Tương Lai Nghề Nghiệp Của Tôi

Lượt đọc: 173 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Utopia For “Nomad-worker”: Địa Đàng Trần Gian Dành Cho “Nhân Công Xê Dịch”

❊ ❊ ❊

:

Bạn có phải là Nomad-Worker?

:

Nomad working là thuật ngữ được tác giả người Nhật Sasaki Toshinao sử dụng lần đầu tiên vào năm 2009 và đã ngay lập tức gây được sự chú ý. Nomad với ý nghĩa ban đầu là “dân du mục” nhưng khi được ghép với Working sẽ được hiểu với nghĩa mở rộng là sử dụng các thiết bị di động để làm việc kết hợp với di chuyển mà không bị hạn chế về thời gian hay không gian. Sự phát triển rộng rãi của hiện tượng smart worker - những người có thể làm việc mọi lúc, mọi nơi - đã mang lại cơ hội đổi đời và trở thành những Nomad-Worker cho các nhân viên công sở làm công ăn lương bình thường. Khoa học kỹ thuật phát triển, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin được thiết lập rộng rãi giúp cho bất kỳ ai, tại bất cứ đâu cũng có thể truy cập internet và tìm kiếm những thông tin cần thiết. Trong thời đại “internet ở khắp mọi nơi” như ngày nay, có rất nhiều người theo đuổi những công việc chuyên môn không nhất thiết phải làm việc trong một văn phòng bí bách, họ có thể lang thang khắp thành phố, vừa tiêu tiền vừa kiếm tiền. Chỉ cách đây mấy năm, tại Nhật Bản, giới SoHo - bao gồm những người mở ra một văn phòng làm việc nhỏ hoặc làm việc tại nhà còn nhận được sự chú ý, thì hiện nay, nhờ có mạng lưới wifi phủ sóng khắp mọi nơi, giới Nomad-Worker có thể làm việc tại bất kể thời gian và không gian nào, lại trở thành tâm điểm của sự quan tâm. đây là một phương thức làm việc mới xuất hiện trong bối cảnh ngày càng có nhiều người trẻ tuổi muốn được làm việc tự do trong không gian mà họ yêu thích.

Những người làm việc tự do thuộc nhóm Nomad-Worker không chỉ đơn thuần là “những lao động không chính thức”. Họ giống như những cư dân tự do thế hệ mới có thể điều hoà giữa chất lượng cuộc sống và công việc nhờ những điều kiện lao động linh hoạt hơn. Họ là những người lao động chính thống và cũng là những người chiến thắng khi có thể tự tin lựa chọn cho mình một cuộc sống tự do chứ không phải là kẻ thất bại như nhiều người lầm tưởng áp đặt. điều quan trọng là khoảng cách giữa người lao động chính thức và lao động không chính thức đang được thu hẹp. “Cây cầu nối” giữa hai trường phái này đã được đặt ra để chúng ta có thể giao lưu và đưa ra lựa chọn phù hợp với mình. Thông qua một hệ thống những ví dụ và tiền lệ đa dạng dưới đây, tôi muốn tìm kiếm cơ hội giúp cho một thế hệ Nomad-Worker thành công có thể chứng tỏ được tài năng của mình.

Nhật Bản: không gian làm việc chung “The Terminal”

DÂN DU MỤC THỜI ĐẠI KỸ THUẬT SỐ ĐANG GÓP PHẦN THAY ĐỔI THỊ TRƯỜNG VIỆC LÀM

“Khi bạn làm việc tại một công ty, ngày nào bạn cũng phải lên đường tới văn phòng vào lúc 9 giờ sáng và tan sở lúc 6 giờ chiều. Thế nhưng một sự thật trớ trêu là không phải ý tưởng lúc nào cũng nảy ra trong đầu bạn trong khoảng thời gian từ 9 giờ sáng đến 6 giờ chiều mỗi ngày. Sau khi trở thành một nhân công xê dịch, tôi mới nhận ra mình sống về đêm.”

— YAMANO KOHEI —

(nhân công xê dịch)

Nằm ở trung tâm thành phố Tokyo, Shibuya được coi là khu vực dành cho giới trẻ. Shibuya về đêm rực rỡ ánh đèn neon hắt ra từ những tấm biển quảng cáo luôn “sáng như ban ngày”. Nhưng khuất sau ánh đèn rực rỡ ấy là cả một thế hệ trẻ Nhật Bản đang ẩn mình trong bóng tối để cố quên đi nỗi bất an về tương lai. Hikikomori là thuật ngữ dùng để gọi tên một bộ phận thanh niên tự giam mình trong bốn bức tường và cắt đứt mọi mối liên hệ, từ chối tiếp xúc với xã hội. Kết quả thống kê cho biết hiện nay thành viên của cộng đồng Hikikomori tại Nhật Bản đã lên tới 700.000 người. Hơn một nửa trong số này không hề tự nguyện, mà vì một số lý do như không thể thích ứng với môi trường làm việc hoặc không thể tìm được việc làm, nên không còn cách nào khác, họ buộc phải làm quen với cuộc sống của những Hikikomori. Suy thoái kinh tế kéo dài kèm theo tình trạng thiếu việc làm đã cướp đi tương lai và cuộc sống của nhiều thanh niên Nhật Bản. Trong bối cảnh này, đâu là con đường hiện thực hoá ước mơ và khát vọng tuổi trẻ dành cho họ? Đáp án duy nhất chính là việc làm.

Đêm đã về khuya tại Shibuya, trong một cửa hàng bán đồ ăn nhanh luôn sáng đèn 24/24 giờ như thế này, tất cả những người có mặt tại đây đều thuộc một trong hai nhóm người: những người tiêu tiền và những người kiếm tiền. Thế nhưng hai nhóm người này lại mang dáng vẻ trái ngược đến lạ kỳ. Một bên là những thanh niên đến đây để lấp đầy cái dạ dày trống rỗng nhưng lại hiếm khi rời mắt khỏi màn hình máy tính dù đã là nửa đêm; một bên là những nhân viên trẻ làm việc tại quán ăn này, tuy đã về khuya song họ vẫn bận rộn không ngơi tay. Trong cùng một không gian, tồn tại hai nhóm người đứng ở hai lập trường hoàn toàn khác nhau, một bên là những người ngồi lì hàng tiếng đồng hồ và một bên là những người đứng liên tục suốt ca làm việc. Tuy vậy, thực chất tất cả đều đang cùng thực hiện một hành động − “làm việc”.

Cộng đồng Freeter sinh ra trong thời kỳ đóng băng của thị trường việc làm Nhật Bản

Khái niệm việc làm trọn đời đang nhanh chóng sụp đổ tại Nhật Bản. Lý do xuất phát từ tình trạng kinh tế khó khăn kéo dài khiến các chủ lao động Nhật Bản có xu hướng lựa chọn hình thức tuyển dụng nhân viên không chính thức thay vì chính thức như trước đây nhằm duy trì khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Chính sách hưởng lương và thăng tiến theo thâm niên làm việc hay chế độ làm việc trọn đời vốn là chính sách lao động đặc thù của Nhật Bản một thời đang dần biến mất. Vị trí trước đây vốn thuộc về các lao động chính thức thì nay đã được thay thế bởi những lao động không chính thức như nhân viên tạm thời hay nhân viên hợp đồng. Hiện tượng này đã rút số lượng lao động chính thức tại Nhật Bản từ 85% vào năm 1985 xuống còn 64,8% vào năm 2012; cũng trong thời kỳ này, số lượng lao động không chính thức đã tăng từ 15% lên 35,2%. Hệ quả khác là trong xã hội ngày càng có nhiều thanh niên bỗng chốc bị đẩy vào điểm mù của lao động.

Sống trong một hiện thực xã hội bất ổn và phải đối mặt với một tương lai bấp bênh, thế hệ trẻ buộc phải từ bỏ hy vọng tìm kiếm một công việc ổn định. Lựa chọn của họ là duy trì cuộc sống tự do của mình bằng nhiều công việc bán thời gian thay vì dừng lại ở một nghề nghiệp nhất định nào đó. Nhóm người này được gọi chung bằng cái tên Freeter, đây là một từ mới trong tiếng Nhật được ghép bởi từ “free” (tự do) với từ “arbeiter” (người lao động). Freeter là tên gọi khác của những người chuyên làm công việc bán thời gian, chấp nhận làm những công việc đơn giản, không ổn định mà họ tìm được để trang trải cho cuộc sống sau khi đã từ bỏ việc tìm kiếm trong vô vọng một công việc ổn định, dù đã cố gắng hết sức song vẫn không thành công. Freeter cũng phản ánh một thực trạng rất đáng lo ngại đang diễn ra trong giới trẻ Nhật Bản. Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, cộng đồng Freeter hiện đang chiếm 10% trong đội ngũ lao động trẻ dưới 34 tuổi, tương đương với 220.000 người dân nước này. Tuy nhiên, các chuyên gia dự đoán trong bối cảnh thị trường việc làm Nhật Bản đang có dấu hiệu đóng băng trở lại như hiện nay, thời gian tới sẽ ngày càng có nhiều người buộc phải gia nhập cộng đồng Freeter.

Mặc dù vậy, bên cạnh những thanh niên buộc phải gia nhập nhóm Freeter do hoàn cảnh xã hội xô đẩy, cũng có không ít bạn trẻ tự nguyện lựa chọn cuộc sống của các Freeter và con số này ngày càng tăng. Đối với những trường hợp này, họ không phải là những Freeter “ngắn hạn” tạm thời chấp nhận những công việc bán thời gian để trang trải cuộc sống cho đến khi tìm được một công việc ổn định. Có thể nói rằng, những thanh niên này sau khi quan sát và nhìn nhận cuộc đấu tranh đang diễn ra ngay trước mắt mình thì đã tự rút ra kết luận và tự động thoả hiệp với cuộc sống, mà theo đó, họ trở thành những Freeter như một lựa chọn phù hợp nhất vì cuộc sống của chính mình. Đi theo khuynh hướng chủ nghĩa cá nhân ở Nhật Bản, cùng với lối suy nghĩ tự do tự tại đặc thù “Hãy sống cho hiện tại ngay lúc này thay vì chạy theo một tương lai mơ hồ” và hoà mình vào hiện thực xã hội, những Freeter tự phát đang len lỏi và lấp đầy mọi ngõ ngách trong thành phố. Giờ đây tại Nhật Bản, Freeter đang nổi lên như một nhóm nghề mới, một lựa chọn cho những ai yêu thích cuộc sống năng động. Đi theo tiếng gọi của thế hệ trẻ, “Hãy sống tự do và đừng bó buộc bản thân trong một tổ chức nào đó”, cơ cấu việc làm của Nhật Bản cũng đang trên đà biến đổi.

Sự tồn tại của các Freeter đã không còn xa lạ với xã hội Nhật Bản. Theo như câu nói “Nếu đã không thể thay đổi tình thế thì Freeter chi bằng hãy cứ mỉm cười với hiện tại”, thì các Freeter tự phát chính là những người chấp nhận hiện thực bất ổn không thể tránh khỏi và tiếp nhận nó như một phần của cuộc sống. Và sự thật là trong sự bất ổn của cuộc sống đã xuất hiện không ít những Freeter tìm được bước chuyển mình đầy triển vọng trong dòng chảy nghề nghiệp. Giống với Freeter ở đặc điểm làm việc tự do không bị hạn chế tại một địa điểm cố định, song Nomad- Worker là dân du mục ngang dọc khắp thành phố, họ theo đuổi chủ nghĩa tự do phóng khoáng và đang làm rung chuyển mạnh mẽ một thị trường việc làm đình trệ tại Nhật Bản.

Nomad Working (“xê dịch trong công việc”) - Một mô hình làm việc mới

Tokyo là nơi có thể tìm thấy nhiều Nomad-Woker (nhân công xê dịch) nhất. Bởi nơi đây có thể coi là môi trường làm việc lý tưởng nhất dành cho các Nomad-Worker với hệ thống các nhà hàng, quán cà phê, cửa hàng ăn nhanh, vv... kinh doanh 24/24 giờ được tìm thấy dễ dàng tại khắp nơi trong thành phố. Ren là một trong những thanh niên Nomad-Worker tại Nhật Bản mà tôi có dịp gặp gỡ. Đối với Ren, các quán cà phê tại Shibuya vừa là không gian thư giãn, tận hưởng cảm giác thư thái giữa những bộn bề, tấp nập của cuộc sống đô thị, vừa là nơi tác nghiệp. Ren tỏ ra hài lòng với cuộc sống hiện tại khi anh có thể làm việc mọi lúc, mọi nơi với chiếc máy tính xách tay nối mạng hơn là đầu quân cho một doanh nghiệp nào đó. Tuy nhiên, tại sao nhân công xê dịch lại lựa chọn làm việc ở bên ngoài thay vì giam mình trong nhà như những Hikikomori? Tại sao họ lại tự đẩy mình vào những không gian công cộng lạ lẫm, đông đúc, có thể mang lại những ức chế tinh thần không nhỏ để làm việc?

“Công việc của tôi đòi hỏi phải luôn đưa ra được những ý tưởng sáng tạo. Mặc dù quán cà phê hay các địa điểm công cộng thường lộn xộn hơn những không gian đóng khác, nhưng khi làm việc trong những không gian mở như thế này, hiệu quả công việc của tôi tăng lên rất nhiều. Tôi không thích nán lại quá lâu ở một nơi nào đó, hơn nữa nhà cửa chật chội lại gây cảm giác bí bách. Những thanh niên tự lập tại Tokyo hầu hết đều sống trong những không gian rất chật hẹp. Nhà cửa chật chội không đáp ứng đủ không gian làm việc nên lựa chọn của chúng tôi là làm việc ở bên ngoài.”

Khoa học kỹ thuật phát triển đã mang tới cho nhân loại cơ hội làm việc tại bất cứ đâu trên thế giới. Và số lượng nhân công xê dịch tăng lên mạnh mẽ đang là xu thế chung của toàn cầu. Tạp chí kinh tế Mỹ Business 2.0 gọi đây là những white-collar nomad (dân du mục cổ cồn trắng). Tên gọi này không đơn thuần dùng để chỉ những người lang bạt nay đây mai đó mà còn mang ý nghĩa những lao động trí thức có trình độ chuyên môn sâu rộng và phong phú. Sự bùng nổ của xu thế làm việc “xê dịch” tại Nhật Bản đang dần lớn mạnh với nhân tố quyết định là những lao động trí thức trẻ trình độ cao.

Một ngày của những nhân công xê dịch như Ren có đôi chút khác biệt. Hàng ngày, Ren ra khỏi nhà từ sáng sớm, đến ngay cửa hàng phục vụ đồ ăn nhanh để giải quyết bữa sáng và bắt tay vào lịch trình dày đặc của mình. Việc đầu tiên là kiểm tra hòm thư điện tử, Ren nhận công việc qua e-mail và ngay lập tức tiến hành nhiệm vụ của buổi sáng. Đến trưa, khi cửa hàng đồ ăn nhanh trở nên đông đúc, Ren tìm đến những cửa hàng tiện lợi bớt ồn ào hơn. Ren thường ăn cơm hộp tại những cửa hàng tiện lợi như vậy sau đó đi dạo trên phố để đầu óc được thư giãn, nhưng cũng có lúc, Ren tiếp tục suy nghĩ về các ý tưởng công việc ngay trong những giờ nghỉ trưa như vậy. Đến chiều, Ren thường tìm cho mình một chỗ ngồi trong một quán cà phê nào đó để tiếp tục làm việc hoặc đọc sách.

Cũng có thể ngồi tại một quán cà phê suốt cả buổi chiều nhưng trung bình một ngày Ren thường ghé vào hai hoặc ba quán. Ren trao đổi công việc hoàn toàn qua e-mail và thực hiện các cuộc hội ý hay thảo luận công việc qua điện thoại di động do đó hầu như không có lý do gì để gặp gỡ trực tiếp với người khác. Tuy nhiên, chàng thanh niên này không thấy cô đơn bởi anh cảm thấy hoàn toàn thoải mái và tự do với cuộc sống của mình. Đi tới chỗ này chỗ kia trên phố là cuộc sống thường ngày của Ren và cũng là cách sống mà anh lựa chọn. Ren cho rằng trong thời đại làm việc không biên giới như ngày nay, lựa chọn của anh là một trong những lựa chọn sáng suốt để vừa làm việc vừa tận hưởng cuộc sống.

Những nhân công xê dịch của thời đại công nghệ thông minh, những công dân trẻ được trang bị các sản phẩm kỹ thuật số tiên tiến hàng đầu, tất cả đều đang chuyển mình để tìm kiếm vị trí của bản thân trong một thị trường việc làm đầy biến động. Nhật Bản ngày nay cũng đang ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thế hệ nhân công xê dịch này, bởi họ nhận thấy được hiệu quả thực tế cũng như triển vọng lớn của sự dịch chuyển này. Thanh niên Nhật ngày nay không chấp nhận ngồi yên một chỗ và đứng ngoài quá trình đổi thay không ngừng của thị trường việc làm. Tại Nhật thậm chí còn xuất hiện một địa điểm gặp gỡ dành cho những người có chung quan điểm như vậy, nơi này có tên gọi The Terminal nằm tại Harajuku, Tokyo.

9 giờ sáng đến 6 giờ chiều? Với chúng tôi là 24 giờ TỰ DO!

The Terminal tại Harajuku, Tokyo là một nơi được trang bị máy tính và các trang thiết bị văn phòng khác đáp ứng đầy đủ tiện nghi của một không gian làm việc, dành cho tất cả những ai có nhu cầu tới đây làm việc và được coi là “không gian làm việc chung”. Nhìn qua thì nơi đây không khác gì so với cảnh tượng thường thấy ở bất kỳ một công ty nào, nhưng thực tế, những người đang làm việc tại đây đều là những nhân công xê dịch có thể thay đổi vị trí của mình bất cứ lúc nào.

Yamano Kohei, một nhà thiết kế đồ nội thất đã đều đặn tới đây hàng ngày thay vì đầu quân vào một công ty khác sau khi thôi việc tại công ty cũ cách đây hơn 3 năm. Giờ đây, Yamano Kohei không có ý định tiếp tục sống cuộc sống của một nhân viên công sở cho dù đó có là một công ty tầm cỡ. Đối với anh, việc ra đường và hòa mình vào dòng người tới công sở mỗi sáng không khác nào tham gia vào một cuộc chiến chỉ còn là quá khứ xa xôi. Giờ đây, mỗi sáng, Yamano Kohei có thể rời khỏi nhà muộn hơn một chút, đi đến The Terminal và chọn lấy một chỗ ngồi, thư thái thưởng thức một tách cà phê trong khi sử dụng máy tính được lắp đặt sẵn tại đây cho công việc bán thời gian của mình. Hình thức làm việc trực tuyến này giúp cho Yamono Kohei chủ động hơn trong công việc mà vẫn đảm bảo được thu nhập. Trong một ngày, anh có thể tham gia và xử lý công việc của ba, bốn công ty khác nhau và đương nhiên là thu nhập không hề kém gì so với việc đi làm cố định tại công ty. Hơn nữa, do không phải chịu nhiều ràng buộc về thời gian, cũng không phải để ý đến ánh mắt và thái độ của những người xung quanh nên công việc trở nên hết sức dễ chịu.

“Vào những ngày đẹp trời, tôi có thể ra ngay công viên gần nhà và làm việc trên chính các thiết bị di động một cách thoải mái. Tôi thực sự cảm thấy hạnh phúc vì có thể làm chủ thời gian và làm việc theo cách riêng của mình mỗi ngày. Tôi hoàn toàn có thể làm việc tại quán cà phê hay thư viện nhưng tôi thường lui tới The Terminal bởi tại đây tôi có cơ hội gặp gỡ, trao đổi thông tin và cùng làm việc với những người cùng ngành, điều đó khiến tôi không còn cảm giác lạc lõng. Những người tới đây không chỉ được sử dụng máy vi tính mà còn có thể sử dụng các thiết bị văn phòng khác như máy fax, máy photocopy. Do đó, chúng tôi có thể làm việc mà hoàn toàn không gặp phải bất cứ trở ngại nào.”

Theo Kohei, ưu điểm lớn nhất của hình thức xê dịch trong công việc (nomad-working) chính là quản lý thời gian một cách hợp lý. Hồi tưởng lại quãng thời gian luôn sống trong cảnh phải tuân thủ theo đúng khung giờ đi làm và tan sở đã được định sẵn của một công ty, Kohei tin tưởng chắc chắn vào hiệu quả vượt trội trong công việc mà anh đạt được khi được tự quản lý quỹ thời gian và làm việc theo giờ giấc mình mong muốn.

“Khi làm việc tại một công ty, ngày nào bạn cũng phải tới sở vào 9 giờ sáng và tan sở lúc 6 giờ chiều. Thế nhưng một sự thật trớ trêu là không phải ý tưởng lúc nào cũng nảy ra trong đầu bạn trong khoảng thời gian từ 9 giờ sáng đến 6 giờ chiều mỗi ngày. Sau khi trở thành một nhân công xê dịch, tôi mới nhận ra rằng mình là người sống về đêm. Điều này có nghĩa là tôi hoàn toàn phù hợp với việc thức khuya dậy muộn, tôi thường thức cho tới bình minh của ngày hôm sau rồi mới đi ngủ và dậy muộn hơn một chút vào buổi sáng. Tôi tự tìm ra khung thời gian làm việc hiệu quả nhất của bản thân và quả nhiên là mức độ tập trung và hiệu suất công việc tăng lên một cách bất ngờ.”

Gần đây, vấn đề thu hút được sự quan tâm lớn nhất của sinh viên đại học và những người làm công sở chính là quản lý thời gian. Hiện nay, việc trong chiếc điện thoại thông minh của mỗi người đều có ít nhất một vài ứng dụng quản lý lịch trình đã không còn là điều xa lạ. Điều này phản ánh một hiện trạng xã hội mang tên “Thời gian là tiền bạc và là sức cạnh tranh”. Tuy nhiên, tự tách mình ra khỏi khung giờ làm việc cố định “9 đến 6” để sử dụng thời gian của bản thân theo cách riêng và tạo ra hiệu quả lao động tối ưu là điều không hề dễ dàng. Đây cũng là lý do để yêu cầu thay đổi khung giờ làm việc “9 đến 6” được cố định trong một thời gian dài ở Nhật Bản càng trở nên mạnh mẽ hơn. Khai trừ chế độ phân bổ giờ giấc một cách cưỡng chế, thay vào đó là áp dụng hình thức làm việc đổi mới để tự bố trí thời gian làm việc phù hợp hơn chính là một dấu chấm phá rất khác biệt trong công việc. Với hành động phá vỡ khung giờ làm việc hành chính trước đây và lựa chọn làm việc một cách tự do, thoải mái suốt 24 giờ/ ngày, giới trẻ Nhật Bản đang làm việc sao cho phù hợp với bản thân thay vì uốn nắn, gò ép để bản thân phù hợp với công việc. Nhân tố chính trong quá trình biến đổi này chính là hình thức xê dịch trong công việc.

Đối với những người bị buộc phải thôi việc do tình hình kinh tế khó khăn và cắt giảm biên chế đồng nghĩa với sự lên ngôi của hình thức lao động không chính thức thì việc có thể phải trở thành nhân công xê dịch cũng đồng nghĩa với một cuộc sống cô độc và buồn tẻ. Tuy nhiên, trên thực tế, những nhân công xê dịch như vậy có khả năng tự thiết kế thời gian ngày một hài hòa giữa công việc với cuộc sống cá nhân, sống và làm việc tích cực để chuẩn bị cho một ngày mai tươi sáng hơn, đồng thời không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn của bản thân. Họ là những người không chấp nhận chạy theo công việc mà nhanh nhạy nắm bắt và nắm chắc công việc trong lòng bàn tay. Hiện nay, hình thức xê dịch trong công việc đang trở thành phương án thực tế nhất có thể giải quyết được vấn đề thiếu việc làm tại Nhật Bản và cũng là cơ hội để những bạn trẻ đang ẩn mình được thỏa sức thể hiện tài năng ra bên ngoài.

Sức mạnh tiềm ẩn của thế hệ xê dịch mới được khai sinh cùng với xu hướng việc làm ẩn chứa bên trong đó đang dần vượt ra khỏi biên giới Nhật Bản để tung cánh hướng ra toàn thế giới.

Anh quốc: Trung tâm văn phòng chung - Central Working

SỰ RA ĐỜI CỦA E-LANCER

“Mỗi khi đến Mỹ, phòng chờ ở sân bay JFK New York lại trở thành phòng làm việc của tôi. Tôi có mặt tại phòng chờ này hàng tháng và thường lưu lại New York trong vài ngày. Tuy nhiên, nếu xem xét lại thì sẽ thấy vấn đề nảy sinh và đây là vấn đề mà hầu hết mọi người đều gặp phải. Nếu làm việc trong quán cà phê thì phòng vệ sinh không thoải mái là một vấn đề, cũng không thể ở mãi trong khách sạn vì bạn sẽ nhanh chóng cảm thấy cô đơn. Điều này đã khiến tôi nảy ra ý tưởng ‘Nếu mang một phòng chờ sân bay vào giữa trung tâm thành phố thì sao nhỉ?’”

— JAMES —

(CEO của Central Working)

Tại một thành phố với hơn 300 ngày mưa trong năm như London, hiếm khi gặp được một ngày trời quang mây tạnh, thời tiết ấm áp. Nhất là khi đứng tại ga tàu điện ngầm hay ga tàu hỏa ở London vào những ngày thời tiết âm u mây mù, con người ta rất dễ rơi vào cảm giác buồn chán bởi bầu không khí nặng nề cùng với ánh đèn leo lét, lạnh lẽo.

Dù cho những nhân công xê dịch có coi trọng sự tự do và quen với việc hoạt động độc lập đi chăng nữa thì có lẽ đôi khi họ cũng cần một nơi để lui tới. Đặc biệt là khi chỉ có một mình trong một thành phố rộng lớn và bầu trời lúc nào cũng âm u như London, thay vì cảm thấy tự do, con người dễ bị một thứ cảm giác gần giống với tâm trạng cô đơn lấn lướt và chi phối.

Sân ga Kings Cross được coi là trạm trung chuyển giao thông chính nối liền toàn bộ Anh quốc. Tại đây, những hành khách lên tàu thường sử dụng máy tính xách tay trên suốt chuyến đi như một thói quen. Điều tôi quan tâm không phải là nơi chuyến tàu hỏa sẽ đưa họ tới, mà là đích đến của thế giới ảo diễn ra bên trong những chiếc máy tính đang thu hút toàn bộ sự tập trung của họ, liệu đâu là nơi họ hướng về?

Anh quốc không chỉ có trạm trung chuyển giao thông Kings Cross, mà còn có một trạm trung chuyển khác, một nơi dành riêng cho những nhân công xê dịch tách mình khỏi đám đông, bước lên một chuyến tàu và khi bước xuống, họ tụ họp lại với nhau tại đây. Nơi đây được biết tới là địa điểm tập trung của những nhân công xê dịch, một căn cứ bí mật nối liền thế giới ảo với thế giới thực.

Central Working - Trạm trung chuyển ngoại tuyến dành cho các nhân công xê dịch

Một mạng lưới kinh doanh đề cao tính sáng tạo ra đời đã mang lại không gian làm việc chung cho giới nhân công xê dịch Anh quốc vốn được biết đến với những hoạt động riêng lẻ và nhanh chóng trở thành đầu mối liên kết các nhân tố này lại với nhau. Hình thức hoạt động độc lập khiến các lao động tự do trước đây thường được liên tưởng đến những hòn đảo biệt lập với thế giới bên ngoài. Nhưng một không gian ngoại tuyến mới ra đời có vai trò như một trạm trung chuyển đã kết nối những hòn đảo biệt lập này thành một đại lục rộng lớn. Tại một nút giao thông quan trọng và nổi tiếng như Kings Cross, sự xuất hiện của các trung tâm văn phòng chung (co-working) như lời chào đón đối với các nhân công xê dịch đến từ mọi vùng miền nước Anh. Trong số những trung tâm dạng này tại King Cross, The Hub là cái tên tiêu biểu nhất. Trong khi The Terminal của Nhật Bản chỉ có dịch vụ cho thuê không gian làm việc đơn thuần thì các trung tâm co-working tại Anh hơi khác một chút. Tại Anh, các nhân công xê dịch không chỉ sử dụng chung một không gian làm việc mà còn được cung cấp kèm theo cả phần cứng lẫn phần mềm để trao đổi thông tin và hợp tác trong công việc, do đó, họ không làm việc riêng lẻ mà cùng cộng tác với các nhân công xê dịch khác.

Đối với những người ở xa The Hub, họ thường tìm đến Central Working, nơi đang dần trở thành một trạm trung chuyển khác trong khu vực. Đi vào bên trong Central Working, ta sẽ có cảm giác như lạc vào một thế giới khác biệt. Tòa nhà này quy mô hơn nhiều so với trụ sở của các tập đoàn lớn, bao gồm những văn phòng làm việc được bài trí với nhiều phong cách khác nhau. Tại đây có quán cà phê, phòng chờ khởi hành ở sân bay, nhà hàng, nhưng cũng có cả những không gian khác mang lại cảm giác ấm cúng và thân thuộc như phòng khách gia đình. Đặc biệt, đập vào mắt tôi là những dãy bàn dài phục vụ nhu cầu sử dụng chung trong một không gian hoàn toàn mở không bị ngăn cách bởi những bức tường. Dãy bàn này là nơi gặp gỡ trao đổi thông tin của những lao động làm việc tự do, đây cũng là nơi cho ra đời ý tưởng dành cho các dự án hợp tác mới. Ngoài ra, để hỗ trợ tối đa cho giới lao động tự do, Central Working còn giữ chức năng vận hành các chương trình hỗ trợ đa dạng như: tổ chức các buổi hội thảo và tư vấn chuyên môn, sắp xếp các buổi gặp gỡ với các chuyên gia tên tuổi trong nhiều lĩnh vực.

James Layfield, CEO của Central Working, giải thích, không gian mới mẻ này là nơi hiện thực hóa “những gì mà các văn phòng làm việc trước đây không đáp ứng được”.

“Mỗi khi đến Mỹ, phòng chờ ở sân bay JFK New York trở thành phòng làm việc của tôi. Tôi có mặt tại phòng chờ này hàng tháng và thường lưu lại New York trong vài ngày. Tôi nghĩ rằng làm việc ở phòng chờ đó thật thoải mái và dễ chịu. Tuy nhiên, nếu xem xét lại thì sẽ thấy nảy sinh vấn đề và đây là vấn đề mà hầu hết mọi người đều gặp phải. Nếu làm việc trong quán cà phê thì phòng vệ sinh không thoải mái là một vấn đề, cũng không thể ở mãi trong khách sạn vì bạn sẽ nhanh chóng cảm thấy cô đơn. Điều này đã khiến tôi nảy ra ý tưởng ‘Nếu mang một phòng chờ sân bay vào giữa trung tâm thành phố thì sao nhỉ?’”

James Layfield tin rằng, nếu kéo mọi người ra khỏi văn phòng với những góc làm việc được phân cách bởi tấm vách ngăn, hay ra khỏi những ngôi nhà chỉ có một mình thì họ sẽ phát huy được những khả năng bất ngờ. Giờ đây, lực lượng đông đảo các nhân công xê dịch sẽ không còn phải lang thang tại các phòng chờ sân bay hay quán cà phê nữa, thay vào đó, họ tham gia và giao lưu tại những diễn đàn ở các trung tâm co-working, điều này sẽ giúp họ thúc đẩy tính sáng tạo và nâng cao hiệu quả làm việc.

“Về cơ bản, con người luôn yêu thích việc được ở cùng người khác, muốn có ai đó bên cạnh và thích tạo nên các cộng đồng. Khoa học kỹ thuật mang lại sự tự do cho con người nhưng khoa học càng phát triển con người càng có xu hướng tách mình ra khỏi cộng đồng. Tính cộng đồng chính là một trong những thứ mà con người hiện đại đang dần đánh mất và hiện tượng này trở thành một vấn đề xã hội. Nếu liên tục làm việc độc lập trong một không gian biệt lập như nhà riêng, những người làm việc tự do sẽ tự nhận thấy sự hạn chế và muốn quay trở lại hòa nhập với xã hội. Nhưng đối với những người lao động đã tự do trong thời gian dài, sẽ không dễ dàng khi quay trở lại làm việc trong một công ty bởi họ sẽ phải từ bỏ rất nhiều thứ. Đây là lý do mà họ cần tới những không gian làm việc chung, cần trao đổi và giúp đỡ lẫn nhau, đồng thời hình thành nên những cộng đồng cùng chung chí hướng. Những trung tâm co-working ra đời là nơi để mọi người có thể tìm thấy sự giúp đỡ khi họ cảm thấy đơn độc.”

Ngay cả dân du mục trên thảo nguyên đôi khi cũng mong muốn được dừng chân và mong muốn này hoàn toàn có thể bắt gặp ở những nhân công xê dịch. Đằng sau dáng vẻ mạnh mẽ không biết mệt mỏi của những lao động tự do luôn chỉ đơn độc vượt qua mọi chuyện liệu có phải là những cá nhân cô đơn hy vọng tìm được người bạn đồng hành? Những trung tâm co- working tại Anh vẫn đảm bảo tự do cá nhân cần thiết, trong khi đảm nhiệm thêm chức năng “sạc pin” truyền năng lượng tập thể tới những cá nhân hoạt động độc lập. Bởi vậy, có thể nói nhiệm vụ hàng đầu của trung tâm co-working mà James đang điều hành chính là kéo con người xích lại gần nhau hơn.

“Trước hết, phải kiến tạo được một môi trường mà các cá nhân hoàn toàn khác biệt có thể tìm thấy điểm chung và bắt tay với nhau trong công việc. Điều này có nghĩa là phải tạo nên những thời điểm có thể tập hợp được nhiều người. Giúp cho các cá nhân có điều kiện gặp gỡ và trò chuyện chia sẻ với nhau là điều vô cùng quan trọng. Tôi và các nhân viên của mình luôn cố gắng để có thể hòa hợp với tất cả những người đến đây bởi chúng tôi cần phải nhạy bén nhận ra những nhu cầu của họ để kịp thời đưa ra sự giúp đỡ và hỗ trợ tối đa. Do đó, công việc chủ yếu của tôi hiện nay là trò chuyện cùng những người đến với Central Working.”

Trên thực tế, thời đại chuyển đổi của giới lao động tự do đang mở ra tại Anh khiến con số những người gia nhập cộng đồng này tăng đột biến. Chỉ riêng Central Working đã có tới 3 chi nhánh đang hoạt động hết công suất và sắp tới, trong năm nay, 5 chi nhánh mới sẽ được mở ra tại nhiều nơi trên toàn nước Anh. Những trung tâm như thế này được mở ra hy vọng có thể trở thành những căn cứ ngoại tuyến không chỉ cung cấp thêm điểm dừng chân cho giới lao động tự do mà còn là nơi thúc đẩy những ý tưởng mới phát triển và không gian chia sẻ việc làm. Giờ đây, dân du mục Anh không còn đơn độc nữa. Trước mắt họ là cánh cửa hiện thực dẫn vào thế giới thực thay vì những ô cửa sổ ảo như trước kia. Tại đây không tồn tại sự cạnh tranh hay khái niệm nhiệm vụ áp đặt bắt buộc. Thay vào đó là những con người với tinh thần tự do chia sẻ với nhau câu chuyện về sự nghiệp tương lai.

E-lancer - Freelancer (lao động tự do) thế kỷ XXI

Điều quan trọng nhất đối với một nhân công xê dịch không gì khác ngoài việc làm. Khi không có việc làm, họ không còn là nhân công xê dịch nữa mà ngay lập tức biến thành người thất nghiệp. Đặc biệt là trong tình trạng thiếu việc làm trầm trọng như tại Anh, nếu không phải là thành viên của một đoàn thể nào đó hay không có những mối quan hệ thì các lao động tự do khó mà tìm được việc. Cho dù trình độ chuyên môn của bản thân có uyên thâm đến đâu, nếu không có một vũ đài để phô bày tài năng thì đối với ai đó, lao động tự do rất có khả năng sẽ trở thành một sự mỉa mai khi bạn chỉ có thể tận hưởng sự tự do mà không nắm bắt được bất kỳ cơ hội nào để thể hiện năng lực.

Do đó, trong dòng chảy của thời đại kỹ thuật số hiện nay đã xuất hiện những người chuyên săn lùng những vũ đài cơ hội như vậy. Chỉ với chiếc máy tính nối mạng, những freelancer thế kỷ XXI mang tên E-lancer đã có thể làm nên sự nghiệp. Đối với những E-lancer trẻ, phạm vi hoạt động của họ không chỉ dừng lại ở thế giới thực mà còn mở rộng ra cả trong những không gian ảo. Bên cạnh đó, địa điểm làm việc của họ không phải là quán cà phê hay trung tâm co-working mà ngay tại tư gia.

Jason là một nhiếp ảnh gia tự do, với công việc này anh đi tới khắp nơi trên thế giới để quay phim và chụp ảnh. Bên cạnh đó, Jason còn là một nhà sản xuất phim hoạt hình máy tính làm việc theo hình thức E-lancer. Hiện nay, anh điều hành một công ty sản xuất phim và thực hiện các dự án điện ảnh. Jason đã từng có kinh nghiệm làm việc tại nhiều công ty với vô số những công việc khác nhau trong suốt 15 năm qua. Trong số những công ty Jason từng làm việc, cũng có không ít công ty nước ngoài. Thế nhưng, Jason chưa bao giờ chính thức đi làm tại bất kỳ công ty nào trong số đó. Bởi tất cả những trao đổi công việc đều có thể thực hiện qua các cuộc gọi video hay e-mail.

“Sau khi trở thành một E-lancer, tôi bắt đầu với những dự án bình thường và thực hiện các cuộc họp với những người có liên quan khoảng hai, ba lần một tuần thông qua các cuộc gọi video. Cũng có khi các cuộc thảo luận như vậy diễn ra giữa nhiều người. Thông thường, khoảng hai, ba người sẽ cùng chia sẻ công việc tại một thư mục chung thông qua các dịch vụ lưu trữ trực tuyến và tôi đều đặn đăng tải các sản phẩm công việc của mình lên đó. Sau khi đã xem xét, kiểm định kỹ lưỡng sản phẩm lao động của tôi, họ sẽ đưa ra các ý kiến phản hồi thông qua các cuộc gọi video.”

Những E-lancer như Jason đang xuất hiện ngày càng nhiều. Họ thực chất là những lao động tự do (freelancer) thực hiện các dự án công việc nằm trong lĩnh vực chuyên môn của bản thân thông qua sự hỗ trợ của các sản phẩm công nghệ như máy tính và Internet. Thế hệ freelancer trước đây thường tìm kiếm công việc thông qua các mối quan hệ xã hội. Trong khi đó, các E-lancer ngày nay giải quyết những vấn đề công việc hoàn toàn qua Internet. Toàn bộ quá trình làm việc bắt đầu từ bước đầu tiên là tìm kiếm công việc cho tới hoàn thiện công việc, đương nhiên là cả việc “nộp sản phẩm” và cuối cùng là thanh toán thù lao, tất cả đều được thực hiện qua mạng. Trên thực tế, sự xuất hiện của các trang web như Elancercom đã hỗ trợ đắc lực cho việc kết nối doanh nghiệp với các E-lancer và số người có nhu cầu sử dụng dịch vụ này ngày càng gia tăng với tốc độ chóng mặt. Jason cho rằng khi hoạt động với tư cách là một E-lancer, anh có thể làm việc với hiệu suất cao hơn nhiều so với bất kỳ công việc nào khác. Do không bị hạn chế trong một văn phòng hay địa điểm làm việc nhất định, bạn có thể sử dụng máy tính và các mạng lưới liên kết để xử lý nhiều công việc cùng một lúc.

“Có thể kiếm tiền bằng nhiều cách khác nhau là một điều rất thú vị. Ngay lúc này, tôi đang thực hiện một dự án phim hoạt hình mới với tư cách là một nghệ sĩ hiệu ứng đồ họa máy tính và dự án này đã bắt đầu từ 5 - 6 tháng trước. Dự án đang dần đi vào hoàn thiện nên gần đây, mỗi khi có thời gian rảnh tôi lại truy cập vào trang web elancercom để tìm kiếm công việc tiếp theo. Lần này, tôi chủ ý tìm kiếm những công việc liên quan đến nhiếp ảnh và quay phim. Nếu là 6,7 năm trước thì có lẽ cuộc sống này sẽ bất khả thi bởi nếu muốn có việc làm, bạn phải trực tiếp đi chào bán các sản phẩm của mình. Thu nhập từ lĩnh vực nhiếp ảnh có thể thấp hơn so với thu nhập từ việc sản xuất phim hoạt hình, nhưng tôi không muốn vì tiền mà phải làm mãi một việc. Ngay sau khi dự án này kết thúc, tôi sẽ tạm thời rời xa chiếc máy tính, hy vọng công việc mới sẽ giúp tôi phát triển tính sáng tạo của mình.”

Do tiến hành công việc mà không cần đến các cuộc gặp mặt trực tiếp nên các E-lancer phải chấp nhận việc có thể phải đối mặt với những rủi ro không lường trước được.

“Lựa chọn trở thành một E-lancer đồng nghĩa với việc bạn phải chuẩn bị tinh thần để đón nhận vô số những lời từ chối và thậm chí bị từ chối vào những giây phút cuối cùng. Trong thế giới trực tuyến, cho dù bạn có thể hiện tốt đến mức nào cũng rất có khả năng công việc đó chẳng đi đến đâu. Cũng có trường hợp người được chọn không phải là bạn hoặc các bên liên quan không thống nhất được lịch trình, kế hoạch với nhau và bạn buộc phải từ bỏ dự án. Điều này không có gì khó hiểu, vì trong môi trường làm việc không có nhiều ràng buộc như vậy, những thỏa thuận dễ đạt được thì cũng dễ dàng chấm dứt.”

Tuy nhiên, khi đã xác định tinh thần sẵn sàng chấp nhận rủi ro thì điều mà các E-lancer như Jason nhận được là một cuộc sống như ý với những trải nghiệm phong phú và môi trường tốt nhất để rèn luyện, tích lũy kinh nghiệm chuyên môn. Đối với anh, thế giới trực tuyến là cánh cửa gần nhất và hiệu quả nhất để giao lưu với xã hội. Chỉ cần cánh cửa ấy còn mở thì khả năng thâm nhập và phát triển của Jason là vô hạn.

Bắt tay vào một sự nghiệp chưa từng có

E-lancer chính là một dạng biến thể khác của nhân công xê dịch được sinh ra trong quá trình phát triển của công nghệ thông tin. Giờ đây, con người không cần phải trực tiếp tập hợp lại để cùng làm việc, mà chỉ bằng việc kết nối, chúng ta cũng có thể đạt được hiệu quả công việc như mong muốn. Các E-lancer đã biến điều này thành hiện thực bằng cách hợp tác, tập trung kiến thức chuyên môn và khả năng sáng tạo để tạo ra các giá trị kinh tế to lớn.

Nghệ sĩ ghi-ta trẻ Rex Pearson cũng là một E-lancer thể hiện tài năng của bản thân thông qua thế giới trực tuyến và góp phần sáng tạo nên những giá trị mới mẻ trong cuộc sống. Một nghệ sĩ ghi-ta tưởng chừng như không có liên quan tới lĩnh vực công nghệ thông tin đã trở thành một E-lancer như thế nào? Trước hết, hãy tới thăm ngôi nhà có đôi chút đặc biệt của Rex. Như thể có một studio quay phim chụp ảnh đã được chuyển tới đây: máy quay, đèn chiếu và các thiết bị âm thanh lỉnh kỉnh chiếm trọn một góc phòng. Chỉ cần nhìn qua cũng có thể nhận ra căn phòng này không chỉ là không gian dành cho việc chơi ghi-ta. Sự có mặt của những thiết bị này giúp Rex có thể vận hành một kênh hướng dẫn chơi ghi-ta trên Youtube. Rex tự quay video và biên tập chúng thành bài giảng hướng dẫn học chơi ghi-ta rồi chia sẻ lên Youtube và hưởng lợi nhuận từ phía các nhà quảng cáo tùy theo số lượt xem video clip của anh. Nếu video clip đạt được số lượt theo dõi cao thì lợi nhuận nhận được cũng theo đó tăng lên. Với những video clip thu hút đông đảo người xem, thu nhập của Rex đã tăng lên đáng kể. Cùng với mức độ nổi tiếng của các video clip đăng tải trên Youtube, ngày càng có nhiều người tìm đến Rex Pearson để học chơi ghi-ta. Hiện nay, bên cạnh việc vận hành kênh hướng dẫn chơi đàn trên Youtube, Rex còn trực tiếp tổ chức một lớp hướng dẫn chơi ghi-ta hai, ba buổi mỗi tuần. Với nền tảng gây dựng được trong thời gian qua, gần đây Rex bắt đầu bắt tay vào sản xuất âm nhạc. Sân khấu để Rex thể hiện khả năng âm nhạc của mình chính là iTunes. Qua iTunes, Rex thu về lợi nhuận mỗi khi có người mua các sản phẩm âm nhạc của anh. Điều khiến Rex tự hào nhất là anh có thể kiếm tiền bằng chính sở thích âm nhạc của bản thân.

“Một trong những điểm thú vị của công việc này là tôi có thể làm việc một mình. Bởi đây là cách để tôi có thể dành toàn tâm toàn ý cho việc chơi ghi-ta. Từ lâu tôi đã luôn muốn được thử sức với công việc này nhưng vẫn còn lo lắng về khả năng thành công. Nhưng giờ thì đây là công việc toàn thời gian của tôi và tôi làm nó mỗi ngày. Tôi thậm chí còn có thể kiếm tiền từ sở thích cá nhân này.”

Rex tự hào đã tự mình tạo ra một nghề nghiệp mới mà anh gọi là “giáo viên âm nhạc đa-di-năng”. Rex tin rằng anh có thể tìm được một nghề, một hướng đi mới cho bản thân là nhờ có công nghệ kỹ thuật số và ý tưởng.

“Tôi tới London nhưng không thể tìm được việc làm trong một năm ròng. Trong thời gian chờ đợi và tìm kiếm công việc, tôi quyết định sẽ đầu tư thêm thời gian và công sức cho lĩnh vực mà tôi tin mình có khả năng, và như vậy, tôi đã bắt đầu với các bài hướng dẫn chơi ghi-ta của mình. Mặc dù đó không phải là một công việc trong giờ hành chính, nhưng rõ ràng cũng thuộc một lĩnh vực chuyên môn và công việc này giúp tôi có thể kiếm tiền qua Internet. Trước đây, việc này là điều không thể, nhưng ngày nay, chúng ta hoàn toàn có cơ hội để hiện thực hóa phương thức làm việc này. Chỉ cần có ý tưởng và kỹ thuật thì Youtube sẽ trở thành nguồn khai thác lợi ích bất tận cho bất kỳ ai.”

Rex đứng ra phía trước máy quay, chỉnh kích thước màn hình rồi bấm nút play và như vậy anh đã có thể nhanh chóng bước vào studio nhỏ của riêng mình để biểu diễn ghi-ta.

“Tôi nghĩ rằng nhiệm vụ của mình là phải hướng dẫn mọi người trên toàn thế giới chơi ghi-ta. Nhưng trên tất cả, tôi hy vọng mình có thể truyền cảm hứng tới tất cả mọi người, để chúng ta có một cái nhìn mới hơn về âm nhạc. Hy vọng tôi có thể chứng minh cho xã hội thấy rằng âm nhạc cũng có thể trở thành việc làm, đồng thời ngày càng có nhiều nghề nghiệp thuộc lĩnh vực âm nhạc được sinh ra và được xã hội đón nhận.”

Bản thân Rex chính là minh chứng xác thực và rõ ràng nhất cho nghi vấn tại sao E-lancer hội tụ đầy đủ các yếu tố thu hút được sự quan tâm như một hình thức nghề nghiệp đầy triển vọng trong tương lai. E-lancer không chỉ là những người lấp chỗ một vị trí làm việc còn bỏ ngỏ nào đó bằng kỹ thuật chuyên môn, mà còn là những người khai phá ra những vùng đất mới, tiên phong dấn thân vào những xã hội không tưởng (utopia) và mang về chiến lợi phẩm là những nghề nghiệp hoàn toàn mới cho xã hội.

Rời khỏi nhà Rex, tôi quay trở lại sân ga Kings Cross và bắt gặp một ga tàu lạ lùng chưa từng thấy. Không ngờ trước một bức tường gạch xây kín mít người ta còn đặt một chiếc xe đẩy hành lý cùng một lồng chim và trưng lên một tấm biển đề tên Ga 9¾ − tên một sân ga xuất hiện trong loạt truyện ăn khách Harry Potter của nhà văn J. K. Rowling. Quả là một phát kiến sáng tạo đậm chất quê hương của Harry Potter. Trong bộ phim, cậu bé phù thủy đã đi qua sân ga này để từ thế giới hiện tại đến với thế giới phù thủy. Những nhân công xê dịch đang rời bỏ thực tại tìm đến với thế giới tưởng tượng hẳn cũng phải bước qua một cánh cửa vô hình như sân ga 9¾ ấy để bước vào những giấc mơ mà chỉ có mình họ ấp ủ. Để tiến gần đến một địa đàng trần gian mà mình mơ ước và khát khao tột độ, những nhân công xê dịch nước Anh đã và đang tạo nên một sân ga 9¾ cho chính mình.

Hà Lan: Chủ tịch Liên đoàn Lao động Hà Lan Eelco Tasma và Cựu Thủ tướng Wim Kok

HÀ LAN - ĐỊA ĐÀNG TRẦN GIAN DÀNH CHO NHỮNG LAO ĐỘNG TỰ DO

“Chúng ta không thể phủ nhận tầm quan trọng của công việc và tiền bạc đối với cuộc sống của mỗi con người. Tuy nhiên, con người làm việc để sống chứ không phải sống để làm việc. Điều quan trọng hàng đầu vẫn là chất lượng cuộc sống. Nếu như người lao động tự nguyện làm việc trong một thời gian ngắn mà điều này lại giúp tăng cường chất lượng lao động cho doanh nghiệp thì rõ ràng là cả hai phía đều đạt được mục đích của mình.”

— WIM KOK —

(Cựu Thủ tướng Hà Lan)

Đối với các nhân công xê dịch đang cố thoát ra khỏi những khuôn mẫu đã quá chật chội và muốn tự tạo ra một sân chơi cho bản thân thì sự tự do mà họ đánh đổi được không phải là món quà “từ trên trời rơi xuống”. Phần lớn các nhân công xê dịch đều có một cuộc sống tự do và thành công, tuy nhiên, do không thuộc vào một tổ chức nào nên họ không nhận được sự đảm bảo về mặt phúc lợi xã hội. Hôm nay, họ có thể hài lòng với cuộc sống và vui vẻ với công việc hiện tại, nhưng khi là một lao động tự do, họ phải xác định tinh thần để đối mặt với những rủi ro khó lường trước trong tương lai. Lẽ nào sự nghiệp và sự ổn định là hai đường thẳng song song, mãi mãi không bao giờ gặp được nhau trong cuộc sống của một con người toàn tâm toàn ý đi theo con đường dành cho nhân công xê dịch?

Chúng ta có thể tìm thấy lời giải đáp cho bài toán này trong chính sách lao động được coi là tiến bộ và hoàn thiện bậc nhất của Hà Lan. Hà Lan còn được biết đến như một “quốc gia gương mẫu của châu Âu” với mô hình tuyển dụng thành công nhất thế giới. Chính vì lý do này, Hà Lan đang trở thành thiên đường cho những lao động hợp đồng với một thị trường việc làm linh hoạt nhưng ổn định và ngày càng được hoàn thiện.

Tuy nhiên, trước khi tìm hiểu về chính sách lao động của Hà Lan, chúng ta nên dành thời gian để quan sát một cách tỉ mỉ thực tế cuộc sống của các lao động tự do trẻ tại quốc gia này. Có phải cuộc sống của họ không hề tồn tại những lo lắng về việc làm như chúng ta được biết, liệu họ có bị đẩy vào điểm mù của các nhà tuyển dụng như một nửa giới Freeter tại Nhật Bản. Trước khi tìm hiểu các văn bản chính sách, chúng ta hãy thử nghe câu chuyện của các bạn trẻ Hà Lan để thấy họ đang bám vào hiện thực và sống ra sao.

Công việc là tạm thời, mơ ước là trọn đời còn cuộc sống là tự do

“Hóa ra người hưởng lương 30.000 đô-lanăm như cậu lại làm bạn với người hưởng lương 12.000 đô-lanăm. Tôi thực sự không biết đấy. Không thể ngờ người ký hợp đồng 30 năm lại làm bạn với người ký hợp đồng 3tháng.” (Trích phim truyền hình “Nữ hoàng công sở” của đài KBS)

Đây là một phân cảnh trong bộ phim truyền hình Nữ hoàng công sở tập trung khai thác hiện thực tuyển dụng nhân viên chính thức và tạm thời tại Hàn Quốc. Cảnh phim cùng lời thoại ám chỉ hiện thực sâu cay trên đây hẳn đã khiến không ít nhân viên công sở phải cười ra nước mắt. Sau cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ IMF, khái niệm việc làm trọn đời dần biến mất tại Hàn Quốc, thay vào đó là sự gia tăng nhanh chóng của hình thức nhân viên hợp đồng. Nếu có sự khác biệt giữa nhân viên chính thức và nhân viên hợp đồng thì đó chính là các điều kiện lao động lạnh lùng thể hiện rõ sự phân biệt đối xử giữa hai hình thức lao động này. Hiện thực này khiến nhiều bạn trẻ không tránh khỏi bị tổn thương.

Người Hà Lan sẽ có phản ứng như thế nào khi được chứng kiến cảnh tượng trên? Như chúng ta đã biết, phần lớn người Hà Lan là lao động tạm thời và được trả lương theo giờ. Tuy nhiên, do chính sách lao động của Hà Lan không phân biệt nhân viên chính thức hay nhân viên hợp đồng, vì vậy không làm nảy sinh các vấn đề với hình thức lao động tạm thời như: những khác biệt về điều kiện lao động và chế độ lương thưởng, vv... Điều này hoàn toàn khác với hiện thực nhức nhối đang diễn ra tại những quốc gia gặp các vấn đề với hình thức lao động tạm thời. Tijs Roozen, một lao động tự do 30 tuổi đã nói về một hiện thực hoàn toàn “khác”.

Tijs Roozen hiện đang làm công việc phát triển dự án gây quỹ quyên góp tại Hiệp hội Phòng chống Ung thư Hà Lan có trụ sở đặt tại thành phố Amsterdam. Năm 2011, sau khi nghỉ việc tại một công ty mà anh đã gắn bó trong suốt 8 năm, Tijs quyết định trở thành lao động tự do và làm việc như một nhân công xê dịch tại một số công ty với những bản hợp đồng ngắn hạn. Hiện nay, Tijs đang làm việc tại Hiệp hội Phòng chống Ung thư Hà Lan như một nhân viên tạm thời với thời hạn hợp đồng kéo dài 6 tháng. Cùng với những đánh giá tích cực trong công việc, Tijs nhận được lời đề nghị gia hạn hợp đồng lao động từ phía cơ quan chủ quản hiện tại và đây đã là lần thứ hai thời hạn hợp đồng lao động của anh được gia hạn. Tôi đã đến tận Hà Lan và tìm gặp Tijs để được nghe câu chuyện về lao động tự do và quá trình gây dựng sự nghiệp của họ, bởi vậy, tôi có vô số câu hỏi nóng lòng muốn đặt ra với anh.

“Lý do gì đã khiến những lao động tự do trở nên đặc biệt đến vậy?”

“Người lao động có bị phân biệt đối xử khi là một lao động tự do không?”

“Và tại sao lại có những phân biệt đối xử này?”

“...”

Đối với những lao động tự do tại Hà Lan, thực tế là họ không có lý do để nhất định phải phân biệt rõ ràng hai khái niệm nhân viên chính thức và nhân viên hợp đồng. Hà Lan có vô số những thanh niên là nhân viên hợp đồng như Tijs và họ thậm chí không thể hiểu được tại sao mình lại được giới thiệu như những gương mặt đặc biệt tại các quốc gia khác. Giả sử nếu như không được gia hạn hợp đồng, liệu Tijs còn có thể tươi cười trò chuyện với tôi như lúc này? Có thực sự không tồn tại bất cứ một sự phân biệt đối xử nào trong lao động không?

“Tất nhiên là công bằng rồi. Tuy nhiên, thực tế thì không hoàn toàn như vậy. Lý do tôi có thể tiếp tục làm việc tại đây là bởi tôi đã có những thể hiện xuất sắc vượt bậc trong việc vận động gây quỹ quyên góp cho hiệp hội. Cũng chính vì những thành tích công việc này mà tôi nhận được sự kỳ vọng đặc biệt từ phía nhà tuyển dụng. Nhưng điều này cũng đặt lên vai tôi những trách nhiệm vô cùng lớn lao và gánh nặng công việc của tôi trở nên nặng nề hơn rất nhiều so với những nhân viên khác. Bởi vậy, mặc dù không thể khẳng định mọi sự đối đãi đều là công bằng song tôi không hề cảm thấy khó chịu. Được giao những nhiệm vụ khó khăn cũng đồng nghĩa với việc nhà tuyển dụng thực sự công nhận năng lực của tôi. Hơn nữa, chỉ cần hoàn thành nhiệm vụ được giao thì tôi có thể tự do tùy ý sử dụng thời gian của mình.”

Sự phân biệt đối xử mà Tijs nhắc tới không liên quan tới điều kiện lao động hay chế độ lương bổng mà là sự kỳ vọng đặc biệt trong công việc mà nhà tuyển dụng dành cho anh! Qua đây, chắc hẳn các bạn cũng phần nào đoán biết được vị thế của những nhân viên hợp đồng đang làm việc tại đây.

Tijs sống trong một căn hộ chung cư nằm ở ngoại ô thành phố Amsterdam. Theo như tôi được biết, Tijs đã sống tự lập tại căn hộ cho thuê nhỏ bé này từ khá sớm. Hàng tháng, Tijs phải trả 1.000 euro tiền thuê nhà. Thêm vào đó, khoản chi phí ăn uống tiêu tốn của anh trung bình 500 euro mỗi tháng. Như vậy, để có thể trang trải cho cuộc sống tự lập, mỗi tháng Tijs phải kiếm được ít nhất là 2.000 euro.

“Mặc dù công việc của tôi chỉ là tạm thời và căn nhà này cũng là đi thuê, nhưng tôi không cần phải lo lắng về tương lai, bởi tôi luôn có thể tìm được một công việc mới cho dù có bất cứ chuyện gì xảy ra. Nhà cửa cũng không thành vấn đề vì khi hết hạn hợp đồng, tôi chỉ cần tìm thuê một căn hộ mới là được.”

Tijs còn kể cho tôi nghe về người vợ sắp cưới của anh và kế hoạch tổ chức đám cưới của hai người. Một công việc tạm thời và căn hộ đi thuê không hề cản trở ý định xây dựng gia đình của họ. Ester − vợ sắp cưới của Tijs − là một nhân viên chính thức nhưng không ít lần cô tỏ ra ghen tị với công việc tạm thời của Tijs.

“Tại Hà Lan, lao động chính thức hay lao động hợp đồng cũng đều được hưởng những điều kiện làm việc như nhau và hầu như không có sự khác biệt. Nhiều người mong muốn có được một công việc tạm thời với thời gian làm việc thoải mái hơn so với nhân viên chính thức. Bởi nếu so sánh về thời gian làm việc thì có thể nói nhân viên hợp đồng được hưởng mức lương cao hơn so với nhân viên chính thức. Dĩ nhiên là mức độ rủi ro đối với nhân viên hợp đồng bao giờ cũng lớn hơn, song không cần phải quá lo lắng về điều này bởi Hà Lan luôn có những ưu đãi thỏa đáng dành cho cả những lao động ngắn hạn. Tôi nghĩ rằng điều quan trọng là lựa chọn còn tùy thuộc vào mục đích theo đuổi của riêng mỗi người.”

Thế hệ trẻ Hà Lan cho thấy họ đã thành công trong việc tạo lập được sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân. Khác với thực tế tuyển dụng còn mang nặng tâm lý phân biệt và cạnh tranh giữa lao động chính thức và lao động hợp đồng tại nhiều quốc gia trên thế giới, tại Hà Lan, tâm lý chia sẻ việc làm đã trở thành một nét văn hóa đẹp của đất nước này. Sau khi kết thúc hợp đồng lao động với Hiệp hội Phòng chống Ung thư, rất có thể Tijs lại trở về trạng thái thất nghiệp. Tuy nhiên, thay vì lo lắng, tôi thấy Tijs tỏ ra vô cùng hồ hởi và đầy hy vọng khi nghĩ về công việc tiếp theo của mình.

“Cách thức làm việc này hoàn toàn phù hợp với tôi vì nó mang lại cho tôi cơ hội thường xuyên được tiếp xúc và thử sức ở nhiều lĩnh vực mới mẻ. Mặc dù chưa chắc chắn về công việc tiếp theo của mình nhưng tôi vẫn đang chăm chỉ tìm kiếm. Tuy nhiên, xét theo tình hình hiện tại thì rất có thể tạm thời tôi sẽ không có việc làm trong một thời gian. Nhưng điều này không khiến tôi lo lắng. Hãy cứ coi như đây là một kỳ nghỉ mà tôi xứng đáng được nhận và vui vẻ tận hưởng nó. Tôi đã làm việc chăm chỉ trong suốt một năm qua và đang có dự định thực hiện một chuyến du lịch dài ngày vào tháng 1 năm nay. Ở quốc gia nào cũng vậy, nếu là một nhân viên chính thức, bạn khó lòng có được kỳ nghỉ kéo dài một tháng, tuy nhiên đó lại là điều mà tôi hoàn toàn có được. Nếu đến tháng 1 mà vẫn chưa tìm được một công việc phù hợp thì tôi sẽ tận dụng thời gian để đi du lịch Brazil.”

Ngừng lại một chút rồi như để khẳng định lại một lần nữa chí hướng của bản thân, Tijs nói thêm:

“Tôi không muốn và sẽ không dành cả đời ở một nơi làm việc nhất định.”

Dựa vào đâu mà Tijs có thể chắc chắn đến vậy về tương lai của mình? Trong niềm tin chắc chắn của Tijs có chứa đựng nhiệt huyết của tuổi trẻ về ước vọng tự gây dựng nên sự nghiệp của bản thân, nhưng quan trọng không kém là có sự đảm bảo của chính phủ và xã hội khi cam kết sẽ ủng hộ, tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của mỗi cá nhân. Trước khi lên tiếng kêu gọi và khơi gợi lòng nhiệt huyết cũng như sự dũng cảm ở các cá nhân như Tijs, thiết nghĩ chúng ta nên tìm hiểu căn cứ cho những niềm tin, nhiệt huyết của anh. Phương hướng và lời giải đáp cho những nghi vấn này có thể được tìm thấy trong chính sách tuyển dụng được cho là đã phá bỏ bức tường ngăn cách giữa hình thức lao động chính thức và lao động hợp đồng của chính phủ Hà Lan.

Mô hình đất lấn biển - chiếc phao cứu sinh của những vấn đề liên quan đến việc làm

Hiện nay, tại Hà Lan, tỷ lệ thanh niên dưới 25 tuổi làm việc với hình thức bán thời gian là 71,9%. Theo số liệu được ghi nhận vào năm 2011, số lao động bán thời gian chiếm tỷ lệ 37,2% trong tổng số người lao động Hà Lan. Tỷ lệ này cao gấp 2,8 lần so với Hàn Quốc nhưng Hà Lan không hề gặp phải các vấn đề liên quan tới chế độ lao động dành cho lao động hợp đồng. Điều này có được là nhờ Luật chống phân biệt đối xử lao động hay còn được biết đến với chủ trương “Đồng nhất lao động − Đồng nhất lương bổng” đã trở thành trụ đỡ chính xuyên suốt các chính sách lao động của Hà Lan. Bằng những chính sách lao động linh hoạt, Hà Lan đã xóa bỏ triệt để sự phân biệt đối xử lao động và nâng cao tỷ lệ lao động hợp đồng trong thị trường lao động, qua đó giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp, đồng thời thực hiện nhiệm vụ duy trì mức độ tăng trưởng ổn định tốt hơn so với nhiều quốc gia châu Âu khác. Rốt cuộc Hà Lan đã đạt được sự thỏa hiệp xã hội này như thế nào? Đó chính là nhờ thái độ nhượng bộ lẫn nhau được hình thành trên nền tảng hợp tác cùng phát triển thay cho đối lập và cạnh tranh của chính phủ, doanh nghiệp và người lao động Hà Lan. Điều này bắt nguồn từ bối cảnh lịch sử nổi bật với tinh thần mưu cầu hòa bình và hợp tác tiêu biểu cho chính sách trung lập được duy trì tại Hà Lan suốt một thời gian dài.

Với 27% diện tích lãnh thổ nằm thấp hơn so với mực nước biển, trong quá khứ, Hà Lan từng phải đối mặt với nhiều thiên tai. Sau nhiều thế kỷ kiên cường giành đất lấn biển với thiên nhiên, người Hà Lan đã biết sử dụng cối xay gió để bồi đắp và cải tạo đất đai. Những vùng đất thấp trũng được hình thành do sự bồi đắp của biển kết hợp với sự bảo vệ của hệ thống đê bao ngăn ngừa ngập lụt như vậy được gọi là vùng đất lấn biển. Trong lịch sử, Hà Lan đã phải đối phó và từng trở thành nạn nhân của nhiều thảm họa bão lụt khủng khiếp. Do đó, người Hà Lan sớm nhận thức được rằng, trước những vấn đề mang tính cộng đồng như vậy, chỉ có sức mạnh của cá nhân thôi là không đủ, họ cần phải có ý chí hiệp đồng và sức mạnh của cả tập thể để đầy lùi mọi khó khăn. Đây chính là nguyên lý cơ bản trong mô hình đất lấn biển của Hà Lan. Trong thời hiện đại, chính nhận thức cần phải giải quyết mọi vấn đề bằng sức mạnh tập thể thay vì chia rẽ và đối lập để tạo ra con đường sinh tồn cho tất cả mọi người đã trở thành sức mạnh giúp Hà Lan gìn giữ và phát huy được văn hóa tuyển dụng văn minh, đồng thời biến quốc gia này trở thành thiên đường dành cho lao động tự do.

Eelco Tasma, Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Hà Lan (FNV) − tổ chức lao động lớn nhất tại quốc gia này, đã có những giải thích về mô hình đất lấn biển như sau.

“Có rất nhiều ví dụ để nói về mô hình đất lấn biển. Thỏa thuận Wassenaar hiện đang được áp dụng tại Hà Lan được biết tới là một ví dụ điển hình cho mô hình này. “Thỏa thuận Wassenaar” là biện pháp được chính phủ Hà Lan đệ trình vào năm 1982 nhằm đạt được thỏa thuận giữa Tổng Liên đoàn Lao động Hà Lan và người lao động về vấn đề giải quyết tình trạng thất nghiệp, yêu cầu doanh nghiệp công bằng trong chính sách tiền lương, cam kết giảm giờ làm từ 40 giờtuần xuống còn 38 giờ/ tuần. Cùng với đó là tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn cho người lao động. Thỏa thuận này đã trở thành tiền đề xán lạn cho các đối sách giải quyết vấn đề thất nghiệp tiếp theo của chính phủ. Từ sau động thái này, mối quan hệ giữa chủ lao động và người lao động Hà Lan được cải thiện đáng kể, hai phía đều vứt bỏ những yêu cầu thái quá dành cho đối phương và đề cao cũng như duy trì chặt chẽ mối quan hệ hợp tác cùng phát triển. Với những hiệu quả rõ ràng cho thấy tác động mạnh mẽ, sâu rộng đến toàn bộ xã hội Hà Lan, “Thỏa thuận Wassenaar” xứng đáng được coi là ví dụ tiêu biểu nhất cho thấy giá trị của mô hình đất lấn biển.”

Vào những năm 1980, tình trạng đối đầu căng thẳng giữa chính phủ và người lao động không ngừng leo thang tại Hà Lan. Tuy nhiên, chính trong cơn khủng hoảng này, người Hà Lan đã phát huy được tinh thần đoàn kết toàn xã hội, tránh được những đối đầu không cần thiết. Kết quả là chính phủ và người lao động đã đạt được thỏa thuận cuối cùng và “chính sách chia sẻ cơ hội việc làm” được ra đời tại Hà Lan. Chính sách này được coi là chiến lược tối đa hóa cơ hội tuyển dụng của chính phủ Hà Lan. Theo đó, thông qua giảm giờ làm, những công việc trước đây vốn dành cho hai người thì nay sẽ do từ ba đến bốn người đảm nhiệm, đồng thời mở ra nhiều cơ hội để những lao động bán thời gian có thể phát huy năng lực và mang về lợi ích cho bản thân cũng như cho cộng đồng. Nhờ áp dụng mô hình đất lấn biển “Hợp tác và cùng phát triển” như chiếc phao cứu hộ để vượt qua cơn đại hồng thủy mang tên nạn thất nghiệp, cuối cùng Hà Lan đã gặt hái được vô số thành quả từ việc tạo ra nhiều công ăn việc khiến người lao động. Theo Eelco Tasma, giờ đây Tổng Liên đoàn Lao động Hà Lan không còn quá đề cao biện pháp đình công hay dùng bạo lực để giải quyết vấn đề mỗi khi xảy ra mâu thuẫn nữa, bởi họ đã từng có kinh nghiệm vượt qua những sóng gió còn lớn hơn thế nhiều với sức mạnh của mô hình đất lấn biển.

“Chúng tôi đều hiểu rõ đối thoại trong hòa bình và tôn trọng lẫn nhau sẽ mang lại kết quả tốt đẹp hơn là thái độ gây hấn. Chúng tôi cũng đang được chứng kiến những mâu thuẫn sâu sắc diễn ra giữa chủ lao động và người lao động tại nước láng giềng Đức khi họ lại đường ai nấy đi sau khi rời khỏi bàn đàm phán. Nhưng người Hà Lan chúng tôi không như vậy, người sử dụng lao động và thành viên công đoàn đại diện cho người lao động thường rủ nhau đi uống bia sau khi kết thúc những buổi đàm phán kéo dài nhiều giờ và điều này đã trở thành một phần trong văn hóa Hà Lan.”

Văn hóa tương sinh đang trở thành rường cột chống đỡ cho toàn bộ thể chế xã hội Hà Lan. Một lao động tự do như Tijs Roozen có thể ung dung, bình thản ngay cả khi không có một công việc ổn định và thậm chí còn lạc quan, vui vẻ khi hướng về tương lai như chúng ta đã thấy là nhờ có sự tồn tại của mạng lưới an toàn này. Chủ tịch Liên đoàn Lao động Hà Lan, Eelco Tasma, cũng bày tỏ thái độ lạc quan khi đề cập đến tương lai của thị trường lao động. Ông tin tưởng chắc chắn rằng làm việc tự do sẽ sớm trở thành hình thức lao động được giới trẻ Hà Lan lựa chọn nhiều nhất.

“Trong thời gian tới, thị trường lao động sẽ đón nhận sự sụt giảm lớn về số lượng các lao động trẻ và các lao động trong những lĩnh vực đặc thù. Điều này càng củng cố hơn nữa vị thế của người lao động và hoàn cảnh này lại dẫn tới hai trường hợp sau đây. Trước hết, các chủ lao động sẽ có những nỗ lực cụ thể như đưa ra gợi ý về những bản hợp đồng lao động dài hạn với những điều kiện ổn định để giữ chân những nhân viên có năng lực nhằm đảm bảo lợi ích cho doanh nghiệp thay vì thuê lao động với hình thức hợp đồng ngắn hạn. Mặt khác, hoàn toàn có thể xảy ra khả năng giới trẻ sẽ tự lựa chọn hình thức làm việc tạm thời để tích lũy kinh nghiệm và có cơ hội trải nghiệm nhiều việc làm khác nhau. Có thể thấy rằng, lao động tự do đang dần chuyển sang phương thức làm việc của những nhân viên hợp đồng ngắn hạn để có được điều kiện thu nhập tốt hơn. Tôi cho rằng trong tương lai, chúng ta sẽ có cơ hội được chứng kiến đồng thời cả hai mô hình lao động này.”

Điều này có thể xảy ra hay không? Sự mở rộng của cơ hội việc làm ổn định và sự nở rộ của các lao động tự do, hai trường phái này vốn vẫn được đặt ở hai chiến tuyến hoàn toàn đối lập khi mà một bên dâng cao thì bên kia buộc phải hạ thấp giống như khi chơi trò bập bênh. Liệu chúng ta có thể chờ đón hai hiện tượng này xảy ra cùng một lúc hay không? Nhưng Eelco Tasma lại đưa ra nhận định chắc chắn rằng tương lai đó sẽ đến nhanh hơn chúng ta tưởng.

“Ngày nay, chỉ cần truy cập Internet, con người có thể làm việc tại bất cứ đâu, từ nhà riêng, trên tàu hỏa, tại sân ga cho tới quán cà phê. Nhờ ứng dụng công nghệ hiện đại mà con người chúng ta có thể đạt được sự cân bằng giữa công việc với cuộc sống cá nhân. Cùng với đó, so với hiện tại, trong tương lai các cá nhân sẽ ngày càng chủ động hơn nữa trong quyền tự do tự quyết đối với các vấn đề của bản thân. Như vậy, con người không cần phải dựa dẫm vào nhau hay can thiệp vào các vấn đề của người khác để tìm kiếm cảm giác mãn nguyện nữa, bởi chúng ta hoàn toàn có thể đạt được điều đó nhờ vào một cuộc sống tự lập.”

Ngày nay, người lao động Hà Lan chỉ cần dành một quỹ một thời gian tối thiểu cho công việc nhưng bù lại, năng suất lao động của họ lại rất cao, bên cạnh đó, họ không phải chịu bất kỳ sự phân biệt đối xử nào giữa nhân viên chính thức và nhân viên hợp đồng, không những vậy, thời gian làm việc lại vô cùng thoải mái và linh hoạt. Nhờ có những chính sách thỏa đáng như vậy, giới nhân công xê dịch tại Hà Lan không cần phải lang thang quán xá mà vẫn có thể đảm bảo được tự do cá nhân ngay tại nơi làm việc. Thế hệ trẻ Hà Lan có được những trải nghiệm thực tế phong phú để nuôi dưỡng giấc mơ của bản thân, họ là những nhân công xê dịch kết hợp nhân viên không chính thức đến từ Hà Lan − đất nước của tự do.

Cân bằng giữa công việc và cuộc sống

Nhân vật từng đóng vai trò chủ chốt trong quá trình xúc tiến thành công “Thỏa thuận Wassenaar” được biết đến như cuốn cẩm nang cho các hiệp ước lao động ngày nay chính là Wim Kok, Cựu Thủ tướng Hà Lan. Ông là lão tướng gạo cội đã làm sống dậy mô hình đất lấn biển tượng trưng cho truyền thống đoàn kết của Hà Lan, nhằm hóa giải những vấn đề của xã hội hiện đại. Mô hình đất lấn biển với chủ trương xóa bỏ thù địch và mâu thuẫn để phát triển vượt bậc bằng sức mạnh vô song của tinh thần đoàn kết và hòa hợp đã chứng tỏ sự thành công khi áp dụng tại Hà Lan. Nhưng liệu mô hình này có thuộc sở hữu độc quyền của người Hà Lan? Nó có còn giữ nguyên giá trị khi áp dụng vào thực tế của các quốc gia khác? Sau đây là câu trả lời của ông Wim Kok.

“Mô hình đất lấn biển rõ ràng đã trở thành một phần của lịch sử Hà Lan. Mô hình này vẫn có thể phát huy giá trị đối với những quốc gia dành sự quan tâm và có những nghiên cứu thực tiễn cũng như thay đổi cần thiết trong quá trình áp dụng vào thực tế mỗi nước. Tôi biết rằng có những quốc gia rất muốn biết làm thế nào để có thể áp dụng “Thỏa thuận Wassenaar” ở nước mình và dành nhiều sự quan tâm tới quá trình tiến tới thỏa thuận thành công tại Hà Lan cách đây 30 năm. Tuy nhiên, sách lược này không phải là một mặt hàng xuất khẩu. Nếu một dân tộc không có truyền thống đoàn kết, tức là không coi trọng ý kiến của đối phương, không chịu nhượng bộ lẫn nhau và không thực sự có ý định hợp tác để tiến tới một hướng đi chung, thì cho dù có đặt mô hình đất lấn biển lên bàn đàm phán bao nhiêu lần cũng không thể đạt được thỏa thuận cuối cùng. Mặt khác, chắc chắn cũng có những quốc gia thành công với mô hình này nhờ nắm bắt được nguồn cảm hứng từ nguyên mẫu của Hà Lan và có những thay đổi phù hợp khi áp dụng vào thực tế nước mình. Tuy nhiên, không thể hy vọng thành công sẽ xảy ra khi bê nguyên hình mẫu của Hà Lan để áp đặt vào một quốc gia khác, một xã hội khác với những khoảng cách và khác biệt nhất định.”

Như vậy, dễ dàng nhận thấy lý do để mô hình đất lấn biển có thể lay chuyển được người Hà Lan là bởi họ đã có lịch sử hàng thế kỷ cùng nhau quay cối xay gió, cùng bồi đắp và khai hoang đất đai. Ông cho rằng, điểm đáng chú ý nhất của chính sách việc làm tại Hà Lan chính là “đồng nhất lao động − đồng nhất lương bổng”.

“Người lao động chính thức hay tạm thời đều được hưởng những điều kiện làm việc, trợ cấp thất nghiệp và phần thưởng như nhau. Nếu không xét tới sự khác biệt trong lương bổng do điều này còn tùy thuộc vào thời gian làm việc của mỗi người, thì về mọi mặt, người lao động Hà Lan không phải chịu bất cứ sự phân biệt đối xử nào. Chúng tôi hầu như không có vấn đề gì đặc biệt để bàn bạc về điểm này. Bởi tại đây, người Hà Lan chúng tôi sẽ coi đó là hiện tượng vô cùng bất thường nếu các bạn làm cùng một công việc nhưng lại bị phân biệt đối xử chỉ vì khác nhau trong hình thức tuyển dụng.”

Gần đây tại Hà Lan, trong các hình thức lao động hợp đồng thì làm việc bán thời gian đang trở thành một xu hướng và hiện tượng này xuất phát từ một lý do vô cùng dễ hiểu. Đó là vì sự đảm bảo về mặt pháp luật cùng các chế độ phúc lợi khiến người lao động cảm nhận được sự quan tâm của xã hội và là điều thôi thúc họ muốn dành nhiều sự quan tâm hơn cho việc giữ cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Quan trọng là những công việc bán thời gian có thể giúp hiện thực hóa mong muốn của họ.

“Hiện nay hình thức làm việc bán thời gian không chỉ nhận được sự ưa chuộng từ các bà mẹ có con nhỏ mà còn trở thành lựa chọn nghề nghiệp của nhiều nam giới, bởi họ muốn dành thời gian để tận hưởng cuộc sống hơn là kiếm được nhiều tiền. Việc dành thời gian để chăm sóc con cái được người Hà Lan coi trọng hơn là chôn chân ở công ty. Vấn đề liên quan đến sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân là một trong những chủ đề được đưa ra thảo luận nhiều nhất trong xã hội hiện đại. Chúng ta không thể phủ nhận tầm quan trọng của công việc và tiền bạc đối với cuộc sống của mỗi con người. Tuy nhiên, con người làm việc để sống thay vì sống để làm việc. Điều quan trọng hàng đầu vẫn là chất lượng cuộc sống. Nếu như người lao động tự nguyện làm việc trong một thời gian ngắn mà điều này lại giúp tăng cường chất lượng lao động cho doanh nghiệp thì rõ ràng là cả hai phía đều đạt được mục đích của mình.”

Thay vì khiến giới trẻ bị ám ảnh về một công việc ổn định, ông Wim Kok chú trọng nhấn mạnh vào tầm quan trọng của việc tự tạo ra cơ hội và tự tạo dựng nên sự nghiệp đối với thế hệ trẻ. Ông không cho rằng việc Hà Lan đang được gọi là thánh địa của nhân công xê dịch là điều đáng lo ngại.

“Tôi nghĩ rằng các bạn trẻ nên tích lũy cho mình nhiều kinh nghiệm xin việc thay vì chỉ chờ đợi duy nhất một công việc mà bạn yêu thích. Công việc mơ ước rất có thể sẽ chỉ chủ động tìm đến với bạn sau nhiều năm làm việc và cũng là lúc bạn đã tích lũy đầy đủ các yếu tố cần thiết để có thể bình ổn bước vào thị trường việc làm. Điều này cũng có nghĩa là duy trì tình trạng thất nghiệp kéo dài chỉ càng đẩy công việc mơ ước ra xa tầm với của bạn. Tình trạng này tiếp diễn dẫn tới tình huống trớ trêu khi công việc mơ ước và việc làm hoán đổi vị trí cho nhau, khi điều này xảy ra có nghĩa là bạn đã tự đẩy mình vào tình thế buộc phải ưu tiên tìm việc làm hơn là tìm kiếm công việc mơ ước. Chúng ta cần phải nhận thức được rằng tạo ra cơ hội làm việc cho thế hệ trẻ là nghĩa vụ của tất cả mọi người và là nhiệm vụ của toàn xã hội. Thế hệ những người lãnh đạo xã hội như chúng ta cần phải nỗ lực chăm chỉ hơn nữa để phổ biến nhận thức này tới toàn xã hội.”

Ngày nay, chúng ta có thể bắt gặp những thanh niên trở thành nạn nhân của nạn thất nghiệp đang hoành hành ở khắp mọi nơi trên thế giới và Hà Lan cũng không ngoại lệ. Mặc dù luôn duy trì được tỷ lệ lao động có việc làm cao và tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn rất nhiều so với các quốc gia châu Âu khác, song ở Hà Lan vẫn có những bạn trẻ không thể tìm được lối đi đúng đắn cho bản thân.

Có thể chúng ta đang phải đối mặt với những hiện thực còn khó khăn hơn nhiều so với những vấn đề xã hội của người Hà Lan. Tuy nhiên, không phải là hoàn toàn không khả thi khi đề cập đến một thỏa hiệp mang tính xã hội, bởi chúng ta cũng cần có con đường để hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn. Cho dù con đường dành cho chúng ta có chông gai hơn so với con đường bằng phẳng của người Hà Lan thì chúng ta cũng phải tự tạo nên con đường của riêng mình. Bởi chắc chắn ở đâu đó đang tồn tại một con đường tương sinh dẫn chúng ta đến với một công việc giúp ta sống tốt hơn thay vì một cuộc sống phải làm việc để sinh tồn.

Ý: Giáo sư Tito Boeri

CẦU NỐI GIỮA CHÍNH THỨC VÀ KHÔNG CHÍNH THỨC

“Các nghiên cứu khoa học đã khẳng định những trải nghiệm về việc bị thất nghiệp hay mất việc trong giai đoạn đầu của sự nghiệp sẽ gây ra những tác động mang tính lâu dài tới hành động của con người trong suốt cuộc đời họ. Người ta gọi đó là ‘hiệu ứng gây sẹo’.”

— TITO BOERI —

Trong thời kỳ suy thoái kinh tế, thanh niên có xu hướng dễ dàng trở thành nạn nhân của nạn thất nghiệp hơn so với lao động ở các độ tuổi khác. Bởi khi tình hình trở nên khó khăn, giải pháp đầu tiên được các chủ doanh nghiệp áp dụng là tạm ngừng tuyển dụng thêm nhân viên mới. Đứng ở lập trường của chủ doanh nghiệp, giảm thiểu chi phí nhân công chắc chắn là giải pháp hàng đầu để tiết kiệm chi phí sản xuất. Không những vậy, thay vì sa thải những người đã có kinh nghiệm, việc hạn chế tuyển dụng nhân viên mới, đặc biệt là những lao động trẻ vừa rời ghế nhà trường để tham gia vào thị trường lao động được coi là một tác động an toàn đối với xã hội. Đây là những lý do lý giải vì sao khi suy thoái kinh tế diễn ra, tình trạng thất nghiệp thường tập trung chủ yếu vào giới trẻ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, chính sách lao động của Hà Lan với tác động của một mũi tên trúng hai đích, giúp linh hoạt hóa thị trường lao động và tăng cường tính ổn định trong tuyển dụng lao động, đã giảm tỷ lệ thất nghiệp của nước này tới mức khả quan hơn rất nhiều so với các quốc gia khác. Tuy nhiên, đó là Hà Lan với những tác động của hệ thống mô hình đất lấn biển đặc thù. Trong khi đó, nạn thất nghiệp đã không xảy ra với những diễn biến tương tự tại các nước láng giềng của quốc gia này. Tỷ lệ thanh niên thất nghiệp của Ý đã vượt quá con số 35% và của Tây Ban Nha, Ai Cập là hơn 55%. Ở khắp châu Âu, giới trẻ đang lên tiếng vì họ không thể tìm được việc khiến dù khao khát được làm việc. Nếu không thể áp dụng chính sách tuyển dụng đặc thù của Hà Lan, thì đâu là giải pháp để giải quyết vấn đề việc làm của các quốc gia khác?

Để tìm kiếm giải pháp mới cho vấn đề thanh niên thất nghiệp, tôi đã tìm gặp Tiến sĩ Tito Boeri − một chuyên gia nghiên cứu về vấn đề thất nghiệp ở Ý. Giải thích lý do tại sao tình trạng suy thoái kinh tế hiện nay đang tiếp diễn với những diễn biến đặc biệt nguy hiểm đối với tầng lớp thanh niên, ông đã đưa ra những nhận định như sau.

“Tôi đang tiến hành một cuộc nghiên cứu mà phần lớn dựa trên hệ thống dữ liệu theo dõi cuộc đời của mỗi con người trong vòng 10 năm,15 năm, 20 năm và còn lâu hơn nữa. Các nghiên cứu khoa học đã khẳng định những trải nghiệm về việc bị thất nghiệp hay mất việc trong giai đoạn đầu của sự nghiệp sẽ gây ra những tác động mang tính lâu dài tới hành động của con người trong suốt cuộc đời họ. Người ta gọi đó là ‘hiệu ứng gây sẹo’. Ảnh hưởng của việc thất nghiệp thời kỳ đầu sẽ tiếp tục gây ra những ảnh hưởng to lớn và mang tính di truyền. Theo đó, thất nghiệp thời kỳ đầu sẽ có khả năng để lại một chuỗi những hệ quả cao như một mức lương thấp, bị mất việc, bị sa thải và tái thất nghiệp. Cũng có kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng những người đã từng có kinh nghiệm bị thất nghiệp trong giai đoạn đầu đời dễ gặp phải một số vấn đề về sức khỏe trong những giai đoạn tiếp theo của cuộc đời. Vấn đề thanh niên thất nghiệp có thể ảnh hưởng đến toàn bộ cuộc đời của một con người và thậm chí còn nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì chúng ta có thể tưởng tượng.”

Tiến sĩ Boeri khẳng định việc để giới trẻ phải trải qua những giai đoạn khó khăn như thế này sẽ hạn chế khả năng phát triển của một quốc gia trong tương lai. Rốt cuộc, vấn đề thanh niên thất nghiệp đã vượt qua giới hạn cá nhân của mỗi bạn trẻ để trở thành một vấn đề có liên quan đến toàn xã hội và là một bài toán khó, nhưng nhất định phải tìm ra lời giải đáp bằng bất cứ giá nào. Tuy nhiên, bằng cách nào chúng ta có thể hóa giải vấn đề thanh niên thất nghiệp − bài toán khó mà con người vẫn đang loay hoay đi tìm lời giải trong suốt thời gian qua? Tiến sĩ Boeri bày tỏ quan điểm, hơn tất cả, chúng ta cần phải thay đổi cơ cấu tuyển dụng lao động. Hiện nay, phần lớn các doanh nghiệp đều đang áp dụng đồng thời cả hai hình thức: tuyển dụng nhân viên chính thức và không chính thức. Song, một khoảng cách rất lớn giữa hai hình thức lao động vẫn đang tồn tại. Chính tính ổn định của công việc là nguyên nhân gây ra khoảng cách rõ rệt này, mà theo tiến sĩ Boeri, đây là khoảng cách mà chúng ta cần phải rút ngắn. Khi khoảng cách này ngày càng được nới rộng thì nó chỉ góp phần gia tăng lực lượng cho đội ngũ những lao động tạm thời.

“Đây chính là thời điểm chúng ta cần phải bắc một cây cầu nối liền giữa hai thái cực lao động chính thức và không chính thức. Điều này đồng nghĩa với việc các hợp đồng lao động chính thức có hiệu lực bắt đầu từ ngày tuyển dụng cần phải được nhanh chóng chấm dứt. Hiện nay ở rất nhiều quốc gia, hầu hết người lao động được hưởng đầy đủ các chế độ bảo hiểm theo các điều khoản quy định trong bản hợp đồng chính thức ngay sau khi được tuyển dụng một ngày. Và thực tế là việc này đang tạo ra những khoản chi phí khổng lồ. Tôi đưa ra một ví dụ sau đây: Hãy thử đặt mình vào vị trí của một chủ lao động đã tuyển dụng nhân viên không phù hợp với một vị trí làm việc nào đó do chỉ chọn người qua hồ sơ xin việc và ngoại hình của họ. Trong tình huống này, chủ lao động đó sẽ gây tổn hại không nhỏ cho công ty nếu muốn sa thải nhân viên nọ và phải gánh chịu một khoản chi phí đáng kể từ sai lầm này. Nhận thấy được rủi ro này, trong những năm gần đây, các nhà tuyển dụng đã hạn chế tuyển dụng nhân viên chính thức và có xu hướng “chuộng” hình thức tuyển dụng lao động tạm thời hơn. Trước tiên, cần phải xác định chắc chắn liệu đây có phải là người thích hợp cho một vị trí công việc nào đó hay không rồi mới tiến hành ký kết hợp đồng lao động chính thức. Chúng ta có thể coi đây như là khoảng thời gian cần thiết để người lao động vượt qua được cầu nối giữa hai giai đoạn. Đối với chúng ta, điều cần thiết là phải từng bước một mở rộng mạng lưới bảo hộ dành cho những bản hợp đồng lao động chính thức. Người lao động cần phải chấp nhận bắt đầu với những điều kiện bảo hiểm nhỏ trong thời gian đầu làm quen với công việc, mỗi tuần qua đi, kinh nghiệm dần tích lũy được sẽ từng bước hoàn thiện các điều kiện bảo hiểm cho họ. Tôi nghĩ rằng việc chúng ta tạo ra được tính liên tục như vậy sẽ là một giải pháp dẫn dắt thanh niên ngày nay tiến vào thị trường lao động bằng cổng chính thay vì phải đi qua cửa sau với nhiều thiệt thòi.”

Giải pháp mà Tiến sĩ Boeri đưa ra chính là việc tạo ra một cầu nối giữa hai hình thức tuyển dụng chính thức và không chính thức thay vì bắt đầu bằng hành động vạch ra một ranh giới rõ ràng giữa hai hình thức này ngay từ ban đầu. Vẫn chưa muộn để phân tách nhân viên chính thức và nhân viên không chính thức sau khi đã hoàn toàn chắc chắn về năng lực làm việc thực tế của các lao động trẻ thông qua việc quan sát quá trình chinh phục cây cầu mà nhà tuyển dụng đã đặt ra. Nếu hệ thống này tìm được chỗ đứng trong chính sách tuyển dụng của các chủ doanh nghiệp thì nó sẽ tạo điều kiện giúp các bạn trẻ trở nên năng động hơn và dễ dàng tìm được một công việc phù hợp với bản thân.

Có thể nói, không tồn tại một đáp án chính xác duy nhất để hóa giải tận gốc mọi vấn đề của thị trường việc làm hiện nay. Bởi thực tế là mỗi quốc gia, mỗi khu vực lại có một định hướng riêng về tương lai và mỗi cá nhân lại theo đuổi một lý tưởng “sự nghiệp tương lai” khác nhau. Chúng ta đã được biết đến những thanh niên Nhật Bản mang theo máy tính xách tay mỗi lần đi tới quán cà phê hay cửa hàng phục vụ đồ ăn nhanh. Trong khi đó, cũng có những thanh niên Hà Lan ký một hợp đồng lao động mới, với các công ty khác nhau sau một khoảng thời gian từ 3 đến 6 tháng. Lý do bởi cuốn sách mà các bạn đang cầm trên tay là kết quả của công cuộc thu thập vô số những ví dụ thực tế tại nhiều quốc gia để tiến hành so sánh, kiểm định các giải pháp khác nhau đã sinh ra những hiện tượng này. Liệu sau khi vượt qua hết những quyền lợi hiện hành và những định kiến, chúng ta có thể tìm thấy con đường dẫn tới giải pháp hữu hiệu nhất cho riêng mình?

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.