi đầu đầu hàng, đứa cháu sẽ được sống; nếu bác không chịu, chúng sẽ tra tấn đứa trẻ ngay trước mặt bác.
Bác Tiền hoàn toàn không hề buồn rầu. Bác không nổi cáu, không chọc giận chúng, cố gắng hết sức để đứa nhỏ không phải chịu khổ; đương nhiên bác càng không thể vì cứu cháu mà khuất phục. Gương mặt nho nhã của bác luôn nở nụ cười, thuận theo tự nhiên. Nếu đến lúc đó bác quả thực không bảo vệ được cháu nội của mình thì cũng đành chịu. Dù sao thì tuyệt đối không thể đầu hàng. Đánh trận mà, chết thêm một hai người thì có sao đâu? Cho dù người chết đó chính là cháu nội của bác đi chăng nữa.
Đứa trẻ lúc mới vào ngục vừa khóc vừa quậy. Lần đầu tiên người Nhật dẫn nó đến gặp bác Tiền, mặt mũi nó đầm đìa nước mắt. Nó dùng sức đập vào chân ông nội, gào lên: "Con muốn mẹ, con muốn mẹ."
Bác Tiền nhẹ nhàng vỗ đầu đứa trẻ, liên tục nói: "Đừng quậy, ngoan nào, đừng khóc nữa." Đứa trẻ bình tĩnh lại một chút, hỏi: "Sao lại nhốt chúng ta ở đây? Sao không cho chúng ta về nhà?"
"Không có đạo lý."
"Sao lại không có đạo lý?"
"Chính là không có đạo lý."
Mấy ngày sau, đứa trẻ đã quen hơn một chút, không còn gào khóc om sòm nữa. Mỗi lần có người dẫn nó đến thăm ông nội, nó đều vô cùng vui mừng. Nó đem rất nhiều câu hỏi ra hỏi ông nội — tại sao lại đánh trận, nhà tù dùng để làm gì, người Nhật từ đâu tới, tại sao lại đến Bắc Bình. Ông nội rất kiên nhẫn lần lượt giảng giải cho nó nghe.
Đứa cháu đòi ông nội đặt cho một cái tên. Nó nhớ mẹ hay nói, tên của nó phải để ông nội đặt.
Đứa trẻ còn chưa ra đời, ông nội đã đặt sẵn tên rồi — Tiền Cừu — ý là không quên trả thù. Mà lúc này đứa trẻ tựa vào đầu gối, bác lại cảm thấy không thể để đứa trẻ cả đời phải gánh vác cái tên nghe là thấy đau lòng này được. Lão nhân hỏi đứa trẻ: "Cháu thấy chữ Cừu thế nào?"
Đôi mắt nhỏ của đứa cháu chớp chớp liên hồi, giống như đang nghiêm túc suy nghĩ. Nó có thể tưởng tượng ra mèo, chó, trâu trông như thế nào, nhưng mà "cừu", "cừu" là gì cơ chứ? Nó không tài nào hiểu nổi, chắc chắn không phải là từ gì hay ho rồi. Nó nói: "Con không thích chữ này." Ông nội vội vàng xin lỗi: "Được, đợi chút, để ông suy nghĩ thật kỹ lại, nhất định sẽ đặt cho cháu một cái tên thật hay."
Thế là vào một ngày nọ, bác nói: "Tiền Thiện thế nào? Thiện có nghĩa là chính nghĩa, thiện lương, lấy từ hàng đầu tiên trong cuốn 《Tam Tự Kinh》 mà ông dạy cháu đấy, Nhân chi sơ, tính bản thiện, còn nhớ không?" Đứa trẻ đồng ý. Ban đầu, mỗi lần người Nhật chỉ cho đứa trẻ ở bên ông nội có vài phút, sau đó thấy ông cháu ở bên nhau đã quen, chúng bèn kéo dài thời gian ra, để hai ông cháu trò chuyện nhiều hơn, hy vọng dùng đứa trẻ để làm lay động bác Tiền. Đợi khi hai ông cháu đang trò chuyện rôm rả, chúng lại đột ngột lôi đứa trẻ đi, cố ý làm cho nó khóc thét lên.
Thiếu nãi nãi họ Tiền và Tiểu Thuận đứng ở đầu ngõ Tiểu Dương, đợi bố chồng và con trai. Trông cô thay đổi hoàn toàn, đổi khác đến mức người ta suýt không nhận ra; gầy trơ xương, chỉ có đôi mắt là vẫn sáng ngời, tựa như cô đã dồn toàn bộ sinh mệnh của mình vào cặp mắt ấy để đi tìm con trai. Giờ phút này, cô biết con trai sắp quay trở về bên cạnh mình rồi, đôi mắt cô gần như muốn trào ra những đốm lửa.
Thiếu nãi nãi họ Tiền vừa thoáng thấy bóng dáng bố chồng và con trai, liền lao đi như bán sống bán chết. Cô ôm chầm lấy Tiểu Thiện vào lòng, ôm chặt lấy thằng bé. Cô ngồi thụp xuống đất, áp chặt khuôn mặt mình vào má con trai.
Đi đến cửa số một, thiếu nãi nãi họ Tiền theo thói quen dừng bước, thế nhưng bác Tiền thậm chí còn chẳng thèm nhìn lấy chiếc cổng lớn một cái, cứ thong thả bước qua.
Ngoài cửa lớn nhà họ Kỳ đứng một đám người. Mọi người nhìn thấy bác Tiền, ai nấy đều muốn chạy tới, nhưng chẳng ai dịch chuyển bước chân. Bác Tiền là người hàng xóm tốt, người bạn già, là anh hùng trong lòng mọi người. Bác mặc một chiếc áo cà sa vải thô màu xanh cũ kỹ, ngắn đến mức vừa vặn chạm tới đầu gối. Tóc bác bạc trắng, bù xù, hai má hóp vào, khô khốc chẳng chút hồng hào. Vẻ bề ngoài của bác chẳng hề có chút khí chất anh hùng nào, trên người chằng chịt những vết tích của chiến tranh. Mọi người không khỏi đưa mắt nhìn lướt qua nhau, quần áo của chính họ cũng rách rưới vô cùng, khuôn mặt ai nấy đều hốc hác, da trắng bệch ngả xanh. Mọi người lại quét mắt nhìn vào ngõ Tiểu Dương, từng nhà từng cửa, lớp sơn trên cánh cửa lớn đã hoàn toàn bong tróc không còn nhận ra, lớp vữa tường cũng đã rơi rụng. Mọi thứ đều toát lên vẻ tiêu điều, khiến người ta không đành lòng nhìn.
Phượng Lục làm nghề tấu hài, châm một dải pháo nhỏ, theo quy củ cũ chào mừng người hùng trở về.
Ai nấy đều muốn là người đầu tiên được bắt tay bác Tiền, nhưng rồi lại đồng thanh đồng lòng, nhất trí nhường quyền ưu tiên cho Kỳ lão nhân. Kỳ lão nhân dùng cả hai tay nâng lấy bàn tay bác Tiền, chỉ thốt lên một câu: "Cuối cùng cũng về rồi!" rồi chẳng thể nói thêm được câu nào nữa. Ông lại nhớ đến Thiên Hữu. Ở ngõ Tiểu Dương này, tính về tuổi tác, vóc dáng và phẩm cách, chỉ có bác Tiền là gần gũi với Thiên Hữu nhất. Bác Tiền siết chặt bàn tay lão nhân, cũng nghẹn ngào không nói nên lời.
Thụy Toàn muốn khuấy động buổi lễ chào mừng thật náo nhiệt, cứ liên mồm giục giã bà con hàng xóm bước vào trong: "Vào đi ạ, mời mọi người vào trong, ra sân làm một ly nào."
Kỳ lão nhân quay người lại, đứng sát cửa canh chừng cho bác Tiền, miệng không ngớt lời: "Mời! Mời!"
Bác Tiền quả thực rất muốn làm một ly. Bác đã từng thề, kháng chiến chưa thắng lợi thì quyết không chạm vào ly rượu, hôm nay thì bác phải uống cho thỏa thuê một chén lớn rồi.
Bác bước qua cổng lớn, vừa đi vừa chào hỏi Cao Đệ, vợ Thiên Hữu và Lưu thái thái.
Đợi tất cả mọi người đã bước vào trong sân, Kỳ lão nhân mới thong thả bước theo sau. Thụy Toàn từ nãy đã tíu tít cười nói rôm rả với mọi người rồi, còn Thụy Tuyên đứng một bên đợi để dìu ông nội. Đi được mấy bước, lão nhân gật đầu, nói: "Thụy Tuyên, hàng xóm đã đến đông đủ cả chưa? Phải ăn mừng cho thật linh đình vào." Trên gương mặt ông dần hiện lên nụ cười.
"Đến lúc ông mừng thọ chín mươi, còn náo nhiệt hơn thế này nhiều ấy chứ." Thụy Tuyên đáp.
Trong ngõ Tiểu Dương, những chiếc lá hòe phất phơ lay động, gió nổi lên rồi.